Γράφει ο Σάββας Καλεντερίδης

Μέσα στη βαριά ατμόσφαιρα της Μεγάλης Εβδομάδας, η αιφνίδια συμφωνία για εκεχειρία δύο εβδομάδων ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και το Ιράν ήρθε να ανακόψει, έστω προσωρινά, μια πορεία που έδειχνε να οδηγεί σε γενικευμένη περιφερειακή καταστροφή. Η κατάπαυση του πυρός, που τέθηκε σε ισχύ τα ξημερώματα της Τετάρτης 8 Απριλίου, συνοδεύτηκε από το μερικό άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και από την προοπτική απευθείας συνομιλιών υψηλού επιπέδου στο Ισλαμαμπάντ του Πακιστάν.

Η εικόνα που προκύπτει από την ανάλυση των εξελίξεων είναι πως δεν πρόκειται για μια απλή διπλωματική ανάπαυλα, αλλά για το αποτέλεσμα σκληρού καταναγκασμού εν μέσω πολέμου. Αυτό ακριβώς αναδεικνύεται ως το πιο κρίσιμο στοιχείο της κρίσης: για πρώτη φορά, όπως επισημαίνεται, η λογική της εξαναγκαστικής διπλωματίας δεν εφαρμόστηκε πριν από τον πόλεμο, ούτε στο στάδιο της κρίσης, αλλά ενώ οι στρατιωτικές επιχειρήσεις βρίσκονταν σε πλήρη εξέλιξη.

Το τελεσίγραφο που είχαν θέσει οι Ηνωμένες Πολιτείες προς την Τεχεράνη παρατεινόταν διαδοχικά, με νέα χρονικά περιθώρια να δίνονται σχεδόν την τελευταία στιγμή. Στο παρασκήνιο, η Ουάσιγκτον διαβίβασε μέσω Πακιστάν ένα πλαίσιο 15 σημείων, ενώ η ιρανική πλευρά απάντησε αρχικά με πέντε και στη συνέχεια με ένα δικό της πακέτο 10 σημείων, που αποτέλεσε τη βάση για να ξεκινήσει η συζήτηση γύρω από τη σημερινή εκεχειρία.

Η ουσία, ωστόσο, δεν βρίσκεται μόνο στα χαρτιά που αντάλλαξαν οι δύο πλευρές, αλλά στον τρόπο με τον οποίο έφτασαν στο τραπέζι. Από αμερικανικής πλευράς, η πίεση κλιμακώθηκε μέσω βομβαρδισμών και δημόσιων απειλών. Το μήνυμα ήταν σαφές: αν το Ιράν δεν δεχόταν συμφωνία, θα ακολουθούσε συστηματική καταστροφή κρίσιμων υποδομών, από πετρελαϊκές και πετροχημικές εγκαταστάσεις μέχρι δίκτυα ηλεκτροδότησης, γέφυρες, σιδηροδρόμους και μονάδες αφαλάτωσης. Με απλά λόγια, η απειλή ήταν ότι η χώρα θα γυρνούσε δεκαετίες πίσω.

