Με φόντο τα μαζικά αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα σε στρατηγικούς στόχους εντός Ιράν και την άμεση ιρανική απάντηση με πυραύλους κατά βάσεων σε Μπαχρέιν και Κατάρ, ο Δρ Διεθνών Σχέσεων Γιάννος Χαραλαμπίδης, μέσα από τη «Σημερινή», σκιαγραφεί ένα σκηνικό κλιμάκωσης που επαναφέρει στο προσκήνιο τον εφιάλτη των Στενών του Ορμούζ και τις αναταράξεις στην παγκόσμια οικονομία.

Σύμφωνα με την ανάλυσή του, οι ΗΠΑ, με τη συνδρομή του Ισραήλ, υλοποιούν τις απειλές τους, επιδιώκοντας όχι μόνο στρατιωτικά πλήγματα αλλά και πολιτική αποδυνάμωση του καθεστώτος της Τεχεράνης, ακόμη και μέσω εσωτερικής κινητοποίησης αντικαθεστωτικών δυνάμεων. Η αναφορά του Προέδρου Τραμπ σε μια «οιονεί Πέμπτη Φάλαγγα» εντός Ιράν αποτυπώνει, όπως επισημαίνει, τη στρατηγική πίεσης από μέσα και έξω.

Οι αμερικανικοί στόχοι και το ρίσκο του χάους

Ο κ. Χαραλαμπίδης εντοπίζει πέντε βασικές επιδιώξεις της Ουάσιγκτον:

• Επαναβεβαίωση της αμερικανικής ισχύος έναντι κάθε «ταραξία» του διεθνούς συστήματος.

• Πλήγματα στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν.

• «Ξεγύμνωμα» του καθεστώτος από τα στρατηγικά του δόντια – πυραυλικά και άλλα συστήματα.

• Αποδυνάμωση της εσωτερικής κατασταλτικής μηχανής (Φρουροί της Επανάστασης).

• Προστασία συμμάχων μέσω στρατιωτικής ομπρέλας.

Παράλληλα, τονίζει ότι οποιαδήποτε αλλαγή σκηνικού στην Τεχεράνη προϋποθέτει συντεταγμένη μετάβαση, με επιλογή προσώπων που θα διασφαλίσουν ομαλή μετάβαση και όχι χαοτική αποσταθεροποίηση.

Πολιτική κανονιοφόρων: “Ford” και “Αβραάμ Λίνκολν” σε θέσεις μάχης

Η συγκέντρωση αμερικανικής ισχύος στην περιοχή –με δύο αεροπλανοφόρα, το «Ford» στην Ανατολική Μεσόγειο και το «Αβραάμ Λίνκολν» ανοικτά του Ομάν– συνιστά, κατά τον αναλυτή, εφαρμογή πολιτικής κανονιοφόρων. Το πλέγμα βάσεων σε Κουβέιτ, Μπαχρέιν, Κατάρ, ΗΑΕ, Ομάν, Ιορδανία, Κύπρο και Ιντσιρλίκ δημιουργεί μια ζώνη πίεσης, αν και βρίσκεται εντός βεληνεκούς ιρανικών όπλων.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο Ακρωτήρι, όπου σταθμεύουν F-35 και αεροσκάφη ανεφοδιασμού, καθώς και στις συνεχιζόμενες βρετανικές εναέριες περιπολίες.

Ορμούζ: «Όλα τα λεφτά»

Τα Στενά του Ορμούζ χαρακτηρίζονται «κλειδί» της παγκόσμιας ναυσιπλοΐας. Από εκεί διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου υγροποιημένου φυσικού αερίου και το 20-25% του πετρελαίου. Ενδεχόμενο κλείσιμό τους θα προκαλέσει εκτίναξη τιμών και πληθωριστικό σοκ.

Ήδη, χωρίς να έχει κλείσει η δίοδος, το Brent κινείται στα 70-71 δολάρια, ενώ οι προβλέψεις για το 2026 τοποθετούσαν την τιμή στα 55 δολάρια, με ανώτατο όριο κρίσης τα 90. Οποιαδήποτε διακοπή ροής δεν μπορεί εύκολα να αναπληρωθεί (“balance supply”), γεγονός που εντείνει την αβεβαιότητα.

Ωστόσο, το πλήγμα δεν θα ήταν μονομερές. Το 75% των εξαγωγών από τον Ορμούζ κατευθύνεται σε Κίνα, Ιαπωνία, Ινδία και Νότια Κορέα. Η Κίνα απορροφά περίπου το 80% του ιρανικού πετρελαίου – συχνά σε τιμές 11 δολάρια χαμηλότερες από τη διεθνή αγορά – μέσω της πρακτικής του “shadow fleet” (σκιώδους στόλου), με τα ΗΑΕ να λειτουργούν ως διαμετακομιστικός κόμβος.

