Η παρέμβαση του Ιλχάμ Αλίγιεφ στη Σύνοδο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας στο Γερεβάν δεν ήταν μια απλή διπλωματική τοποθέτηση. Ήταν μια προσεκτικά μελετημένη πολιτική κίνηση, με στόχο να παρουσιαστεί η μεταπολεμική πραγματικότητα στον Νότιο Καύκασο ως ήδη παγιωμένη «ειρήνη» υπέρ του Αζερμπαϊτζάν.

Ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν δεν βρέθηκε αυτοπροσώπως στην αρμενική πρωτεύουσα. Συμμετείχε μέσω βιντεοσύνδεσης από το Μπακού, αποφεύγοντας την εικόνα φυσικής παρουσίας στο Γερεβάν, σε μια φάση εξαιρετικά ευαίσθητη για τις σχέσεις Αρμενίας – Αζερμπαϊτζάν. Με αυτόν τον τρόπο κράτησε πολιτική απόσταση, αλλά παρέμεινε ενεργός στο τραπέζι, χωρίς να εμφανιστεί ότι νομιμοποιεί πλήρως τη νέα κατάσταση μέσω μιας συμβολικής επίσκεψης στην Αρμενία.

Για το Μπακού, το ζήτημα έχει λυθεί. Η «ειρήνη» έχει επιτευχθεί. Όσοι αμφισβητούν αυτή την εκδοχή, σύμφωνα με τη γραμμή Αλίγιεφ, είτε παραπληροφορούν είτε εφαρμόζουν «διπλά πρότυπα» εις βάρος του Αζερμπαϊτζάν.

Μόνο που αυτή η εικόνα απέχει πολύ από την πραγματικότητα που βίωσαν οι Αρμένιοι του Αρτσάχ.

Η «ειρήνη» που προέκυψε μετά από στρατιωτική επικράτηση

Ο Αλίγιεφ παρουσίασε τη σημερινή κατάσταση ως φυσιολογικό αποτέλεσμα ειρηνευτικής διαδικασίας. Αναφέρθηκε στην κοινή δήλωση που υπεγράφη τον περασμένο Αύγουστο στην Ουάσινγκτον, στον Λευκό Οίκο, από τους ηγέτες Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν, με τον Ντόναλντ Τραμπ ως μάρτυρα, καθώς και στη μονογράφηση του κειμένου της ειρηνευτικής συμφωνίας από τους υπουργούς Εξωτερικών των δύο χωρών.

«Για εμάς —και είμαι βέβαιος και για τους Αρμένιους εταίρους μας— η ειρήνη έχει επιτευχθεί», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ωστόσο, η ειρήνη που περιγράφει το Μπακού δεν προέκυψε μέσα από ισόρροπη συμφωνία. Προέκυψε ύστερα από στρατιωτική επικράτηση, κατάρρευση της αρμενικής παρουσίας στο Αρτσάχ και επιβολή όρων από τον ισχυρότερο. Η εκκένωση περίπου 150.000 Αρμενίων από το Αρτσάχ το 2023 απουσιάζει από το αφήγημα του Αζερμπαϊτζάν και ενσωματώνεται στη ρητορική περί «εδαφικής ακεραιότητας».

Με αυτόν τον τρόπο, μια βίαιη μεταβολή επιχειρείται να παρουσιαστεί ως κανονικότητα. Το ανθρώπινο κόστος σβήνεται πίσω από τη διπλωματική γλώσσα.

Τα ψηφίσματα του ΟΗΕ ως εργαλείο νομιμοποίησης

Ο Αλίγιεφ επικαλέστηκε τα τέσσερα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ του 1993, λέγοντας ότι το Αζερμπαϊτζάν «τα εφάρμοσε μόνο του» ύστερα από 30 χρόνια.

Η αναφορά δεν είναι τυχαία. Το Μπακού χρησιμοποιεί τα ψηφίσματα ως βασικό εργαλείο νομιμοποίησης της σημερινής πραγματικότητας. Όμως η επίκλησή τους είναι επιλεκτική. Δεν συνοδεύεται από αναφορά στη μετέπειτα εξέλιξη του ζητήματος, στις διαπραγματευτικές διαδικασίες, στη de facto κατάσταση που διαμορφώθηκε για δεκαετίες, ούτε στο ζήτημα της ασφάλειας και των δικαιωμάτων των Αρμενίων του Αρτσάχ.

Το παρελθόν απλοποιείται ώστε να εξυπηρετήσει το παρόν. Η ιστορία μετατρέπεται σε νομικό εργαλείο και η στρατιωτική επιβολή ντύνεται με γλώσσα διεθνούς νομιμότητας.

Συνδεσιμότητα και εμπόριο ως νέα εργαλεία εξάρτησης

Ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν παρουσίασε τις οικονομικές σχέσεις και τη συνδεσιμότητα ως απόδειξη ειρήνης. Αναφέρθηκε στην άρση περιορισμών διαμετακόμισης προς την Αρμενία, στη μεταφορά 28.000 τόνων φορτίου μέσω αζερικού εδάφους και στην εξαγωγή 12.000 τόνων πετρελαϊκών προϊόντων προς την Αρμενία.