Το Ιράν απάντησε με τη δική του λογική αποτροπής. Διαμήνυσε ότι για κάθε χτύπημα που θα δεχόταν, θα ανταπέδιδε επί δέκα, στοχεύοντας υποδομές και συμφέροντα των ΗΠΑ, του Ισραήλ, των χωρών του Κόλπου και της Ιορδανίας. Ταυτόχρονα, κράτησε ως στρατηγικό όπλο το κλείσιμο του Ορμούζ και την απειλή επέκτασης της κρίσης και σε άλλες θαλάσσιες αρτηρίες, όπως η Ερυθρά Θάλασσα. Εκεί ακριβώς εντοπίζεται, κατά την ανάλυση, το δεύτερο μεγάλο χαρτί της Τεχεράνης: πέρα από τα πυραυλικά και μη επανδρωμένα μέσα, ήταν ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ που υποχρέωσε όλους να υπολογίσουν σοβαρά το κόστος της κλιμάκωσης.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στην εσωτερική διάσταση στο Ιράν. Παρά το βαρύ κλίμα δυσαρέσκειας απέναντι στο καθεστώς και παρά το γεγονός ότι μόλις λίγους μήνες νωρίτερα η χώρα είχε γνωρίσει σοβαρές κοινωνικές αναταράξεις, η εξωτερική επίθεση λειτούργησε συσπειρωτικά. Δεν ήταν, όπως υπογραμμίζεται, μια συσπείρωση γύρω από τους Φρουρούς της Επανάστασης, αλλά γύρω από την πατρίδα. Η μαζική προσέλευση εθελοντών, που σύμφωνα με τα δεδομένα διπλασιάστηκε μέσα σε μία ημέρα όταν ο Πεζεσκιάν υπέγραψε δημόσια, παρουσιάζεται ως ένδειξη ότι η κοινωνία, όταν απειλήθηκε ευθέως, έβαλε σε δεύτερο πλάνο τις εσωτερικές της αντιθέσεις.

Αυτός είναι και ο λόγος που η ανάλυση καταλήγει στο συμπέρασμα πως ο μεγάλος νικητής αυτής της φάσης του πολέμου δεν είναι το καθεστώς, αλλά ο ιρανικός λαός. Ο λαός, επειδή απέδειξε ότι μπορεί να συσπειρωθεί σε ώρα εθνικού κινδύνου, αλλά και επειδή η ενίσχυση του δικού του ρόλου μετά τον πόλεμο θα είναι δύσκολο να αγνοηθεί από ένα καθεστώς που μέχρι χθες κυβερνούσε κυρίως μέσω φόβου και καταπίεσης.

Στο διεθνές επίπεδο, η εικόνα είναι πολύ πιο περίπλοκη. Ο Ντόναλντ Τραμπ παρουσίασε την εκεχειρία ως πλήρη και απόλυτη νίκη των Ηνωμένων Πολιτειών. Δήλωσε ότι άνοιξε ο δρόμος για πραγματική ειρήνη, ότι το Ιράν σύρθηκε σε συμφωνία υπό πίεση και ότι οι αμερικανικοί στόχοι, ιδίως ως προς τα πυρηνικά, έχουν ουσιαστικά επιτευχθεί. Στην ίδια γραμμή κινήθηκε και ο υπουργός Άμυνας, ο οποίος μίλησε για αποφασιστική νίκη και για εξουδετέρωση μιας απειλής που, όπως είπε, βάραινε επί 47 χρόνια την αμερικανική ασφάλεια.

Πίσω όμως από αυτή την εικόνα θριάμβου, η ανάλυση βλέπει μια πιο σύνθετη πραγματικότητα. Οι ΗΠΑ δεν ηττήθηκαν στρατιωτικά, όμως δεν μπορούν να ισχυριστούν και ότι νίκησαν καθαρά. Το κύρος τους τραυματίστηκε, καθώς αποδείχθηκε ότι ακόμη και η τεράστια στρατιωτική υπεροχή τους δεν αρκούσε για να σπάσει γρήγορα την ιρανική αποτροπή. Επιπλέον, η κρίση στο Ορμούζ αποξένωσε συμμάχους και εταίρους, που είδαν την οικονομία τους να απειλείται άμεσα. Η Ιαπωνία, η Ινδία και άλλοι ασιατικοί παίκτες κινήθηκαν απευθείας προς την Τεχεράνη για να διασφαλίσουν ενεργειακή ροή, γεγονός που έδειξε τα όρια της αμερικανικής επιρροής.

