Ακολουθήστε μας

Αναλύσεις

Σάι Γκαλ: Στρατηγικό τεστ το μνημόνιο της τουρκική TPAO με τη θυγατρική της ExxonMobil

Το Ισραήλ παρακολουθεί «συνεχώς» την υπόθεση και προειδοποιεί ότι κινήσεις «κάτω από την ομπρέλα της ασάφειας» θα κριθούν από τα αποτελέσματά τους, όχι από τις ταμπέλες τους

Δημοσιεύτηκε στις

Η ανάρτηση του αναλυτή Σάι Γκαλ στο Χ, με τίτλο «Η Μεσόγειος της θάλασσας υπάρχει στα χαρτιά, όχι στη θάλασσα», έρχεται ως άμεσο σχόλιο στην ανακοίνωση του Τούρκου υπουργού Ενέργειας Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ για την υπογραφή μνημονίου κατανόησης (MoU) μεταξύ της κρατικής TPAO και της ESSO Exploration International Limited (θυγατρικής/affiliate της ExxonMobil), που –όπως ανακοινώθηκε– καλύπτει «νέες περιοχές εξερεύνησης» στη Μαύρη Θάλασσα και στη Μεσόγειο, καθώς και «άλλες δυνητικές διεθνείς περιοχές» που θα συμφωνηθούν αμοιβαία.

Στον πυρήνα της παρέμβασης Γκαλ βρίσκεται ο ισχυρισμός ότι όταν η Άγκυρα χρησιμοποιεί τον όρο «Μεσόγειος» δεν περιγράφει γεωγραφία, αλλά προβάλλει πρόθεση: εννοεί, κατά τον ίδιο, θαλάσσιες ζώνες που “απλώνονται” πέρα από διεθνώς αναγνωρισμένα όρια, συμπεριλαμβάνοντας περιοχές που η Τουρκία επικαλείται μέσω του ψευδοκράτους στα κατεχόμενα, αλλά και θαλάσσιους χώρους που απορρέουν από το τουρκολιβυκό πλαίσιο οριοθέτησης.

Στο σημείο αυτό, ο Γκαλ «πατά» πάνω σε μια πραγματική θεσμική γραμμή της Ε.Ε.: η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης έχει δημόσια τοποθετηθεί ότι κινήσεις/συμφωνίες που βασίζονται στο τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν συμβαδίζουν με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορούν να παράγουν έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη. (Στο ίδιο κλίμα, ευρωπαϊκές τοποθετήσεις σε μεταγενέστερο χρόνο επαναδιατυπώνουν πως το τουρκολιβυκό πλαίσιο δεν συνάδει με το εθιμικό δίκαιο της θάλασσας και δεν δεσμεύει τρίτους).

Η ανάλυση ανεβάζει στροφές όταν ο Γκαλ συνδέει το ενεργειακό MoU με «στρατηγικό τεστ»: υποστηρίζει ότι η εμπλοκή μιας μεγάλης αμερικανικής εταιρείας δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια, αλλά προσπάθεια να νομιμοποιηθούν στην πράξη αμφισβητούμενες διεκδικήσεις μέσω εμπορικής παρουσίας. Το σκεπτικό δείχνει ξεκάθαρα τις προθέσεις της Τουρκίας. Πρώτα “μπαίνει” η εταιρεία, μετά επιχειρείται να περάσει ως κανονικότητα ένα πλαίσιο που άλλοι απορρίπτουν.

Στο φόντο αυτού του επιχειρήματος, παραμένει κρίσιμο και το νομικό-θεσμικό δεδομένο που υπενθυμίζει ο Γκαλ. Η η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) – κάτι που τροφοδοτεί, κατά τον ίδιο, μονομερείς ερμηνείες θαλάσσιας δικαιοδοσίας.

Τέλος, ο Γκαλ προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα πίεσης. Δηλώνει ότι το Ισραήλ παρακολουθεί «συνεχώς» την υπόθεση και προειδοποιεί ότι κινήσεις «κάτω από την ομπρέλα της ασάφειας» θα κριθούν από τα αποτελέσματά τους, όχι από τις ταμπέλες τους – αφήνοντας αιχμή πως ενδεχόμενη αντίδραση δεν θα περιοριστεί στον ενεργειακό τομέα.