Παράλληλα, έκανε ιδιαίτερη αναφορά στη λεγόμενη «Διαδρομή Τραμπ για τη Διεθνή Ειρήνη και Ευημερία», η οποία, όπως είπε, θα συνδέσει το Αζερμπαϊτζάν με τον θύλακα του Ναχιτσεβάν και θα ενταχθεί στον Μεσαίο Διάδρομο.

Η εικόνα που θέλει να περάσει το Μπακού είναι ότι οι δύο πλευρές αρχίζουν να βλέπουν τα πρακτικά οφέλη της ειρήνης. Όμως η συνδεσιμότητα σε συνθήκες ανισότητας δεν σημαίνει απαραίτητα εξισορρόπηση. Μπορεί να γίνει μηχανισμός παγίωσης της διαφοράς ισχύος.

Όταν ο ένας δρών έχει κερδίσει στρατιωτικά και ο άλλος βρίσκεται σε θέση αδυναμίας, οι εμπορικές και ενεργειακές ροές δεν είναι ουδέτερες. Δημιουργούν εξαρτήσεις. Και οι εξαρτήσεις, ειδικά στον Καύκασο, σπάνια είναι αθώες.

Το αποσιωπημένο ζήτημα των Αρμενίων αιχμαλώτων

Από την ομιλία του Αλίγιεφ έλειπε ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα. Οι Αρμένιοι αιχμάλωτοι που εξακολουθούν να κρατούνται από το Αζερμπαϊτζάν.

Παρά τις διεθνείς εκκλήσεις, το Μπακού συνεχίζει να κρατά Αρμενίους αιχμαλώτους, με διαδικασίες που έχουν καταγγελθεί για έλλειψη δίκαιης δίκης, αδιαφάνεια και πολιτικοποίηση. Η σιωπή γύρω από αυτό το ζήτημα υπονομεύει κάθε ισχυρισμό περί ουσιαστικής ειρηνευτικής διαδικασίας.

Δεν μπορεί να υπάρξει πραγματική ειρήνη όταν εκκρεμούν ζητήματα αιχμαλώτων, δικαιωμάτων, ασφάλειας και επιστροφής. Μια ειρήνη χωρίς δικαιοσύνη και χωρίς εγγυήσεις δεν είναι σταθερή ειρήνη. Είναι απλώς μεταπολεμική διαχείριση υπέρ του νικητή.

Επίθεση σε Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και PACE

Σημαντικό μέρος της παρέμβασης Αλίγιεφ αφιερώθηκε στην επίθεση κατά του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης.

Ο Αζέρος πρόεδρος κατηγόρησε την PACE για «διπλά πρότυπα», επειδή επέβαλε περιορισμούς στην αζερική αντιπροσωπεία μετά τις εξελίξεις του 2023 στο Καραμπάχ. Παράλληλα, υποστήριξε ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, αντί να στηρίζει την ειρηνευτική διαδικασία, την υπονομεύει.

Ανέφερε μάλιστα ότι από τον Μάιο του 2021 έως τις 30 Απριλίου 2026, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει υιοθετήσει 14 ψηφίσματα κατά του Αζερμπαϊτζάν, τα οποία χαρακτήρισε γεμάτα «προσβολές και ψεύδη».

Η τακτική είναι προφανής: αντί να απαντήσει στην ουσία της κριτικής για ανθρώπινα δικαιώματα, δημοκρατία, αιχμαλώτους και πολιτικές ελευθερίες, το Μπακού μεταφέρει τη συζήτηση στο πεδίο των «διπλών προτύπων». Έτσι επιχειρεί να απονομιμοποιήσει κάθε ευρωπαϊκή κριτική, παρουσιάζοντάς την ως προκατάληψη.

Ένα καθεστώς χωρίς εσωτερικό αντίλογο

Το αφήγημα Αλίγιεφ δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τη φύση του πολιτικού συστήματος στο Αζερμπαϊτζάν.

Το καθεστώς χαρακτηρίζεται από συγκεντρωτική εξουσία, περιορισμένο πλουραλισμό και αυστηρά ελεγχόμενα μέσα ενημέρωσης. Αυτό σημαίνει ότι η γραμμή που προβάλλεται προς τα έξω δεν έχει περάσει μέσα από ουσιαστικό εσωτερικό διάλογο. Είναι ενιαία κρατική γραμμή, χωρίς σοβαρή δημόσια αμφισβήτηση.

Αυτή η παράμετρος έχει σημασία. Όταν ένα κράτος παρουσιάζει τη στρατιωτική του νίκη ως «ειρήνη», χωρίς να υπάρχει ελεύθερος εσωτερικός έλεγχος της πολιτικής του, η διεθνής κοινότητα οφείλει να διαβάζει προσεκτικά το μήνυμα και όχι μόνο τη διατύπωσή του.

