Το 1ο Διεθνές Φεστιβάλ Πολιτισμού εγκαινίασε στην Κωνσταντινούπολη η Πατριαρχική Μεγάλη του Γένους Σχολή, σε μια πρωτοβουλία με ισχυρό συμβολισμό για τον Ελληνισμό της Πόλης, όπως αναφέρει το ρεπορτάζ της ανταποκρίτριας του Αθηναϊκού Πρακτορείου Ειδήσεων, Μαρίας Ζαχαράκη.

Στην Κωνσταντινούπολη, όπου η ελληνική παιδεία επιβίωσε μέσα από αιώνες ιστορικών ανατροπών, η Μεγάλη του Γένους Σχολή επιχειρεί να μετατρέψει την πολιτιστική εξωστρέφεια σε εργαλείο παρουσίας, μνήμης και διαλόγου. Η σημασία της πρωτοβουλίας γίνεται ακόμη μεγαλύτερη, καθώς η Σχολή αντιμετωπίζει σοβαρή αριθμητική συρρίκνωση μαθητών και φέτος δεν λειτούργησε Γυμνάσιο λόγω απουσίας μαθητών.

Παρά τη δύσκολη πραγματικότητα, η ΠΜΓΣ παραμένει ζωντανός φορέας ελληνικής παιδείας. Το 1ο Διεθνές Φεστιβάλ Πολιτισμού δεν λειτούργησε απλώς ως καλλιτεχνική εκδήλωση, αλλά ως δήλωση συνέχειας της ομογένειας στην Πόλη.

Η διοργάνωση πραγματοποιήθηκε στον ιστορικό κινηματογράφο Atlas 1948, στη Μεγάλη Οδό του Πέρα, σε συνεργασία του Συνδέσμου Αποφοίτων της Σχολής με την Open Ways Events & Travel.

Την εκδήλωση χαιρέτισε ο Πατριαρχικός Εκπρόσωπος Ιωακείμ Προύσης, ο οποίος μίλησε για την αξία της φιλίας και της χριστιανικής αγάπης ανάμεσα στους λαούς. Ο Σχολάρχης Δημήτριος Ζώτος και ο πρόεδρος του Συνδέσμου Αποφοίτων, Σάββας Παναγιωτίδης, υπογράμμισαν ότι ο στόχος του φεστιβάλ είναι η δημιουργία πολιτιστικών διαύλων επικοινωνίας.

Το φεστιβάλ συγκέντρωσε καλλιτεχνικά σχήματα από την Ελλάδα, την Τουρκία, τη Λετονία και άλλες χώρες, μετατρέποντας την αίθουσα σε σταυροδρόμι παραδόσεων. Η ανταπόκριση του κοινού υπήρξε εντυπωσιακή, καθώς εκατοντάδες παρευρισκόμενοι κατέκλυσαν τον χώρο.

Η αυλαία άνοιξε με τη θεατρική ομάδα της Πατριαρχικής Μεγάλης του Γένους Σχολής, που παρουσίασε σκηνή με πρόζα, μουσική και χορό. Στη συνέχεια, χορευτικά και μουσικά σχήματα ταξίδεψαν το κοινό στην Αρμενία, τη Λετονία και την Ελλάδα, από την Κρήτη έως την Αλεξανδρούπολη.

Η κορύφωση ήρθε με τη χορωδία του εκδοτικού οίκου «Ιστός», όπου Έλληνες και Τούρκοι ένωσαν τις φωνές τους σε ελληνικά τραγούδια, στέλνοντας μήνυμα συνύπαρξης και πολιτιστικού διαλόγου.

Στη διοργάνωση συμμετείχαν, μεταξύ άλλων, η Θεατρική Ομάδα ΠΜΓΣ, το E.O.Y.D. Maral Music and Dance Ensemble, χορευτικά σχήματα από τον Δήμο Κορδελιού Ευόσμου, τη Χαλάστρα, την Κρήτη, τον Σύλλογο Ιμβρίων Αθηνών, το Folk Dance Ensemble “Sendancis”, ομάδες από Άλιμο, Νίκαια-Ρέντη, Γλυφάδα, Πειραιά, Αλεξανδρούπολη και Φέρες Έβρου, καθώς και τα Μουσικά Σύνολα «Ιστός».

