Μία βιομηχανική και γεωπολιτική μάχη για τον έλεγχο των κρίσιμων πρώτων υλών ανοίγει η Ινδία, επενδύοντας 15 δισ. ρουπίες –περίπου 166 εκατ. δολάρια– στην ανακύκλωση λιθίου, κοβαλτίου, νικελίου και άλλων πολύτιμων ορυκτών.

Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης

Το Νέο Δελχί επιδιώκει να περιορίσει την εξάρτησή του από τις εισαγωγές και κυρίως από την Κίνα, η οποία κυριαρχεί στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού υλικών απαραίτητων για ηλεκτρικά οχήματα, συστήματα αποθήκευσης ενέργειας και ανανεώσιμες τεχνολογίες.

Το πρόγραμμα Critical Mineral Recycling Incentive Scheme προβλέπει επιδότηση του 20% των κεφαλαιουχικών δαπανών και πρόσθετα κίνητρα βάσει των επιδόσεων για επιχειρήσεις που θα επενδύσουν σε προηγμένες τεχνολογίες ανακύκλωσης.

Οι αιτήσεις άνοιξαν τον Οκτώβριο και θα γίνονται δεκτές μέχρι την 1η Απριλίου. Πρόκειται για την πρώτη επιχειρησιακή φάση της ευρύτερης Εθνικής Αποστολής Κρίσιμων Ορυκτών της Ινδίας, η οποία περιλαμβάνει επίσης έρευνες για νέα κοιτάσματα και συμφωνίες με χώρες του εξωτερικού.

Παραγωγή 40.000 τόνων κρίσιμων υλικών τον χρόνο

Το ινδικό υπουργείο Ορυχείων έχει ήδη εγκρίνει την επιλεξιμότητα της πρώτης ομάδας εταιρειών, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη οι αρχικές αξιολογήσεις επενδυτικών σχεδίων στις πολιτείες Γκουτζαράτ και Ούταρ Πραντές.

Σύμφωνα με τις κυβερνητικές προβλέψεις, το πρόγραμμα θα μπορούσε να δημιουργήσει ετήσια δυναμικότητα επεξεργασίας 270.000 τόνων αποβλήτων και να επιτρέψει την ανάκτηση περίπου 40.000 τόνων κρίσιμων ορυκτών τον χρόνο.

Οι ινδικές αρχές εκτιμούν ότι τα κρατικά κίνητρα μπορούν να κινητοποιήσουν ιδιωτικές επενδύσεις έως 80 δισ. ρουπιών και να δημιουργήσουν περίπου 70.000 θέσεις εργασίας.

«Η Εθνική Αποστολή Κρίσιμων Ορυκτών αποτελεί βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση, ώστε η Ινδία να γίνει αυτάρκης και να μην εξαρτάται από την Κίνα ή τις γεωπολιτικές εξελίξεις», δήλωσε ο συνιδρυτής της Attero Recycling, Νιτίν Γκούπτα.

Η «αστική εξόρυξη» ως απάντηση

Οι μεγάλες επιχειρήσεις του κλάδου έχουν ήδη αρχίσει να κινούνται. Η Lohum Cleantech, μία από τις μεγαλύτερες ινδικές εταιρείες ανακύκλωσης μπαταριών, εκτιμά ότι τα κυβερνητικά κίνητρα μπορούν σχεδόν να διπλασιάσουν την υφιστάμενη δυναμικότητά της, η οποία φτάνει τους 25.000 τόνους.

Η εταιρεία εφαρμόζει ένα μοντέλο «πρώτα επαναχρησιμοποίηση, μετά ανακύκλωση». Οι χρησιμοποιημένες μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων αξιοποιούνται σε δεύτερο κύκλο ζωής και, όταν πλέον εξαντληθούν, γίνεται εξαγωγή των μετάλλων τους για την παραγωγή νέων κυψελών.

Ακόμη πιο φιλόδοξο είναι το σχέδιο της Attero Recycling, η οποία θέλει να αυξήσει τη δυναμικότητα ανακύκλωσης μπαταριών ιόντων λιθίου από 16.500 σε 300.000 τόνους μέσα στην επόμενη πενταετία. Νέες εγκαταστάσεις προβλέπεται να λειτουργήσουν στις πόλεις Ρούρκι, Πούνε, Μπανγκαλόρ, Τζαϊπούρ και Φαρινταμπάντ.

