Μεγάλο πλήγμα στην αξιοπιστία της ευρωπαϊκής αγοράς πιστοποιητικών άνθρακα αποκαλύπτει έρευνα του Bloomberg, σύμφωνα με την οποία ευρωπαϊκές εταιρείες αγόρασαν πιστώσεις από κινεζικά έργα με σοβαρές ενδείξεις απάτης, υπερβολικών ισχυρισμών ή ακόμη και πλήρους ανυπαρξίας.

Η έρευνα των Petra Sorge και Natasha White, με ανάλυση του BloombergNEF, εντόπισε έργα σε πετρελαϊκά πεδία της Κίνας που δηλώνονταν ως εγκαταστάσεις μείωσης εκπομπών, χωρίς όμως να υπάρχει ο απαραίτητος εξοπλισμός στα σημεία που επισκέφθηκαν οι δημοσιογράφοι ή ανέλυσαν μέσω drone και δορυφορικών εικόνων.

Στο επίκεντρο βρίσκεται το ευρωπαϊκό σύστημα upstream emissions reduction, μέσω του οποίου εταιρείες μπορούσαν να αγοράζουν πιστοποιητικά από έργα που υποτίθεται ότι μείωναν τη ρύπανση κατά την εξόρυξη ορυκτών καυσίμων. Κάθε πίστωση αντιστοιχεί σε έναν τόνο διοξειδίου του άνθρακα που αποφεύχθηκε ή μειώθηκε.

Σύμφωνα με το Bloomberg, στη Γερμανία οι αρχές έχουν χαρακτηρίσει 45 έργα ως «ύποπτα», υπερτιμημένα ως προς το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα ή ψεύτικα. Οι γερμανικές αρχές έχουν ήδη αποσύρει πιστώσεις από τα δύο τρίτα αυτών των έργων.

Τα 30 έργα που ακυρώθηκαν ισχυρίζονταν ότι εξοικονομούσαν 2,1 εκατ. τόνους CO₂, ποσότητα αντίστοιχη με τις ετήσιες εκπομπές περίπου 500.000 αυτοκινήτων ή την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας περίπου 300.000 νοικοκυριών.

Η υπόθεση, όμως, δεν περιορίζεται στη Γερμανία. Η έρευνα εντόπισε ότι πιστώσεις από έργα με ύποπτα χαρακτηριστικά αγοράστηκαν και σε τουλάχιστον οκτώ ακόμη ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων η Κύπρος, η Αυστρία, η Πολωνία, η Ουγγαρία, η Εσθονία, η Ιταλία, το Λουξεμβούργο και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Μεταξύ των εταιρειών που αγόρασαν τέτοια πιστοποιητικά περιλαμβάνονται μεγάλοι ενεργειακοί όμιλοι, όπως BP, EDF, ExxonMobil, OMV, Shell, TotalEnergies, Vitol, MOL και θυγατρική της Rosneft.

Το Bloomberg επισημαίνει ότι οι εταιρείες δεν υποχρεούνται να πληρώσουν πρόστιμα, καθώς αγόρασαν τις πιστώσεις καλόπιστα και χρησιμοποίησαν το σύστημα όπως είχε σχεδιαστεί. Αυτό ακριβώς, όμως, είναι και το πρόβλημα: ένα κρατικά διαχειριζόμενο σύστημα, με επίσημες πιστοποιήσεις και ελεγκτικούς μηχανισμούς, αποδείχθηκε διάτρητο.

Σε μία από τις περιπτώσεις, έργο στο πεδίο Changqing της Κίνας δήλωνε ότι θα απέτρεπε σχεδόν 120.000 τόνους εκπομπών CO₂. Όμως, όταν οι δημοσιογράφοι επισκέφθηκαν τις δηλωμένες τοποθεσίες και το BloombergNEF ανέλυσε εικόνες, δεν βρέθηκαν ενδείξεις ύπαρξης του απαραίτητου εξοπλισμού. Ένα σημείο φαινόταν ακόμη υπό ανάπτυξη, ενώ αλλού εντοπίστηκαν εγκαταστάσεις επεξεργασίας υγρών υδρογονανθράκων και όχι εξοπλισμός ανάκτησης αερίων.

