Η Ευρώπη πρέπει να υπερασπιστεί τα σύνορά της, όχι την αυτοκρατορία της Ισπανίας

Γράφει ο Σάι Γκαλ, Times of Israel

Η Θέουτα αποκάλυψε τη συμφωνία που βρίσκεται πίσω από τα σύνορα της Ευρώπης: Η Ισπανία διατηρεί μια αφρικανική αυτοκρατορία, το Μαρόκο τη διατηρεί διαχειρίσιμη και οι Βρυξέλλες συγχέουν τον έλεγχο που έχουν αναθέσει σε τρίτους με τη στρατηγική. Η Τουρκία εργαλειοποιεί τη μετανάστευση· το Ραμπάτ διαπράττει την πιο ταπεινωτική αποτυχία, εξαργυρώνοντας φθηνά την εθνική ισχύ με επιχορηγήσεις, δηλώσεις στήριξης και διαβεβαιώσεις, με αποτέλεσμα το Μαρόκο να είναι απαραίτητο στην πράξη, αλλά υποδεέστερο από επιλογή.

Η μαζική διέλευση προς τη Θέουτα τις τελευταίες ημέρες προκάλεσε τον θάνατο δεκάδων ανθρώπων, υπερφόρτωσε την πόλη και συγκλόνισε την Ευρώπη. Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι εισήλθαν μέσα σε λίγες ώρες, ωθούμενοι σε μεγάλο βαθμό από την οικονομική απελπισία και από ψευδείς πληροφορίες στο διαδίκτυο. Η Ισπανία ανέπτυξε στρατιωτικές δυνάμεις, το Μαρόκο απέκλεισε τις οδούς προσέγγισης, εμπόδισε περαιτέρω απόπειρες και δέχθηκε πίσω τους περισσότερους από εκείνους που επέστρεψαν. [1]

Ο Σάι Γκαλ έξω από το Υπουργείο Εξωτερικών της Ισπανίας στη Μαδρίτη

Η κλίμακα ήταν εξαιρετική. Το δίδαγμα δεν ήταν. Τα αφρικανικά σύνορα της Ευρώπης μπορεί νομικά να είναι ισπανικά, αλλά επιχειρησιακά είναι μαροκινά.

Ένα εθνικό κράτος έχει το δικαίωμα να υπερασπίζεται τα σύνορά του, να διατηρεί τον χαρακτήρα του και να ρυθμίζει την είσοδο στην επικράτειά του. Η εξουσία πάνω στα σύνορα δεν αποτελεί υποχώρηση από τη φιλελεύθερη δημοκρατία, αλλά προϋπόθεσή της.

Δεν πληροί κάθε άνθρωπος που αναζητεί εργασία, ασφάλεια ή ευκαιρίες τις προϋποθέσεις για τη χορήγηση ασύλου. Το άσυλο προστατεύει τους διωκόμενους· η μετανάστευση για λόγους εργασίας αποτελεί πολιτική επιλογή· η παράνομη είσοδος δεν δημιουργεί κανένα δικαίωμα. Όταν η Ευρώπη συγχέει αυτές τις κατηγορίες, υποβαθμίζει το άσυλο, διαβρώνει την κοινωνική συναίνεση και παραδίδει την πολιτική για τα σύνορα στα άκρα. Ο φιλελευθερισμός δεν μπορεί να διατηρηθεί καταργώντας, στο όνομά του, τις ίδιες τις διακρίσεις.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει κωδικοποιήσει αυτή τη διάκριση. Το Σύμφωνό της για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, το οποίο εφαρμόζεται από τον Ιούνιο του 2026, βασίζεται στον έλεγχο στα εξωτερικά σύνορα, σε διαφοροποιημένες διαδικασίες και σε ταχύτερες αποφάσεις. [2] Η Σένγκεν δεν κατάργησε τα σύνορα· τα μετέφερε προς τα έξω. Η εσωτερική ελευθερία στηρίζεται στον εξωτερικό έλεγχο. Η Θέουτα είναι το σημείο όπου αυτή η αρχή αποκτά φυσική υπόσταση.

Η επιβολή του νόμου, ωστόσο, δεν καθαγιάζει κάθε κληρονομημένο σύνορο.

