Σαφή προειδοποίηση ότι η Τουρκία κλιμακώνει μεθοδικά σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο απηύθυνε ο στρατιωτικός αναλυτής Σάββας Καλεντερίδης, μιλώντας στη Ναυτεμπορική, με αφορμή τις δηλώσεις του Τούρκου υπουργού Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ, αλλά και τις πληροφορίες για την προώθηση του νομοσχεδίου της λεγόμενης «Γαλάζιας Πατρίδας».

Ο Καλεντερίδης σημείωσε ότι η Άγκυρα ανεβάζει τους τόνους βήμα-βήμα, επισημαίνοντας πως οι δηλώσεις Γκιουλέρ έγιναν συμβολικά από την Αδριανούπολη, στο κέντρο συνοριακού λόχου στον ποταμό Άρδα, δηλαδή σε περιοχή που γειτνιάζει με Ελλάδα και Βουλγαρία.

Στο επίκεντρο της παρέμβασής του βρέθηκε το ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης των ελληνικών νησιών, το οποίο η Τουρκία επαναφέρει συστηματικά. Ο ίδιος έκανε λόγο για «μεγάλο ψέμα» της Άγκυρας, τονίζοντας ότι τα νησιά του Βορείου Αιγαίου δεν βρίσκονται σε καθεστώς πλήρους αποστρατιωτικοποίησης, όπως ισχυρίζεται η Τουρκία.

Όπως εξήγησε, η Συνθήκη της Λωζάνης δεν προβλέπει ότι τα νησιά πρέπει να είναι αποστρατιωτικοποιημένα, αλλά θέτει συγκεκριμένους όρους για ορισμένα οπλικά συστήματα και ναυτικές οχυρώσεις. Παράλληλα, προβλέπει τη δυνατότητα ύπαρξης εθνοφυλακής από τον τοπικό πληθυσμό.

Για τα Δωδεκάνησα, ο Καλεντερίδης υπογράμμισε ότι η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη συμφωνία με την οποία αποδόθηκαν στην Ελλάδα. Κατά συνέπεια, όπως είπε, δεν έχει κανένα δικαίωμα να εγείρει αξιώσεις για το αν η Ελλάδα θα έχει στρατό στη Σύμη, στο Καστελόριζο ή σε άλλα νησιά που απειλούνται ευθέως από την Τουρκία.

Ιδιαίτερα αιχμηρός ήταν και για την τουρκική άσκηση EFES 2026, η οποία, σύμφωνα με τον ίδιο, αφορά σενάριο κατάληψης μεγάλου ελληνικού νησιού. Ο Καλεντερίδης επέκρινε την ελληνική πλευρά επειδή δεν κατήγγειλε το ζήτημα στο ΝΑΤΟ και δεν έθεσε θέμα για τη συμμετοχή στρατιωτικών τμημάτων από χώρες-μέλη της Συμμαχίας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στάθηκε ειδικά στη συμμετοχή χωρών όπως η Γερμανία και η Ιταλία, λέγοντας ότι είναι αδιανόητο κράτη που εισέβαλαν στην Ελλάδα στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο να συμμετέχουν σήμερα σε άσκηση η οποία προσομοιώνει κατάληψη ελληνικού νησιού. Κατά την άποψή του, το ελληνικό ΥΠΕΞ και το ΓΕΕΘΑ έπρεπε να είχαν καλέσει άμεσα τους αντίστοιχους διπλωματικούς και στρατιωτικούς εκπροσώπους για αυστηρή διαμαρτυρία.

Ο στρατιωτικός αναλυτής συνέδεσε την τουρκική κλιμάκωση με τη διαχρονική στάση κατευνασμού της Ελλάδας. Όπως είπε, η συμπεριφορά και τα αντανακλαστικά του ελληνικού κράτους απέναντι στις τουρκικές διεκδικήσεις είναι αυτά που τις εκτρέφουν.

Κατά τον Καλεντερίδη, από το 1995 και το τουρκικό casus belli, η Άγκυρα έχει δοκιμάσει διαδοχικά τις ελληνικές αντοχές, διαπιστώνοντας ότι κάθε νέα πρόκληση δεν έχει πραγματικό κόστος. Έτσι, η Τουρκία έφτασε σήμερα να διεκδικεί το μισό Αιγαίο.

