Μια ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη στο ζήτημα των αγνοουμένων και πεσόντων της κυπριακής τραγωδίας του 1974 ανακοίνωσε το Γραφείο του Επιτρόπου Προεδρίας της Κυπριακής Δημοκρατίας, καθώς άρχισε η διαδικασία ταυτοποίησης οστών Ελλαδιτών πεσόντων και αγνοουμένων, τα οποία επί δεκαετίες δεν μπορούσαν να ταυτοποιηθούν με αξιόπιστο τρόπο.

Πρόκειται για οστά που στο παρελθόν είχαν εμποτιστεί με χημικές ουσίες, γεγονός που καθιστούσε αδύνατη ή εξαιρετικά δύσκολη την εξέτασή τους με τις συμβατικές γενετικές μεθόδους. Η νέα προσπάθεια στηρίζεται πλέον στη μέθοδο της Μαζικής Παράλληλης Αλληλούχησης, μια σύγχρονη επιστημονική τεχνική που δημιουργεί νέα δυνατότητα γενετικής ανάλυσης ακόμη και σε δύσκολα ή επιβαρυμένα δείγματα.

Η εξέλιξη κατέστη δυνατή μετά την απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου της 21ης Απριλίου 2026, με την οποία εγκρίθηκε, ύστερα από εισήγηση του Επιτρόπου Προεδρίας Μάριου Χαρτσιώτη, η διάθεση κονδυλίου ύψους ενός εκατομμυρίου ευρώ για τη διενέργεια εξειδικευμένων γενετικών εξετάσεων.

Η διαδικασία υλοποιείται μέσω του Ινστιτούτου Νευρολογίας και Γενετικής Κύπρου, με βάση επιστημονική μεθοδολογία και πρωτόκολλο που έχουν συμφωνηθεί ανάμεσα στους γενετιστές του Ινστιτούτου και τους ανθρωπολόγους της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ήδη έχουν ξεκινήσει οι πρώτες ενέργειες, με αξιοποίηση αρχικών δειγμάτων και προώθηση πρόσθετων δειγματοληψιών, σύμφωνα με τη στρατηγική που έχει καθοριστεί.

Στο πρώτο στάδιο, η δειγματοληψία επικεντρώνεται σε σκελετικά στοιχεία που κρίνονται καταλληλότερα τόσο από ανθρωπολογικής όσο και από γενετικής πλευράς. Η διαδικασία θα συνεχιστεί με στενή συνεργασία και συνεχή ενημέρωση μεταξύ των εμπλεκόμενων επιστημονικών ομάδων.

Το Γραφείο του Επιτρόπου Προεδρίας υπογραμμίζει ότι η όλη προσπάθεια γίνεται με απόλυτο σεβασμό στον ανθρωπιστικό χαρακτήρα του ζητήματος και κυρίως στις οικογένειες των πεσόντων και αγνοουμένων, οι οποίες περιμένουν απαντήσεις εδώ και δεκαετίες.

Η σημασία της εξέλιξης είναι μεγάλη, καθώς αφορά περιπτώσεις που παρέμεναν για χρόνια εκτός δυνατότητας αξιόπιστης ταυτοποίησης. Η αξιοποίηση της σύγχρονης επιστημονικής μεθόδου δεν δημιουργεί εύκολες βεβαιότητες ούτε επιτρέπει υπερβολές, δίνει όμως μια νέα, σοβαρή προοπτική για να υπάρξουν απαντήσεις εκεί όπου μέχρι σήμερα υπήρχε επιστημονικό αδιέξοδο.

Παράλληλα, προωθείται και η 5η φάση των ταυτοποιήσεων Κυπρίων, στο πλαίσιο του σχετικού προγράμματος της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Ο Επίτροπος Προεδρίας Μάριος Χαρτσιώτης τόνισε ότι η έναρξη της διαδικασίας αποτελεί ακόμη ένα ουσιαστικό βήμα στην προσπάθεια της Πολιτείας για τη διακρίβωση της τύχης των αγνοουμένων και για την απόδοση της οφειλόμενης τιμής στους πεσόντες και αγνοουμένους του 1974.