Ακόμη πιο σκληρή είναι η εκτίμηση για το Ισραήλ και τον Νετανιάχου. Η ανάλυση θεωρεί ότι η μόνη πραγματική επιτυχία τους ήταν το πρώτο πλήγμα, με την εξόντωση της κορυφής της ιρανικής ηγεσίας. Από εκεί και πέρα, όμως, οι ισραηλινές προβλέψεις διαψεύστηκαν: ούτε το καθεστώς κατέρρευσε, ούτε ο ιρανικός λαός εξεγέρθηκε, ούτε τα Στενά του Ορμούζ έμειναν ανοιχτά, ούτε το Ιράν απογυμνώθηκε από δυνατότητα απάντησης. Μάλιστα, αναδεικνύεται και η κριτική στο εσωτερικό του Ισραήλ, με την αντιπολίτευση να μιλά για πολιτική και στρατηγική καταστροφή.

Σημαντικός εμφανίζεται ο ρόλος της Κίνας. Το ίδιο το Πεκίνο, με προσεκτική γλώσσα, δήλωσε ότι θα συνεχίσει να παίζει εποικοδομητικό ρόλο για την αποκατάσταση της ειρήνης και της σταθερότητας, κάτι που ερμηνεύεται ως έμμεση παραδοχή πως έπαιξε ρόλο και στο παρασκήνιο της συμφωνίας. Η εκτίμηση είναι ότι η Κίνα δεν κέρδισε μόνο διπλωματικά, αλλά και στρατηγικά: ενίσχυσε το βάρος της, δοκίμασε ρόλο στην περιφερειακή εξίσωση και ταυτόχρονα είδε να ενισχύεται η συζήτηση γύρω από το γουάν έναντι του δολαρίου.

Κερδισμένη εμφανίζεται και η Ρωσία, καθώς η κρίση εκτόξευσε τη σημασία των ρωσικών ενεργειακών ροών σε μια στιγμή που η Μόσχα αναζητούσε ανάσες για την πολεμική της οικονομία. Κερδισμένο προκύπτει και το Πακιστάν, που αξιοποιεί τη φιλοξενία των συνομιλιών για να αναβαθμίσει τον ρόλο του ως περιφερειακός μεσολαβητής. Αντίθετα, οι μοναρχίες του Κόλπου καταγράφονται στους χαμένους, καθώς βρέθηκαν εκτεθειμένες στρατιωτικά και οικονομικά, ενώ και η Ινδία εμφανίζεται να έχει υποστεί σοβαρό κόστος λόγω των ενεργειακών και ναυτιλιακών αναταράξεων.

Το επόμενο μεγάλο ερώτημα είναι τι ακριβώς θα περιλαμβάνει η συμφωνία που θα αρχίσει να συζητείται στο Ισλαμαμπάντ. Υπάρχουν ενδείξεις ότι η Τεχεράνη θέλει να κρατήσει έλεγχο στο Ορμούζ, να διατηρήσει μορφές εμπλουτισμού ουρανίου για μη στρατιωτικούς σκοπούς, να επιτύχει πλήρη άρση κυρώσεων, να αποσπάσει αποζημιώσεις και να δει αποχώρηση αμερικανικών στρατευμάτων από την περιοχή. Από την άλλη πλευρά, οι ΗΠΑ εμφανίζονται να επιμένουν στον πλήρη έλεγχο του εμπλουτισμένου ουρανίου, στην απομάκρυνση πυρηνικού υλικού και στον περιορισμό της ιρανικής στρατιωτικής ικανότητας.

Το τοπίο παραμένει θολό. Όπως σημειώνεται, είναι πιθανό να γραφτεί μια συμφωνία με τέτοιο τρόπο ώστε και οι δύο πλευρές να μιλήσουν στο εσωτερικό τους κοινό για επιτυχία. Αυτό, άλλωστε, είναι συχνά το βασικό ζητούμενο τέτοιων διευθετήσεων: να επιτρέψουν σε όλους να παρουσιάσουν νίκη, αποφεύγοντας ταυτόχρονα μια νέα έκρηξη.