Η εταιρεία υποστηρίζει ότι η κατοχυρωμένη τεχνολογία της μπορεί να ανακτά λίθιο, κοβάλτιο, νικέλιο και σπάνιες γαίες υψηλής καθαρότητας από παλαιές μπαταρίες και τη λεγόμενη «μαύρη μάζα» που προκύπτει από τον τεμαχισμό τους.

«Η Ινδία μπορεί να πετύχει πολύ ταχύτερα την αυτάρκεια μέσω της αστικής εξόρυξης. Διαθέτουμε ήδη τους πόρους θαμμένους στις χωματερές μας», τόνισε ο Νιτίν Γκούπτα.

Η Attero είχε ανακοινώσει επένδυση ενός δισ. ρουπιών πριν ακόμη ανοίξει η διαδικασία των αιτήσεων, με στόχο να αυξήσει τη δυναμικότητα ανακύκλωσης σπάνιων γαιών και κρίσιμων υλικών στους 30.000 τόνους ετησίως έως τον Ιούνιο του 2027.

Στον ίδιο δρόμο κινείται και η Gravita India, η οποία επεκτείνεται από την ανακύκλωση μπαταριών μολύβδου στην ανάκτηση λιθίου και χαλκού.

Το πρόβλημα της άτυπης αγοράς

Το μεγαλύτερο εμπόδιο δεν είναι η έλλειψη υλικών, αλλά ο τρόπος συλλογής τους. Η Ινδία παρήγαγε περισσότερους από 1,7 εκατ. τόνους ηλεκτρονικών αποβλήτων στο οικονομικό έτος που ολοκληρώθηκε τον Μάρτιο του 2024, έναντι 1,01 εκατ. τόνων τέσσερα χρόνια νωρίτερα.

Περισσότερο από το 90% των ηλεκτρονικών αποβλήτων διαχειρίζεται ο άτυπος τομέας. Στις αγορές σκραπ της Μαϊαπούρι και της Σελαμπούρ στο Δελχί, εργαζόμενοι εξακολουθούν να καίνε ηλεκτρονικές πλακέτες σε ανοιχτές φωτιές για να αποσπάσουν χαλκό και χρυσό, εκτιθέμενοι σε τοξικούς καπνούς χωρίς εξοπλισμό προστασίας.

Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι, αν οι οργανωμένες εταιρείες δεν συνεργαστούν με τους άτυπους συλλέκτες, τα οφέλη του προγράμματος θα παρακάμψουν τους ανθρώπους που σήμερα διαχειρίζονται τη μεγαλύτερη ποσότητα των αποβλήτων. Προτείνονται εκπαιδευτικά προγράμματα, συνεταιρισμοί και οργανωμένα συστήματα επαναγοράς.

Υπάρχει, όμως, και ο περιβαλλοντικός κίνδυνος. Οι διαδικασίες ανάκτησης μετάλλων χρησιμοποιούν ισχυρά οξέα και παράγουν επικίνδυνα απόβλητα.

«Η ανακύκλωση πρέπει να είναι καθαρή για να είναι αξιόπιστη. Διαφορετικά, κινδυνεύουμε απλώς να μεταφέρουμε τη ρύπανση από τα ορυχεία στις βιομηχανικές ζώνες», προειδοποίησε η περιβαλλοντική δικηγόρος Σουμίτρα Τζαϊσβάλ.

Το ινδικό σχέδιο έχει τις προϋποθέσεις να μετατρέψει τα βουνά ηλεκτρονικών αποβλήτων σε στρατηγικό απόθεμα πρώτων υλών. Η επιτυχία του, όμως, θα κριθεί από το αν η χώρα καταφέρει να συνδυάσει την τεχνολογική ανάπτυξη, την προστασία των εργαζομένων και τον πραγματικό περιβαλλοντικό έλεγχο. Μόνο τότε η ανακύκλωση θα μπορέσει να γίνει εργαλείο εθνικής αυτάρκειας απέναντι στην κινεζική κυριαρχία.

Σαφή προειδοποίηση για την οικονομική ενοποίηση των πολεμικών μετώπων της Ουκρανίας και της Μέσης Ανατολής απηύθυνε ο οικονομολόγος-οικονομέτρης Γιώργος Αδαλής, μιλώντας στην τηλεόραση της «Ναυτεμπορικής». Παράλληλα, εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση για τη φορολογία στα καύσιμα στην Ελλάδα, χαρακτηρίζοντας «κλοπή» το γεγονός ότι το μεγαλύτερο μέρος της τιμής στην αντλία καταλήγει στο κράτος.