Ο Σχολάρχης της ΠΜΓΣ, Δημήτρης Ζώτος, ανανέωσε το ραντεβού για τις 8 και 9 Μαΐου 2027, επιβεβαιώνοντας την πρόθεση η διοργάνωση να αποκτήσει μόνιμο χαρακτήρα.

Η Μεγάλη του Γένους Σχολή δεν αποτελεί απλώς ένα ιστορικό σχολείο. Αποτελεί θεσμό του Ελληνισμού της Κωνσταντινούπολης. Το πρώτο της Διεθνές Φεστιβάλ Πολιτισμού απέδειξε ότι, ακόμη και σε συνθήκες πληθυσμιακής συρρίκνωσης, η ομογένεια μπορεί να παράγει πολιτισμό, να υπερασπίζεται τη μνήμη της και να κρατά ανοιχτή την ελληνική παρουσία στην Πόλη.

Ένα ευρύ πλαίσιο για τον Ελληνισμό του 21ου αιώνα, τη Ρωμιοσύνη, τη διασπορά, τον Πόντο και τη διεθνή αναγνώριση της Γενοκτονίας των Ποντίων έθεσε ο δρ. Νίκος Μιχαηλίδης, μιλώντας στην εκπομπή EuroCast του ευρωβουλευτή Νίκου Φαραντούρη, από τις Βρυξέλλες και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Ο διδάκτωρ ανθρωπολογίας του Princeton και συντονιστής της πλατφόρμας δημοσίου διαλόγου «Ο Ελληνικός Κόσμος στον 21ο αιώνα» υπογράμμισε ότι ο Ελληνισμός δεν μπορεί να περιορίζεται στα στενά όρια του ελλαδικού κράτους. Όπως είπε, απαιτείται στρατηγική σκέψη για την Ελλάδα, την Κύπρο και τις ελληνικές κοινότητες της διασποράς σε βάθος δεκαετιών.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στους Έλληνες των Ηνωμένων Πολιτειών, τους οποίους χαρακτήρισε εξαιρετικά δυναμικούς, παραγωγικούς και βαθιά ενδιαφερόμενους για όσα συμβαίνουν στην Ελλάδα. Άσκησε, όμως, κριτική στην ελληνική πολιτεία, λέγοντας ότι διαχρονικά αντιμετώπισε την ομογένεια κυρίως ως εργαλείο εθνικής ισχύος, όταν τη χρειαζόταν, και όχι ως ισότιμο κομμάτι του παγκόσμιου Ελληνισμού.

Ο Μιχαηλίδης στάθηκε και στην ανάγκη σοβαρού συντονισμού των ελληνικών κοινοτήτων του εξωτερικού, χωρίς κομματική χειραγώγηση και χωρίς επιβολή από το αθηναϊκό κέντρο. Όπως τόνισε, η Ελλάδα πρέπει να ακούσει τους Έλληνες της Αμερικής, της Αυστραλίας, της Αφρικής, της Ρωσίας και της Κεντρικής Ασίας, ώστε να χαραχθεί μια συνολική στρατηγική για το πού θέλει να βρίσκεται ο Ελληνισμός τα επόμενα 50 χρόνια.

Κεντρικό σημείο της παρέμβασής του ήταν ο Ποντιακός Ελληνισμός και η ανάγκη διεθνούς αναγνώρισης της Γενοκτονίας. Ο Νίκος Μιχαηλίδης υπογράμμισε ότι η Γενοκτονία των Ποντίων από τους Νεότουρκους και τους κεμαλικούς εθνικιστές δεν έχει ακόμη αναγνωριστεί από τα ευρωπαϊκά κράτη ούτε από το ίδιο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, κάτι που χαρακτήρισε ιστορικά άδικο και πολιτικά κρίσιμο.

Αναφερόμενος στις ελληνόφωνες κοινότητες της σημερινής βορειοανατολικής Τουρκίας, σημείωσε ότι στον ιστορικό Πόντο υπάρχουν ακόμη κοινότητες απογόνων εξισλαμισμένων Ελλήνων, κυρίως στην περιοχή της Τραπεζούντας, που διατηρούν την ποντιακή διάλεκτο, τα «ρωμαίικα», και αναζητούν όλο και περισσότερο τις ρίζες τους.