Με λίγα λόγια, η ανάρτηση Γκαλ επιχειρεί να μεταφράσει το μνημόνιο U TPAO–ExxonMobil/ESSO σε γεωπολιτικό μήνυμα: ότι η Άγκυρα χρησιμοποιεί την ενέργεια ως όχημα εμπέδωσης διεκδικήσεων στη Μεσόγειο, τεστάροντας αν οι “γκρίζες ζώνες” μπορούν να γίνουν de facto πραγματικότητα μέσω εταιρικών συμφωνιών — σε ένα πεδίο όπου η Ε.Ε. έχει ήδη καταγράψει επισήμως τη διαφωνία της.

Σχετικά θέματα
Profile Picture

Είναι ο άγνωστος Χ, αλλά φυσικό πρόσωπο που βοηθάει στην παραγωγή ειδήσεων στο Geopolitico.gr, αλλά και τη δημιουργία βίντεο στο κανάλι του Σάββα Καλεντερίδη. Πολλοί τον χαρακτηρίζουν ως ανθρώπινο αλγόριθμο λόγω του όγκου των δεδομένων και πληροφοριών που αφομοιώνει καθημερινώς. Είναι καταδρομέας με ειδικότητα Χειριστή Ασυρμάτων Μέσων.

Συνέχεια ανάγνωσης

Αναλύσεις

Θα πυροδοτήσουν οι συγκρούσεις Συρίας–Κούρδων έναν εμφύλιο πόλεμο στην Τουρκία;

Ο Τούρκος πρόεδρος Ερντογάν δείχνει στους Κούρδους και στους υποστηρικτές τους την ανειλικρίνειά του

Δημοσιεύτηκε

8 ώρες πριν

στις

20 Ιανουαρίου 2026

από τον

Γράφει ο Μάικλ Ρούμπιν, Middle East Forum

Στις 12 Μαΐου 2025, το Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν (PKK) έθεσε επίσημα τέλος στην τεσσαρακονταετή ένοπλη εξέγερσή του κατά της Τουρκίας και αυτοδιαλύθηκε. Παρότι το PKK είχε εγκαταλείψει εδώ και πάνω από μία δεκαετία το αποσχιστικό του πρόγραμμα υπέρ μιας ευρύτερης ομοσπονδιακής λύσης, και παρότι Κούρδοι μαχητές είχαν καταθέσει τα όπλα ή είχαν μετακινηθεί στη Συρία στο πλαίσιο συμφωνίας μιας ειρηνευτικής διαδικασίας πριν από δέκα χρόνια, ο φυλακισμένος ηγέτης του PKK, Αμπντουλάχ Οτσαλάν, διέταξε τη διάλυση της οργάνωσης. Και αυτή διαλύθηκε.

Για τους Κούρδους, ο Οτσαλάν είναι μια μορφή τύπου Νέλσον Μαντέλα· για τους Τούρκους εθνικιστές και όσους τρέφονται από το σύστημα της Άγκυρας, είναι ένας αρχιτρομοκράτης. Εκείνο στο οποίο μπορούν να συμφωνήσουν τόσο οι υποστηρικτές όσο και οι επικριτές του είναι ότι είναι αφοσιωμένος στην κουρδική υπόθεση. Γιατί λοιπόν συμφώνησε να διαλύσει το PKK;

Ο Ερντογάν προσφέρει συνομιλίες ειρήνης κάθε φορά που χρειάζεται κουρδική στήριξη και στρέφεται εναντίον των Κούρδων όταν θέλει να καλλιεργήσει την εθνικιστική του βάση.

Η δημόσια εξήγηση είναι ότι το έκανε στο πλαίσιο μιας συνεχιζόμενης ειρηνευτικής διαδικασίας με τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Όμως, παρότι υπήρξαν συνομιλίες και συνεχείς επαφές, η υπόσχεση μιας ειρηνευτικής διαδικασίας δεν αρκεί για να εξηγήσει την έκκληση του Οτσαλάν και τη συμμόρφωση του PKK. Άλλωστε, ο Ερντογάν προσφέρει συνομιλίες ειρήνης κάθε φορά που χρειάζεται κουρδική στήριξη και στρέφεται εναντίον των Κούρδων όταν θέλει να καλλιεργήσει την εθνικιστική του βάση. Αυτό που δεν αλλάζει είναι ότι οι πιο γνωστοί και νομιμοποιημένοι πολιτικοί των Κούρδων —ο Οτσαλάν και ο Σελαχατίν Ντεμιρτάς— παραμένουν στη φυλακή, στην περίπτωση του Ντεμιρτάς μάλιστα πολύ μετά τη λήξη της ποινής του.