Σε κάθε περίπτωση, το συμπέρασμα είναι σαφές. Η εκεχειρία των δύο εβδομάδων δεν λύνει το πρόβλημα, αλλά αποτρέπει το χειρότερο δυνατό σενάριο: μια αλυσιδωτή καταστροφή που θα έπληττε το Ιράν, τον Κόλπο, τις διεθνείς αγορές και τελικά την παγκόσμια οικονομία για χρόνια. Η περιοχή πήρε μια ανάσα. Το αν αυτή η ανάσα θα μετατραπεί σε σταθερή ειρήνη ή σε απλώς μια παύση πριν από την επόμενη έκρηξη, θα φανεί στις συνομιλίες που έρχονται.

Μετωπική επίθεση στην κυβέρνηση εξαπολύει ο ευρωβουλευτής και καθηγητής Ευρωπαϊκού Δικαίου Νικόλας Φαραντούρης, περιγράφοντας τη σημερινή πολιτική κατάσταση ως βαθιά θεσμική κρίση και ζητώντας άμεση προσφυγή στις κάλπες για την αποκατάσταση της δημοκρατικής νομιμοποίησης.

Χρησιμοποιώντας βαρύ βιβλικό συμβολισμό, ο κ. Φαραντούρης παραλληλίζει την εικόνα της κυβέρνησης με τον «κεκονιαμένο τάφο» του Ευαγγελίου, δηλαδή με μια εξουσία που προς τα έξω εμφανίζεται τακτοποιημένη και νομιμοφανής, αλλά στο εσωτερικό της είναι διαβρωμένη από υποκρισία, ανομία και σήψη. Στο επίκεντρο της παρέμβασής του βρίσκονται οι αποκαλύψεις της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, οι οποίες, όπως υποστηρίζει, έχουν πλήξει καίρια τόσο τη λαϊκή όσο και την κοινοβουλευτική εμπιστοσύνη προς την απερχόμενη κυβέρνηση.

Ο ευρωβουλευτής θεωρεί πως οι κινήσεις του πρωθυπουργού, όπως οι εναλλαγές βουλευτών και υπουργών, δεν αποτελούν ουσιαστική απάντηση, αλλά απόπειρα πολιτικού καλλωπισμού ενός συστήματος που έχει πλέον απονομιμοποιηθεί. Κατά την εκτίμησή του, η επιλογή της κυβέρνησης να συνεχίζει να στηρίζεται σε βουλευτές που βρίσκονται υπό δικασική δίωξη συνιστά ευθεία αντίφαση προς την αρχή της δεδηλωμένης πλειοψηφίας και μετατρέπει τη Βουλή από πυλώνα της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας σε μηχανισμό προστασίας της ατιμωρησίας.

Στο ίδιο πνεύμα, ο Φαραντούρης υποστηρίζει ότι η άρνηση του πρωθυπουργού να θέσει εκτός Κοινοβουλευτικής Ομάδας τους εμπλεκόμενους βουλευτές δεν είναι απλώς πολιτική επιλογή, αλλά πράξη που υπονομεύει το ίδιο το συνταγματικό πλαίσιο λειτουργίας του πολιτεύματος. Για τον ίδιο, η κυβέρνηση έχει καταστεί έωλη και κοινοβουλευτικά ανομιμοποίητη, γεγονός που καθιστά αναπόδραστη την προσφυγή στη λαϊκή ετυμηγορία.

Ιδιαίτερο βάρος δίνει επίσης στην κριτική του απέναντι στην, όπως τη χαρακτηρίζει, οργανωμένη και συνεχιζόμενη επίθεση κατά της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας και των Ανεξάρτητων Αρχών. Ο ευρωβουλευτής βλέπει πίσω από αυτή τη στάση μια συστηματική προσπάθεια αποδόμησης του κράτους δικαίου, με σκοπό να συγκαλυφθούν σοβαρές υποθέσεις που αφορούν τόσο το σκάνδαλο των υποκλοπών όσο και την υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ. Με απλά λόγια, εκτιμά ότι η εκτελεστική εξουσία στρέφεται πλέον κατά των ευρωπαϊκών και εθνικών ελεγκτικών θεσμών για να προστατεύσει τον εαυτό της.