Επανέφερε, μάλιστα, και το ζήτημα της Θεσσαλονίκης, αναφέροντας ότι Τούρκοι επισκέπτες στο μουσείο του Μουσταφά Κεμάλ εμφανίζονται να λένε πως «η πόλη αυτή είναι δική μας». Με αυτό το παράδειγμα θέλησε να δείξει ότι οι τουρκικές βλέψεις δεν περιορίζονται μόνο στον 25ο μεσημβρινό ή στο Αιγαίο, αλλά έχουν βαθύτερο στρατηγικό υπόβαθρο.

Σύμφωνα με τον Καλεντερίδη, η Τουρκία κινείται τώρα επειδή θεωρεί ότι ο γεωπολιτικός της ρόλος έχει αναβαθμιστεί. Επικαλέστηκε τη διαμεσολαβητική στάση της Άγκυρας στον πόλεμο Ρωσίας–Ουκρανίας, την εμπλοκή της στις εξελίξεις γύρω από Ιράν και Ισραήλ, αλλά και τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ που αναμένεται να φιλοξενηθεί στην Τουρκία.

Ο ίδιος υποστήριξε ότι η Άγκυρα θεωρεί πως, ενόψει μιας κρίσιμης νατοϊκής συνόδου, οι αντιδράσεις για τις κινήσεις της θα περιοριστούν ή θα απορροφηθούν από τη γενικότερη ανάγκη της Συμμαχίας να διαχειριστεί μεγάλες στρατηγικές προκλήσεις.

Στο ίδιο πλαίσιο ενέταξε και τις εσωτερικές εξελίξεις στην Τουρκία, μιλώντας για «κανονικό πραξικόπημα» σε βάρος της αντιπολίτευσης και υποστηρίζοντας ότι το βαθύ κράτος επιχειρεί ξανά να αναδιατάξει το πολιτικό σκηνικό.

Κεντρικό σημείο της παρέμβασής του ήταν το προωθούμενο τουρκικό νομοσχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα». Ο Καλεντερίδης προειδοποίησε ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να περιμένει να ψηφιστεί ο νόμος και μετά να αντιδράσει. Όπως είπε, εάν περάσει, θα παράγει πολιτικά και νομικά αποτελέσματα μέσα στην Τουρκία και θα δεσμεύει κάθε μελλοντική τουρκική κυβέρνηση.

Κατά την εκτίμησή του, οποιοσδήποτε Τούρκος ηγέτης επιχειρήσει μελλοντικά να λύσει τα ελληνοτουρκικά θα είναι υποχρεωμένος να ξεκινήσει από τις πρόνοιες αυτού του νόμου. Με άλλα λόγια, η «Γαλάζια Πατρίδα» θα μετατραπεί από δόγμα και χάρτη προπαγάνδας σε εσωτερικό νομικό πλαίσιο που θα δυσκολεύει ακόμη περισσότερο κάθε διαπραγμάτευση.

Ο Καλεντερίδης επέκρινε και τη στάση αναμονής στην Αθήνα, λέγοντας ότι η λογική «να δούμε πρώτα το νομοσχέδιο» είναι επικίνδυνη. Τόνισε ότι τέτοιες κινήσεις πρέπει να προλαμβάνονται, όχι να αντιμετωπίζονται εκ των υστέρων.

Παράλληλα, υποστήριξε ότι η Ελλάδα έπρεπε ήδη να έχει θέσει το θέμα σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ιδίως στην άτυπη σύνοδο των υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ στη Λεμεσό. Όπως είπε, το άτυπο πλαίσιο μιας τέτοιας συνάντησης θα επέτρεπε στην Αθήνα να θέσει τα ζητήματα χωρίς τυπικούς περιορισμούς.

Ο Σάββας Καλεντερίδης κατέληξε με σαφές μήνυμα: η Ελλάδα πρέπει να εγκαταλείψει την παθητική στάση, να διεθνοποιήσει τις τουρκικές προκλήσεις, να δημιουργήσει κόστος για την Άγκυρα και να κινηθεί προληπτικά απέναντι στη θεσμοθέτηση της «Γαλάζιας Πατρίδας».

Διότι, όπως προειδοποίησε, αν η Τουρκία περάσει το νομοσχέδιο, η αφετηρία κάθε μελλοντικής διαπραγμάτευσης θα έχει ήδη μετακινηθεί εις βάρος της Ελλάδας.