Σε άλλη περίπτωση, έργο στο πετρελαϊκό πεδίο Shengli πούλησε πιστώσεις σε εταιρείες σε Βρετανία, Αυστρία και Πολωνία. Ωστόσο, κατά την επίσκεψη του Bloomberg στο σημείο, δεν υπήρχαν εμφανή στοιχεία εξοπλισμού συλλογής αερίου. Αντίθετα, εντοπίστηκαν αντλίες εξόρυξης πετρελαίου, κύλινδροι ανάκτησης υγρών και πύργος καύσης αερίου.

Η έρευνα καταγράφει και σοβαρά ζητήματα σύγκρουσης συμφερόντων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το όριο ανάμεσα στον developer του έργου και τον ελεγκτή φέρεται να θόλωσε. Το Bloomberg αναφέρει την περίπτωση του Jing Wang, γνωστού και ως Robin Wang, ο οποίος εμφανίζεται να είχε εργαστεί τόσο ως ελεγκτής όσο και ως στέλεχος κινεζικής συμβουλευτικής εταιρείας που ανέπτυσσε έργα πιστοποιητικών άνθρακα.

Οι γερμανικές αρχές είχαν ερευνήσει 17 υπαλλήλους ευρωπαϊκών φορέων πιστοποίησης, όμως η υπόθεση έκλεισε τον Ιανουάριο λόγω έλλειψης αποδείξεων. Παράλληλα, οι ίδιες οι εταιρείες δεν μπορούν να διωχθούν ποινικά βάσει του γερμανικού δικαίου.

Το σκάνδαλο αναδεικνύει ένα βαθύτερο πρόβλημα: οι αγορές άνθρακα, που παρουσιάζονται ως εργαλείο της πράσινης μετάβασης, μπορούν να μετατραπούν σε πεδίο εμπορίας «χάρτινων» μειώσεων εκπομπών, αν δεν υπάρχουν σκληροί έλεγχοι, επιτόπιες επιθεωρήσεις και πραγματικές κυρώσεις.

Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζεται να επιτρέψει περιορισμένη χρήση διεθνών πιστώσεων άνθρακα μετά το 2030, στο πλαίσιο του στόχου μείωσης των εκπομπών κατά 90% έως το 2040 σε σχέση με το 1990.

Το συμπέρασμα της έρευνας είναι σκληρό για τις Βρυξέλλες: αν η Ευρώπη θέλει να στηρίξει την κλιματική της πολιτική σε διεθνή πιστοποιητικά άνθρακα, πρέπει πρώτα να διασφαλίσει ότι δεν αγοράζει αέρα κοπανιστό με πράσινη σφραγίδα.

Νέα διπλωματική πρωτοβουλία με στόχο να συνδέσει την πιθανή συμφωνία για το Ιράν με την επέκταση των Συμφωνιών του Αβραάμ επιχειρεί ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ζητώντας από μουσουλμανικές χώρες-κλειδιά να προχωρήσουν ως μπλοκ σε ομαλοποίηση των σχέσεων με το Ισραήλ.

Σύμφωνα με το Reuters, ο Τραμπ δήλωσε τη Δευτέρα 25 Μαΐου ότι ζήτησε από τη Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, το Πακιστάν, την Τουρκία, την Αίγυπτο και την Ιορδανία να ενταχθούν στις Συμφωνίες του Αβραάμ, την ώρα που η Ουάσινγκτον προσπαθεί να διαπραγματευτεί συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου με το Ιράν.

Η πρώτη αρνητική απάντηση ήρθε από το Πακιστάν, το οποίο απέρριψε την πρόταση. Καμία από τις υπόλοιπες χώρες δεν έχει απαντήσει δημόσια μέχρι στιγμής, ωστόσο μια θετική ανταπόκριση θεωρείται δύσκολη, καθώς η δυσπιστία απέναντι στο Ισραήλ παραμένει ιδιαίτερα υψηλή στον μουσουλμανικό κόσμο λόγω του πολέμου στη Γάζα.

Ο Αμερικανός πρόεδρος ανέφερε ότι συνομίλησε το Σάββατο με τους ηγέτες των συγκεκριμένων χωρών, καθώς και με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν, που έχουν ήδη υπογράψει τις Συμφωνίες του Αβραάμ.

