Γράφει η Φανούλα Αργυρού, ΣΗΜΕΡΙΝΗ

Ένα από τα αποδεσμευμένα προ δεκαετιών έγγραφα της αποικιοκρατίας, που δεν έχω χρησιμοποιήσει μέχρι σήμερα, είναι και το σημερινό.

Ας δούμε το σχετικό έγγραφο.

Στις 8 Αυγούστου 1957 η βρετανική πρεσβεία στην Αθήνα ζήτησε από το Γραφείο Αποικιών να μάθει:

Α) Κατά πόσον η οικονομία της Κύπρου εξαρτιόταν (για τη βιωσιμότητά της) από το Βρετανικό Υπ. Οικονομικών ή τον Βρετανό φορολογούμενο,

Β) Κατά πόσον εξαρτιόταν από το να έχει δυνατές σχέσεις με μια μεγάλη χώρα.

Το Γραφείο Αποικιών λοιπόν στο Λονδίνο ζήτησε με τη σειρά του από το Γραφείο Οικονομικών της αποικίας Κύπρου στη Λευκωσία ν’ απαντήσει σχετικά για να ενημερώσουν την πρεσβεία στην Αθήνα.

Και η απάντηση από τη Λευκωσία στο Γραφείο Αποικιών στο Λονδίνο εστάλη στις 16 Σεπτεμβρίου 1957, την οποία παραθέτω, και σε ελεύθερη μετάφραση είχε ως εξής:

«Καθυστέρησα να απαντήσω στην επιστολή σας 8 Αυγούστου (1957) (Ref: MED 339/340/01), σχετικά με την ερώτηση από την πρεσβεία στην Αθήνα, γιατί δεν είναι εύκολο να δοθεί μια απάντηση στην ερώτηση με τον τρόπο που την ζήτησαν.

»Όπως γνωρίζετε, υπό κανονικές συνθήκες, η Νήσος Κύπρος δεν στοιχίζει τίποτα του Βρετανικού Υπ. Οικονομικών. Είναι αλήθεια ότι, για ν’ αντιμετωπισθούν οι τρέχουσες φασαρίες, χρησιμοποιήθηκαν λεφτά του Βρετανού φορολογουμένου. Επίσης χορηγίες έγιναν και από το Ταμείο Αποικιακής Ανάπτυξης και Πρόνοιας. Όμως, σε σχέση με το σύνολο του ποσού που σπαταλιέται για Ανάπτυξη, αυτές οι χορηγίες δεν υπήρξαν σημαντικές. Στην πραγματικότητα οι περισσότεροι Κύπριοι, έχοντας υπόψη τη θλιβερή ιστορία του τουρκικού φόρου, ίσως να θεωρούν ότι το βρετανικό Υπ. Οικονομικών να είχε κέρδος από την Κύπρο. Επίσης, είναι λάθος να υποθέτει ένας ότι η Μεγάλη Βρετανία αγοράζει από την Κύπρο, λόγω της καλοσύνης της καρδιάς της, περισσότερα κυπριακά προϊόντα απ’ ό,τι πραγματικά χρειάζεται.

»Η αλήθεια είναι ότι η Κύπρος είναι ένα μικρό Νησί, φτωχό σε φυσικούς πόρους, και αν είχε να βασιστεί πλήρως σ’ αυτούς τους πόρους είναι αμφίβολο κατά πόσον θα μπορούσε να καλύψει ένα όριο επιβίωσης για την πλειοψηφία των κατοίκων της. Αυτή η κατάσταση βοηθήθηκε τα τελευταία χρόνια από δύο κυρίως λόγους. Ο πρώτος ότι οι μάλλον περιορισμένoι ορυκτοί πόροι δούλεψαν ευνοϊκά, και ο δεύτερος επειδή κέρδισε κάποιο πλεονέκτημα από τη γεωγραφική της θέση και συγκεκριμένα από την απόφαση να δημιουργηθεί εδώ στρατιωτική Βάση.