Ο Οτσαλάν και το PKK άλλαξαν στάση για δύο λόγους. Ο πρώτος ήταν η επιθυμία να προστατευθεί η Ροζάβα, η κουρδική αυτόνομη περιοχή στη βορειοανατολική Συρία. Παρότι ορισμένοι ερευνητές και αναλυτές think tanks στην Ουάσινγκτον περιγράφουν την κουρδική περιοχή ως ένα μαρξιστικό καταφύγιο τρομοκρατών, αυτό είναι ανέντιμο: οι περισσότεροι που προωθούν αυτό το αφήγημα δεν έχουν επισκεφθεί ποτέ την περιοχή ούτε έχουν δει τη λειτουργία της με τα ίδια τους τα μάτια. Είναι επίσης κακή ανάλυση να πιστεύει κανείς ότι ένα πολιτικό κίνημα που ξεκίνησε επίσημα το 1984, αλλά έχει τις ρίζες του στο ψυχροπολεμικό περιβάλλον της δεκαετίας του 1970, δεν έχει εξελιχθεί. Η Ανατολική Γερμανία και η Πολωνία άλλαξαν δραματικά από τα μέσα της δεκαετίας του 1980· το ίδιο συνέβη και με το PKK. Το να χαρακτηρίζουν Αμερικανοί ακαδημαϊκοί τη Ροζάβα τρομοκρατική οντότητα implicates, ειρωνικά, τον ίδιο τον Ερντογάν, δεδομένου ότι οι Σύροι Κούρδοι πωλούσαν πετρέλαιο με μεγάλη έκπτωση στους γιους του Ιρακινού Κούρδου ηγέτη Μασούντ Μπαρζανί, οι οποίοι με τη σειρά τους το μεταπωλούσαν στην Τουρκία με μικρότερη έκπτωση, κρατώντας τη διαφορά.

Σε κάθε περίπτωση, η Αυτόνομη Διοίκηση αποτελεί τεράστια επιτυχία για τους Κούρδους και είναι η πρώτη φορά που εφαρμόζεται σε ουσιαστική κλίμακα η φιλοσοφία του Οτσαλάν. Οι Κούρδοι πολέμησαν σκληρά για να απελευθερώσουν την περιοχή από τον έλεγχο του Ισλαμικού Κράτους, σε μια περίοδο που ο Ερντογάν παρεμπόδιζε τον αγώνα κατά του Ισλαμικού Κράτους, επιδιώκοντας να επωφεληθεί από την οργάνωση, αν δεν τη στήριζε ενεργά.

Με τη διάλυση του PKK, ο Οτσαλάν επιδίωξε να προστατεύσει τη συριακή κουρδική οντότητα. Παρά την απομόνωσή της, ευημερούσε και αποτελούσε πρότυπο για όλα όσα οι Ηνωμένες Πολιτείες απαιτούσαν να είναι η Συρία — ανεκτική, πολυπολιτισμική και μετριοπαθής. Ο τερματισμός του PKK, πίστευε ο Οτσαλάν, θα μπορούσε να βάλει τέλος στη συκοφαντία που προωθούσε η Τουρκία ότι επρόκειτο για τρομοκρατική οντότητα. Ταυτόχρονα, οι Κούρδοι πίστευαν ότι θα μπορούσαν να κερδίσουν περισσότερα μέσω της πολιτικής παρά μέσω της ένοπλης εξέγερσης, ιδίως αν η διαδικασία σήμαινε το τέλος των αυθαίρετων συλλήψεων Κούρδων πολιτικών και την αποφυλάκιση του Ντεμιρτάς και ενδεχομένως του ίδιου του Οτσαλάν. Άλλωστε, για τους Κούρδους, ειρήνη σημαίνει συμφιλίωση.