Η Θέουτα και η Μελίγια δεν αποτελούν προϊόντα του ισπανικού προτεκτοράτου του 20ού αιώνα στο Μαρόκο. Η ισπανική κυριαρχία προϋπήρχε του προτεκτοράτου κατά αιώνες, οι δύο πόλεις είναι ενταγμένες στη συνταγματική τάξη της Ισπανίας και οι κάτοικοί τους είναι Ισπανοί πολίτες. [3] Η Μαδρίτη διαθέτει, επομένως, ένα σοβαρό νομικό επιχείρημα. Δεν διαθέτει, όμως, ένα συνεκτικό στρατηγικό επιχείρημα.

O Σάι Γκαλ σε συνέντευξη Τύπου στο Μαρόκο.

Η Θέουτα και η Μελίγια έχουν στρατηγικό βάρος, όχι στρατηγική αξία. Η αξία διευρύνει την ελευθερία δράσης· το βάρος καταναλώνει δυνάμεις, προσοχή και πολιτικό κεφάλαιο. Οι θύλακες δεν προβάλλουν την ισπανική ισχύ στην Αφρική· εκθέτουν την Ισπανία σε πιέσεις από την ηπειρωτική χώρα. Η χερσαία πρόσβασή τους, η οικονομική τους ενδοχώρα και η καθημερινή τους βιωσιμότητα εξαρτώνται από το Μαρόκο. Η Ισπανία κυβερνά την επικράτεια· το Ραμπάτ ελέγχει πολλές από τις προϋποθέσεις που τη διατηρούν διαχειρίσιμη.

Μια φήμη μπορεί να μετατραπεί σε μαζική εισροή· μια παράλειψη, σε ευρωπαϊκή κρίση. Πρόκειται για υποχρεώσεις και αδυναμίες, όχι για προωθημένες στρατηγικές θέσεις.

Η διεκδίκηση της Ισπανίας επί του Γιβραλτάρ είναι θεμιτή· το ίδιο ισχύει και για τη διεκδίκηση του Μαρόκου επί της Θέουτα και της Μελίγια. Η νομική τους ιστορία διαφέρει: Το Γιβραλτάρ παραμένει στον κατάλογο των Ηνωμένων Εθνών με τα μη αυτοδιοικούμενα εδάφη, [4] ενώ οι αφρικανικοί θύλακες είναι ενταγμένοι στο συνταγματικό σύστημα της Ισπανίας. Αυτή η διάκριση έχει σημασία από νομική άποψη· δεν μπορεί, όμως, να υποστηρίζει αντίθετες αρχές.

Η Ισπανία δεν μπορεί να απαιτεί την επανεξέταση ενός αυτοκρατορικού θύλακα στις δικές της ακτές, ενώ αρνείται την εφαρμογή της ίδιας αρχής σε δύο θύλακες στις αφρικανικές ακτές. Η νομιμότητα δημιουργεί αξίωση για διάλογο, όχι δικαίωμα αυτόματης μεταβίβασης. Οποιαδήποτε διευθέτηση πρέπει να διαφυλάσσει την ιθαγένεια, την ιδιοκτησία, την ταυτότητα και τη δημοκρατική συναίνεση. Η Ευρώπη πρέπει να υπερασπιστεί τα σημερινά σύνορα, χωρίς να τα ανακηρύξει αιώνια και ιερά.

Η συνήθης κατηγορία είναι ότι το Μαρόκο εργαλειοποιεί τη μετανάστευση για να αποσπάσει υπερβολικά ανταλλάγματα από την Ευρώπη. Η κατηγορία αυτή έχει προηγούμενο: Μετά την κρίση στη Θέουτα το 2021, [5] ο μεταναστευτικός εκβιασμός έγινε η προεπιλεγμένη ευρωπαϊκή ερμηνεία για κάθε αναταραχή στα σύνορα με το Μαρόκο.

Η Τουρκία δείχνει τι σημαίνει μεταναστευτικός εξαναγκασμός. Η Άγκυρα απείλησε επανειλημμένως να ανοίξει τις πύλες και το 2020 σταμάτησε να εμποδίζει τους μετανάστες να κινούνται προς τα ελληνικά σύνορα. [6] Μετέτρεψε την ανθρώπινη κινητικότητα σε μέσο άμεσης κρατικής πίεσης. Η Θέουτα αποκάλυψε την αντίστροφη αποτυχία: Η Ισπανία αναγνώρισε τη συνεργασία του Μαρόκου και οι περισσότεροι από τους εισελθόντες επέστρεψαν στο Μαρόκο. [7]

Η Τουρκία εργαλειοποιεί την εξάρτηση· το Μαρόκο υποτιμά τη δική του αναγκαιότητα.