Η τουρκική διάσταση και η αντίφαση με την Κύπρο

Για την Ελλάδα, ιδιαίτερη σημασία έχει η σχέση του Αζερμπαϊτζάν με την Τουρκία.

Το Μπακού επικαλείται διαρκώς την αρχή της εδαφικής ακεραιότητας. Όμως δεν ασκεί καμία κριτική για την κατοχή μέρους της Κυπριακής Δημοκρατίας από την Τουρκία. Αντιθέτως, ενισχύει τις σχέσεις του με το κατοχικό μόρφωμα στα Κατεχόμενα.

Εδώ βρίσκεται μια κραυγαλέα αντίφαση. Δεν μπορεί ένα κράτος να επικαλείται επιλεκτικά την εδαφική ακεραιότητα όταν αφορά τον εαυτό του και να σιωπά όταν αφορά την Κυπριακή Δημοκρατία, κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αυτή η στάση αποδυναμώνει την αξιοπιστία των επιχειρημάτων του Αζερμπαϊτζάν, ιδίως στα μάτια Ελλάδας και Κύπρου. Η αρχή της εδαφικής ακεραιότητας δεν μπορεί να είναι εργαλείο κατά περίσταση.

Η αμηχανία της Αρμενίας και το κενό στρατηγικής

Την ίδια στιγμή, η Αρμενία υπό τον Νικόλ Πασινιάν εμφανίζεται χωρίς συνεκτική στρατηγική.

Το Ερεβάν δεν έχει καταφέρει να διαμορφώσει ένα πειστικό αντί-αφήγημα απέναντι στη γραμμή του Μπακού. Δεν έχει αξιοποιήσει επαρκώς τη διεθνή του θέση, δεν έχει μετατρέψει την ήττα σε διαπραγματευτικό εργαλείο και δεν έχει ενεργοποιήσει με αποτελεσματικότητα τα δίκτυα στήριξης που διαθέτει.

Το πρόβλημα δεν είναι επικοινωνιακό. Είναι στρατηγικό. Η Αρμενία συχνά μοιάζει να αντιδρά στις κινήσεις του Αζερμπαϊτζάν αντί να παράγει δική της πρωτοβουλία.

Αυτό αφήνει χώρο στο Μπακού να παρουσιάζει τη δική του εκδοχή ως μοναδική πραγματικότητα. Και όταν ένα κράτος δεν αφηγείται τη δική του υπόθεση, κάποιος άλλος θα την αφηγηθεί για λογαριασμό του.

Ο οσφυοκάμπτης του Καυκάσου! Πανηγυρίζουν οι Τούρκοι με Πασινιάν – Δεν αποδέχεται το Αρτσάχ και το Αραράτ στα σύνορα της Αρμενίας

Η Ευρώπη παραμένει διχασμένη

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι αντιδράσεις απέναντι στο Αζερμπαϊτζάν παραμένουν μικτές.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κρατά πιο ισορροπημένη στάση, κυρίως λόγω γεωπολιτικών, ενεργειακών και διαμετακομιστικών υπολογισμών. Αντίθετα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η PACE έχουν ασκήσει πολύ πιο έντονη κριτική για ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δημοκρατίας και κράτους δικαίου.

Αυτή η διαφορά δείχνει ότι το ζήτημα δεν έχει κλείσει στην Ευρώπη. Παραμένει ανοιχτό και αμφισβητούμενο. Το Μπακού θέλει να εμφανίσει την ειρήνη ως τετελεσμένη. Όμως σημαντικά ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα δεν αποδέχονται αδιαμαρτύρητα αυτή την εκδοχή.

Ειρήνη με τους όρους που θέλει το Μπακού

Η ομιλία Αλίγιεφ στο Γερεβάν, έστω και μέσω βιντεοσύνδεσης, είχε έναν καθαρό στόχο, να παγιώσει τη μετα-2023 πραγματικότητα ως τετελεσμένη ειρήνη και να παρουσιάσει κάθε κριτική ως παραπληροφόρηση ή προκατάληψη.

Όμως πίσω από τις λέξεις περί ειρήνης υπάρχουν τα ανοιχτά τραύματα του Αρτσάχ, οι εκτοπισμένοι Αρμένιοι, οι αιχμάλωτοι, η ανισορροπία ισχύος, η τουρκική στήριξη στο Μπακού και η αμηχανία μιας Αρμενίας που δεν έχει ακόμη διαμορφώσει στρατηγική απάντηση.

Η ειρήνη στον Καύκασο δεν μπορεί να οικοδομηθεί μόνο πάνω στη στρατιωτική νίκη του ενός και στη σιωπή του άλλου. Χρειάζεται δικαιοσύνη, εγγυήσεις, μνήμη και πραγματική ασφάλεια. Διαφορετικά, αυτό που παρουσιάζεται ως ειρήνη δεν είναι παρά η διπλωματική ονομασία μιας επιβεβλημένης πραγματικότητας.

