Μία εκπομπή αφιερωμένη σε μια από τις σημαντικότερες σελίδες της κρητικής και ελληνικής ιστορίας παρουσίασε το διαδικτυακό κανάλι «Ανιχνεύσεις» μέσα από τη σειρά «Πνεύμα Ελεύθερο», με κεντρικό θέμα την επανάσταση του Ιωάννη Βλάχου Δασκαλογιάννη το 1770 στα Σφακιά της Κρήτης.

Οι συντελεστές της εκπομπής ανέδειξαν όχι μόνο τα ιστορικά γεγονότα της εξέγερσης απέναντι στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, αλλά και τη διαχρονική σημασία της θυσίας του Δασκαλογιάννη, συνδέοντάς την με τη λαϊκή παράδοση, την πολιτιστική ταυτότητα και τη σύγχρονη γεωπολιτική πραγματικότητα.

Στην εκπομπή συμμετείχαν ο οικοδεσπότης και υποψήφιος διδάκτορας του Πανεπιστημίου Κρήτης Θρασύβουλος, ο υποναύαρχος ε.α. και διδάκτωρ Διεθνούς Δικαίου Γιώργος Νεψιώτης, καθώς και ο αντιστράτηγος ε.α. και διδάκτωρ του ΕΚΠΑ Νίκος Γιαννόπουλος.

Από την έναρξη της συζήτησης τονίστηκε η φιλοσοφία του «Πνεύματος Ελεύθερου», μιας προσέγγισης που, όπως υπογράμμισαν οι παρουσιαστές, συνδέεται με την αυτογνωσία, την ωριμότητα, την ψυχολογική αυτάρκεια και την προσήλωση σε αξίες, χωρίς εξαρτήσεις και εξωτερικές πιέσεις.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην περίοδο της Τουρκοκρατίας και στους διαρκείς αγώνες των Ελλήνων για ελευθερία, με αφετηρία την Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453 και τις συνεχείς εστίες αντίστασης που αναπτύχθηκαν σε ολόκληρο τον ελληνικό χώρο.

Στο επίκεντρο βρέθηκε η μορφή του Δασκαλογιάννη, ο οποίος παρουσιάστηκε ως σύμβολο αυτοθυσίας, αντίστασης και εθνικής αξιοπρέπειας. Οι ομιλητές ανέλυσαν τον ιστορικό ρόλο της εξέγερσης των Σφακίων, τις συνέπειές της αλλά και τη θέση που κατέχει στη συλλογική μνήμη των Κρητών και του Ελληνισμού γενικότερα.

Παράλληλα, αναδείχθηκε η σημασία της τοπικής και περιφερειακής ιστορίας στη διαμόρφωση της εθνικής συνείδησης. Οι συμμετέχοντες υποστήριξαν ότι η διδασκαλία τέτοιων ιστορικών γεγονότων στα ελληνικά σχολεία αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για τη διατήρηση της ιστορικής συνέχειας και της πολιτισμικής ταυτότητας.

Η συζήτηση επεκτάθηκε και στη σχέση ιστορίας και πολιτισμού, με αναφορές στη λαϊκή δημιουργία, την προφορική παράδοση και τον τρόπο με τον οποίο τα ιστορικά γεγονότα μετατρέπονται σε συλλογικά βιώματα που διαπερνούν τις γενιές.

Οι παρεμβάσεις των συντελεστών απέκτησαν έντονο συμβολικό χαρακτήρα προς το τέλος της εκπομπής, όταν επιχειρήθηκε η σύνδεση του παραδείγματος του Δασκαλογιάννη με τη σημερινή εποχή. Όπως τονίστηκε, οι μεγάλες μορφές της ιστορίας θυσίαζαν τον εαυτό τους για να προστατεύσουν την κοινωνία, σε αντίθεση με σύγχρονες πρακτικές που συχνά θέτουν το συλλογικό συμφέρον σε δεύτερη μοίρα.