Σαφή προειδοποίηση για την πορεία των ελληνοτουρκικών, αλλά και για τον κίνδυνο νέας ανάφλεξης στη Μέση Ανατολή, απηύθυνε ο ομότιμος καθηγητής Οικονομικής Γεωγραφίας και Γεωπολιτικής Θεωρίας του ΕΚΠΑ, Ιωάννης Μάζης, μιλώντας στη Ναυτεμπορική.

Ο κ. Μάζης ξεκίνησε από το Ιράν, υπογραμμίζοντας ότι το βασικό σημείο στο οποίο η Τεχεράνη δεν πρόκειται να υποχωρήσει εύκολα είναι το εμπλουτισμένο ουράνιο, δηλαδή το σχάσιμο υλικό της. Όπως είπε, όλα τα υπόλοιπα ζητήματα μπορούν να «ρυθμιστούν», όμως η παράδοση ή απώλεια ελέγχου του σχάσιμου υλικού αποτελεί τον σκληρό πυρήνα της ιρανικής στάσης.

Στο πλαίσιο αυτό, πρότεινε ως διπλωματική διέξοδο μια τριγωνική συνεννόηση Ρωσίας, Κίνας και Ιράν, με ανταλλάγματα από τις Ηνωμένες Πολιτείες προς Μόσχα και Πεκίνο. Σύμφωνα με την ανάλυσή του, μια πιθανή λύση θα ήταν να πειστεί το ίδιο το Ιράν να αναλάβει πρωτοβουλία αποστολής του σχάσιμου υλικού του προς φύλαξη σε τρίτη χώρα, όπως η Κίνα, ώστε να διατηρήσει το δικό του αφήγημα νίκης και ταυτόχρονα να δοθεί και στον Ντόναλντ Τραμπ ένα αφήγημα εξόδου.

Ο καθηγητής ξεκαθάρισε ότι δεν παρουσιάζει την πρόταση αυτή ως πληροφορία, αλλά ως εκτίμηση και ευχή για μια διπλωματική εκτόνωση. Προειδοποίησε, όμως, ότι αν δεν βρεθεί τέτοια φόρμουλα, η υπόθεση μπορεί πολύ εύκολα να επιστρέψει σε κατάσταση θερμής ρήξης.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στα Στενά του Ορμούζ, τα οποία, όπως είπε, δεν αφορούν μόνο τις ΗΠΑ και το Ιράν, αλλά ολόκληρη τη διεθνή κοινότητα, λόγω των τεράστιων επιπτώσεων που έχει το κλείσιμό τους στην παγκόσμια οικονομία. Κατά τον κ. Μάζη, υπάρχουν δύο επίπεδα αμερικανικής στοχοθεσίας: το πρώτο είναι η αποτροπή απόκτησης πυρηνικών όπλων από το Ιράν και το δεύτερο είναι η διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.

Σχολιάζοντας τον ρόλο του Ομάν, ο κ. Μάζης εκτίμησε ότι η στάση του μπορεί να λειτουργεί διευκολυντικά για την αμερικανική πλευρά. Όπως εξήγησε, εάν το Ομάν εμφανιστεί να κάνει πίσω σε απαιτήσεις ή διεκδικήσεις, τότε θα μπορούσε να εκθέσει το Ιράν ως τη μόνη αδιάλλακτη πλευρά.

Στο δεύτερο μέρος της παρέμβασής του, ο Ιωάννης Μάζης πέρασε στα ελληνοτουρκικά, με αφορμή τις δηλώσεις του Τούρκου υπουργού Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ. Επέκρινε τη στάση της Αθήνας, λέγοντας ότι δεν αρκεί η επίκληση του διεθνούς δικαίου.

«Το διεθνές δίκαιο είναι και με το μέρος της Κύπρου», σημείωσε χαρακτηριστικά, υπενθυμίζοντας ότι η Κυπριακή Δημοκρατία παραμένει επί δεκαετίες αντιμέτωπη με τις συνέπειες της τουρκικής εισβολής και κατοχής.

Κατά τον κ. Μάζη, το πρόβλημα της ελληνικής πολιτικής δεν είναι ο καθησυχασμός, αλλά η φοβικότητα, η ηττοπάθεια και η ενδοτικότητα. Υποστήριξε ότι ο κατευνασμός που εφαρμόζεται επί μισό αιώνα, με ελάχιστες φωτεινές εξαιρέσεις, δεν οδηγεί στην ειρήνη αλλά αυξάνει τον κίνδυνο πολέμου.