Στη συνέντευξή του στον Ηλία Παπανικολάου, ο Αντιναύαρχος ε.α. Γιάννης Εγκολφόπουλος προσέφερε μια πανοραμική θέα των διεθνών συγκρούσεων, συνδέοντας τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή με την ελληνική και κυπριακή ασφάλεια.

Η Κρίση στα Στενά του Ορμούζ

Η συζήτηση ξεκίνησε με την κατάσταση στα στενά του Ορμούζ, όπου το Ιράν επιχειρεί να επιβάλει τον δικό του έλεγχο, καταστρατηγώντας το διεθνές δίκαιο. Ο κ. Εγκολφόπουλος εξήγησε την τεχνική φύση των στενών και τη σημασία των διαδρόμων ναυσιπλοΐας (separation zones). Ανέλυσε πώς η αμερικανική στρατηγική επέτρεψε την αύξηση της τιμής του πετρελαίου προς όφελος των δικών της εξαγωγών, ενώ τόνισε ότι παρά την ιρανική προπαγάνδα, οι ζημιές που έχουν υποστεί οι υποδομές του Ιράν από τους συστηματικούς βομβαρδισμούς είναι τεράστιες, έστω και αν δεν γίνονται πλήρως γνωστές λόγω της λογοκρισίας.

Η Τουρκία σε Διεθνή Απομόνωση

Σύμφωνα με τον Αντιναύαρχο, η Τουρκία υπό την ηγεσία του Ερντογάν και του Χακάν Φιντάν έχει αποτύχει σε όλα τα διπλωματικά επίπεδα, οδηγούμενη σε μια ιδιότυπη απομόνωση. Η υποστήριξη σε οργανώσεις όπως η Χαμάς και η ρητορική εναντίον του Ισραήλ έχουν στρέψει τη διεθνή κοινότητα εναντίον της. Μάλιστα, έγινε αναφορά στο πώς το ισραηλινό λόμπι χρησιμοποιεί πλέον το θέμα των γενοκτονιών (Αρμενίων, Ελλήνων, Ασσυρίων) ως μοχλό πίεσης κατά της Άγκυρας, κάτι που στο παρελθόν αποφευγόταν.

Κύπρος: Η «Ξεχασμένη» Πληγή

Με πικρία, ο κ. Εγκολφόπουλος αναφέρθηκε στο Κυπριακό, τονίζοντας ότι ο δημόσιος λόγος στην Ελλάδα συχνά φαίνεται να «ξεχνά» τη μεγαλόνησο. Αναφέρθηκε στα γεγονότα του 1974, σημειώνοντας ότι η τουρκική απόβαση θα είχε αποτύχει αν είχε υπάρξει έστω και ελάχιστη αεροπορική υποστήριξη από την Ελλάδα. Υποστήριξε ότι ακόμα και σήμερα, η Τουρκία χρησιμοποιεί τον εκφοβισμό και τη «θρασυδειλία» για να καλύψει τις δικές της στρατιωτικές αδυναμίες στην περιοχή, ενώ η Ελλάδα οφείλει να συμπεριλαμβάνει την Κύπρο στον ενιαίο αμυντικό σχεδιασμό της.

Οικονομία και Πληθωρισμός ως Ανασταλτικοί Παράγοντες

Μια σημαντική πτυχή της ανάλυσης ήταν η οικονομική κατάσταση της Τουρκίας. Ο Αντιναύαρχος επισήμανε ότι μια χώρα με πληθωρισμό άνω του 60% και επιτόκια στο 45% δεν μπορεί να υποστηρίξει έναν μακροχρόνιο πόλεμο υψηλής έντασης. Η οικονομική αιμορραγία, σε συνδυασμό με την αδυναμία πρόσβασης σε δυτική τεχνολογία, καθιστά τις τουρκικές απειλές περί «εφόδου μια νύχτα» κενές περιεχομένου.

Συμπέρασμα

Ο Γιάννης Εγκολφόπουλος κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε μια φάση ταχύτατου επανεξοπλισμού με όπλα που η Τουρκία δεν μπορεί να αντιμετωπίσει. Η στρατηγική «κλειδώματος» του Αιγαίου με συστήματα αεράμυνας και ναυτικής υπεροχής είναι ο μόνος δρόμος για τη διασφάλιση της ειρήνης, καθώς ο μόνος τρόπος να αποτραπεί ένας θρασύς αντίπαλος είναι να γνωρίζει ότι η απάντηση θα είναι συντριπτική.

Την πρώτη του εκδήλωση σε συνεργασία με το Ελληνικό Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών πραγματοποίησε τη Δευτέρα 4 Μαΐου 2026 το International Institute of Strategy, με κεντρικό ομιλητή τον Ισραηλινό αναλυτή Σάι Γκαλ, ο οποίος μίλησε για πρώτη φορά σε εκδήλωση στην Ελλάδα.