Η Κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας, με τη στήριξη του Προέδρου Νίκου Χριστοδουλίδη, επαναβεβαιώνει ότι το ζήτημα των αγνοουμένων είναι πρωτίστως ανθρωπιστικό. Όπως σημειώνεται, η Πολιτεία έχει καθήκον να αξιοποιεί κάθε διαθέσιμη επιστημονική, θεσμική και οικονομική δυνατότητα, μέχρι να δοθούν απαντήσεις και στην τελευταία οικογένεια αγνοουμένου.

Πίσω από την τεχνική και επιστημονική πλευρά της διαδικασίας βρίσκεται ένα βαρύ εθνικό και ανθρώπινο χρέος. Πενήντα δύο χρόνια μετά την τουρκική εισβολή του 1974, η αναζήτηση της αλήθειας για τους πεσόντες και αγνοουμένους παραμένει ανοικτή πληγή για τον Ελληνισμό. Κάθε ταυτοποίηση δεν είναι απλώς ένα επιστημονικό αποτέλεσμα· είναι επιστροφή ονόματος, μνήμης και αξιοπρέπειας σε έναν άνθρωπο και στην οικογένειά του.

Γνωστή και ως Μάχη του Δεμίρ Χισάρ (Σιδηρόκαστρο). Με αυτή τη νίκη ο ελληνικός στρατός ανάγκασε τους Βουλγάρους να εγκαταλείψουν την ευρύτερη περιοχή των Σερρών, για να γίνει δυνατή η απελευθέρωση της Ανατολικής Μακεδονίας.

Η Βέτρινα (Νέο Πετρίτσι) καταλήφθηκε από τους Βουλγάρους στις 19 Οκτ. 1912, στον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο. Οι Βούλγαροι την οχύρωσαν ώστε να χρησιμοποιηθεί ως προγεφύρωμα, σε ενδεχόμενο ελληνοτουρκικού πολέμου να εμποδίσουν την πορεία του ελληνικού στρατού προς τα στενά Ρούπελ.

Ο Ελληνικός Στρατός μετά τη νικηφόρα μάχη της Δοϊράνης (23 Ιουνίου) συνέχισε την πορεία του με δύο Μεραρχίες, την Ι (Αντιστράτηγος Εμμ. Μανουσογιαννάκης) και την VI (Συνταγματάρχης Νικ. Δελλαγραμάτικας), με συμμετοχή Μονάδων της VII Μεραρχίας.

Το βράδυ της 25ης Ιουνίου στο ελληνικό Στρατηγείο έμαθαν ότι τη Βέτρινα την υπεράσπιζαν 12 Βουλγαρικά Τάγματα, ενώ άλλα 10 Τάγματα βρίσκονταν στην αν. όχθη του Στρυμόνα μπροστά από το Δεμίρ Χισάρ. Στις 26 Ιουνίου, οι ελληνικές δυνάμεις συνέκλιναν στην περιοχή της Βέτρινας, χωρισμένες σε δύο φάλαγγες. Η πρώτη φάλαγγα ευρισκόμενη πλησίον του Hadji-Beylik (Βυρώνεια) δέχθηκε βουλγαρικά πυρά, αλλά ήταν ως επί το πλείστον ήταν άστοχα. Η δεύτερη φάλαγγα κατέλαβε μερικά υψώματα της περιοχής και προκάλεσε ρήγματα στην Βουλγαρική άμυνα.

Νωρίς το πρωί 27ης Ιουνίου οι ελληνικές δυνάμεις επανέλαβαν την επίθεση στο μέτωπο της Βετρίνας και στις 09:30 κατόρθωσαν να κάμψουν την άμυνα των Βουλγάρων. Οι Βούλγαροι εγκατέλειψαν τις θέσεις τους και υποχώρησαν ανατολικά του Στρυμόνα, αφού πρώτα ανατίναξαν το μεσαίο τόξο της γέφυρας. Η VI Μεραρχία τους καταδίωξε, αφού πέρασε από ένα βατό σημείο του ποταμού, την ίδια ημέρα απελευθέρωσε το ΣΙΔΗΡΟΚΑΣΤΡΟ.

