Σκληρή παρέμβαση για το πολιτικό κλίμα και τη συσσώρευση υποθέσεων που δοκιμάζουν την αντοχή της κοινωνίας έκανε ο διευθυντής της «Εστίας», Μανώλης Κοττάκης, μιλώντας στην τηλεόραση της Ναυτεμπορική.

Η συζήτηση, σε κλίμα Μεγάλης Εβδομάδας, ξεκίνησε με ευχές, όμως γρήγορα πήρε πολιτικό βάθος. Ο κ. Κοττάκης τόνισε ότι «η χώρα χρειάζεται ανάσταση», υπογραμμίζοντας πως η συγκυρία είναι ιδιαίτερα βαριά σε σχέση με προηγούμενα χρόνια.

Κεντρικός άξονας της τοποθέτησής του ήταν η έντονη αίσθηση κόπωσης και αβεβαιότητας που διαμορφώνεται στην κοινωνία, καθώς –όπως σημείωσε– διαδοχικά ζητήματα και υποθέσεις έρχονται στο φως, δημιουργώντας ένα περιβάλλον συνεχούς πίεσης. «Έχουμε αρχίσει να αναρωτιόμαστε τι άλλο θα βγει στην επιφάνεια», ήταν η χαρακτηριστική αποτύπωση του κλίματος.

Ο έμπειρος δημοσιογράφος, με πολυετή παρουσία στον χώρο, άφησε σαφώς να εννοηθεί ότι η έκταση και η πυκνότητα των θεμάτων που απασχολούν τη δημόσια σφαίρα δεν είναι συνηθισμένη. Η αναφορά του σε «τόσα μαζεμένα» ζητήματα αναδεικνύει μια εικόνα συστημικής πίεσης, που –όπως εκτιμά– επηρεάζει τόσο την πολιτική σταθερότητα όσο και την εμπιστοσύνη των πολιτών.

Η παρέμβαση Κοττάκη εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο δημόσιου διαλόγου, όπου πληθαίνουν οι φωνές που κάνουν λόγο για κρίση θεσμών, διαφάνειας και λογοδοσίας. Το μήνυμα που εξέπεμψε ήταν σαφές: η συγκυρία δεν αφήνει περιθώρια εφησυχασμού και απαιτείται συνολική επανεκκίνηση σε επίπεδο πολιτικής λειτουργίας και δημόσιας ζωής.

Γράφει ο Μάικλ Ρούμπιν, 1945

Η στιγμή Τσάμπερλεν του Τραμπ για το Ιράν;

Ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ συμφώνησε σε μια εκεχειρία δύο εβδομάδων με το Ιράν. Δηλώνοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν ήδη επιτύχει τους στρατιωτικούς τους στόχους, ο Τραμπ ανακοίνωσε:

«υπό την προϋπόθεση ότι η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν συμφωνήσει στο ΠΛΗΡΕΣ, ΑΜΕΣΟ και ΑΣΦΑΛΕΣ ΑΝΟΙΓΜΑ των Στενών του Ορμούζ, συμφωνώ να αναστείλω τους βομβαρδισμούς και την επίθεση κατά του Ιράν για περίοδο δύο εβδομάδων».

Ανακοίνωσε επίσης ότι οι εκπρόσωποι της Ισλαμικής Δημοκρατίας παρουσίασαν ένα σχέδιο 10 σημείων, το οποίο παρείχε μια «λειτουργική βάση για διαπραγμάτευση».

Το Ιράν μπορεί να ξεγέλασε την ομάδα Τραμπ

Ο απεσταλμένος του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, φαίνεται πως έπεσε σε ένα από τα παλαιότερα τεχνάσματα της Ισλαμικής Δημοκρατίας: το «δόλωμα και αλλαγή».

Όπως και με τη λεγόμενη φετφά που απαγόρευε τα πυρηνικά όπλα αλλά της οποίας το περιεχόμενο μεταβαλλόταν συνεχώς, το να δεσμευτούν οι Ιρανοί γραπτώς για τις παραμέτρους μιας διαπραγμάτευσης αποδεικνύεται εξαιρετικά δύσκολο.