Όπως είπε, η ελληνική ταυτότητα αυτών των πληθυσμών δεν είναι ελεύθερη να εκφραστεί στη σύγχρονη Τουρκία. Πρόκειται για μια γλωσσική μειονότητα χωρίς δικαιώματα, η οποία αντιμετωπίζει κοινωνικό στιγματισμό και κρατική καταστολή όταν επιχειρεί να δηλώσει ανοιχτά την ελληνική της καταγωγή.

Ο ανθρωπολόγος έκανε ειδική αναφορά και στη Ρωμιοσύνη, εξηγώντας τη διαφορά ανάμεσα στους όρους «Ρωμιός» και «Γιουνάν» στο τουρκικό εθνικιστικό φαντασιακό. Όπως σημείωσε, η τουρκική αντίληψη βλέπει τον «Ρωμιό» ως τον ελληνόφωνο ή ελληνορθόδοξο που βρίσκεται υπό τουρκική κυριαρχία, ενώ τον «Γιουνάν» ως τον ανεξάρτητο Έλληνα με δικό του κράτος. Αυτό, όπως είπε, εξηγεί και γιατί η Τουρκία αποκαλεί τους Κυπρίους «Ρουμ».

Στο ζήτημα της Γενοκτονίας, ο Μιχαηλίδης υπογράμμισε ότι οι ποντιακές οργανώσεις είναι από τις λίγες μικρασιατικές οργανώσεις που κράτησαν ζωντανή τη μνήμη και την έννοια της γενοκτονίας. Κάλεσε, ωστόσο, και άλλες μικρασιατικές οργανώσεις να σταθούν δίπλα σε αυτή την προσπάθεια, ώστε το έγκλημα κατά των χριστιανικών κοινοτήτων της Ανατολής να αναδειχθεί με συνοχή και σοβαρότητα.

Για τη 19η Μαΐου, ήταν κατηγορηματικός: δεν είναι τυχαία ημερομηνία. Είναι η ημέρα άφιξης του Μουσταφά Κεμάλ στην Αμισό, από όπου ξεκίνησε η τελική και πιο αιματηρή φάση της Γενοκτονίας των Ποντίων. Γι’ αυτό, όπως είπε, η διεθνής καθιέρωση της ημέρας αυτής αποκαλύπτει τη βίαιη φύση του κεμαλισμού, τον οποίο πολλοί στη Δύση εξακολουθούν να παρουσιάζουν ως δήθεν εκσυγχρονιστική και φιλοδυτική ιδεολογία.

Ο Νίκος Μιχαηλίδης επανέφερε, μάλιστα, την πρόταση του αείμνηστου Μιχάλη Χαραλαμπίδη να καθιερωθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο η 19η Μαΐου ως ημέρα μνήμης των θυμάτων του Κεμαλισμού. Όπως είπε, αυτό δεν αφορά μόνο τους Ποντίους ή τις χριστιανικές κοινότητες, αλλά και Κούρδους, Αλεβίτες, σουνίτες μουσουλμάνους και άλλους λαούς της σημερινής Τουρκίας που υπέστησαν τη βία της κεμαλικής εθνικιστικής ιδεολογίας.

Η παρέμβαση έκλεισε με κοινή δέσμευση για συνέχιση του αγώνα διεθνούς αναγνώρισης της Γενοκτονίας των Ποντίων και για συντονισμό δράσεων σε Ελλάδα, Ευρώπη, διασπορά και ομογένεια.

Την άποψη ότι με βάση την νέα γαλλική νομοθεσία που υιοθετήθηκε στις 7 Μαΐου πληρούνται οι προϋποθέσεις για την επιστροφή στην Αθήνα τουλάχιστον ορισμένων εκ των θραυσμάτων του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Λούβρο, υποστηρίζει σε άρθρο της στην γαλλική εφημερίδα Le Monde η δικηγόρος και ερευνήτρια στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Έρευνας της Γαλλίας (CNRS) Κατερίνα Τιτή.