Πριν αποχωρήσουν από το Σιδηρόκαστρο, Βούλγαροι στρατιώτες συνέλαβαν το βράδυ της 25ης Ιουνίου τον Μητροπολίτη Μελενίκου (Melnik Βουλγαρία) Κωνσταντίνο Ασημιάδη, τον οδήγησαν με τη βία στο Καρά Αγάνη (Πλατεία Πολυζωΐδη) όπου υπήρχε λάκκος καιόμενης ασβέστου. Εκεί οι Βούλγαροι τον λόγχισαν, τον ποδοπάτησαν και τον κατακρεούργησαν. Μαζί με τον Μητροπολίτη Κωνσταντίνο μαρτυρικό θάνατο βρήκαν ο πρωθιερέας Σταύρος και ο πρόκριτος Θωμάς Παπαχαριζάνος.

Την επομένη, σφαγιάσθηκαν 100 κάτοικοι. Τα σώματα του Μητροπολίτη και των άλλων εκτελεσθέντων οι Βούλγαροι τα έριξαν σε λάκκο με ασβέστη. Ο βουλγαρικός στρατός, επίσης προέβη σε βιασμούς, καταστροφές οικιών και καταστημάτων Ελλήνων και ληστείες μετά από άσκηση βίας, αφήνοντας πίσω εικόνα καταστροφής και φόβου. Φεύγοντας πήραν ως ομήρους τον Επίσκοπο Πολυανής Φώτιο Παγιώτα, 30 προκρίτους, ιερείς και δασκάλους.

Στις 19.00 της 27ης Ιουνίου, μία Ημιλαρχία Ιππικού υπό τον Ανθυπίλαρχο Ιωαννίδη, εισήλθε θριαμβευτικά στο Σιδηρόκαστρο. Ο Ταγματάρχης Θεο. Πάγκαλος, Διοικητής του 9ου Τάγματος Ευζώνων περιγράφει στα Απομνημονεύματά του τις πρώτες εντυπώσεις του:

[…] Απέστειλα αμέσως δύο εκ των προυχόντων μετά τινών ιππέων όπως σταματήσουν τον φεύγοντα πληθυσμόν, ο οποίος μετά την μεσημβρίαν ήρχισεν επανερχόμενος εις τας οικίας του. Μετά σύντομον εξέτασιν ανεύρον εν των προαυλίω της Σχολής τεράστιον λάκον, ο οποίος περιείχε άνω των 60 πτωμάτων εκ των σφαγέντων την προηγουμένην. Μεταξύ αυτών ήταν και ο μητροπολίτης Μελενίκου. Εις έτερον τάφον επί αμμώδους εδάφους ήσαν περί τα 30 πτώματα, εν οις και δύο ιερείς της πόλεως. Περί τα 20 ακόμη πτώματα εύρομεν εις μεμονωμένους τάφους και τινά άταφα. Οι κάτοικοι και ιδία τα γυναικόπαιδα με σπαρακτικούς θρήνους παρηκολούθουν την εκταφήν των οικείων των. Μετά την σύνταξιν λεπτομερούς καταλόγου των ανεγνωρισθέντων θυμάτων ανεχώρησα μ.μ προς συνάντησιν της Μεραρχίας βαδιζούσης επί της αμαξιτής οδού προς βορράν εις Μαρτικοστίνοβο».

Οι απώλειες ανήλθαν, για μεν την Ι Μεραρχία σε 3 Αξ/κούς και 4 οπλίτες νεκρούς, 75 οπλίτες τραυματίες και 36 αγνοούμενους, ενώ για την VI Μεραρχία, σε 1 αξιωματικό και 35 οπλίτες νεκρούς και 1 αξιωματικό και 132 οπλίτες τραυματίες.