«Κάποτε υπήρχαν ηγέτες που θυσίαζαν το κορμί τους για να σωθούν τα κορμιά των πολιτών. Σήμερα θυσιάζουν τα κορμιά των πολιτών για να σώσουν τα δικά τους», ήταν μία από τις χαρακτηριστικές αποστροφές που ξεχώρισαν κατά την ολοκλήρωση της συζήτησης.

Οι συντελεστές υπογράμμισαν επίσης την ανάγκη μεταβίβασης της ιστορικής γνώσης στις νεότερες γενιές, επισημαίνοντας ότι η διατήρηση της ιστορικής μνήμης αποτελεί ευθύνη όλων και προϋπόθεση για τη συνέχεια του Ελληνισμού.

Η εκπομπή ολοκληρώθηκε με κάλεσμα στους τηλεθεατές να συμμετέχουν ενεργά στον δημόσιο διάλογο και με τη δέσμευση ότι το «Πνεύμα Ελεύθερο» θα συνεχίσει να καταθέτει, όπως ανέφεραν οι δημιουργοί του, «μια ουσιαστική κατάθεση ψυχής» μέσα από ιστορικά, πολιτιστικά και γεωπολιτικά θέματα που αφορούν τον Ελληνισμό.

Κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ινφογνώμων το νέο βιβλίο της Ερασμίας Βαρβέρη με τίτλο «Μνήμες και μαρτυρίες από την Ίμβρο και την Τένεδο από το 1964 έως το 1974», μια έκδοση αφιερωμένη στη μνήμη, στις εμπειρίες και στις μαρτυρίες των ανθρώπων που έζησαν μία από τις πιο δύσκολες περιόδους για τον Ελληνισμό των δύο νησιών.

Το βιβλίο φωτίζει την κρίσιμη δεκαετία 1964-1974, περίοδο κατά την οποία οι Ίμβριοι και οι Τενέδιοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με γεγονότα που σημάδεψαν βαθιά την προσωπική και συλλογική τους πορεία. Μέσα από μνήμες και μαρτυρίες, η συγγραφέας επιχειρεί να διασώσει βιώματα που δεν πρέπει να παραδοθούν στη λήθη.

Στο επίκεντρο της έκδοσης βρίσκεται η σύγκρουση ανάμεσα στη μνήμη και τη λήθη. Όπως σημειώνεται χαρακτηριστικά, οι μνήμες «εισβάλλουν» εκεί όπου η μνημοσύνη διχοτομείται, ώστε οι εμπειρίες να μη ξεπεραστούν και να μη ξεχαστούν. Με αυτόν τον τρόπο, οι χαμένοι παράδεισοι της Ίμβρου και της Τενέδου συνεχίζουν να ζουν στη συνείδηση των ανθρώπων τους.

Η Ερασμία Βαρβέρη καταγράφει έναν κόσμο που δεν υπάρχει πια με την ίδια μορφή, αλλά παραμένει ζωντανός μέσα στις αφηγήσεις, στις οικογενειακές ιστορίες και στην ταυτότητα των Ιμβρίων και των Τενεδίων. Η μνήμη γίνεται εδώ πράξη αντίστασης απέναντι στη φθορά του χρόνου και στην ιστορική σιωπή.

Η έκδοση δεν αποτελεί απλώς μια καταγραφή γεγονότων. Είναι μια προσπάθεια να παραμείνει ενεργή η ιστορική εμπειρία ενός Ελληνισμού που δοκιμάστηκε, ξεριζώθηκε, αλλά δεν έπαψε να κουβαλά τον τόπο του ως μέρος της ιδιοσυγκρασίας και της κοσμοθεωρίας του.

Το βιβλίο «Μνήμες και μαρτυρίες από την Ίμβρο και την Τένεδο από το 1964 έως το 1974» έρχεται να προσθέσει μια ακόμη σημαντική συμβολή στη βιβλιογραφία για τον Ελληνισμό της Ίμβρου και της Τενέδου, υπενθυμίζοντας ότι οι μνήμες δεν είναι απλώς αναδρομή στο παρελθόν, αλλά θεμέλιο ταυτότητας και ιστορικής συνέχειας.

