Επιμέλεια: Μαρία Ζαχαράκη, SigmaLive

Η στρατηγική απόφαση της Τεχεράνης να μην επιλέξει τουρκικό έδαφος ως τόπο διεξαγωγής των κρίσιμων διπλωματικών συνομιλιών με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ερμηνεύεται από την πλειονότητα της σημερινής τουρκικής αρθρογραφίας ως ένα σαφές πολιτικό σήμα προς την Άγκυρα.

Οι αναλύσεις στον τουρκικό Τύπο ποικίλλουν ως προς τα κίνητρα. Ορισμένοι αναλυτές διακρίνουν πίσω από την απόρριψη μια υπολογισμένη στρατηγική αυτοπροστασίας του ιρανικού καθεστώτος, άλλοι κάνουν λόγο για σκόπιμη διπλωματική υποβάθμιση της Τουρκίας, ενώ υπάρχει και η άποψη που αποδίδει την κίνηση σε φόβο απέναντι στην αυξανόμενη τουρκική περιφερειακή ισχύ. Κοινός παρονομαστής όλων των εκτιμήσεων, ωστόσο, παραμένει η πεποίθηση ότι το Ιράν δεν εγκατέλειψε την προοπτική της Κωνσταντινούπολης τυχαία, αλλά επέλεξε συνειδητά να κρατήσει τον έλεγχο «αντίπαλη» Τουρκία.

Το Ομάν ως τόπος ελέγχου και στρατηγικής ασφάλειας

Η απόφαση της ιρανικής διπλωματίας ερμηνεύεται πρωτίστως μέσα από το πρίσμα ενός ψυχρού στρατηγικού υπολογισμού. Η επιλογή του Ομάν δεν είναι τυχαία, αλλά αποτελεί μια υπολογισμένη στρατηγική κίνηση που αποσκοπεί στη διατήρηση του ελέγχου πέραν των επιρροών τρίτων δυνάμεων.

Το Ιράν επιθυμεί διακαώς την αποφυγή οποιουδήποτε πολυμερούς σχήματος διαπραγμάτευσης. Η παρουσία τρίτων χωρών στο τραπέζι των συζητήσεων –όπως η Τουρκία– θεωρείται από την Τεχεράνη ότι θα «διασκόρπιζε» τα θέματα και θα μείωνε τον έλεγχο που ασκεί στη διαδικασία. Παράλληλα, γίνεται εκτενής αναφορά στο εσωτερικό πολιτικό κόστος, καθώς μια συνολική διαπραγμάτευση υπό το βλέμμα περιφερειακών ανταγωνιστών θα μπορούσε να εκληφθεί στο εσωτερικό της χώρας ως αδυναμία και συνθηκολόγηση.

Σύμφωνα με την ανάλυση του GZT, το Ιράν επιλέγει το Ομάν για τις συνομιλίες με τις ΗΠΑ για τους εξής συγκεκριμένους στρατηγικούς λόγους:

• Περιορισμός της ατζέντας: Η Τεχεράνη δεν επιθυμεί να τεθούν στο τραπέζι ζητήματα όπως το πυραυλικό της πρόγραμμα ή η περιφερειακή της επιρροή, καθώς μια διευρυμένη συζήτηση θα τη μετέφερε αυτομάτως σε αμυντική θέση.
• Αποφυγή πολυμερούς σχήματος: Η εμπλοκή τρίτων χωρών, και ειδικότερα της Τουρκίας, θεωρείται από το Ιράν ότι «διασκορπίζει» τα θέματα και μειώνει τον έλεγχο επί της διαδικασίας.
• Εσωτερικό πολιτικό κόστος: Μια ευρεία διαπραγμάτευση θα μπορούσε να εκληφθεί στο εσωτερικό του Ιράν ως υποχώρηση, κάτι που η ιρανική ηγεσία θέλει να αποφύγει πάση θυσία.
• Αντίληψη υψηλού ρίσκου στην Τουρκία: Το προτεινόμενο σχήμα διαλόγου στην Κωνσταντινούπολη χαρακτηρίζεται από Ιρανούς αναλυτές ως «υψηλού κινδύνου και χαμηλής απόδοσης».
• Έλεγχος των όρων των συνομιλιών: Η αλλαγή της τοποθεσίας δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως ένδειξη αδυναμίας, αλλά ως προσπάθεια καθορισμού των διαπραγματεύσεων με τρόπο που να ευνοεί την ιρανική πλευρά.
• Παράδοση και ευελιξία: Οι «ήσυχοι διάδρομοι» παρέχουν ιστορικά μεγαλύτερη ευελιξία για λεπτούς διπλωματικούς ελιγμούς.

Πολιτική προσβολή και περιφερειακός ανταγωνισμός

Σε σαφώς πιο φορτισμένο τόνο, μερίδα του Τύπου, όπως η εφημερίδα Γενί Ακίτ, προσεγγίζει την επιλογή αυτή ως κίνηση εις βάρος της Τουρκίας. Υποστηρίζεται ότι η Τεχεράνη ενήργησε συνειδητά και όχι συγκυριακά, αποδίδοντας την απόφαση στην υπόγεια αλλά διαρκή αντιπαλότητα Ιράν–Τουρκίας για τον ηγετικό ρόλο και την επιρροή στην ευρύτερη περιοχή.

Μάλιστα, η ιρανική αλλαγή στάσης εκλαμβάνεται από τους συντάκτες ως «μεγάλη ντροπή» απέναντι στην Άγκυρα, ιδίως αν ληφθούν υπόψη οι «καλές πράξεις» και οι σημαντικές διευκολύνσεις που έχει προσφέρει κατά καιρούς η Τουρκία στο Ιράν. Η επιλογή άλλου τόπου παρουσιάζεται, συνεπώς, ως ένα σαφές πολιτικό μήνυμα αποστασιοποίησης.

Ο φόβος της τουρκικής ισχύος

Πιο ακραίοι αναλυτές προχωρούν τον συλλογισμό ένα βήμα παραπέρα, αποδίδοντας την αλλαγή τόπου σε φόβο. Η Τεχεράνη θεωρεί την Άγκυρα ισχυρό περιφερειακό παίκτη και ανησυχεί σφόδρα ότι η διεξαγωγή των συνομιλιών στην Κωνσταντινούπολη θα μπορούσε να οδηγήσει σε πρόσβαση των τουρκικών υπηρεσιών σε ευαίσθητες πληροφορίες, ακόμη και σε δεδομένα που αφορούν το πυρηνικό πρόγραμμα.

Κατά την εκτίμηση του δικτύου TR Haber, η μεταφορά των συνομιλιών στο Ομάν συνδέεται άμεσα με την ανάγκη «ανοιχτά αυτιά» και τα περιφερειακά ρίσκα, επιλέγοντας ένα περιβάλλον που θεωρείται πολιτικά ουδέτερο και λιγότερο διεισδυτικό για τα ιρανικά συμφέροντα.