Υποστηρίζοντας μια επίθεση πλήρους κλίμακας, που περιλαμβάνει ακόμη και τη ρίψη Κουρδισσών κρατουμένων από ψηλά κτίρια, κατά το πρότυπο του Ισλαμικού Κράτους, ο Ερντογάν δείχνει στον Οτσαλάν και στους πρώην υποστηρικτές του PKK ότι έκαναν λάθος υπολογισμό και ότι ο Ερντογάν είναι ανειλικρινής.

Απονομιμοποιώντας τη λογική της ειρήνης, ωθούν τους Κούρδους να επιστρέψουν στον ένοπλο αγώνα, όχι μόνο στη Συρία αλλά ενδεχομένως και στην Τουρκία.

Αυτό δημιουργεί μια επικίνδυνη δυναμική. Πρώτον, μαχητές του PKK κατέθεσαν τα όπλα και μετακινήθηκαν στη Συρία στο πλαίσιο μιας ειρηνευτικής διαδικασίας με την Τουρκία. Στη συνέχεια πολέμησαν το Ισλαμικό Κράτος —με αμερικανική στήριξη, εξοπλισμό και ενθάρρυνση— χωρίς να αποτελούν απειλή για την Τουρκία. Παρ’ όλα αυτά, ο Ερντογάν επανέλαβε τις επιθέσεις, με αεροσκάφη που οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν προηγουμένως πουλήσει στην Τουρκία, με drones και με τους σύρους πληρεξουσίους της Άγκυρας. Πλέον, η Τουρκία δείχνει ότι οι διαπραγματεύσεις της με τον Οτσαλάν δεν ήταν ποτέ ειλικρινείς.

Οι Κούρδοι δεν έχουν πού να πάνε. Ο Ερντογάν και οι σύμβουλοί του, όπως ο Χακάν Φιντάν, ή εταίροι όπως ο πρέσβης των ΗΠΑ Τομ Μπάρακ, μπορεί να πανηγυρίζουν, αλλά θα πρέπει να είναι προσεκτικοί. Οι Κούρδοι δεν θα πορευτούν προς τη σφαγή. Απονομιμοποιώντας τη λογική της ειρήνης, τους ωθούν να επιστρέψουν στον πόλεμο, όχι μόνο στη Συρία αλλά ίσως και στην Τουρκία, αν η πολιτική δεν προσφέρει άλλη διέξοδο. Η δημιουργία συνθηκών τύπου μαζικής απόδρασης κρατουμένων του Ισλαμικού Κράτους απλώς ρίχνει λάδι στη φωτιά.

Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ εξακολουθεί να επιθυμεί το δικό του Νόμπελ Ειρήνης, αλλά, αποτυγχάνοντας να συγκρατήσει την Τουρκία και μάλιστα δίνοντας την εντύπωση ότι ανάβει το πράσινο φως στην Άγκυρα, στήνει το σκηνικό για βία στο εσωτερικό της Τουρκίας σε επίπεδα που δεν έχουν παρατηρηθεί εδώ και σχεδόν μισό αιώνα.

Συνέχεια ανάγνωσης

Αναλύσεις

Γιατί ο Τομ Μπάρακ έχει βρεθεί στο στόχαστρο με βαρείς χαρακτηρισμούς;

Άλλοι τον λένε άνθρωπο της Τουρκίας, οι ίδιοι οι Τούρκοι τον βλέπουν ως «αποικιακό κυβερνήτη»

Δημοσιεύτηκε

9 ώρες πριν

στις

20 Ιανουαρίου 2026

από τον

Ο Τομ Μπάρακ, ο Αμερικανός πρέσβης στην Τουρκία και ταυτόχρονα ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για τη Συρία, έχει βρεθεί στο επίκεντρο μιας διπλής –και φαινομενικά αντιφατικής– κριτικής μετά τις πρόσφατες εξελίξεις στο συριακό μέτωπο. Από τη μία, σε περιφερειακούς κύκλους και σε μέρος του δημόσιου λόγου εμφανίζεται ως αξιωματούχος που «εξυπηρετεί τουρκικά συμφέροντα», καθώς η Ουάσιγκτον κινείται σε μια φόρμουλα για τη Συρία που εφάπτεται με βασικές επιδιώξεις της Άγκυρας. Από την άλλη, στην ίδια την Τουρκία, ο Μπάρακ βρέθηκε στο στόχαστρο με βαρείς χαρακτηρισμούς, όταν φωτογραφία από συνάντηση στο τουρκικό υπουργείο Άμυνας πυροδότησε θύελλα περί «αποικιακής» συμπεριφοράς και ταπεινωτικού πρωτοκόλλου.