Όπως εξήγησε, η Τουρκία δεν ερμηνεύει τον κατευνασμό ως διάθεση ειρηνικής επίλυσης. Αντιθέτως, τον εκλαμβάνει ως απόδειξη ότι κάθε φορά που θέτει νέα αιτήματα, κερδίζει και κάτι περισσότερο. Γι’ αυτό, σύμφωνα με τον καθηγητή, η Άγκυρα έχει οδηγηθεί σταδιακά σε όλο και πιο προωθημένες διεκδικήσεις.

Ο κ. Μάζης υπενθύμισε ότι στο παρελθόν δεν υπήρχαν ούτε «Γαλάζια Πατρίδα», ούτε τουρκολιβικό μνημόνιο, ούτε Oruc Reis, ούτε απειλή ψήφισης νόμου που να επιχειρεί να κόψει το Αιγαίο στη μέση. Αντιπαρέβαλε αυτές τις τουρκικές κινήσεις με την ελληνική πολιτική των ΜΟΕ, των επισκέψεων στην Άγκυρα και της προσδοκίας ότι η χρήση της φράσης «casus belli» μπροστά στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν θα μπορούσε να λειτουργήσει αποτρεπτικά.

Στο επίκεντρο της ανησυχίας του έθεσε το τουρκικό νομοσχέδιο που, όπως είπε, δεν επηρεάζει το διεθνές δίκαιο, αλλά δεσμεύει κάθε τουρκική κυβέρνηση και κάθε Τούρκο πολίτη να ενεργεί εις βάρος της Ελλάδας με αντικείμενο τη διχοτόμηση του Αιγαίου.

Κατά τον κ. Μάζη, εάν ένας τέτοιος νόμος ψηφιστεί, η οποιαδήποτε τουρκική κυβέρνηση θα μπορεί στο μέλλον να επικαλείται το εσωτερικό της δίκαιο για να αρνηθεί ουσιαστικές διαπραγματεύσεις στη Χάγη σχετικά με ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα ανατολικά των ελληνικών νησιών του Αιγαίου.

Το βασικό συμπέρασμα της παρέμβασής του είναι ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να συνεχίσει να θεωρεί αρκετό το ότι έχει το διεθνές δίκαιο με το μέρος της. Χρειάζεται στρατηγική, αποτροπή και πολιτική βούληση. Διαφορετικά, όπως προειδοποίησε, ο μακροχρόνιος κατευνασμός δεν θα αποτρέψει τη σύγκρουση, αλλά θα τη φέρει πιο κοντά.

Σαφές μήνυμα προς την Αθήνα ότι πρέπει να αλλάξει άμεσα τα αντανακλαστικά της απέναντι στην τουρκική προκλητικότητα έστειλε ο στρατηγικός αναλυτής και συγγραφέας Σάββας Καλεντερίδης, σχολιάζοντας τις τελευταίες δηλώσεις του Τούρκου υπουργού Άμυνας και το κλίμα που διαμορφώνεται σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο.

Ο Καλεντερίδης εκτίμησε ότι η Άγκυρα βρίσκεται μπροστά σε ένα οργανωμένο σχέδιο προκλήσεων και ύψωσης των τόνων, ωστόσο ξεκαθάρισε ότι δεν ανησυχεί για θερμό επεισόδιο με την κλασική έννοια. Όπως εξήγησε, η Τουρκία δεν χρειάζεται απαραίτητα να προκαλέσει στρατιωτική σύγκρουση όταν μπορεί, χωρίς ουσιαστικό κόστος, να επεκτείνει σταδιακά τις διεκδικήσεις της.

Κατά τον ίδιο, το μεγάλο πλεονέκτημα της Τουρκίας δεν είναι ούτε ο πληθυσμός των 85 εκατομμυρίων ούτε τα οπλικά της συστήματα. Είναι η κρατική της συνέχεια και η στρατηγική κουλτούρα που έχει κληρονομήσει από τη βυζαντινή και την οθωμανική παράδοση. Το τουρκικό κράτος, όπως είπε, μελετά εδώ και χρόνια τα αντανακλαστικά του ελληνικού κράτους και του ελληνικού συστήματος εξουσίας απέναντι στις προκλήσεις.

Η βασική του θέση είναι σκληρή: η Τουρκία προχωρά επειδή βλέπει ότι η Ελλάδα δεν την αναγκάζει να πληρώσει τίμημα. Από το 1995 και το τουρκικό casus belli, η Άγκυρα έχει προωθήσει τις διεκδικήσεις της μέχρι το κέντρο του Αιγαίου, χωρίς η Αθήνα να έχει αντιδράσει με τρόπο που να παράγει πραγματικό κόστος για την τουρκική πλευρά.