»Το οικονομικό όφελος από αμφότερες αυτές τις δύο περιπτώσεις είναι προσωρινό σε χαρακτήρα και παραμένει το βασικό πρόβλημα κατά πόσον η Κύπρος θα μπορέσει να διατηρήσει κάτι σαν τα σημερινά επίπεδα αν είναι να εξαρτάται (βασίζεται) εξολοκλήρου πάνω στους τοπικούς πόρους. Για μια (καλή) οικονομία είναι σίγουρα ένα πλεονέκτημα να συνδέεται με μια Δύναμη με δυνατή οικονομία και το οικονομικό πλεονέκτημα που παίρνει η Κύπρος από τη βρετανική κυριαρχία οφείλεται στη συμμετοχή της στην περιοχή της στερλίνας και τα οφέλη από το προνομιακό καθεστώς της Κοινοπολιτείας. Ως ένα ανεξάρτητο κράτος, δίχως οικονομικές σχέσεις με μια πλουσιότερη Δύναμη, η Κύπρος θα ήταν σε χειρότερη μοίρα αν ήταν ανεξάρτητη. Όμως, αν το είδος της ανεξαρτησίας της είναι τέτοιο, που είτε διατηρεί τις διασυνδέσεις της με την στερλίνα ή τις αντικαθιστά με κάτι παρόμοιας αξίας, τότε η ανεξαρτησία ελάχιστη διαφορά θα κάνει.

»Ελπίζω αυτό ήταν που θέλατε και να έχω απαντήσει καθαρά…».

Το έγγραφο αυτό μας ενημερώνει καθαρά ότι η μικρή αποικία Κύπρος δεν στοίχιζε στους Βρετανούς φορολογούμενους, τουναντίον κέρδιζαν οι τελευταίοι …

Το παρασκήνιο

Τώρα, το ερώτημα που προκύπτει είναι γιατί ζητήθηκαν, άραγε, από τη βρετανική πρεσβεία στην Αθήνα εκείνες οι εξηγήσεις.

Το ιστορικό παρασκήνιο έρχεται να συμπληρώσει.

1) Αμερικανοί και ΝΑΤΟ απέρριπταν τη διχοτόμηση, υποστήριζαν ανεξαρτησία.

2) Αρχές του 1957, όταν οι Βρετανοί έστειλαν στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ τα διχοτομικά τους σχέδια με τη διχοτομική γραμμή Σερ Ι. Κιρκπάτρικ, ευελπιστώντας ότι θα εξασφάλιζαν την υποστήριξή τους, οι Αμερικανοί τα απέρριψαν. Αντιθέτως οι Αμερικανοί, προτού απαντήσουν, διεξήγαγαν δική τους έρευνα και αποφάνθηκαν ότι δεν μπορούσαν να υποστηρίξουν τέτοια σχέδια που η πλειοψηφία του λαού στην Κύπρο θα απέρριπτε. Το προηγούμενο με τη διχοτόμηση της Ιρλανδίας δεν ήταν ενθαρρυντικό. Απέρριψαν τα βρετανικά σχέδια υποστηρίζοντας ανεξαρτησία, πράγμα που εκνεύρισε τον Σερ Ι. Κιρκπάτρικ (πατέρα της διχοτομικής λύσης και όχι μόνο) καθώς η έρευνα των Αμερικανών ασχολήθηκε ονομαστικά με τη διχοτομική του γραμμή…

Η αμερικανική έκθεση φέρει ημερομηνία 30 Απριλίου 1957. Οι Αμερικανοί την έδωσαν εμπιστευτικά στους Βρετανούς μέσω της βρετανικής πρεσβείας στην Ουάσιγκτον στις 2 Μαΐου 1957…