Το σχέδιο βάσει του οποίου κινείται ο Τραμπ και τα 10 σημεία που η Τεχεράνη δημοσιοποίησε διαφέρουν.

Για παράδειγμα, το ιρανικό PressTV υποστηρίζει ότι τα σημεία που ο Τραμπ αποδέχεται ως βάση διαπραγμάτευσης περιλαμβάνουν την επιβεβαίωση τόσο του δικαιώματος του Ιράν στον εμπλουτισμό όσο και του ελέγχου της Ισλαμικής Δημοκρατίας επί των Στενών του Ορμούζ.

Αξιωματούχοι του Λευκού Οίκου μπορεί να υποβαθμίσουν τις διαφορές ενόψει των συνομιλιών, αλλά οι ατζέντες έχουν σημασία.

Η ελευθερία της ναυσιπλοΐας είναι απόλυτη.

Το 1986, ο Πρόεδρος Ρόναλντ Ρίγκαν διέταξε στρατιωτικά πλήγματα κατά της Λιβύης, όταν ο Μουαμάρ Καντάφι επιχείρησε να αρνηθεί την ελευθερία ναυσιπλοΐας στον Κόλπο της Σύρτης. Το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ διεξάγει τακτικά «Επιχειρήσεις Ελευθερίας Ναυσιπλοΐας» στα Στενά της Ταϊβάν. Ακόμη και μόνο η αποδοχή διαπραγμάτευσης για την πρόσβαση και την πληρωμή διέλευσης από διεθνή ύδατα συνιστά ανατροπή αιώνων προηγούμενων.

Οι σύμμαχοι ίσως δεν δουν με καλό μάτι αυτή τη συμφωνία

Η εκεχειρία του Τραμπ επίσης, έμμεσα, αφήνει τους συμμάχους εκτεθειμένους. Ο Τραμπ ξεκίνησε την «Επιχείρηση Rough Rider» με ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και την ολοκλήρωσε ανακοινώνοντας συμφωνία, σύμφωνα με την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες θα σταματούσαν να βομβαρδίζουν τους Χούθι με αντάλλαγμα να σταματήσουν εκείνοι να στοχοποιούν αμερικανικά πλοία.

Το σχέδιο των 10 σημείων που, σύμφωνα με τον Τραμπ, αποτελεί βάση διαπραγμάτευσης, τερματίζει τις επιθέσεις Ιράν και ΗΠΑ μεταξύ τους, αλλά δεν απαγορεύει ιρανικές επιθέσεις κατά περιφερειακών χωρών. Αντίθετα, επιδιώκει να προστατεύσει τη Χεζμπολάχ από ισραηλινά πλήγματα, παρότι η ίδια ξεκίνησε τη σύγκρουση εκτοξεύοντας πυραύλους και drones κατά του Ισραήλ, αμέσως μετά τη σφαγή Ισραηλινών πολιτών από τη Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023.

Η πρόκληση της εκεχειρίας

Το απλό γεγονός είναι ότι δεν υπάρχει κανένας πολεμικός στόχος που να μπορεί να επικαλεστεί ο Τραμπ ότι πέτυχαν οι Ηνωμένες Πολιτείες ώστε να δικαιολογηθεί η εκεχειρία. Το Ιράν διατηρεί το πυρηνικό του υλικό και απαιτεί το δικαίωμα να συνεχίσει το πρόγραμμά του.

Για άλλη μια φορά, η Τεχεράνη επιχειρεί να παρακάμψει τις δεσμεύσεις της βάσει της Συνθήκης Μη Διάδοσης Πυρηνικών Όπλων, τις οποίες ούτε η συμφωνία του 2015 είχε αντικαταστήσει.