Η Συρία ως «κλειδί» και η σκιά της Άγκυρας

Στην καρδιά της συζήτησης βρίσκεται ο ρόλος του Μπάρακ στο συριακό πεδίο, σε μια περίοδο που η Δαμασκός πιέζει να επανακτήσει τον έλεγχο της βορειοανατολικής Συρίας και να ενσωματώσει τις κουρδικές δομές. Η πρόσφατη συμφωνία «ένταξης/ενοποίησης» ανάμεσα στη συριακή κυβέρνηση και τις κουρδοκρατούμενες δυνάμεις (SDF) αντιμετωπίστηκε στην Τουρκία ως «ιστορικό σημείο καμπής», με τουρκικές πηγές ασφαλείας να αποδίδουν ενεργό ρόλο στη ΜΙΤ και να τονίζουν ότι η συμφωνία εξυπηρετεί τον στόχο της Άγκυρας να «κλείσει» το κουρδικό αποτύπωμα που θεωρεί συνδεδεμένο με το PKK.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο Μπάρακ εμφανίζεται να λειτουργεί ως ο Αμερικανός «διαμεσολαβητής» που προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στη μέχρι πρότινος στρατηγική συνεργασία των ΗΠΑ με τις SDF για την αντιμετώπιση του ISIS και στη νέα πραγματικότητα όπου η Ουάσιγκτον συνομιλεί πιο ανοιχτά με τη Δαμασκό. Δεν είναι τυχαίο ότι, σύμφωνα με το Reuters, ο Μπάρακ συναντήθηκε με την ηγεσία των SDF και ακολούθως με τον Σύρο πρόεδρο Άχμεντ αλ-Σαράα, λίγο πριν «κλειδώσει» η συμφωνία.

Από εκεί ξεκινά και το επιχείρημα όσων τον κατηγορούν ότι «σπρώχνει» μια λύση που βολεύει την Άγκυρα: ενοποίηση υπό τη Δαμασκό, αποδυνάμωση της κουρδικής αυτονομίας, και απομάκρυνση μη Σύρων στελεχών που σχετίζονται με PKK – σημεία που η Τουρκία έθετε επί χρόνια ως κόκκινες γραμμές.

Η φωτογραφία που άναψε φωτιές στην Τουρκία

Κι όμως, την ώρα που εκτός Τουρκίας «χρεώνεται» ως φιλοτουρκικός, μέσα στην Τουρκία ο Μπάρακ βρέθηκε αντιμέτωπος με καταιγίδα επικρίσεων λόγω ενός στιγμιότυπου πρωτοκόλλου. Η επίμαχη φωτογραφία, που δόθηκε στη δημοσιότητα από τις τουρκικές αρχές, τον δείχνει να κάθεται στην κεντρική πολυθρόνα σαν να προεδρεύει σύσκεψης, με τον υπουργό Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ και ανώτατους αξιωματικούς να κάθονται πλάγια. Επικριτές μίλησαν για εικόνα «κυριαρχίας» και «αποικιακού κυβερνήτη», ενώ πολιτικοί της αντιπολίτευσης ζήτησαν εξηγήσεις για το πώς στήθηκε το πρωτόκολλο.

Τουρκικές πηγές, σύμφωνα με δημοσιεύματα, απάντησαν ότι το συγκεκριμένο «στήσιμο» δεν εφαρμόστηκε μόνο στον Μπάρακ και ότι έχει χρησιμοποιηθεί και σε άλλες επισκέψεις (και με ξένους αξιωματούχους), όμως η δημόσια συζήτηση δεν κόπασε: το θέμα πήρε διαστάσεις όχι μόνο αντι-αμερικανικές αλλά και εσωτερικής κριτικής προς κρατικούς μηχανισμούς για «αδικαιολόγητη» εικόνα υποβάθμισης θεσμών.

Το βιογραφικό που «κουβαλά» πολιτικό βάρος

Ο Μπάρακ δεν είναι κλασικός καριερίστας διπλωμάτης. Είναι επιχειρηματίας και παλαιός σύμμαχος του Ντόναλντ Τραμπ, με ρόλους στο πολιτικό παρασκήνιο ήδη από την προεκλογική περίοδο του 2016.