Και ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος, μετά την επιστροφή του στην Αθήνα από τις Σεϋχέλλες στις 17 Απριλίου 1957, είχε αρχίσει μονομερώς να αναφέρεται σε λύση ανεξαρτησίας απομακρυνόμενος από τον στόχο της Ενώσεως με την Ελλάδα, που ήταν και ο στόχος και σκοπός του Αγώνα της ΕΟΚΑ 1955-59. Και για τον οποίο και ο ίδιος είχε ορκιστεί και όρκιζαν και τα παιδιά της ΕΟΚΑ να υπερασπίζονται μέχρι θανάτου… Ενώ είχε ήδη δώσει πολύ πιο νωρίς ενδείξεις στους Βρετανούς (ο Μακάριος) – εβδομάδες μετά την έναρξη του Αγώνα την 1η Απριλίου 1955 – ότι ήταν ευέλικτος στην αλλαγή….

(Βλέπε βιβλίο Φ.Α. «Διζωνική vs Δημοκρατία 1955-2019»).

*Ερευνήτρια/δημοσιογράφος

Ο κάθετος διχοτομικός χάρτης του Κιρκπάτρικ στο Φόρεϊν Όφις, ένας από τους πολλούς χάρτες που ετοίμασαν οι Βρετανοί και απέρριψαν το 1957 οι Αμερικανοί. Προβάλλεται και στο εξώφυλλο του βιβλίου της γράφουσας «Από την Ένωση στην Κατοχή» (Λευκωσία 1995) με χρηματοδότηση της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κύπρου, με πρόλογο από την Α.Μ. τον Αρχιεπίσκοπο κ.κ. Χρυσόστομο (Α’) και τον φιλόλογο – ιστορικό, κ. Πέτρο Παπαπολυβίου.

Στις 7 και 8 Ιουλίου, η Άγκυρα μετατρέπεται στο επίκεντρο της παγκόσμιας διπλωματίας, καθώς φιλοξενεί τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ, ίσως την πιο κρίσιμη στην ιστορία της Συμμαχίας. Με τις ΗΠΑ να απομακρύνονται από την αμυντική ασπίδα της Ευρώπης, το ΝΑΤΟ έχει ήδη μπει σε νέα εποχή. Το μεγάλο ερώτημα είναι με ποιον τρόπο θα γίνει αυτή η μετάβαση και ποια μορφή θα πάρει εν τέλει.

Το «χαρτί» του ΝΑΤΟ για τον Ερντογάν

Ο ίδιος ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προσπαθεί να παίξει αυτό το χαρτί όσο καλύτερα μπορεί για τη χώρα του, καθώς και για να διασφαλίσει την εσαεί παραμονή του στην εξουσία. Ιστορικά, άλλωστε, το ΝΑΤΟ έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία για την Τουρκία σε σχέση με οποιαδήποτε άλλο κράτος-μέλος του.

Από την πρώτη στιγμή της εισόδου της στη Συμμαχία, το 1952, η συμμετοχή στο ΝΑΤΟ αποτέλεσε τη βασική επιβεβαίωση του δυτικού προσανατολισμού της Τουρκίας και της πρόσδεσής της στη Δύση. Όσο δε αργεί ή ματαιώνεται η είσοδός της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το ΝΑΤΟ αποκτά ακόμη μεγαλύτερη αξία.

Αυτό φάνηκε καθαρά και στην 3^η Συνέλευση του ΝΑΤΟ, που διεξήχθη στην Κωνσταντινούπολη πριν λίγες μέρες, και αποτελεί προπομπό της συνάντησης στην Άγκυρα. Δεδομένου ότι οι ΗΠΑ απαιτούν την αύξηση των αμυντικών δαπανών, τα εθνικά κοινοβούλια διαδραματίζουν πλέον βαρύνοντα ρόλο για να διασφαλίσουν τους απαιτούμενους πόρους στους κρατικούς προϋπολογισμούς. Το Βήμα είχε την ευκαιρία να παρακολουθήσει από κοντά τις εργασίες, επιβεβαιώνοντας από πρώτο χέρι πόσο μεγάλη σημασία δίνει η Τουρκία στη Συμμαχία.