Το 2025 τα έσοδα της Τεχεράνης από αυτή τη διαδικασία ανήλθαν σε 7,7 δισ. δολάρια, ενώ ο πληθωρισμός κυμαίνεται ήδη στο 45-48% και ενδέχεται να αγγίξει το 50%.

Το σενάριο βύθισης πλοίου και το επικοινωνιακό σοκ

Ο Δρ Χαραλαμπίδης επισημαίνει και τον επικοινωνιακό παράγοντα: ακόμη και μία επιτυχής ιρανική επίθεση κατά αμερικανικού πολεμικού σκάφους –με drones, ναρκοθέτηση, υποβρύχια τσέπης ή σμήνη ταχέων σκαφών– θα αποτελούσε σοβαρό πλήγμα κύρους για τις ΗΠΑ, ανεξαρτήτως τελικής έκβασης. Το ερώτημα είναι πού θα σταματήσει η απάντηση της Ουάσιγκτον.

Αλλαγή γεωπολιτικού σκηνικού

Εφόσον το καθεστώς αποδυναμωθεί ή μετασχηματιστεί, η ανάλυση προβλέπει:

1. Τερματισμό της εν δυνάμει πυρηνικής απειλής.

2. Διακοπή χρηματοδότησης περιφερειακών ένοπλων οργανώσεων.

3. Αποδυνάμωση Χούθι και αποσυμπίεση του Bab el-Mandeb.

4. Δραματική μεταβολή σχέσεων Ισραήλ-Ιράν.

5. Ενίσχυση σχεδίων όπως ο IMEC και διεύρυνση των Συμφωνιών του Αβραάμ.

Το δίλημμα της Τεχεράνης

Στο καταληκτικό του συμπέρασμα, ο Γιάννος Χαραλαμπίδης θέτει το βασικό ερώτημα:
Θα αποδεχθεί το Ιράν έναν διάλογο υπό τη σκιά της αμερικανικής ισχύος, διατηρώντας το καθεστώς αλλά «χωρίς δόντια»; Ή θα επιλέξει την οδό της ολομέτωπης σύγκρουσης;

Οι εξελίξεις, τονίζει, δεν αφορούν μόνο τη Μέση Ανατολή. Συνδέονται με τη στρατηγική των ΗΠΑ για εμπέδωση ηγεμονίας και αναδιαμόρφωση του γεωπολιτικού χάρτη σε παγκόσμια κλίμακα.

Γράφει ο Κωνσταντίνος Καραγάτσος

Τα χτυπήματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν, στις 28 Φεβρουαρίου 2026, καθώς και τα ανταποδοτικά πλήγματα της Τεχεράνης σε χώρες του Κόλπου (κυρίως σε βάσεις και αεροδρόμια), ενδέχεται να πυροδοτήσουν ροές Ιρανών προσφύγων και μεταναστών προς την ΕΕ ή άλλες χώρες, αλλά και μετακινήσεις υπηκόων τρίτων χωρών προς ή από το Ιράν.

Η στρατιωτική σύγκρουση βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη και είναι ακόμη πρόωρο να διατυπωθούν ασφαλείς εκτιμήσεις για το εάν θα εξελιχθεί σε ευρύτερη περιφερειακή ανάφλεξη. Ωστόσο, μπορούν να σκιαγραφηθούν ορισμένα πιθανά σενάρια σε ό,τι αφορά την πρόκληση προσφυγικών και μεταναστευτικών ροών Ιρανών υπηκόων προς την ΕΕ ή άλλες χώρες.

• Περιορισμένη κλιμάκωση (υψηλός κίνδυνος)

Εάν η σύγκρουση περιοριστεί σε αεροπορικά πλήγματα, χωρίς χερσαία εισβολή, εκτιμάται ότι θα προκύψουν χιλιάδες εσωτερικά εκτοπισμένοι εντός του Ιράν. Ορισμένες κατηγορίες Ιρανών —ιδίως νέοι, άτομα υψηλού μορφωτικού επιπέδου και μέλη μειονοτήτων— ενδέχεται να αναζητήσουν άσυλο σε γειτονικές χώρες, όπως η Τουρκία, το Ιράκ ή το Πακιστάν, υπό τον φόβο διώξεων.

Σημειώνεται ότι η Τουρκία έχει ήδη κλείσει συνοριακούς σταθμούς στα σύνορα με το Ιράν, περιορίζοντας, επί του παρόντος, τη διέλευση Ιρανών υπηκόων. Σε περίπτωση αύξησης των συγκεντρώσεων στα σύνορα Ιράν–Τουρκίας και πιθανής προσπάθειας μετακίνησης προς την ΕΕ με αίτημα ασύλου, κρίσιμη θα είναι η στάση της Άγκυρας: εάν θα διατηρήσει κλειστά τα σύνορα ή θα επιτρέψει τη διέλευση.