Το 2021 είχε βρεθεί στο επίκεντρο ομοσπονδιακής δίωξης στις ΗΠΑ: το αμερικανικό Υπουργείο Δικαιοσύνης ανακοίνωσε ότι κατηγορείται (μαζί με άλλους) πως ενήργησε ως μη δηλωμένος πράκτορας ξένης κυβέρνησης υπέρ των ΗΑΕ και ότι αντιμετώπιζε επίσης κατηγορίες για παρεμπόδιση δικαιοσύνης και ψευδείς δηλώσεις.

Η υπόθεση κατέληξε αργότερα σε αθώωση: το Reuters έχει μεταδώσει ότι ο Μπάρακ κρίθηκε μη ένοχος το 2022 για το σκέλος της παράνομης δράσης ως ξένος πράκτορας.

Αυτό το παρελθόν εξηγεί γιατί ο Μπάρακ προκαλεί τόσο έντονα αντανακλαστικά: είναι πρόσωπο που «διαβάζεται» περισσότερο ως πολιτικός παίκτης παρά ως ουδέτερος διπλωματικός διαχειριστής.

Γιατί τον «χτυπούν» και οι δύο πλευρές

Στην πράξη, η διπλή κριτική δεν είναι τόσο παράλογη όσο φαίνεται.

  • Όσοι τον κατηγορούν ως φιλοτουρκικό, βλέπουν ότι η αμερικανική διαχείριση στη Συρία περνά μέσα από τουρκικά φίλτρα: η Τουρκία έχει αυξημένη επιρροή στη νέα συριακή πραγματικότητα και η Ουάσιγκτον, μέσω του ίδιου προσώπου που είναι πρέσβης στην Άγκυρα, επιδιώκει «πακέτο» λύσεων (ενοποίηση, φυλακές ISIS, ασφάλεια συνόρων, έλεγχος κουρδικών δομών).

  • Οι Τούρκοι επικριτές του, αντίθετα, δεν του προσάπτουν ότι είναι «μαλακός» με την Τουρκία, αλλά ότι εμφανίζεται ως εκπρόσωπος μιας υπερδύναμης που φέρεται με όρους επιβολής. Η φωτογραφία στο Υπουργείο Άμυνας λειτούργησε ως μήνυμα: στην τουρκική πολιτική κουλτούρα, ειδικά σε έναν θεσμό που «ζει» από ιεραρχία και πρωτόκολλο, τέτοιες εικόνες γίνονται εύκολα πολιτικό καύσιμο.

Το συμπέρασμα είναι ότι ο Μπάρακ –λόγω ρόλου, timing και προσωπικού προφίλ– έχει γίνει «καθρέφτης» πάνω στον οποίο προβάλλουν όλοι τη δική τους καχυποψία: άλλοι τον βλέπουν ως εργαλείο της Άγκυρας, άλλοι ως εργαλείο της Ουάσιγκτον που δεν σέβεται την τουρκική αξιοπρέπεια. Και η Συρία, με την αναδιάταξη ισχύος στη βορειοανατολική χώρα, είναι ακριβώς το πεδίο όπου αυτά τα δύο αφηγήματα συγκρούονται – ταυτόχρονα.

Συνέχεια ανάγνωσης

Αναλύσεις

ΕΕ–Mercosur: Εξαναγκαστική μεταβίβαση της γης των αγροτών στα funds

Η συμφωνία ΕΕ–Μercosur, μέσω της εντατικοποίησης του ανταγωνισμού και της συμπίεσης των αγροτικών εισοδημάτων, διευκολύνει έμμεσα, διά των μηχανισμών της αγοράς και όχι διά θεσμικών ή κανονιστικών διατάξεων, τη μετατροπή της γης σε χρηματοοικονομικό ενεργητικό στοιχείο. 