Η περιποίηση και η φιλοξενία των Τούρκων ήταν πραγματικά εξαιρετική. Οι εκπρόσωποι των αποστολών ξεναγήθηκαν με καραβάκι στα νερά του Βοσπόρου την ώρα του ηλιοβασιλέματος. Ήταν μαγικά. Εκεί, στα «πηγαδάκια», οι καλεσμένοι άφηναν για λίγο τις χαλαρές κουβέντες και μοιράζονταν τους έντονους προβληματισμούς τους για την επόμενη μέρα: τους αμυντικούς στόχους, τις προτεραιότητες και για το μέλλον των αμερικανικών στρατευμάτων στην Ευρώπη… Το επόμενο πρωί οι αντιπροσωπείες συναντήθηκαν επισήμως, υπό δρακόντεια μέτρα ασφαλείας, στο Ανάκτορο Ντολμά Μπαχτσέ στα παράλια του Βοσπόρου. Τη Σύνοδο τίμησαν με την παρουσία τους 19 πρόεδροι κοινοβουλίων ευρωπαϊκών χωρών, πολλοί αντιπρόεδροι και αρχηγοί των αντιπροσωπειών. Μόνο οι ΗΠΑ δεν έστειλαν εκπροσώπους.

Κυρίαρχο θέμα στην ατζέντα ήταν η δέσμευση για τις αμυντικές δαπάνες. Ο Πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης, Μάρκος Περεστρέλλο, κάλεσε τους συμμάχους να παρουσιάσουν στην Άγκυρα συγκεκριμένα σχέδια για τη διάθεση του 5% του ΑΕΠ στην άμυνα έως το 2035. Οι περισσότερες αντιπροσωπείες αναφέρθηκαν στη στήριξή τους προς την Ουκρανία και στη δέσμευσή τους να αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες, κάποιες στην ανάγκη ενδυνάμωσης της συλλογικής ευρωπαϊκής άμυνας και στη σημασία της ενότητας ενώ λίγες, όπως η Σουηδία και η Ισπανία, αναφέρθηκαν μάλλον χλιαρά στην ανάγκη σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τη δημοκρατία και το διεθνές δίκαιο, χωρίς εξαιρέσεις. Σχεδόν όλοι μίλησαν με κολακευτικά λόγια για την οικοδέσποινα Τουρκία και πολλοί τόνισαν τη στρατηγική σημασία της ως μέλος του ΝΑΤΟ.

Ο κραταιός Ερντογάν

Μοναδική «παραφωνία» αποτέλεσε η παρέμβαση του έλληνα εκπροσώπου, του βουλευτή της ΝΔ Δημήτρη Καιρίδη, ο οποίος ζήτησε από τον Πρόεδρο της Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης, Νουμάν Κουρτουλμούς, και όλους τους παρευρισκόμενους τούρκους βουλευτές, μεταξύ των οποίων και ο πρώην υπουργός Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου, την άρση του casus belli σε βάρος της Ελλάδας καθώς είναι απαράδεκτο σύμμαχος να απειλεί σύμμαχο με πόλεμο.

Την Κοινοβουλευτική Σύνοδο έκλεισε ο ίδιος ο πρόεδρος Ερντογάν, με ομιλία του στο μεγαλοπρεπές επίσημο γεύμα που ακολούθησε. Κραταιός, παρά τις φήμες για την υγεία του, και με σουλτανική αυτοπεποίθηση, ο Ερντογάν ζήτησε από τους συνέδρους – βουλευτές από όλη την Ευρώπη – να μην αποκλειστεί η Τουρκία από την αναδυόμενη ευρωπαϊκή άμυνα και απαίτησε τη συμμετοχή της «για το καλό όλων», όπως με νόημα τόνισε.