Η μάχη της Βέτρινας ή Δεμίρ Χισάρ, άνοιξε το δρόμο για την απελευθέρωση του Σιδηροκάστρου, των Σερρών και ολόκληρης της Ανατολικής Μακεδονίας, ενώ έδωσε ώθηση στην νικηφόρα προέλαση του Ελληνικού στρατού προς βορρά και τα στενά της Κρέσνας.

Ένα ακόμη σημαντικό διεθνές ορόσημο καταγράφει η ταινία «Καποδίστριας» του Γιάννη Σμαραγδή. Μετά τη θερμή υποδοχή που γνώρισε σε Ηνωμένες Πολιτείες, Καναδά, Αυστραλία και πολλές ευρωπαϊκές χώρες, το κινηματογραφικό έργο προβάλλεται πλέον και στη Μεγάλη Βρετανία, συνοδευόμενο από ένα ιδιαίτερα τιμητικό αφιέρωμα της κορυφαίας βρετανικής εφημερίδας The Guardian.

Στο εκτενές άρθρο της, o Guardian χαρακτηρίζει τον Ιωάννη Καποδίστρια ως έναν «παραγνωρισμένο τιτάνα της ευρωπαϊκής ιστορίας», επισημαίνοντας ότι η συμβολή του στη δημιουργία του σύγχρονου ελληνικού κράτους υπήρξε καθοριστική, χωρίς όμως να έχει λάβει τη διεθνή αναγνώριση που του αναλογεί.

Η εφημερίδα περιγράφει τον Κερκυραίο πολιτικό ως έναν εξαιρετικά ικανό διπλωμάτη, ο οποίος εγκατέλειψε μία από τις ισχυρότερες θέσεις της Ρωσικής Αυτοκρατορίας για να επιστρέψει σε μια Ελλάδα που μόλις είχε εξέλθει από την Επανάσταση και ουσιαστικά δεν διέθετε κρατικούς θεσμούς.

Όπως σημειώνεται, ήταν ο άνθρωπος που οργάνωσε από την αρχή τη δημόσια διοίκηση, ίδρυσε σχολεία, δημιούργησε τα πρώτα δικαστήρια, καθιέρωσε το εθνικό νόμισμα, τον Φοίνικα, και διαπραγματεύθηκε τα σύνορα της ανεξάρτητης Ελλάδας με τις μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις.

Παράλληλα, o Guardian τονίζει ότι η ταινία του Γιάννη Σμαραγδή αποτελεί μια μοναδική ευκαιρία για το διεθνές κοινό να γνωρίσει μια προσωπικότητα που επηρέασε την ιστορία ολόκληρης της Ευρώπης, αλλά παραμένει σχεδόν άγνωστη εκτός ελληνικών συνόρων.

Το δημοσίευμα δεν παραλείπει να αναφερθεί και στις διαφορετικές ιστορικές ερμηνείες γύρω από την προσωπικότητα του Καποδίστρια, σημειώνοντας πως ακόμη και σήμερα προκαλεί έντονες συζητήσεις για τον τρόπο με τον οποίο άσκησε την εξουσία. Ωστόσο, καταλήγει με μια σαφή διαπίστωση: η ιστορία του αξίζει να γίνει πολύ περισσότερο γνωστή.

Η διεθνής επιτυχία της ταινίας επιβεβαιώνει αυτή την εκτίμηση. Στις Ηνωμένες Πολιτείες προβλήθηκε σε 600 κινηματογράφους και βρέθηκε στην πρώτη δεκάδα του αμερικανικού box office σε αριθμό εισιτηρίων, ενώ σε Γερμανία, Αυστρία, Ελβετία, Καναδά και Αυστραλία οι προβολές πραγματοποιήθηκαν μπροστά σε κατάμεστες αίθουσες.

Την ίδια εικόνα παρουσιάζει και η Ελλάδα. Οι θερινοί κινηματογράφοι γεμίζουν καθημερινά, με τους θεατές να υποδέχονται την ταινία με παρατεταμένα χειροκροτήματα, έντονη συγκίνηση και συνεχόμενα sold out, αποδεικνύοντας ότι η ιστορία του πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας εξακολουθεί να εμπνέει και να συγκινεί το κοινό εντός και εκτός συνόρων.