Η ομιλία του είχε ως κεντρικό θέμα «Κυριαρχία, Έλεγχος και η Μεσογειακή Δοκιμασία της Ευρώπης» και εξελίχθηκε σε μια ευθεία στρατηγική παρέμβαση για τον ρόλο της Ελλάδας, της Κύπρου και του Ισραήλ στο νέο περιβάλλον ασφαλείας της Ανατολικής Μεσογείου.

Ο Γκαλ έθεσε στο επίκεντρο της ανάλυσής του την Τουρκία, την Κύπρο, το Αιγαίο, το Ακούγιου, τη Λιβύη, τη Γάζα, το Ιράν και τις διαδρομές ενέργειας και διασυνδεσιμότητας που θα κρίνουν, όπως υποστήριξε, αν η Ευρώπη μπορεί πράγματι να υπερασπιστεί την κυριαρχία της ή αν θα περιοριστεί σε θεωρητικές διακηρύξεις.

Στην εκδήλωση συμμετείχαν στρατηγοί, ναύαρχοι, πτέραρχοι, καθηγητές πανεπιστημίου, πολιτικοί, αναλυτές και δημοσιογράφοι, ενώ μετά την ομιλία ακολούθησαν ερωτήσεις και συζήτηση με τον Ισραηλινό αναλυτή.

Από το ελληνικό «Όχι» στη σημερινή στρατηγική δοκιμασία

Ο Σάι Γκαλ ξεκίνησε την τοποθέτησή του με ιδιαίτερη αναφορά στην Αθήνα και στη συμβολική βαρύτητα της 28ης Οκτωβρίου, επίσημης ονομασίας της οδού Πατησίων, όπου βρίσκονται τα γραφεία του ΕΛΙΣΜΕ.

Συνδέοντας το ιστορικό ελληνικό «Όχι» με τη σημερινή συγκυρία, υποστήριξε ότι για την Ελλάδα η άρνηση απέναντι στον καταναγκασμό δεν υπήρξε ποτέ απλή ρητορική, αλλά ιστορική απόφαση. Με αυτό το πλαίσιο παρουσίασε την Ελλάδα ως χώρα που γνωρίζει, από την ίδια την ιστορική της εμπειρία, ότι η κυριαρχία δεν είναι αφηρημένη έννοια, αλλά ζήτημα συνόρων, θαλασσών, νησιών, βάσεων, αγωγών, λιμανιών και μνήμης.

Κατά τον Γκαλ, η Ευρώπη αρχίζει μόλις τώρα να αντιλαμβάνεται κάτι που η Ελλάδα γνωρίζει βαθιά: ότι η Ιστορία δεν βρίσκεται πίσω μας, αλλά κάτω από τις γεωπολιτικές γραμμές που χαράσσονται σήμερα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η «τουρκική περίμετρος» ως ενιαίο σύστημα πίεσης

Στον πυρήνα της ομιλίας βρέθηκε η έννοια της «τουρκικής περιμέτρου». Ο Ισραηλινός αναλυτής υποστήριξε ότι η Τουρκία δεν κινείται αποσπασματικά σε Αιγαίο, Κύπρο, Λιβύη, Συρία, Μαύρη Θάλασσα, Βόσπορο, Ακούγιου, Σομαλία, Χαμάς, ενέργεια και μεταναστευτικό.

Αντιθέτως, σύμφωνα με την ανάλυσή του, η Άγκυρα συνδέει όλα αυτά τα πεδία σε ένα ενιαίο λειτουργικό σύστημα πίεσης.

Η βασική του θέση ήταν ότι η γραφειοκρατία χωρίζει τους φακέλους, αλλά η στρατηγική τους ενώνει — και η Τουρκία, όπως είπε, τους ενώνει. Δεν επιδιώκει απαραίτητα έναν ανοιχτό πόλεμο, αλλά κάτι πιο χρήσιμο για τα συμφέροντά της: να δημιουργήσει μια περιοχή στην οποία κάθε βασικός δρων θα πρέπει να υπολογίζει την Τουρκία πριν κινηθεί.

Η Ελλάδα πριν επεκτείνει δικαιώματα. Η Κύπρος πριν προχωρήσει σε ενεργειακές κινήσεις. Το Ισραήλ πριν συνδεθεί με την Ευρώπη. Η Ευρώπη πριν επιβάλει κυρώσεις. Το ΝΑΤΟ πριν αναπτύξει δυνάμεις.

Αυτό, κατά τον Γκαλ, δεν είναι εταιρική σχέση. Είναι υπό όρους κυριαρχία. Και η υπό όρους κυριαρχία, όπως τόνισε, δεν είναι πραγματική κυριαρχία· είναι άδεια από τρίτο.

Κύπρος: Από «παγωμένη σύγκρουση» σε κατεχόμενη υποδομή

Ιδιαίτερα σκληρή ήταν η αναφορά του στην Κύπρο. Ο Γκαλ απέρριψε τον όρο «παγωμένη σύγκρουση», χαρακτηρίζοντάς τον μία από τις πιο επικίνδυνες διπλωματικές αυταπάτες της Ευρώπης.