Σύμφωνα με τον Νικόλα Φαραντούρη, η χώρα δεν βρίσκεται απλώς μπροστά σε μια πολιτική φθορά, αλλά μέσα σε μια οξεία θεσμική κρίση, η οποία μπορεί να θεραπευτεί μόνο μέσα από την ενεργοποίηση του ίδιου του συνταγματικού μηχανισμού της λαϊκής κυριαρχίας. Γι’ αυτό ζητεί άμεση διάλυση της Βουλής και εκλογές, ώστε να προκύψει νέα κυβέρνηση με καθαρή, διαυγή και στέρεη δεδηλωμένη, χωρίς εξαρτήσεις, πιέσεις και σκιές.

Το τελικό μήνυμά του είναι σαφές και επιθετικό: ο «κεκονιαμένος τάφος» της κυβέρνησης πρέπει να σπάσει τώρα. Και αυτό, κατά την άποψή του, δεν μπορεί να γίνει ούτε με ανασχηματισμούς ούτε με επικοινωνιακά τεχνάσματα, αλλά μόνο με κάλπες.

Η Ινδία δεν είναι υπερδύναμη — ο πόλεμος με το Ιράν αποκαλύπτει το Νέο Δελχί ως την πρώτη πραγματική «συνδετική δύναμη» του κόσμου: Ισραηλινός αναλυτής

Γράφει ο Σάι Γκαλ, EurAsian Times

Ο πόλεμος με το Ιράν δεν άλλαξε τον κόσμο. Τον αποκάλυψε. Αφαίρεσε στρώμα μετά από στρώμα τις παραδοχές γύρω από την αποτροπή, την ελευθερία της ναυσιπλοΐας, την ενεργειακή εξάρτηση και τις συμμαχίες, και άφησε πίσω μία πραγματικότητα: όποιος δεν μπορεί να μιλήσει με όλους, δεν θα έχει επιρροή σε κανέναν.

Οι υπερδυνάμεις δεν επαρκούν πλέον. Ένα διαφορετικό είδος ισχύος αρχίζει να διαμορφώνει το σύστημα. Σε αυτόν τον χώρο, η Ινδία δεν είναι απλώς ένας ακόμη μεγάλος παίκτης. Είναι το μοναδικό σημείο σύνδεσης που δεν «κάηκε».

Το Νέο Δελχί δεν παρουσιάστηκε ως διαμεσολαβητής. Δεν το χρειάστηκε. Δεν έκοψε καμία γραμμή επικοινωνίας. Ενώ άλλοι επέλεξαν πλευρά ή αναγκάστηκαν να εξηγήσουν γιατί, η Ινδία συνέχισε να συνεργάζεται με την Ουάσιγκτον, την Ιερουσαλήμ, το Ριάντ, το Άμπου Ντάμπι, τη Μόσχα και την Τεχεράνη.

Όχι ως ηθική στάση. Ως επιχειρησιακή λογική. Εκεί βρίσκεται η διαφορά που κανείς δεν λέει ανοιχτά: η Ινδία δεν προσπαθεί να γίνει αρεστή. Φροντίζει να γίνει απαραίτητη. Όποιος αναζητά την αποδοχή, καταλήγει να απολογείται. Όποιος γίνεται απαραίτητος, απλώς σηκώνει το τηλέφωνο και βλέπει ποιος απαντά.