Γράφει η Φανούλα Αργυρού*

Η παραπλανητικά αποκαλούμενη «Συμφωνία 3ης Βιέννης» δεν υπήρξε ποτέ! Ήταν ακόμα μία ασυγχώρητη και ενσυνείδητη παραπλάνηση, όπως την ανύπαρκτη «Συμφωνία» Μακαρίου/Ντενκτάς 1977, η οποία, όπως αποκαλύψαμε, δεν ήταν τίποτα παραπάνω από 4 κατευθυντήριες γραμμές που αναφέρθηκαν στα πρακτικά συνάντησης στη Λευκωσία Μακαρίου/Ντενκτάς, προεδρεύοντος τού τότε ΓΓ του ΟΗΕ Κ. Βάλντχαϊμ, οδηγίες για επανέναρξη των ενδοκοινοτικών συνομιλιών. Δίχως καμία νομική ή διαχρονική ισχύ, ΔΙΧΩΣ ΥΠΟΓΡΑΦΕΣ…

Σχετικά δε με την 3η Βιέννη (ή Γ’ Βιέννη) έγραψα και γι’ αυτήν στις 5/7/2022, «Το Φόρεϊν Όφις, ο Θ. Θεοφίλου, οι υποταγμένοι και η ‘‘Επιχείρηση Mayflower’’».

https://simerini.sigmalive.com/article/2022/7/5/to-phorein-ophis-o-th-theophilou-oi-upotagmenoi-kai-e-epikheirese-mayflower/

Επανέρχομαι και για το θέμα αυτό, τόσο για υπενθύμιση όσο και γνώση των νεότερων που δεν γνωρίζουν, περιλαμβανομένων των βουλευτών της Κυπριακής Βουλής και όσων γνωρίζουν και επιλέγουν την ένοχη σιωπή…

Κατ’ αρχάς στις 26/6/2022 ο αγαπητός Μιχάλης Σταυρή έγραψε στη «Σημερινή» «Ένα ‘‘προφητικό’’ σημείωμα στις παραμονές της Γ΄ Βιέννης», στο οποίο φανέρωσε ότι ο κ. Θεόφιλος Θεοφίλου, πρώην μέλος της διπλωματικής υπηρεσίας της ΚΔ, στις 25/7/1975 είχε προειδοποιήσει τον τότε Υπ. Εξωτερικών, Ιωάννη Χριστοφίδη, με τρανταχτά τεκμήρια να μη δεχόντουσαν το τουρκικό αίτημα για μετακίνηση Τ/κ από τα ελεύθερα στα κατεχόμενα. Πιο καθαρά, ανταλλαγή πληθυσμών. Ο κ. Θεοφίλου τόνισε ότι αυτό θα αποτελούσε έμμεση αποδοχή της αρχής της διζωνικής ομοσπονδίας και προϋπόθεση για επίτευξη των στόχων της Τουρκίας. Έγραψε μεταξύ άλλων:

«Και όταν η ιδία η κυπριακή Κυβέρνησις πράττει και ενεργεί κατά τρόπον προάγοντα την λύσιν της διζωνικής ομοσπονδίας ή της χαλαράς συνομοσπονδίας, πώς θα δυνηθή μετά εις την τράπεζαν των διαπραγματεύσεων να απορρίψη την τοιαύτην λύσιν, να προτείνη και να υποστηρίξη λύσιν πολυπεριφερειακής ομοσπονδίας;».

https://simerini.sigmalive.com/article/2022/6/26/ena-prophetiko-semeioma-stis-paramones-tes-gbiennes/

Δεν γνώριζε τότε ο κ. Θεοφίλου ότι Μακάριος και Κληρίδης είχαν ήδη δεχθεί τη ΔΔΟ…

Η 3η Βιέννη, 2/8/1975 – «Operation Mayflower»