Σύμφωνα με τον ίδιο, οι παγωμένες συγκρούσεις δεν χτίζουν διαδρόμους, δεν φιλοξενούν drones, δεν αναπτύσσουν κόμβους πληροφοριών και δεν μετατρέπουν λιμάνια, αεροδρόμια, πανεπιστήμια και οικονομικά δίκτυα σε μηχανισμούς επιρροής και κάλυψης.

Για τον Γκαλ, τα Κατεχόμενα δεν αποτελούν απλώς πολιτική εκκρεμότητα. Αποτελούν τουρκικό βάθος: στρατιωτικό, πληροφοριακό, πολιτικό, ψυχολογικό και επιχειρησιακό.

Περιέγραψε μάλιστα το βόρειο τμήμα της Κύπρου ως «αβύθιστο αεροπλανοφόρο» της Τουρκίας μέσα στον ευρωπαϊκό χώρο ασφαλείας. Το σοβαρότερο, κατά την άποψή του, δεν είναι μόνο η κατοχή, αλλά το γεγονός ότι η Ευρώπη έχει μάθει να ζει με αυτήν.

Στο ίδιο πλαίσιο ενέταξε και το δόγμα «Poseidon’s Wrath», το οποίο παρουσίασε όχι ως κάλεσμα πολέμου, αλλά ως «δόγμα συνεπειών». Όπως εξήγησε, αν το κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου μετατραπεί πλήρως σε πλατφόρμα απειλής κατά του Ισραήλ, της Κύπρου, της Ελλάδας ή της ευρωπαϊκής διασυνδεσιμότητας, τότε δεν μπορεί να συνεχίσει να καλύπτεται πίσω από τη διπλωματική γλώσσα της «εκκρεμότητας».

Το μήνυμά του προς την Άγκυρα ήταν ευθύ: η κατεχόμενη βόρεια Κύπρος δεν είναι πλέον κρυμμένη πίσω από τον διπλωματικό ύπνο. Έχει εισέλθει στον στρατηγικό σχεδιασμό.

Ακούγιου: Ρωσικός πυρηνικός θύλακας μέσα στο ΝΑΤΟ

Μεγάλο μέρος της ομιλίας αφιερώθηκε στο πυρηνικό εργοστάσιο του Ακούγιου, το οποίο ο Γκαλ χαρακτήρισε ρωσικό πυρηνικό θύλακα μέσα στο ΝΑΤΟ.

Κατά την ανάλυσή του, η Τουρκία παρουσίασε το Ακούγιου ως σύμβολο κυριαρχίας, ενώ στην πραγματικότητα αποδεικνύει εξάρτηση από τη Μόσχα. Όπως υποστήριξε, δεν πρόκειται για έναν συνηθισμένο σταθμό παραγωγής ενέργειας, αλλά για μια υποδομή ρωσικά ελεγχόμενη από την κατασκευή έως το καύσιμο, τη συντήρηση, την εκπαίδευση και τη λειτουργία.

Ο Γκαλ έθεσε το ζήτημα στη βάση της λειτουργίας του Ακούγιου. Όσο παραμένει πολιτική ενεργειακή υποδομή, προστατεύεται. Αν όμως μετατραπεί σε κρίκο στρατιωτικής συνέχειας, ρωσικού βάθους, διοικητικής υποστήριξης ή τουρκικής αλυσίδας απειλής, τότε, όπως είπε, αλλάζει ολόκληρος ο φάκελος.

Σε αυτό το σημείο συνέδεσε το θέμα με το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, υποστηρίζοντας ότι δεν αποτελεί μαγική ασπίδα. Είναι πολιτική κρίση, που απαιτεί εμπιστοσύνη και συναίνεση.

Κατά τον Γκαλ, αν τεθεί ποτέ ζήτημα Ακούγιου, το πρώτο ερώτημα της Συμμαχίας δεν θα είναι μόνο ποιος ενήργησε κατά της Τουρκίας, αλλά τι ακριβώς έγινε το Ακούγιου και γιατί ένα κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ έβαλε τη Ρωσία μέσα στο βασικό ενεργειακό του σύστημα.

Γι’ αυτό μίλησε για Άρθρο 3 πριν από το Άρθρο 5: πρώτα ανθεκτικότητα, μετά αλληλεγγύη· πρώτα λογοδοσία, μετά αυτόματη κάλυψη.

Τουρκολιβυκό μνημόνιο: «Όπλο που παριστάνει τον χάρτη»

Ο Ισραηλινός αναλυτής αναφέρθηκε εκτενώς και στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο χαρακτήρισε όχι σύνορο, αλλά «όπλο που παριστάνει τον χάρτη».