Σε ανάρτησή του στο Truth Social, ο Τραμπ κάλεσε «όλες τις χώρες» να υπογράψουν άμεσα τις Συμφωνίες του Αβραάμ, συνδέοντας ευθέως την πρωτοβουλία με την πιθανή συμφωνία για το Ιράν. Όπως έγραψε, εάν η Τεχεράνη υπογράψει συμφωνία μαζί του, θα ήταν «τιμή» του να δει τις χώρες αυτές να αποτελούν μέρος ενός «πρωτοφανούς παγκόσμιου συνασπισμού».

Η κίνηση αυτή δείχνει ότι ο Τραμπ επιχειρεί να παρουσιάσει μια πιθανή διευθέτηση με το Ιράν όχι ως μεμονωμένη συμφωνία, αλλά ως μέρος μιας νέας περιφερειακής αρχιτεκτονικής ασφαλείας με κέντρο την ομαλοποίηση σχέσεων αραβικών και μουσουλμανικών χωρών με το Ισραήλ.

Ωστόσο, η προσπάθεια είναι εξαιρετικά δύσκολη. Για τη Σαουδική Αραβία, η αναγνώριση του Ισραήλ δεν αποτελεί απλή διπλωματική κίνηση. Ως λίκνο του Ισλάμ και θεματοφύλακας της Μέκκας και της Μεδίνας, το Ριάντ αντιμετωπίζει το ζήτημα ως θέμα εθνικής ασφάλειας και θρησκευτικής νομιμοποίησης. Η πάγια θέση του βασιλείου είναι ότι δεν θα προχωρήσει σε ομαλοποίηση χωρίς σαφή οδικό χάρτη για παλαιστινιακό κράτος.

Από την πλευρά τους, η Αίγυπτος, η Ιορδανία και η Τουρκία έχουν ήδη διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ, όμως οι σχέσεις αυτές έχουν δοκιμαστεί σοβαρά μετά την έναρξη του πολέμου στη Γάζα.

Ο Τραμπ υποστήριξε ότι οι διαπραγματεύσεις με το Ιράν «πηγαίνουν καλά», χωρίς όμως να δώσει ενδείξεις ότι επίκειται συμφωνία. Ο στενός του σύμμαχος, γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκράχαμ, στήριξε την ιδέα σύνδεσης μιας συμφωνίας με την Τεχεράνη με την επέκταση των Συμφωνιών του Αβραάμ, χαρακτηρίζοντάς την «μετασχηματιστική» για την περιοχή και τον κόσμο.

Αντίθετα, αναλυτές εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις. Ο Αλί Βαέζ, διευθυντής του προγράμματος για το Ιράν στη Διεθνή Ομάδα Κρίσεων, εκτίμησε ότι ο Τραμπ προσπαθεί να πουλήσει μια συμφωνία με το Ιράν ως συνέχεια των Συμφωνιών του Αβραάμ: καλή για το Ισραήλ, καλή για την περιοχή και αρκετά σκληρή για την Ουάσινγκτον.

Προειδοποίησε, όμως, ότι η στρατηγική αυτή μπορεί να ανταλλάσσει «μια φαντασίωση με μια άλλη»: από την ιδέα ότι το Ιράν μπορεί να εξαναγκαστεί σε παράδοση, στην άποψη ότι μια εύθραυστη συμφωνία μπορεί να θεμελιώσει μια νέα τάξη πραγμάτων στη Μέση Ανατολή.

Οι Συμφωνίες του Αβραάμ αποτέλεσαν μία από τις βασικές διπλωματικές επιτυχίες της πρώτης θητείας Τραμπ. Το 2020, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν αναγνώρισαν το Ισραήλ, σπάζοντας ένα μακροχρόνιο ταμπού στον αραβικό κόσμο. Ακολούθησαν το Μαρόκο και το Σουδάν.

Το ερώτημα τώρα είναι αν ο Τραμπ μπορεί να επεκτείνει αυτό το πλαίσιο μέσα σε ένα πολύ πιο φορτισμένο περιβάλλον, με τη Γάζα να έχει αλλάξει το πολιτικό κλίμα στον μουσουλμανικό κόσμο και το Ιράν να παραμένει το μεγάλο αγκάθι της αμερικανικής στρατηγικής στη Μέση Ανατολή.