Στο άρθρο της αναφέρει ότι ενώ έχει γίνει πολλή συζήτηση για την υπόσχεση που έδωσε ο πρόεδρος Μακρόν το 2017, σχετικά με την επιστροφή της πολιτιστικής κληρονομιάς της υποσαχάριας Αφρικής, η τύχη των λεηλατημένων αρχαιοτήτων – είτε πρόκειται για αιγυπτιακές, ελληνικές, ετρουσκικές ή ρωμαϊκές – παρέμεινε στη Γαλλία ένα θέμα ταμπού. «Η οριστική υιοθέτηση από το Γαλλικό Κοινοβούλιο του νέου νόμου για την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών, χαρακτηρίστηκε ιστορική και πιθανότητα είναι» υπογραμμίζει η ελληνίδα ερευνήτρια επισημαίνοντας ωστόσο ότι ο νέος νόμος θέτει σημαντικούς περιορισμούς. Πρώτον, καθιερώνει ένα χρονικό όριο: το 1815. Μόνο οι παράνομες αποκτήσεις που πραγματοποιήθηκαν μετά από αυτή την ημερομηνία εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του. Δεύτερον, προβλέπονται εξαιρέσεις: εξαιρούνται αρχαιολογικά έργα που αποκτήθηκαν στο πλαίσιο συμφωνίας διαμοιρασμού ευρημάτων από ανασκαφές ή μέσω ανταλλαγής για τη διεξαγωγή επιστημονικών μελετών.

«Για να κατανοηθεί η πραγματική εμβέλεια του νόμου, πρέπει να πραγματοποιηθεί εις βάθος έρευνα σχετικά με την προέλευση κάθε αρχαιολογικού αντικειμένου, γεγονός που συχνά δυσχεραίνεται από την έλλειψη εύκολα προσβάσιμων πληροφοριών» σημειώνει η Κατερίνα Τιτή, επισημαίνοντας ότι η εξέταση μιας συγκεκριμένης περίπτωσης — των θραυσμάτων του Παρθενώνα στο Μουσείο του Λούβρου — μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα διαφωτιστική.

Όπως αναφέρει, το Μουσείο του Λούβρου διατηρεί μεγάλο αριθμό ελληνικών αρχαιοτήτων, ανάμεσά τους και ορισμένα θραύσματα του Παρθενώνα — κάποια επιβεβαιωμένα, άλλα πιθανολογούμενα. Δύο από αυτά «ανακαλύφθηκαν» το 1788 και το 1789 από τον Λουί Φρανσουά Σεμπαστιάο Φοβέλ (1753-1838), ζωγράφο, διπλωμάτη και αρχαιολόγο, ο οποίος τότε εργαζόταν για τον πρέσβη της Γαλλίας στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ο Φοβέλ, όπως αναφέρεται στο άρθρο, είχε λάβει σαφείς οδηγίες από τον εργοδότη του, τα λόγια του οποίου έχουν μείνει στην ιστορία: «Πάρτε ό,τι μπορείτε, χρησιμοποιήστε κάθε δυνατό τρόπο, αγαπητέ μου, για να λεηλατήσετε στην Αθήνα και στην επικράτειά της οτιδήποτε μπορεί να λεηλατηθεί (…). Μη λυπηθείτε ούτε τους νεκρούς ούτε τους ζωντανούς». Συνεχίζοντας η Κατερίνα Τιτή αναφέρει τα εξής: «Όταν έφτασε στη Γαλλία, το πρώτο από αυτά τα δύο θραύσματα, το οποίο ανήκει στη ζωφόρο του Παρθενώνα και είναι γνωστό ως η πλάκα με τις Εργαστίνες, κατασχέθηκε από τους επαναστάτες το 1792. Η ένταξή του, επομένως, στη δημόσια περιουσία προηγείται του χρονολογικού ορόσημου του 1815. Τι συμβαίνει όμως με το δεύτερο θραύσμα, μια μετόπη (τμήμα ανάγλυφης παράστασης σε εσοχή) που απεικονίζει έναν κένταυρο και μία Λαπιθίδα; Αυτό αποκτήθηκε από το Μουσείο του Λούβρου το 1818, κατά τη διάρκεια δημοπρασίας. Επομένως, θα μπορούσε να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του νόμου και να επιστραφεί. Τα υπόλοιπα θραύσματα που θεωρείται ότι ανήκουν στον Παρθενώνα αποκτήθηκαν πολύ αργότερα. Μία κεφαλή που ανήκε σε μετόπη πωλήθηκε στο Μουσείο του Λούβρου το 1880. Μια άλλη κεφαλή πωλήθηκε το 1927 ενώ μια τρίτη κεφαλή, η οποία ενδέχεται να προέρχεται από τη ζωφόρο, δωρήθηκε το 1916».