Φεύγοντας από τη συνάντηση, το Βήμα περπάτησε στην Πόλη παρατηρώντας τις τεράστιες αλλαγές των τελευταίων 15 ετών. Ουρανοξύστες, πολυτελή διαμερίσματα, υπόγεια τούνελ και αμέτρητα τζαμιά, δίπλα σε πολυκατοικίες αμφιβόλου ποιότητας. Η Τουρκία δυνάμωσε, πλούτισε, ακρίβυνε και παράλληλα έγινε πιο αυταρχική. Αστυνομία παντού και σε πολλά σημεία στοιβαγμένα κιγκλιδώματα, έτοιμα να απλωθούν, να κλείσουν τους δρόμους. Η ιστορική πλατεία Ταξίμ ήταν έρημη. «Πορείες γίνονται υποτίθεται, αλλά δεν μπορούν πραγματικά να εξελιχθούν, λόγω του τόσο μεγάλου ελέγχου της αστυνομίας», είπε στο Βήμα ένας τούρκος δημοσιογράφος.

Πλέον κανείς δεν μιλάει για τους ασθενείς δημοκρατικούς θεσμούς της Τουρκίας. Αντιμέτωποι με το γεωπολιτικό χάος, οι Ευρωπαίοι σιωπηλά έχουν προτάξει τη συνεργασία με την Τουρκία, εις βάρος των αξιών της Γηραιάς Ηπείρου. Η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ Κάγια Κάλας, η οποία επισκέφτηκε τον Ερντογάν στην Άγκυρα πριν από λίγες μέρες, στάθηκε μόνο στη σημαντικότητα της εταιρικής σχέσης Ευρώπης – Τουρκίας. Πριν μερικά χρόνια, κάτι τέτοιο θα φάνταζε αδιανόητο.

Σε άρθρο του στους Financial Times, ο Οζγκούρ Οζέλ – τον οποίο πριν λίγες εβδομάδες τα τουρκικά δικαστήρια καθαίρεσαν από αρχηγό της αντιπολίτευσης – προειδοποιεί ότι η δημοκρατική οπισθοδρόμηση της Τουρκίας υπό τον Ερντογάν αποτελεί άμεση απειλή για την περιφερειακή σταθερότητα και τη νότια πτέρυγα του ΝΑΤΟ.

Τα βλέμματα στην Άγκυρα – Η έλευση Τραμπ

Τα μάτια όλων όμως είναι στραμμένα στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα. Η επίσκεψη και η αναμενόμενη παρουσία του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ «από σεβασμό στον πρόεδρο Ερντογάν», όπως δήλωσε, αποτελεί μια ψήφο εμπιστοσύνης προς τον τούρκο πρόεδρο, την οποία η Άγκυρα διαφημίζει και αξιοποιεί δεόντως.

Οι δηλώσεις του Τραμπ ότι μάλλον θα κάνει και κάποιο «μεγάλο δώρο» στον Ερντογάν έχουν πυροδοτήσει, ειδικά στην Ελλάδα, ατέρμονες συζητήσεις για το ποιο θα είναι αυτό. Στις 7 Ιουλίου, θα ξέρουμε. Και για το δώρο και για τις ισορροπίες στη Συμμαχία.

tovima,gr

Συναγερμός για τα F-35 στην Αγκυρα

Εντείνεται η κινητικότητα στην ελληνοαμερικανική κοινότητα για το ενδεχόμενο επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικώ

Συναγερμός για τα F-35 στην Αγκυρα

Η ανακοίνωση του Ντόναλντ Τραμπ ότι σκοπεύει να μεταβεί στην Αγκυρα για τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ με «δώρα» σήμανε συναγερμό στην ελληνοαμερικανική κοινότητα. Ο φόβος είναι ότι, πέρα από την πώληση των κινητήρων της General Electric που χρειάζεται η Αγκυρα για το μαχητικό KAAN, η αμερικανική κυβέρνηση ετοιμάζει το έδαφος για την επιστροφή της Τουρκίας στα F-35 από την πίσω πόρτα.