Ο Καλεντερίδης έφερε ως χαρακτηριστικό παράδειγμα την παράνομη αλιεία τουρκικών σκαφών στα ελληνικά χωρικά ύδατα. Όπως υποστήριξε, τα τουρκικά σκάφη «αλωνίζουν» στο Αιγαίο, καταγράφουν καθημερινή παρουσία, αφαιρούν ενάλιο πλούτο και δημιουργούν μελλοντικό επιχείρημα περί «παραδοσιακών δικαιωμάτων». Προειδοποίησε ότι αν κάποτε η Ελλάδα καθίσει σε τραπέζι διαπραγμάτευσης, η Τουρκία θα επικαλεστεί την πολύχρονη παρουσία των αλιευτικών της ως τεκμήριο δραστηριότητας.

Στο πλαίσιο αυτό, πρότεινε συγκεκριμένη αντίδραση: σύλληψη και κατάσχεση δύο ή τριών τουρκικών σκαφών που ψαρεύουν παράνομα στα ελληνικά χωρικά ύδατα, με επιβολή ουσιαστικών ποινών. Κατά την εκτίμησή του, μια τέτοια ενέργεια θα ανάγκαζε την Τουρκία να αλλάξει συμπεριφορά την επόμενη ημέρα.

Ο στρατηγικός αναλυτής αναφέρθηκε και στο νομοσχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα», το οποίο έχει ήδη παρουσιαστεί στην Άγκυρα. Υποστήριξε ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να περιμένει παθητικά να ψηφιστεί, αλλά να κινηθεί προληπτικά. Πρότεινε το ελληνικό Κοινοβούλιο να εκδώσει ψήφισμα με το οποίο θα ξεκαθαρίζει ότι η Ελλάδα δεν θα συναινέσει σε καμία ευρωπαϊκή χρηματοδότηση ή διευκόλυνση προς την Τουρκία, εάν η Άγκυρα δεν άρει το casus belli ή εάν προχωρήσει σε θεσμοθέτηση της «Γαλάζιας Πατρίδας».

«Πάσσαλος πασσάλω κρούεται», ήταν το νόημα της παρέμβασής του. Όπως είπε, η Τουρκία χρησιμοποιεί κοινοβουλευτικά ψηφίσματα και νομικά εργαλεία για να στηρίζει τις διεκδικήσεις της. Άρα και η Ελλάδα οφείλει να απαντήσει θεσμικά, πολιτικά και αποφασιστικά.

Ο Καλεντερίδης άσκησε κριτική στη λογική της αναμονής, σημειώνοντας ότι δεν είναι σοβαρή στάση να περιμένει η Αθήνα να δει πρώτα το τουρκικό νομοσχέδιο και μετά να αντιδράσει. Προειδοποίησε ότι, αν δεν αλλάξει συμπεριφορά το ελληνικό κράτος, η κατάσταση θα γίνει «εφιαλτική».

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στη Θεσσαλονίκη, λέγοντας ότι αντί η Ελλάδα να έχει Μουσείο Γενοκτονίας, διατηρεί μουσείο του Μουσταφά Κεμάλ. Όπως υποστήριξε, Τούρκοι επισκέπτες που έρχονται κατά χιλιάδες στην πόλη χαρακτηρίζουν τη Θεσσαλονίκη «τουρκική πόλη», κάτι που, κατά τον ίδιο, θα έπρεπε να απασχολεί σοβαρά τις ελληνικές υπηρεσίες.

Το συμπέρασμα του Σάββα Καλεντερίδη είναι ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να φοβάται μόνο ένα πιθανό θερμό επεισόδιο. Το μεγαλύτερο πρόβλημα, κατά την ανάλυσή του, είναι η σταδιακή, αθόρυβη και συστηματική επέκταση των τουρκικών διεκδικήσεων, όσο η Αθήνα δεν απαντά με τρόπο που να έχει κόστος για την Άγκυρα.

Με άλλα λόγια, το μήνυμά του ήταν καθαρό: αν η Ελλάδα συνεχίσει να αντιδρά αργά, φοβικά και χωρίς συνέπειες για την Τουρκία, η Άγκυρα θα συνεχίσει να προχωρά. Όχι επειδή είναι πανίσχυρη, αλλά επειδή έχει πειστεί ότι απέναντί της δεν υπάρχει αποφασιστικό κράτος.