Το Ιράν όχι μόνο διατηρεί τους πυραύλους και τα drones του, αλλά και τη δυνατότητα να τα κατασκευάζει. Το γεγονός ότι οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών υποτίμησαν τόσο την ποσότητα όσο και την ποιότητα των ιρανικών πυραύλων δεν δημιουργεί καμία εμπιστοσύνη σε οποιαδήποτε συμφωνία.

Πουθενά στις επικείμενες συνομιλίες δεν γίνεται λόγος για την προστασία του ιρανικού λαού, 40.000 μέλη του οποίου το καθεστώς σφαγίασε μόλις πριν από τρεις μήνες. Αντίθετα, εάν το καθεστώς θελήσει να ταπεινώσει τον Τραμπ, μπορεί απλώς να συνεχίσει τη σφαγή αντιφρονούντων, αποδεικνύοντας την ατιμωρησία του και την αδυναμία των ξένων να προστατεύσουν τους Ιρανούς.

Τι λέει η Ιστορία

Αν και οι βομβαρδισμοί από μόνοι τους δεν έχουν ανατρέψει ποτέ καθεστώς, υπάρχουν παραλληλισμοί μεταξύ των ενεργειών του Τραμπ στο Ιράν και της εκστρατείας του Προέδρου Μπιλ Κλίντον το 1999 κατά της Σερβίας.

Ο Κλίντον αποδέχθηκε εκεχειρία χωρίς αλλαγή καθεστώτος, όταν η Γιουγκοσλαβία συμφώνησε να αποσύρει τις δυνάμεις της από το Κόσοβο. O Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς κατέρρευσε την επόμενη χρονιά. Ο Κλίντον μπορούσε έτσι να χαρακτηρίσει την παρέμβασή του επιτυχημένη.

Ο Τραμπ, ωστόσο, δεν μπορεί να προβάλει ανάλογους ισχυρισμούς. Οι ιρανικές πληρεξούσιες δυνάμεις ασκούν ισχύ από τον Λίβανο μέχρι το Ιράκ και την Υεμένη. Τερματίζοντας τη σύγκρουση χωρίς αλλαγή καθεστώτος, ενισχύει τους Φρουρούς της Επανάστασης, οι οποίοι εδραιώνονται, αντί να ανοίγει δρόμο για τον ιρανικό λαό ως φορέα μιας νέας τάξης.

Ορισμένες φορές, οι διπλωμάτες και οι πολιτικοί οφείλουν να απορρίπτουν εξαρχής το παράλογο. Διαφορετικά, ενθαρρύνουν τους αντιπάλους να διατυπώνουν ακραίες απαιτήσεις, γνωρίζοντας ότι θα κερδίσουν ακόμη και αν τελικά συναντηθούν «στη μέση».

Ο Τραμπ πιστεύει ότι είναι ο μετρ της τέχνης της συμφωνίας, αλλά δεν έχει διαπραγματευτεί ποτέ με Ιρανό. Με όρους πόκερ, μπήκε στις διαπραγματεύσεις με ρουαγιάλ φλος και επέτρεψε στους Ιρανούς να τον μπλοφάρουν με ένα ζευγάρι δυάρια.

Ο Τραμπ πέτυχε όχι να φέρει ειρήνη στη Μέση Ανατολή, αλλά να απαλλάξει τον Νέβιλ Τσάμπερλεν από τη θέση του πιο αφελούς ηγέτη που γνώρισε ποτέ ο ελεύθερος κόσμος.

Γράφει ο Σάββας Καλεντερίδης

Μέσα στη βαριά ατμόσφαιρα της Μεγάλης Εβδομάδας, η αιφνίδια συμφωνία για εκεχειρία δύο εβδομάδων ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και το Ιράν ήρθε να ανακόψει, έστω προσωρινά, μια πορεία που έδειχνε να οδηγεί σε γενικευμένη περιφερειακή καταστροφή. Η κατάπαυση του πυρός, που τέθηκε σε ισχύ τα ξημερώματα της Τετάρτης 8 Απριλίου, συνοδεύτηκε από το μερικό άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και από την προοπτική απευθείας συνομιλιών υψηλού επιπέδου στο Ισλαμαμπάντ του Πακιστάν.