Εξίσου καθοριστική θα είναι και η στάση της ΕΕ απέναντι στο ενδεχόμενο αυξημένων μεταναστευτικών ροών από το Ιράν.

• Αυξημένη κλιμάκωση ή κατάρρευση καθεστώτος (μέτριος κίνδυνος)

Στο εσωτερικό του Ιράν βρίσκεται σε εξέλιξη διαδικασία εκλογής νέου ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη. Παρατεταμένες επιθέσεις, σε συνδυασμό με την άρνηση της Τεχεράνης να διαπραγματευθεί με τις ΗΠΑ, θα μπορούσαν να εντείνουν τις εσωτερικές αντιπαραθέσεις μεταξύ υποστηρικτών και αντιπάλων του καθεστώτος.

Σε ένα τέτοιο σενάριο, ενδέχεται να προκύψουν:

• Αυξημένες ροές προς την Τουρκία, με έντονη πίεση στα σύνορα Ιράν–Τουρκίας και πιθανή διοχέτευση προς την ΕΕ, κυρίως μέσω Ελλάδας.

• Μετακινήσεις από Πακιστάν και Αφγανιστάν προς το Ιράν, ιδίως εάν προκύψει κενό εξουσίας.

• Μαζικές αιτήσεις ασύλου Ιρανών υπηκόων σε κράτη-μέλη της ΕΕ (Ελλάδα, Ιταλία, Γερμανία κ.ά.).

• Περιορισμένες —λόγω γεωπολιτικής εχθρότητας— ροές προς χώρες του Κόλπου (Σαουδική Αραβία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα), κυρίως δια θαλάσσης.

• Ενδεχόμενες μετακινήσεις προς Αρμενία ή Αζερμπαϊτζάν, σε συνάρτηση με τις πρόσφατες επιθέσεις που προκάλεσαν ζημιές σε βάσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ, καθώς και σε υποδομές χωρών του Κόλπου.

• Περιφερειακή αποσταθεροποίηση και κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ (χαμηλός κίνδυνος)

Ένα διαρκές κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ —από όπου διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας διακίνησης υγρών καυσίμων— θα επιβάρυνε σημαντικά τη διεθνή οικονομία, οδηγώντας σε απότομη αύξηση των τιμών πετρελαίου.

Σε μια τέτοια εξέλιξη, αναμένεται εντατικοποίηση της διπλωματικής πίεσης προς το Ιράν από συμμάχους του, όπως η Ρωσία και η Κίνα, αλλά και από τον ΟΗΕ προς όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές —ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν— με στόχο την αποκλιμάκωση μέσω διπλωματικών διαύλων.

Συνολικά, το μεταναστευτικό αποτύπωμα της σύγκρουσης θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια, την ένταση και κυρίως από το αν η κρίση θα παραμείνει ελεγχόμενη ή θα εξελιχθεί σε ευρύτερη περιφερειακή σύρραξη.

Η επικαιρότητα «πήρε το τιμόνι» στην εκπομπή Review της Ναυτεμπορικής TV, με τη συζήτηση να ξεκινά από το ερώτημα «γιατί κάνουν οι άνθρωποι πόλεμο, αφού οι πόροι φτάνουν;» και να εξελίσσεται σε μια ευθεία, κλασική ανάγνωση του διεθνούς συστήματος από τον καθηγητή Γιώργο Κοντογιώργη.

Ο ίδιος έθεσε εξαρχής το πλαίσιο με αναφορές σε Αριστοτέλη και Θουκυδίδη: ο άνθρωπος, είπε, μπορεί να φτάσει μέχρι την αυτοκαταστροφή, όχι επειδή «γεννήθηκε για να πολεμά» σαν ζώο, αλλά επειδή έχει κάτι μοναδικό: είναι «εξουσιοδοτημένος από τη φύση να νομοθετεί» τα του οίκου του. Κι ακριβώς μέσα σε αυτή τη νομοθεσία χωρά η βουλημία – η επιθυμία της ηγεμονίας. Έτσι, η ιστορική διαδρομή, κατά την ανάλυσή του, είναι μια μόνιμη σύγκρουση ανάμεσα σε όσους θέλουν να ηγεμονεύουν και σε όσους θέλουν να είναι ελεύθεροι.