Δημοσιεύτηκε

10 ώρες πριν

στις

20 Ιανουαρίου 2026

από τον

Του John D. Pappas*

Η συμφωνία ΕΕ–Μercosur αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν ιδωθεί υπό το πρίσμα συνθηκών αυξανόμενης χρηματοοικονομικής αβεβαιότητας. Τέτοιες συνθήκες διαμορφώνονται από τη συσσώρευση δημόσιου και ιδιωτικού χρέους, τη μακρόχρονη νομισματική χαλάρωση, την αποσύνδεση χρηματιστηριακών αξιών από την πραγματική οικονομία, κ.τ.λ. Σε τέτοιο περιβάλλον, και μάλιστα υπό το φάσμα διαρκώς εντεινόμενων ανησυχιών για μια παγκόσμια χρηματιστηριακή κατάρρευση (φούσκα),[i] η σταθερότητα των χρηματοοικονομικών τίτλων καθίσταται επισφαλής και η αναζήτηση «ασφαλών» υλικών αποθεμάτων αξίας (real assets) εντείνεται.

Η γη στο χρηματιστήριο

Η γη, υπό αυτές τις συνθήκες, λειτουργεί ως στρατηγικό αντιστάθμισμα περιουσιακού κινδύνου (hedge), δηλαδή ως μη αναπαραγώγιμο, απτό και διαχρονικά πολύτιμο περιουσιακό στοιχείο, ικανό να διατηρεί αξία σε περιόδους νομισματικής ή χρηματοπιστωτικής αστάθειας. Ως τέτοιο αντιστάθμισμα, θεωρείται από τις ευρωπαϊκές ελίτ ότι δεν αφορά πρωτίστως τους αγρότες, αλλά τις τράπεζες και τους θεσμικούς επενδυτές, όπως τα επενδυτικά κεφάλαια (funds), που επιδιώκουν διαφοροποίηση και προστασία των χαρτοφυλακίων τους.

Προς αυτόν τον σκοπό, η συμφωνία ΕΕ–Μercosur, μέσω της εντατικοποίησης του ανταγωνισμού και της συμπίεσης των αγροτικών εισοδημάτων, διευκολύνει έμμεσα, διά των μηχανισμών της αγοράς και όχι διά θεσμικών ή κανονιστικών διατάξεων, τη μετατροπή της γης σε χρηματοοικονομικό ενεργητικό στοιχείο. Η γη παύει να αντιμετωπίζεται πρωτίστως ως κοινωνικός–παραγωγικός πόρος και μετατρέπεται σε στρατηγικό αποθεματικό αξίας.

Διαδικαστικά, αυτή η μετατροπή θα πραγματοποιηθεί διά της μεθόδου του οικονομικού εξαναγκασμού των αγροτών καθώς, στο πλαίσιο της συμφωνίας ΕΕ–Μercosur, (1) οι τιμές συμπιέζονται από εισαγωγές χαμηλότερου κόστους, (2) τα περιθώρια κέρδους μικρομεσαίων εκμεταλλεύσεων μηδενίζονται, και (3) το κόστος συμμόρφωσης με ευρωπαϊκά κανονιστικά πρότυπα παραμένει υψηλό. Κατά συνέπεια τότε η γη πωλείται ή ενοικιάζεται εξαναγκαστικά, δηλαδή συγκεντρώνεται σε μεγαλύτερες μονάδες, συχνά μέσω τραπεζών, funds, ή αγροβιομηχανικών ομίλων. Χωρίς βία, χωρίς νόμο απαλλοτρίωσης, αλλά ως διαρθρωτική αναγκαιότητα της διεθνούς αγοράς.

Κατ’ ουσία δηλαδή η συμφωνία ΕΕ–Μercosur σηματοδοτεί την εγκατάλειψη από την Ευρωπαϊκή Ένωση της κοινής αγροτικής πολιτικής, όπως τουλάχιστον τη ξέραμε μέχρι τώρα, και την απίσχναση των κοινοτικών ταμείων στήριξης του αγροτικού εισοδήματος.

Λατινικό νεοφεουδαλικό πρότυπο

Συγκεφαλαιωτικά, οι συνέπειες της συμφωνίας ΕΕ–Μercosur για τους μικρομεσαίους αγρότες είναι δομικές, σε βάρος της οικονομικής βιωσιμότητάς τους, οπότε αργά ή γρήγορα θα εξαναγκασθούν να ρευστοποιήσουν τη γη τους και να μετασχηματισθούν από ιδιοκτήτες–επιχειρηματίες σε ακτήμονες–μισθωτούς. Έτσι, διαμορφώνεται ένα «νεοφεουδαλικό» χρηματοοικονομικό πρότυπο,[ii] στο οποίο ο έλεγχος των πόρων αποσυνδέεται από την κοινωνική παραγωγή και συγκεντρώνεται σε κεφαλαιακούς φορείς, ήτοι σε τράπεζες και funds. Αυτό δηλαδή το πρότυπο που εφαρμόζεται στις λατινικές χώρες της Mercosur, όπως π.χ. στην Παραγουάη, όπου το 0.2% των ιδιοκτητών κατέχει πλέον το 40.8% της αγροτικής γης.[iii] Προσεχώς και στην Ελλάδα.