Μόνο ένα αρχιτεκτονικό θραύσμα του Παρθενώνα είχε αποτελέσει δωρεά πριν από το 1815, σημειώνει η ελληνίδα δικηγόρος, υποστηρίζοντας την άποψη ότι πολλά από αυτά τα θραύσματα θα μπορούσαν, επομένως, να εμπίπτουν στον νόμο για τις επιστροφές. Συνεχίζοντας η Κατερίνα Τιτή θέτει το ερώτημα αν ο νέος νόμος εφαρμόζεται σε αντικείμενα που λεηλατήθηκαν, κλάπηκαν κ.λπ. πριν από το 1815, αλλά εντάχθηκαν στη δημόσια περιουσία μετά από αυτή την ημερομηνία. «Ο νόμος δεν χαρακτηρίζει ως παράνομη μόνο την απόκτηση ενός αντικειμένου μέσω κλοπής ή λεηλασίας, αλλά και εκείνη από πρόσωπο που δεν είχε δικαίωμα διάθεσής του. Μπορεί ο κάτοχος ενός παράνομου αντικειμένου να το διαθέσει; Πρέπει να υποτεθεί πως όχι. ‘Αρα, η καθοριστική ημερομηνία θα ήταν εκείνη της ένταξης του θραύσματος στη δημόσια περιουσία» σημειώνει η ελληνίδα δικηγόρος η οποία συνεχίζοντας αναφέρει:

«Και τι ισχύει για την πλάκα με τις Εργαστίνες, της οποίας η επιστροφή δεν μπορεί να βασιστεί στον νόμο λόγω της χρονολογίας απόκτησής της; Τα αιτήματα που δεν εμπίπτουν στο χρονικό πεδίο του νόμου δεν επωφελούνται από την απλουστευμένη διαδικασία του. Ωστόσο, η επιστροφή μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσω της ψήφισης ειδικού νόμου κατά περίπτωση». Καταλήγοντας η Κατερίνα Τιτή αναφέρει τα εξής: «Πρέπει να υπενθυμιστεί ότι η διαδικασία δεν είναι αυτόματη. Όσον αφορά το Μουσείο του Λούβρου και άλλα εθνικά μουσεία, προβλέπεται ότι απαιτείται η έγκρισή τους ώστε ένα αντικείμενο να εξέλθει από τις συλλογές τους. Σε κάθε περίπτωση, μια εις βάθος και λεπτομερής μελέτη της προέλευσης καθενός από αυτά τα θραύσματα του Παρθενώνα είναι πρωταρχικής σημασίας πριν να μπορέσει να διατυπωθεί με βεβαιότητα κρίση για την πιθανή τύχη τους, στην περίπτωση που η Ελλάδα τα διεκδικήσει. Παρά τις αβεβαιότητες αυτές, ένα πράγμα εξελίσσεται αναμφίβολα: η πολιτική βούληση να αλλάξει η κατάσταση. Ο νέος νόμος εντάσσεται στη συνέχεια άλλων σύγχρονων πολιτικών σχετικά με τις επιστροφές πολιτιστικών αγαθών, όπως αυτή που υιοθετήθηκε από την Ολλανδία το 2020.

Η Γαλλία, η οποία διατηρεί στενούς διπλωματικούς δεσμούς και σχέσεις φιλίας με την Ελλάδα, θα μπορούσε να επιλέξει μια επιστροφή ακόμη και πέρα από το πλαίσιο του νόμου, εμπνεόμενη από τα παραδείγματα του Βατικανού, της Ιταλίας και του Πανεπιστήμιου της Χαϊδελβέργης, που έχουν ήδη επιστρέψει τα θραύσματα του Παρθενώνα που κατείχαν στις συλλογές τους. Σε κάθε περίπτωση, φαίνεται απολύτως αναγκαίο να εξετάζεται με κριτικό τρόπο η προέλευση των έργων στις δημόσιες συλλογές μας, είτε πρόκειται για αποικιακά είτε για αρχαιολογικά αντικείμενα».

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