Κατά την ανάλυσή του, η Τουρκία αξιοποίησε τη διάλυση της Λιβύης, στήριξε μια πλευρά, δημιούργησε εξάρτηση, απέσπασε μνημόνιο, χάραξε γραμμή στη θάλασσα και στη συνέχεια επιχείρησε να εμφανίσει τη φαντασία ως κανονικότητα.

Το κρίσιμο, όπως είπε, δεν είναι να κερδίσει η Τουρκία νομικά. Είναι να δημιουργήσει τετελεσμένα: πίεση στην Ελλάδα, συμπίεση της Αιγύπτου, περιπλοκή του Ισραήλ, απειλή σε καλώδια, ενεργειακές διαδρομές, θαλάσσιες γραμμές και διαδρόμους Ασίας – Ευρώπης.

Για το Ισραήλ, τόνισε, αυτό δεν είναι θεωρητικό. Αν η Τουρκία περιορίσει τον ελληνικό θαλάσσιο χώρο ή χρησιμοποιήσει τη Λιβύη για να αμφισβητήσει τις διαδρομές Ισραήλ – Κύπρου – Ελλάδας – Ευρώπης, τότε επηρεάζεται άμεσα ολόκληρη η αρχιτεκτονική που συνδέει Ιερουσαλήμ, Λευκωσία, Αθήνα, Κάιρο και Ευρώπη.

«Όχι F-35 στην Τουρκία» – Υπό όρους και τα F-16

Στο στρατιωτικό σκέλος, ο Γκαλ ήταν κατηγορηματικός: η Τουρκία δεν πρέπει να λάβει F-35, εκτός αν αλλάξει ριζικά η στρατηγική της συμπεριφορά.

Κατά την άποψή του, το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι S-400, οι οποίοι αποτέλεσαν τη νομική αφορμή. Το βαθύτερο ζήτημα είναι το τουρκικό δόγμα.

Όπως είπε, μια χώρα που πιέζει την Ελλάδα, κατέχει τη βόρεια Κύπρο, απειλεί το Ισραήλ, φιλοξενεί τη Χαμάς, συνεργάζεται με τη Ρωσία, επιχειρεί στη Λιβύη και στη Σομαλία και μετατρέπει την ασάφεια σε ισχύ, δεν μπορεί να λάβει αεροσκάφος πέμπτης γενιάς χωρίς να δημιουργηθεί νέα κρίση.

Για τα F-16, ο Γκαλ έθεσε θέμα όχι μόνο παράδοσης, αλλά και συντήρησης, ανταλλακτικών, λογισμικού, αναβαθμίσεων, ραντάρ, κινητήρων, όπλων και πολιτικής άδειας. Με άλλα λόγια, κάθε επίπεδο υποστήριξης μπορεί και πρέπει να γίνει υπό όρους, εφόσον η Άγκυρα χρησιμοποιεί δυτική αεροπορική ισχύ για καταναγκασμό κατά συμμάχων ή εταίρων.

IMEC, Vertical Corridor και Ελλάδα ως κράτος-πύλη

Στο ενεργειακό και γεωοικονομικό πεδίο, ο Γκαλ παρουσίασε την αντιπαράθεση δύο χαρτών.

Ο πρώτος περνά μέσα από την Τουρκία: TurkStream, Βόσπορος, Middle Corridor, τουρκολιβυκή γραμμή, πίεση στην Ανατολική Μεσόγειο, αστάθεια στην Ερυθρά Θάλασσα. Τον χαρακτήρισε χάρτη μόχλευσης.

Ο δεύτερος είναι ο IMEC και, στο ενεργειακό του σκέλος, ο Vertical Corridor: Ινδία και Κόλπος προς Ισραήλ, Ισραήλ και Κύπρος προς Ελλάδα, και από την Ελλάδα προς την Ευρώπη. Αυτός ο άξονας, κατά τον Γκαλ, δεν είναι απλώς υποδομή. Είναι κυριαρχία σε κίνηση.

Σε αυτό το πλαίσιο έδωσε στην Ελλάδα κεντρικό ρόλο. Όπως είπε, η Ελλάδα δεν είναι περιφέρεια, αλλά κράτος-πύλη. Η Κύπρος δεν είναι εμπόδιο, αλλά άγκυρα. Το Ισραήλ δεν είναι εξωτερικός συμμετέχων, αλλά παραγωγικός και στρατηγικός κόμβος.

Μαζί, Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ συγκροτούν, κατά την ανάλυσή του, την ευρωπαϊκή ραχοκοκαλιά του «άλλου χάρτη».

Γάζα, Ιράν, Χεζμπολάχ, Χούθι και Σομαλία ως ενιαία νότια ζώνη πίεσης

Ο Γκαλ συνέδεσε τη Γάζα, τη Δυτική Όχθη, τον Λίβανο, τους Χούθι, το Ιράν και τη Σομαλία σε ένα ενιαίο νότιο σύστημα πίεσης.

