Στο «παρά πέντε» φαίνεται πως ανεστάλη σχέδιο του υπουργού Άμυνας των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ, για την ανακοίνωση νέας μείωσης της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη, καθώς η πρόταση συνάντησε αντιδράσεις στο εσωτερικό της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ.

Σύμφωνα με πληροφορίες της Wall Street Journal, ο Χέγκσεθ επρόκειτο να παρουσιάσει στους επικεφαλής των Ενόπλων Δυνάμεων των κρατών-μελών του ΝΑΤΟ, κατά τη διάρκεια συνάντησης στις Βρυξέλλες τον προηγούμενο μήνα, σχέδιο για πρόσθετες περικοπές στις αμερικανικές δυνάμεις που σταθμεύουν στην Ευρώπη. Οι μειώσεις θα υπερέβαιναν ακόμη και την ακύρωση της ανάπτυξης τεθωρακισμένης ταξιαρχίας στην Πολωνία και την προηγούμενη αποχώρηση ταξιαρχίας πεζικού από τη Ρουμανία.

Αβεβαιότητα για τη στρατηγική της Ουάσιγκτον

Η εξέλιξη καταδεικνύει ότι στο εσωτερικό της κυβέρνησης Τραμπ δεν έχει ακόμη διαμορφωθεί οριστική γραμμή σχετικά με την έκταση και τον χρόνο πιθανών περικοπών της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην ευρωπαϊκή ήπειρο.

Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει επανειλημμένα ασκήσει κριτική σε χώρες του ΝΑΤΟ, υποστηρίζοντας ότι δεν επενδύουν επαρκώς στην άμυνά τους ή δεν στήριξαν επαρκώς τις αμερικανικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν. Παράλληλα, οι δημόσιες τοποθετήσεις του Χέγκσεθ υπέρ της μεταφοράς μεγαλύτερου μέρους της ευθύνης για την ευρωπαϊκή άμυνα στα κράτη-μέλη της Συμμαχίας έχουν προκαλέσει ανησυχία τόσο μεταξύ συμμάχων όσο και στο αμερικανικό Κογκρέσο, ακόμη και σε στελέχη του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος.

Το ζήτημα της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη αναμένεται να αποτελέσει βασικό θέμα στην επικείμενη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, όπου ο Ντόναλντ Τραμπ θα συναντηθεί με τους ηγέτες της Συμμαχίας.

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επιδιώκουν η σύνοδος να αναδείξει την ενότητα του ΝΑΤΟ και τη συνέχιση της στήριξης προς την Ουκρανία, ωστόσο διπλωματικές πηγές εκφράζουν φόβους ότι οι διαφωνίες με την Ουάσιγκτον ενδέχεται να επισκιάσουν τις εργασίες της.

Στόχος η μεταφορά του βάρους στην Ευρώπη

Η στρατηγική άμυνας του Πενταγώνου, που δημοσιοποιήθηκε στις αρχές του έτους, προβλέπει σταδιακή ανακατεύθυνση των αμερικανικών στρατιωτικών πόρων προς τον Ινδο-Ειρηνικό και το δυτικό ημισφαίριο, περιορίζοντας την παρουσία στην Ευρώπη. Βασικός στόχος είναι οι ευρωπαϊκές χώρες να αναλάβουν τον κύριο ρόλο στη συμβατική άμυνα της ηπείρου.

Στο ίδιο πλαίσιο, ο Χέγκσεθ είχε ήδη ακυρώσει τον Μάιο την προγραμματισμένη εννιάμηνη ανάπτυξη τεθωρακισμένης ταξιαρχίας στην Πολωνία, απόφαση που προκάλεσε αντιδράσεις τόσο στην Ουάσιγκτον όσο και στη Βαρσοβία.

Αντιδράσεις από το Κογκρέσο

Το ενδεχόμενο νέων μειώσεων στις αμερικανικές δυνάμεις έχει προκαλέσει έντονο προβληματισμό στο Κογκρέσο. Ρεπουμπλικάνοι και Δημοκρατικοί βουλευτές έχουν ήδη ενσωματώσει σε σχέδιο αμυντικού προϋπολογισμού διάταξη που θα απαγορεύει τη μείωση των αμερικανικών στρατευμάτων στην Ευρώπη κάτω από τις 76.000 χωρίς προηγούμενη αξιολόγηση των επιχειρησιακών κινδύνων από τη στρατιωτική ηγεσία και επίσημη πιστοποίηση του υπουργού Άμυνας.

Από την πλευρά του, ο Χέγκσεθ επιμένει ότι η αναθεώρηση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας θα είναι ουσιαστική και θα έχει ως στόχο να διασφαλίσει ότι η Ευρώπη θα αναλάβει σταδιακά την κύρια ευθύνη για την άμυνά της στο πλαίσιο της Συμμαχίας.