Μια από τις βασικότερες πτυχές των συνομιλιών που διεξήχθησαν στη Βιέννη στον τρίτο γύρο των συνομιλιών το 1975 και θεωρείται απαράδεκτη και υποταγμένη στις ξένες προτροπές, ήταν η αποδοχή του τουρκικού αιτήματος της μετακίνησης τουρκικού πληθυσμού από τα ελεύθερα στα κατεχόμενα, με τη συγκατάθεση της κυπριακής Κυβέρνησης. Η 3η Βιέννη, λοιπόν, ήταν ανακοινωθέν του ΟΗΕ μετά τη συνάντηση Κληρίδη/Ντενκτάς και όχι «Συμφωνία» και το οποίο επίτευγμα οι Βρετανοί ονόμασαν «Operation Mayflower». Έλαβεν χώραν στον τρίτο γύρο των συνομιλιών, 31 Ιουλίου – 2 Αυγούστου 1975.

Στις 25/3/1975, έγραψε η βρετανική Πρεσβεία στην Άγκυρα προς το Υπουργείο Εξωτερικών και Κοινοπολιτείας στο Λονδίνο: «…Κατ’ αρχήν, οι Τούρκοι έχουν σε μεγάλο βαθμό εξασφαλίσει όλα όσα χρειαζόντουσαν στο νησί. Εκείνο που στερούνται είναι α) τη μεταφορά και των υπολοίπων Τουρκοκυπρίων (στα κατεχόμενα από τα ελεύθερα) και β) την ελληνική συγκατάθεση σε ένα αδύνατο ομοσπονδιακό σύστημα…».

«Με την ανταλλαγή πληθυσμών (Συμφωνία Γ΄ Βιέννης) θεμελιώθηκε η διζωνική» άρθρο μ. Κωστάκη Αντωνίου, «Σημερινή», 3/8/2017.

https://www.sigmalive.com/blog/antoniouc/2017/08/2205/me-tin-antallagi-plithysmon-symfonia-g-viennis-themeliothike-i-dizoniki

Διγλωσσία

Η αποδοχή της ανταλλαγής πληθυσμών στη συνεννόηση της 3ης Βιέννης ήταν μια ειρωνική διγλωσσία, γιατί μόλις τον Ιανουάριο του 1975 η ίδια η Κυβέρνηση Μακαρίου με τη Βουλή της είχαν σχίσει τα ιμάτιά τους για τη μονομερή απόφαση του Βρετανού Υπ. Εξωτερικών και Κοινοπολιτείας Τζέιμς Κάλαχαν να δεχθεί το τουρκικό αίτημα και να στείλει τους 8.500 Τουρκοκύπριους στη Βάση Ακρωτηρίου, στα ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΑ μέσω ΤΟΥΡΚΙΑΣ με τουρκικά αεροπλάνα.

Βλέπε δύο άρθρα μου στη «Σημερινή»: «Ο James Callaghan, οι 8.500 Τ/κ στη Βάση Ακρωτηρίου, ο Πανίκος Δημητρίου και τα ‘‘ηττημένα μυαλά’’», 9/5/2022.

https://simerini.sigmalive.com/article/2022/5/9/o-j-callaghan-oi-8500-tk-ste-base-akroteriou-o-p-demetriou-kai-ta-ettemena-muala/

«Ο James Callaghan και τα παραλειπόμενα για τους 8.500 Τ/κ στο Ακρωτήρι»,16/5/2022.

https://simerini.sigmalive.com/article/2022/5/16/o-james-callaghan-kai-ta-paraleipomena-gia-tous-8500-tk-sto-akroteri/

ΒΡΕΤΑΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΤΟΝ ΚΛΗΡΙΔΗ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΗΝ 3η ΒΙΕΝΝΗ ΝΑ ΑΓΝΟΗΣΕΙ ΤΗΝ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ

Αξιωματούχος του Φόρεϊν Όφις, εβδομάδες πριν από το σημείωμα Θεοφίλου, στις 24/4/1975 ενδιαφερόταν πολύ περισσότερο να πειστεί ο Κληρίδης να έπαιρνε θάρρος με τα δύο του χέρια και να διαπραγματευόταν στη Βιέννη πέραν των οδηγιών που έχει (εννοείται από την κυπριακή Κυβέρνηση). Και ότι οι ίδιοι (Βρετανοί) δεν έπρεπε να αναμειχθούν, η παρουσία τους θα βρομούσε από ένα μίλι μακριά (stick out a mile). Εντούτοις, Βρετανοί αξιωματούχοι (και ο ίδιος) παρευρέθησαν στην 3η Βιέννη και επέβλεψαν τις συνομιλίες…

Παράλληλα ο Βρετανός Ύπατος Αρμοστής στη Λευκωσία (17/6/1975) έγραψε ότι πίεζε τον Αρχιεπίσκοπο για αποδοχή της Διζωνικής, ότι οι Έλληνες έπρεπε να σκεφθούν για μια προκαταρκτική αποδοχή της Διζωνικής Ομοσπονδίας και να είναι διατεθειμένοι να προχωρήσουν να συμφωνήσουν με την τουρκική πλευρά για μιαν αδύνατη κεντρική κυβέρνηση…

Η προειδοποίηση Θεοφίλου αγνοήθηκε, ο Γλαύκος Κληρίδης εισάκουσε (και όχι για πρώτη φορά!) τους κηδεμόνες Βρετανούς, δέχθηκε τη ΔΔΟ και ζήτησε προστασία (!) από την αξιωματούχο του Φόρεϊν Όφις, δίδα Maeve Fort, η οποία βρισκόταν στη Βιέννη. Η Fort μεταβίβασε την έκκληση στο Λονδίνο, το οποίο αμέσως παραχώρησε «άσυλο» τόσο για τον ίδιο, όσο και για την οικογένειά του. Αλλά τελικά δεν το χρειάστηκαν…

Και ο Μακάριος είχε δεχθεί τον ίδιο καιρό τη ΔΔΟ και ενημέρωσε Βρετανούς και Αμερικανούς, αλλά δεν θα το έλεγε μέχρι συμφωνίας…

10 μέρες μετά το ανακοινωθέν έγινε η μεταφορά των Τ/κ προς τα κατεχόμενα. Για τους Ε/κ στην Καρπασία και Κερύνεια ακολούθησε η μαζική εκδίωξη…

Ο «διζωνικός» χάρτης με Τύμπου

Την 1η Απριλίου 1977 ο Βρετανός αξιωματούχος -ο ίδιος που είχε εισηγηθεί όπως ο Κληρίδης στην 3η Βιέννη προχωρήσει πέραν των όρων εντολής του- έγραψε πως την προηγούμενη ο Τάσσος Παπαδόπουλος κατέθεσε τον χάρτη των Ελληνοκυπρίων… αφήνοντας στους Τ/κ και το αεροδρόμιο «Ερτζιάν» (σ.σ. στην κατεχόμενη Τύμπου)…

Είναι ιστορικό τεκμήριο η προειδοποίηση του κ. Θ. Θεοφίλου. Αποδεικνύει και επιβεβαιώνει πόσο επικίνδυνα «διαπραγματεύθηκε» η δική μας πλευρά όλα τα χρόνια εις βάρος της εθνικής μας υπόθεσης και των δικαίων της πατρίδας και λαού μας…

Λένε πως, ακόμα και στις πιο διεφθαρμένες δυνάμεις, πάντοτε υπάρχει ένας που αντιστέκεται και κάνει τη διαφορά. Αυτό θα πρέπει να ισχύει για τον κ. Θεόφιλο Θεοφίλου. Έστω και με καθυστέρηση δεκαετιών να αποκαλυφθεί και να αξιολογηθεί…

(Πηγές – Βρετανικό Εθνικό Αρχείο, και βιβλίο γράφουσας «Διζωνική vs Δημοκρατία» 1955-2019).

*Ερευνήτρια/δημοσιογράφος

Το σημείωμα Θ. Θεοφίλου (από δημ. Μ. Σταυρή).

Πίνακες των Βρετανών για την επιχείρηση της 3ης Βιέννης… – Βιβλίο Φ.Α. «Διζωνική vs Δημοκρατία 1955-2019».