Όποιος επιχειρεί να διαβάσει την ινδική εξωτερική πολιτική με δυτικούς όρους, χάνει την ουσία. Το Νέο Δελχί δεν βλέπει καμία αντίφαση στο να αγοράζει πετρέλαιο από τη Ρωσία και ταυτόχρονα να διατηρεί αμυντική συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Δεν βλέπει πρόβλημα στη συνεργασία με το Ισραήλ, ενώ ταυτόχρονα διατηρεί παρουσία στο λιμάνι Τσαμπαχάρ του Ιράν. Δεν διστάζει ανάμεσα στον Κόλπο και την Τεχεράνη.

Χτίζει ένα σύστημα στο οποίο όλοι εξαρτώνται από αυτό. Αυτό δεν είναι ισορροπία. Είναι αρχιτεκτονική. Η ισορροπία μπορεί να καταρρεύσει μέσα σε μία ημέρα. Η αρχιτεκτονική αντέχει ακόμη και όταν ένα επίπεδο καταρρεύσει. Η Ινδία οικοδομεί μια δομή μέσα από την οποία περνά κάθε πόρτα. Αυτό δεν είναι διπλωματία. Είναι αρχιτεκτονική εξάρτησης.

Ο πόλεμος αποκάλυψε πόσο πιο προχωρημένη είναι αυτή η αρχιτεκτονική σε σχέση με των υπολοίπων. Η Τουρκία επιχείρησε να μεσολαβήσει και έμεινε εγκλωβισμένη στη δική της ατζέντα. Το Πακιστάν προσπάθησε να παρουσιαστεί ως περιφερειακός παίκτης, αλλά αμέσως αντιμετωπίστηκε μέσα από το πρίσμα της εξάρτησης και της μεροληψίας.

Η Ινδία δεν χρειάστηκε να απολογηθεί. Συνέχισε να μιλά με όλους, και το γεγονός ότι όλοι συνέχισαν να της απαντούν αποτελεί από μόνο του δήλωση. Όποιος περιμένει από την Ινδία να επιλέξει πλευρά, αναλύει τον κόσμο με όρους που δεν υπάρχουν πια.

Ο λόγος είναι βαθύτερος από τη συγκυριακή στάση. Η Ινδία είναι το μόνο κράτος που διαθέτει ταυτόχρονα εσωτερική αγορά, παραγωγική ικανότητα, ένα μη ιεραρχικό δίκτυο σχέσεων και την προθυμία να λειτουργεί μέσα στις αντιφάσεις αντί να τις επιλύει.

Αυτό της επιτρέπει να κινείται εκεί όπου άλλοι μπλοκάρουν – ανάμεσα σε συγκρουόμενα συμφέροντα, σε ανταγωνιστικές διαδρομές, σε συστήματα που δεν «κουμπώνουν» μεταξύ τους.

Ο Κόλπος το κατανοεί πολύ καλά. Για τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Ινδία δεν είναι απλώς εταίρος. Είναι ασφάλεια. Είναι πελάτης, προμηθευτής, επενδυτικός εταίρος, εργατικό δυναμικό και παράγοντας ασφάλειας.

Η σχέση δεν είναι μονόδρομη. Είναι αμοιβαία εξάρτηση. Γι’ αυτό, όταν το Ορμούζ κλονίζεται, το Νέο Δελχί δεν αντιδρά ως εξωτερικός παίκτης. Αντιδρά σαν να πρόκειται για εσωτερικό του άξονα.

Απέναντι στο Ιράν, η σωστή ανάγνωση δεν είναι ιδεολογική αλλά γεωγραφική. Η Ινδία δεν «πλησιάζει» την Τεχεράνη. Αρνείται να εγκαταλείψει την πρόσβαση.

Το Τσαμπαχάρ δεν είναι απλώς ένα έργο. Είναι αρχή. Όσο υπάρχει, η Ινδία διατηρεί μια πύλη που δεν εξαρτάται από τη βούληση τρίτων. Ακόμη και σε περιόδους αμερικανικής πίεσης, η σχέση δεν εξαφανίστηκε – απλώς άλλαξε μορφή.