Το Μαρόκο παρέχει στην Ευρώπη στρατηγική σταθερότητα. Επιτηρεί τις διαδρομές, εξαρθρώνει δίκτυα, ανταλλάσσει πληροφορίες και απορροφά πιέσεις τις οποίες οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αδυνατούν να συγκρατήσουν. Ωστόσο, το Ραμπάτ επιτρέπει αυτή η αναγκαιότητά του να αποτιμάται σε επιχορηγήσεις, προγράμματα και διαβεβαιώσεις. [8]

Το Ραμπάτ έχει εξασφαλίσει σημαντικά διπλωματικά κέρδη, ιδιαίτερα στο ζήτημα της Δυτικής Σαχάρας. [9] Οι διακηρύξεις, όμως, δεν συνιστούν αρχιτεκτονική και η αναγνώριση σε ένα μέτωπο δεν ισοδυναμεί με εθνική ισχύ. Η μαροκινή εξωτερική πολιτική μετατρέπει επανειλημμένως τη δομική της επιρροή σε συναλλακτικά ανταλλάγματα: τη γεωγραφία σε βοήθεια, τη σταθερότητα σε διαβεβαιώσεις και την αναγκαιότητα σε δηλώσεις στήριξης από μεμονωμένες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Αυτό είναι κάτι περισσότερο από υποτίμηση της αξίας της. Είναι στρατηγική αυτοϋποταγή. Μια εξαρτημένη οντότητα διαπραγματεύεται μεταβιβάσεις· μια δύναμη σχεδιάζει την τάξη. Το Μαρόκο δεν είναι υποτελές κράτος, εξακολουθεί όμως να διαπραγματεύεται για αναγνώριση εκεί όπου θα έπρεπε να απαιτεί ενσωμάτωση και για διαβεβαιώσεις εκεί όπου θα έπρεπε να διαμορφώνει το περιφερειακό σύστημα.

Αυτή η επιλογή συντηρεί την κατηγορία που ενοχλεί το Ραμπάτ. Ένας επί πληρωμή φύλακας της πύλης κάνει κάθε παράλειψη να μοιάζει με εκβιασμό και κάθε απαίτηση με πρόσθετη χρέωση.

Το Μαρόκο πρέπει να σταματήσει να διαπραγματεύεται την αμοιβή και να αρχίσει να καθορίζει τη σχέση: βιομηχανική ενσωμάτωση, αμοιβαίες επενδύσεις, νόμιμη κινητικότητα, ενεργειακή και υποδομική αλληλεξάρτηση, προνομιακή πρόσβαση στην αγορά και επίσημος ρόλος στη διαμόρφωση της τάξης στη Δυτική Μεσόγειο. Δεν χρειάζεται να εργαλειοποιήσει την αστάθεια. Χρειάζεται να αποτιμήσει σωστά τη σταθερότητα.

Το εδαφικό ζήτημα απαιτεί την ίδια πειθαρχία. Η Ευρώπη πρέπει να επιβάλει την ισχύ των σημερινών συνόρων. Η Ισπανία και το Μαρόκο πρέπει να καθιερώσουν έναν μόνιμο διάλογο για το μελλοντικό καθεστώς, τη διοίκηση των συνόρων και την περιφερειακή ενσωμάτωση. Το Ραμπάτ πρέπει να αποκηρύξει τη χρήση της συνοριακής πίεσης ως εργαλείου· η Μαδρίτη πρέπει να εγκαταλείψει τη μυθοπλασία ότι η συνταγματική ενσωμάτωση έβαλε τέλος στην ιστορία.

Ασφάλεια χωρίς ιεροποίηση. Διαπραγμάτευση χωρίς εξαναγκασμό. Καμία διευθέτηση χωρίς συναίνεση.

Η φιλελεύθερη τάξη δεν θα αντέξει διαγράφοντας τα σύνορα, αλλά διακρίνοντας τα σύνορα που πρέπει να υπερασπιστεί από τις αυτοκρατορίες που δεν χρειάζεται να διατηρήσει.