Για την 7η Οκτωβρίου ανέφερε ότι δεν ήταν «αντίσταση», αλλά σφαγή σχεδιασμένη για να σπάσει μια κοινωνία. Συνέδεσε, μάλιστα, σε επίπεδο μεθόδου, το σοκ της 7ης Οκτωβρίου με τον τρόπο με τον οποίο η Τουρκία παρουσίασε την εισβολή στην Κύπρο ως «ειρηνευτική επιχείρηση»: πρώτα σοκ, μετά αφήγημα, μετά τετελεσμένα.

Στο ίδιο πλαίσιο υποστήριξε ότι η Χαμάς δεν επιβιώνει μόνο από τα τούνελ στη Γάζα, αλλά από εξωτερικές γραμμές ζωής: Τεχεράνη, Ντόχα και Άγκυρα. Προειδοποίησε δε ότι η ανοικοδόμηση της Γάζας δεν μπορεί να γίνει μέσα από τα ίδια κανάλια που τροφοδότησαν τη Χαμάς.

Ιδιαίτερα αιχμηρή ήταν και η προειδοποίησή του προς την Άγκυρα. Όπως είπε, το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ δεν γράφτηκε για να προστατεύει κέντρα διοίκησης τρομοκρατικών οργανώσεων. Αν δομές της Χαμάς στην Κωνσταντινούπολη παραμείνουν μέρος αλυσίδας απειλής, τότε το ερώτημα δεν θα είναι αν η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ, αλλά τι επέτρεψε να γίνει στο έδαφός της.

«Συνεργασία με τις ΗΠΑ, αλλά όχι αναμονή των ΗΠΑ»

Στο τελευταίο μέρος της ομιλίας, ο Γκαλ αναφέρθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες, τονίζοντας ότι η Αμερική παραμένει απαραίτητη, αλλά δεν μπορεί να αποτελεί το μοναδικό θεμέλιο ασφάλειας.

Κατά την εκτίμησή του, η Ουάσιγκτον μπορεί να κατανοεί την απειλή και ταυτόχρονα να συντηρεί τον δρώντα που την προκαλεί, επειδή συχνά αξιολογεί την πρόσβαση πάνω από την ευθυγράμμιση.

Το μήνυμά του προς Ελλάδα, Κύπρο και Ισραήλ ήταν σαφές: να συνεργάζονται με τις ΗΠΑ, αλλά να μην περιμένουν τις ΗΠΑ. Να τιμούν τη συμμαχία, αλλά να μην τη συγχέουν με ασφαλιστήριο συμβόλαιο.

Στο ίδιο σημείο έφερε στο προσκήνιο και το Άρθρο 42.7 της Συνθήκης της Λισαβόνας, ως πιθανή ευρωπαϊκή απάντηση στο πρόβλημα που το ΝΑΤΟ δυσκολεύεται να λύσει: την πίεση που προέρχεται από κράτος-μέλος της ίδιας της Συμμαχίας.

Αν η Ευρώπη δεν μπορεί να υπερασπιστεί την Κύπρο, τον ελληνικό θαλάσσιο και εναέριο χώρο και τις υποδομές που συνδέουν Ισραήλ, Κύπρο και Ελλάδα, τότε, κατά τον Γκαλ, δεν διαθέτει στρατηγική αυτονομία· διαθέτει απλώς λεξιλόγιο.

Η πρόταση Γκαλ: Επιχειρησιακή Ευρώπη με άξονα Ελλάδα – Κύπρο – Ισραήλ

Η καταληκτική του πρόταση ήταν η συγκρότηση μιας επιχειρησιακής Ευρώπης. Όχι άλλες γενικές διακηρύξεις περί στρατηγικής αυτονομίας, αλλά κυριαρχία που κινείται, επιβάλλεται και προστατεύει όσα ισχυρίζεται ότι κατέχει.

Για την Ανατολική Μεσόγειο πρότεινε τρεις βασικές κατευθύνσεις:

Πρώτον, μόνιμο μηχανισμό αξιολόγησης και προειδοποίησης Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ για την τουρκική περίμετρο.

Δεύτερον, ένταξη της Κύπρου στον ευρωπαϊκό σχεδιασμό ασφάλειας.

Τρίτον, ανάπτυξη μεσογειακής αρχιτεκτονικής αεράμυνας και αντιπυραυλικής άμυνας.

Το τελικό μήνυμα του Σάι Γκαλ ήταν σαφές και βαρύ: η Ελλάδα δεν είναι το άκρο της Ευρώπης. Η Κύπρος δεν είναι η εξαίρεση της Ευρώπης. Το Ισραήλ δεν βρίσκεται έξω από την ευρωπαϊκή πραγματικότητα ασφαλείας.

Μαζί, όπως είπε, αποτελούν το νοτιοανατολικό τεστ της ευρωπαϊκής ιδέας.

Κατά τον Γκαλ, η καταιγίδα δεν έρχεται. Είναι ήδη εδώ. Το ερώτημα είναι αν Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ και Ευρώπη θα μπουν σε αυτήν ως παρατηρητές ή ως αρχιτέκτονες.