Το κρίσιμο σημείο της παρέμβασής του ήταν η διάκριση ανάμεσα στο εσωτερικό των κοινωνιών και στο διεθνές πεδίο. Ο νόμος «εξανθρωπίζει» το εσωτερικό, όμως τα σύγχρονα συντάγματα και οι πολιτείες αγκαλιάζουν το κράτος – όχι τις διακρατικές σχέσεις. Εκεί δεν υπάρχει πολιτικό σύστημα, αλλά «τάξη πραγμάτων», όπου οι σχέσεις καθορίζονται με όρους ισχύος. Και γι’ αυτό, όπως υπογράμμισε, τα κράτη –όποιο κι αν είναι το πολίτευμά τους– έχουν τελικά «την ίδια εξωτερική πολιτική»: έξω δεν λειτουργούν ως δημοκρατίες, αλλά ως δρώντες ισχύος.

Σε αυτή τη λογική ενέταξε και το θουκυδίδειο μάθημα που επανέφερε με ωμή διατύπωση: μην μπερδεύετε την εσωτερική πολιτική με την εξωτερική πολιτική – η πρώτη μπορεί να είναι ελευθερία, η δεύτερη τυραννία. Είτε μικρός είτε μεγάλος, αν θες να προστατεύσεις την ελευθερία σου ή να ηγεμονεύσεις, «ένας τρόπος υπάρχει»: να είσαι σε ετοιμότητα, άρα εμπόλεμος. Αυτό, είπε, δεν αμφισβητείται.

Η αιτία του πολέμου, όπως την όρισε, είναι ο κρατοκεντρισμός: η απουσία ενός πλανητικού πολιτικού συστήματος που να βάζει κανόνες και να απαγορεύει τον πόλεμο. Και από εκεί, η συζήτηση «άνοιξε» στον ελληνικό κόσμο και στην έννοια της ελληνικότητας, με αφορμή το βιβλίο Η ιστορία του ελληνικού κόσμου – όχι του κράτους ή του έθνους, αλλά του «κόσμου».

Ο Κοντογιώργης μίλησε για τη σύγχρονη παρερμηνεία: οι Νεοέλληνες, είπε, βλέπουν τον εαυτό τους και το παρελθόν με «τα μάτια του δυτικού ανθρώπου», ενώ η Δύση ερμηνεύει τη δική της πραγματικότητα με «τα μάτια του κλασικού Έλληνα». Και οι δύο, κατά την έκφρασή του, πάσχουν από «στραβισμό»: οι μεν υποτιμούν το δικό τους ιστορικό βάθος, οι δε παίρνουν ελληνικές έννοιες (όπως «δημοκρατία») και τις «ντύνουν» στα συστήματα της εποχής τους, δημιουργώντας εννοιολογική σύγχυση. Η ελληνικότητα, τόνισε, δεν είναι μια γραμμική ομοιογένεια, αλλά πολιτισμικό ιδίωμα με πολλαπλές φάσεις, που ολοκληρώνεται ιστορικά στην έννοια της καθολικής ελευθερίας – όχι απλώς στην ατομική ελευθερία των δικαιωμάτων.

Στη συνέχεια, το στούντιο πέρασε σε έκτακτες εικόνες (ένταση στο Σύνταγμα, προσαγωγές, κλιμάκωση με πυραυλικές επιθέσεις στη Μέση Ανατολή, εικόνες από Τεχεράνη, αναφορές στον «Θόλο» και στις σειρήνες), πριν η συζήτηση επιστρέψει στο τρίτο μεγάλο θέμα: τον Καποδίστρια.

Εκεί ο Κοντογιώργης έδωσε μια ευθεία εξήγηση για το γιατί ο Καποδίστριας «συγκινεί» σήμερα: αν υπήρχαν ηγέτες στο ύψος των περιστάσεων, θα ήταν ένας από πολλούς – τώρα όμως ξεχωρίζει γιατί «δεν υπάρχει διαδοχή». Υποστήριξε ότι η κοινωνία βλέπει στον Καποδίστρια πρότυπο ακριβώς επειδή το κράτος και η πολιτική τάξη, όπως εξελίχθηκαν ιστορικά, δεν παρήγαγαν συνέχεια ηγεσίας. Έκανε λόγο για πορεία «από το κακό στο χειρότερο» και μίλησε σκληρά για ιδεολογικά φίλτρα, σιωπές της επιστημονικής κοινότητας και «κατήχηση» γύρω από το κράτος, ενώ υπερασπίστηκε τη σημασία των πρωτογενών πηγών και της «αναλυτικής επιστολής» του Καποδίστρια ως κλειδιού για τη στρατηγική του.

Κλείνοντας, συνέδεσε τον Καποδίστρια με την ίδια την έννοια της ελληνικότητας, επικαλούμενος τη δική του φράση για το Βυζάντιο ως «ελληνική αυτοκρατορία» και υποστήριξε ότι η δολοφονία του και οι εμφύλιοι άνοιξαν τον δρόμο σε μια επιβολή «βαβαρικής» πραγματικότητας, διώξεις, εκτροπές και μια μακρά σειρά παθογενειών που –κατά την άποψή του– σφράγισαν το νεοελληνικό κράτος.