Οι ανησυχίες ενισχύθηκαν από τις δηλώσεις του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος αποκάλυψε ότι ο Λευκός Οίκος έχει δώσει εντολή στο Πεντάγωνο να εξετάσει πώς θα μπορούσε να γίνει μια τέτοια κίνηση χωρίς να παραβιαστούν οι κυρώσεις CAATSA και η σχετική τροπολογία του NDAA.

Στην πραγματικότητα, ο αμερικανός πρόεδρος είχε δώσει τη συγκεκριμένη εντολή αμέσως μετά την πρώτη τηλεφωνική επικοινωνία του με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στην αρχή της δεύτερης θητείας του. Η πρωτοβουλία, νομικά και πολιτικά περίπλοκη, πάγωσε γρήγορα. Ο πρέσβης στην Αγκυρα Τομ Μπάρακ, ωστόσο, φρόντισε και πέτυχε να κρατά το θέμα διαρκώς ανοιχτό.

Οι υποψίες ότι το ζήτημα αποκτά νέα δυναμική ενισχύονται από την προσωπική ενημέρωση που θα λάβει από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ο πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής, Μπράιαν Μαστ. Πολιτικοί αναλυτές στην Ουάσιγκτον εκτιμούν, άλλωστε, ότι η κινητικότητα θα ενταθεί το επόμενο διάστημα, καθώς το παράθυρο ευκαιρίας για μια πιθανή διευθέτηση στενεύει σημαντικά μετά τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου

Η πώληση των κινητήρων για τα KAAN δεν συναντά στο Κογκρέσο τις αντιδράσεις που προκαλούν τα F-35. Αντιμετωπίζεται, ωστόσο, ως κρίσιμο τεστ που θα δείξει μέχρι πού είναι διατεθειμένο να φτάσει, εάν η κυβέρνηση Τραμπ επιχειρήσει μια λύση που θα διευθετεί τυπικά, αλλά όχι ουσιαστικά, το ζήτημα των S-400. Σε αυτό το πλαίσιο, οι αποκλίσεις που καταγράφονται για πρώτη φορά δημόσια στο Hellenic Caucus της Βουλής των Αντιπροσώπων αποτυπώνουν την πίεση που αισθάνονται οι Ρεπουμπλικανοί βουλευτές από τον πρόεδρο.

Οι Δημοκρατικοί προκρίνουν κοινό ψήφισμα αποδοκιμασίας για τους κινητήρες και ζητούν με επιστολή προς την ηγεσία της Βουλής ετοιμότητα για αντίστοιχη κίνηση, εάν ανοίξει ο δρόμος της επιστροφής της Τουρκίας στα F-35. Αντίθετα, οι Ρεπουμπλικανοί Γκας Μπιλιράκης και Νικόλ Μαλλιωτάκη δεν έχουν συνυπογράψει τις δύο πρωτοβουλίες, αποφεύγοντας τη δημόσια σύγκρουση με τον Τραμπ και προκρίνοντας τους διαύλους τους με τον Μάρκο Ρούμπιο, τον Πιτ Χέγκσεθ και την ηγεσία της Βουλής.

Πολλά μπορούν να γραφτούν για την επιρροή της ομογένειας, τη στρατηγική της Αθήνας και τον ρόλο των εταιρειών λόμπι. Ομως, σε μια κυβέρνηση που λειτουργεί με τη λογική του κλειστού κύκλου και όχι των θεσμών, μια τέτοια ανάλυση δεν δίνει την πλήρη εικόνα. Αλλωστε, όταν ξεκίνησε η μάχη για τα F-35, η βασική προσδοκία ήταν απλώς να κερδηθεί χρόνος. Το πρόβλημα είναι ότι η μάχη έχει αλλάξει πεδίο. Αν τα F-35 έχουν γίνει προσωπική απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ, τότε κανένα ψήφισμα και κανένα λόμπι δεν φτάνει εκεί όπου κρίνεται πλέον η υπόθεση. Αυτό δεν ακυρώνει την προσπάθεια του συνασπισμού για τα F-35. Ορίζει, απλώς, το ταβάνι της.

tanea.gr