Την ανάγκη η Ελλάδα να επενδύσει περισσότερο στην πρόληψη, στην τεχνολογική υπεροχή και στον μακροπρόθεσμο στρατηγικό σχεδιασμό ανέδειξε ο διευθυντής σύνταξης του δελτίου ειδήσεων του Star, Ηλίας Παπανικολάου, μέσα από την παρέμβασή του στην εκπομπή «Leaders».

Ο δημοσιογράφος παρουσίασε τη δική του ανάγνωση για τον τρόπο με τον οποίο η Τουρκία κινείται στο διεθνές περιβάλλον, υποστηρίζοντας ότι η Άγκυρα επιδιώκει διαχρονικά να εξασφαλίζει πολιτικά, στρατιωτικά και διπλωματικά περιθώρια που δεν αναγνωρίζονται εύκολα σε άλλες χώρες.

Κατά τον Ηλία Παπανικολάου, η τουρκική πολιτική χαρακτηρίζεται από την επιδίωξη πολλαπλών ρόλων. Η Άγκυρα επιθυμεί να είναι ταυτόχρονα μέλος της δυτικής συμμαχίας, περιφερειακή δύναμη της Μέσης Ανατολής, συνομιλητής της Ρωσίας, παράγοντας στον Καύκασο και διεκδικητής ρόλου στην Ευρώπη.

Η πρακτική αυτή, όπως σημείωσε, έχει άμεση αντανάκλαση και στα ελληνοτουρκικά.

Ο Παπανικολάου αναφέρθηκε στις τουρκικές θέσεις για το Καστελόριζο και την αποστρατιωτικοποίηση των νησιών, επισημαίνοντας ότι η Άγκυρα επιχειρεί να επιβάλει ερμηνείες που εξυπηρετούν τις δικές της διεκδικήσεις στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Σύμφωνα με την ανάλυσή του, η ελληνική πλευρά καλείται να αντιμετωπίσει μια Τουρκία που αμφισβητεί την πλήρη επήρεια του Καστελόριζου, διατηρεί ισχυρή στρατιωτική παρουσία στα μικρασιατικά παράλια και επαναφέρει σταθερά το ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης των νησιών.

Ιδιαίτερη θέση στην παρέμβασή του είχε το Κυπριακό. Ο διευθυντής σύνταξης του Star υποστήριξε ότι η Τουρκία επιδιώκει να κατοχυρώσει τα τετελεσμένα της κατοχής, ενώ η απουσία πλήρους αναγνώρισης της Κυπριακής Δημοκρατίας από την Άγκυρα παραμένει, όπως είπε, βασικό εμπόδιο για μια δίκαιη και βιώσιμη λύση.

Ο Παπανικολάου συνέδεσε τη στάση της Τουρκίας με την ανοχή που, κατά την άποψή του, επιδεικνύουν οι Ηνωμένες Πολιτείες. Υποστήριξε ότι η αμερικανική πολιτική αντιμετωπίζει την Άγκυρα ως σημαντικό γεωπολιτικό παίκτη και γι’ αυτό συχνά αποφεύγει να συγκρουστεί μαζί της, ακόμη και όταν η τουρκική πολιτική δημιουργεί εντάσεις στην περιοχή.

Εκτίμησε επίσης ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δυσκολεύεται να χαράξει συνεκτική στρατηγική απέναντι στην Τουρκία, καθώς βρίσκεται αντιμέτωπη με σύνθετες προκλήσεις: τη μετανάστευση, τις οικονομικές σχέσεις, τις ενεργειακές ανάγκες και την ασφάλεια των εξωτερικών συνόρων.

Στο τελευταίο μέρος της τοποθέτησής του, ο Ηλίας Παπανικολάου έστρεψε το βάρος στην ελληνική απάντηση.

Αναφέρθηκε στο σύστημα «Κένταυρος» ως παράδειγμα εγχώριας αμυντικής τεχνολογίας που, όπως υποστήριξε, μπορεί να αποτελέσει απάντηση στις απειλές από μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Η αναφορά του είχε στόχο να δείξει ότι η Ελλάδα διαθέτει τη δυνατότητα να αναπτύσσει λύσεις με επιχειρησιακή και εξαγωγική προοπτική.

Κατά τον ίδιο, το ζητούμενο είναι τέτοιες δυνατότητες να μη δημιουργούνται μόνο όταν μια κρίση έχει ήδη εμφανιστεί, αλλά να αποτελούν μέρος σταθερής εθνικής στρατηγικής.

«Η σημασία είναι να προνοούμε», ήταν το κεντρικό μήνυμα της παρέμβασής του. Μια θέση που συνδέει την άμυνα, την τεχνολογία και τη διπλωματία με την ανάγκη η Ελλάδα να κινείται έγκαιρα και όχι να περιορίζεται σε κινήσεις αντίδρασης απέναντι στις εξελίξεις.