[i] Το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα αντιμετωπίζει όλο και μεγαλύτερη συστημική έκθεση κινδύνου (risk exposure) καθώς το δημόσιο χρέος μεγάλων οικονομιών ξεπερνάει πλέον το 100% του ΑΕΠ τους και συνεχίζει να αυξάνεται: Ιαπωνία 237%, ΗΠΑ 121%, %, Γαλλία 113%, Καναδάς 111%, Ηνωμένο Βασίλειο (UK) 101%, κ.τ.λ. (εκτιμήσεις: IMF / WorldEconomics για το έτος 2025).

[ii] Ο όρος «νεοφεουδαλικό χρηματοοικονομικό πρότυπο» χρησιμοποιείται εδώ μεταφορικά για να περιγράψει μορφές συγκέντρωσης ελέγχου επί παραγωγικών πόρων (όπως η γη) και απώλειας οικονομικής αυτονομίας μικρών παραγωγών, και όχι για να υποδηλώσει ιστορική επιστροφή σε φεουδαρχικές νομικές ή κοινωνικές σχέσεις.

[iii] Ioris, A.A.R. Socio-economic geography and the land rights of indigenous peoples in Paraguay. J. Soc. Econ. Dev. (2024). https://doi.org/10.1007/s40847-024-00347-3

*Νομικός και Χρηματοοικονομικός Σύμβουλος.

Columbia University: B.S., M.A., Ph. D. Fellow in International Economics (1985).

Πρώην M.I.S. Director στην JP Morgan / MHT (Νέα Υόρκη), νυν Αντιπρόεδρος Ακαδημαϊκής Έρευνας στο Think Tank «Κιβωτός Ολιστικής Παιδείας Ενόπλων Δυνάμεων».

Συγγραφέας 56 δημοσιευθέντων ακαδημαϊκών άρθρων, βιβλίων και μονογραφιών:

https://columbia.academia.edu/JohnDPappas

 

 

Συνέχεια ανάγνωσης

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ5 ώρες πριν

Reuters: Διορία τεσσάρων ημερών από Δαμασκό στους SDF – Επεισόδια στην Τουρκία σε κινητοποιήσεις υπέρ των Κούρδων – Έκαψαν τουρκικές σημαίες

Κομβικό στοιχείο της εικόνας, όπως μεταδίδει το Reuters, είναι η στάση των ΗΠΑ.
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ8 ώρες πριν

Μπάρακ: Η ενσωμάτωση στη νέα Συρία ως ιστορική ευκαιρία για τους Κούρδους! Τέλος οι SDF

Ο ανώτατος διπλωμάτης συνδέει την εξέλιξη αυτή άμεσα με τη μεταβατική περίοδο που ακολουθεί την εποχή του Μπασάρ αλ Άσαντ,...
Αναλύσεις8 ώρες πριν

Θα πυροδοτήσουν οι συγκρούσεις Συρίας–Κούρδων έναν εμφύλιο πόλεμο στην Τουρκία;

Ο Τούρκος πρόεδρος Ερντογάν δείχνει στους Κούρδους και στους υποστηρικτές τους την ανειλικρίνειά του
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ9 ώρες πριν

Ίμια: Στα πρόθυρα του πολέμου – Ντοκιμαντέρ στο OPEN του Αργύρη Ντινόπουλου

Αυτό δεν είναι απλώς ένα ρεπορτάζ. Είναι το χρονικό μιας νύχτας που θα μπορούσε να είχε γράψει την αρχή μιας...
Αναλύσεις9 ώρες πριν

Γιατί ο Τομ Μπάρακ έχει βρεθεί στο στόχαστρο με βαρείς χαρακτηρισμούς;

Άλλοι τον λένε άνθρωπο της Τουρκίας, οι ίδιοι οι Τούρκοι τον βλέπουν ως «αποικιακό κυβερνήτη»

Δημοφιλή