Η εικόνα που προκύπτει από την ανάλυση των εξελίξεων είναι πως δεν πρόκειται για μια απλή διπλωματική ανάπαυλα, αλλά για το αποτέλεσμα σκληρού καταναγκασμού εν μέσω πολέμου. Αυτό ακριβώς αναδεικνύεται ως το πιο κρίσιμο στοιχείο της κρίσης: για πρώτη φορά, όπως επισημαίνεται, η λογική της εξαναγκαστικής διπλωματίας δεν εφαρμόστηκε πριν από τον πόλεμο, ούτε στο στάδιο της κρίσης, αλλά ενώ οι στρατιωτικές επιχειρήσεις βρίσκονταν σε πλήρη εξέλιξη.

Το τελεσίγραφο που είχαν θέσει οι Ηνωμένες Πολιτείες προς την Τεχεράνη παρατεινόταν διαδοχικά, με νέα χρονικά περιθώρια να δίνονται σχεδόν την τελευταία στιγμή. Στο παρασκήνιο, η Ουάσιγκτον διαβίβασε μέσω Πακιστάν ένα πλαίσιο 15 σημείων, ενώ η ιρανική πλευρά απάντησε αρχικά με πέντε και στη συνέχεια με ένα δικό της πακέτο 10 σημείων, που αποτέλεσε τη βάση για να ξεκινήσει η συζήτηση γύρω από τη σημερινή εκεχειρία.

Η ουσία, ωστόσο, δεν βρίσκεται μόνο στα χαρτιά που αντάλλαξαν οι δύο πλευρές, αλλά στον τρόπο με τον οποίο έφτασαν στο τραπέζι. Από αμερικανικής πλευράς, η πίεση κλιμακώθηκε μέσω βομβαρδισμών και δημόσιων απειλών. Το μήνυμα ήταν σαφές: αν το Ιράν δεν δεχόταν συμφωνία, θα ακολουθούσε συστηματική καταστροφή κρίσιμων υποδομών, από πετρελαϊκές και πετροχημικές εγκαταστάσεις μέχρι δίκτυα ηλεκτροδότησης, γέφυρες, σιδηροδρόμους και μονάδες αφαλάτωσης. Με απλά λόγια, η απειλή ήταν ότι η χώρα θα γυρνούσε δεκαετίες πίσω.

Το Ιράν απάντησε με τη δική του λογική αποτροπής. Διαμήνυσε ότι για κάθε χτύπημα που θα δεχόταν, θα ανταπέδιδε επί δέκα, στοχεύοντας υποδομές και συμφέροντα των ΗΠΑ, του Ισραήλ, των χωρών του Κόλπου και της Ιορδανίας. Ταυτόχρονα, κράτησε ως στρατηγικό όπλο το κλείσιμο του Ορμούζ και την απειλή επέκτασης της κρίσης και σε άλλες θαλάσσιες αρτηρίες, όπως η Ερυθρά Θάλασσα. Εκεί ακριβώς εντοπίζεται, κατά την ανάλυση, το δεύτερο μεγάλο χαρτί της Τεχεράνης: πέρα από τα πυραυλικά και μη επανδρωμένα μέσα, ήταν ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ που υποχρέωσε όλους να υπολογίσουν σοβαρά το κόστος της κλιμάκωσης.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στην εσωτερική διάσταση στο Ιράν. Παρά το βαρύ κλίμα δυσαρέσκειας απέναντι στο καθεστώς και παρά το γεγονός ότι μόλις λίγους μήνες νωρίτερα η χώρα είχε γνωρίσει σοβαρές κοινωνικές αναταράξεις, η εξωτερική επίθεση λειτούργησε συσπειρωτικά. Δεν ήταν, όπως υπογραμμίζεται, μια συσπείρωση γύρω από τους Φρουρούς της Επανάστασης, αλλά γύρω από την πατρίδα. Η μαζική προσέλευση εθελοντών, που σύμφωνα με τα δεδομένα διπλασιάστηκε μέσα σε μία ημέρα όταν ο Πεζεσκιάν υπέγραψε δημόσια, παρουσιάζεται ως ένδειξη ότι η κοινωνία, όταν απειλήθηκε ευθέως, έβαλε σε δεύτερο πλάνο τις εσωτερικές της αντιθέσεις.

Αυτός είναι και ο λόγος που η ανάλυση καταλήγει στο συμπέρασμα πως ο μεγάλος νικητής αυτής της φάσης του πολέμου δεν είναι το καθεστώς, αλλά ο ιρανικός λαός. Ο λαός, επειδή απέδειξε ότι μπορεί να συσπειρωθεί σε ώρα εθνικού κινδύνου, αλλά και επειδή η ενίσχυση του δικού του ρόλου μετά τον πόλεμο θα είναι δύσκολο να αγνοηθεί από ένα καθεστώς που μέχρι χθες κυβερνούσε κυρίως μέσω φόβου και καταπίεσης.

Στο διεθνές επίπεδο, η εικόνα είναι πολύ πιο περίπλοκη. Ο Ντόναλντ Τραμπ παρουσίασε την εκεχειρία ως πλήρη και απόλυτη νίκη των Ηνωμένων Πολιτειών. Δήλωσε ότι άνοιξε ο δρόμος για πραγματική ειρήνη, ότι το Ιράν σύρθηκε σε συμφωνία υπό πίεση και ότι οι αμερικανικοί στόχοι, ιδίως ως προς τα πυρηνικά, έχουν ουσιαστικά επιτευχθεί. Στην ίδια γραμμή κινήθηκε και ο υπουργός Άμυνας, ο οποίος μίλησε για αποφασιστική νίκη και για εξουδετέρωση μιας απειλής που, όπως είπε, βάραινε επί 47 χρόνια την αμερικανική ασφάλεια.

Πίσω όμως από αυτή την εικόνα θριάμβου, η ανάλυση βλέπει μια πιο σύνθετη πραγματικότητα. Οι ΗΠΑ δεν ηττήθηκαν στρατιωτικά, όμως δεν μπορούν να ισχυριστούν και ότι νίκησαν καθαρά. Το κύρος τους τραυματίστηκε, καθώς αποδείχθηκε ότι ακόμη και η τεράστια στρατιωτική υπεροχή τους δεν αρκούσε για να σπάσει γρήγορα την ιρανική αποτροπή. Επιπλέον, η κρίση στο Ορμούζ αποξένωσε συμμάχους και εταίρους, που είδαν την οικονομία τους να απειλείται άμεσα. Η Ιαπωνία, η Ινδία και άλλοι ασιατικοί παίκτες κινήθηκαν απευθείας προς την Τεχεράνη για να διασφαλίσουν ενεργειακή ροή, γεγονός που έδειξε τα όρια της αμερικανικής επιρροής.

Ακόμη πιο σκληρή είναι η εκτίμηση για το Ισραήλ και τον Νετανιάχου. Η ανάλυση θεωρεί ότι η μόνη πραγματική επιτυχία τους ήταν το πρώτο πλήγμα, με την εξόντωση της κορυφής της ιρανικής ηγεσίας. Από εκεί και πέρα, όμως, οι ισραηλινές προβλέψεις διαψεύστηκαν: ούτε το καθεστώς κατέρρευσε, ούτε ο ιρανικός λαός εξεγέρθηκε, ούτε τα Στενά του Ορμούζ έμειναν ανοιχτά, ούτε το Ιράν απογυμνώθηκε από δυνατότητα απάντησης. Μάλιστα, αναδεικνύεται και η κριτική στο εσωτερικό του Ισραήλ, με την αντιπολίτευση να μιλά για πολιτική και στρατηγική καταστροφή.

Σημαντικός εμφανίζεται ο ρόλος της Κίνας. Το ίδιο το Πεκίνο, με προσεκτική γλώσσα, δήλωσε ότι θα συνεχίσει να παίζει εποικοδομητικό ρόλο για την αποκατάσταση της ειρήνης και της σταθερότητας, κάτι που ερμηνεύεται ως έμμεση παραδοχή πως έπαιξε ρόλο και στο παρασκήνιο της συμφωνίας. Η εκτίμηση είναι ότι η Κίνα δεν κέρδισε μόνο διπλωματικά, αλλά και στρατηγικά: ενίσχυσε το βάρος της, δοκίμασε ρόλο στην περιφερειακή εξίσωση και ταυτόχρονα είδε να ενισχύεται η συζήτηση γύρω από το γουάν έναντι του δολαρίου.

Κερδισμένη εμφανίζεται και η Ρωσία, καθώς η κρίση εκτόξευσε τη σημασία των ρωσικών ενεργειακών ροών σε μια στιγμή που η Μόσχα αναζητούσε ανάσες για την πολεμική της οικονομία. Κερδισμένο προκύπτει και το Πακιστάν, που αξιοποιεί τη φιλοξενία των συνομιλιών για να αναβαθμίσει τον ρόλο του ως περιφερειακός μεσολαβητής. Αντίθετα, οι μοναρχίες του Κόλπου καταγράφονται στους χαμένους, καθώς βρέθηκαν εκτεθειμένες στρατιωτικά και οικονομικά, ενώ και η Ινδία εμφανίζεται να έχει υποστεί σοβαρό κόστος λόγω των ενεργειακών και ναυτιλιακών αναταράξεων.

Το επόμενο μεγάλο ερώτημα είναι τι ακριβώς θα περιλαμβάνει η συμφωνία που θα αρχίσει να συζητείται στο Ισλαμαμπάντ. Υπάρχουν ενδείξεις ότι η Τεχεράνη θέλει να κρατήσει έλεγχο στο Ορμούζ, να διατηρήσει μορφές εμπλουτισμού ουρανίου για μη στρατιωτικούς σκοπούς, να επιτύχει πλήρη άρση κυρώσεων, να αποσπάσει αποζημιώσεις και να δει αποχώρηση αμερικανικών στρατευμάτων από την περιοχή. Από την άλλη πλευρά, οι ΗΠΑ εμφανίζονται να επιμένουν στον πλήρη έλεγχο του εμπλουτισμένου ουρανίου, στην απομάκρυνση πυρηνικού υλικού και στον περιορισμό της ιρανικής στρατιωτικής ικανότητας.

Το τοπίο παραμένει θολό. Όπως σημειώνεται, είναι πιθανό να γραφτεί μια συμφωνία με τέτοιο τρόπο ώστε και οι δύο πλευρές να μιλήσουν στο εσωτερικό τους κοινό για επιτυχία. Αυτό, άλλωστε, είναι συχνά το βασικό ζητούμενο τέτοιων διευθετήσεων: να επιτρέψουν σε όλους να παρουσιάσουν νίκη, αποφεύγοντας ταυτόχρονα μια νέα έκρηξη.

Σε κάθε περίπτωση, το συμπέρασμα είναι σαφές. Η εκεχειρία των δύο εβδομάδων δεν λύνει το πρόβλημα, αλλά αποτρέπει το χειρότερο δυνατό σενάριο: μια αλυσιδωτή καταστροφή που θα έπληττε το Ιράν, τον Κόλπο, τις διεθνείς αγορές και τελικά την παγκόσμια οικονομία για χρόνια. Η περιοχή πήρε μια ανάσα. Το αν αυτή η ανάσα θα μετατραπεί σε σταθερή ειρήνη ή σε απλώς μια παύση πριν από την επόμενη έκρηξη, θα φανεί στις συνομιλίες που έρχονται.