Ο Γιώργος Αδαλής υπενθύμισε ότι είχε προειδοποιήσει εδώ και μήνες για τον κίνδυνο σύνδεσης του ρωσοουκρανικού πολέμου με την κρίση στη Μέση Ανατολή. Όπως υποστήριξε, πλέον υπάρχουν γεγονότα που δείχνουν ότι η ενοποίηση αυτή δεν περιορίζεται στην πολιτική και στρατιωτική σφαίρα, αλλά επεκτείνεται στην ενέργεια, στις θαλάσσιες μεταφορές και στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην επίθεση που, σύμφωνα με όσα ανέφερε, εξαπέλυσαν οι Ουκρανοί εναντίον ιρανικού πλοίου στην Κασπία Θάλασσα. Πρόκειται, όπως εξήγησε, για ένα περιστατικό που προκάλεσε διπλωματική ένταση, καθώς μία χώρα που πολεμά στο ουκρανικό μέτωπο στράφηκε εναντίον ενός κράτους που διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στη σύγκρουση της Μέσης Ανατολής.

«Το μέτωπο της Μέσης Ανατολής είναι απότοκος του μετώπου στην Ουκρανία», τόνισε ο οικονομολόγος, επιμένοντας στην εκτίμησή του ότι, χωρίς τον πόλεμο στην Ουκρανία, πιθανότατα δεν θα είχε ανοίξει με τον ίδιο τρόπο το μέτωπο στο Ισραήλ.

Το ενεργειακό παράδοξο του Καζακστάν

Στο επίκεντρο της ανάλυσής του βρέθηκε το Καζακστάν, το οποίο χαρακτήρισε γεωπολιτικό και ενεργειακό παράδοξο. Η χώρα παράγει περίπου 1,6 έως 1,7 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως, ενώ στα μεγάλα κοιτάσματά της έχουν ισχυρή παρουσία αμερικανικές εταιρείες, όπως η ExxonMobil και η Chevron.

Το πετρέλαιο, όμως, μεταφέρεται μέσω αγωγού που καταλήγει στο ρωσικό λιμάνι του Νοβοροσίσκ, στη Μαύρη Θάλασσα. Έτσι, αμερικανικά επιχειρηματικά συμφέροντα και καζακική παραγωγή εξαρτώνται από ρωσικές ενεργειακές και λιμενικές υποδομές.

Ο Γιώργος Αδαλής σημείωσε ότι ουκρανικά πλήγματα στις εγκαταστάσεις του αγωγού δεν επηρεάζουν μόνο τη Ρωσία, αλλά και τις αμερικανικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στο Καζακστάν. Υπολόγισε, μάλιστα, ότι τα ετήσια έσοδα των συγκεκριμένων εταιρειών από την καζακική παραγωγή ξεπερνούν τα 25 δισ. δολάρια.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο ενέταξε και τις προειδοποιήσεις του Ντόναλντ Τραμπ προς τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι να περιορίσει τα πλήγματα εναντίον ενεργειακών εγκαταστάσεων, καθώς αυτά επηρεάζουν όχι μόνο την παγκόσμια τιμή του πετρελαίου, αλλά και σημαντικά αμερικανικά συμφέροντα.

Άμεσος κίνδυνος για την Ελλάδα και τη ναυτιλία

Ο οικονομολόγος υπογράμμισε ότι οι συγκεκριμένες εξελίξεις αφορούν άμεσα και την Ελλάδα. Από τη μία πλευρά βρίσκεται η ελληνική ναυτιλία, καθώς ελληνικά και ελληνόκτητα πλοία κινούνται στις επικίνδυνες θαλάσσιες ζώνες και έχουν ήδη βρεθεί στο στόχαστρο επιθέσεων.

Από την άλλη πλευρά, η Ελλάδα έχει προμηθευτεί σημαντικές ποσότητες αργού πετρελαίου από το Καζακστάν. Εάν η λειτουργία των αγωγών και των εγκαταστάσεων στο Νοβοροσίσκ διακοπεί για λόγους ασφαλείας, το πρόβλημα θα μεταφερθεί αυτομάτως και στην ελληνική αγορά.

«Αν κλείσει το Καζακστάν, αυτομάτως έχει και η Ελλάδα πρόβλημα», προειδοποίησε, επισημαίνοντας ότι οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στη χώρα μας, αλλά αγγίζουν ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία.

Γιατί πέφτει το Brent αλλά ακριβαίνει η βενζίνη;

Ο Γιώργος Αδαλής στάθηκε και στο παράδοξο της ελληνικής αγοράς, όπου η τιμή του Brent μπορεί να υποχωρεί, αλλά οι τιμές της βενζίνης και του πετρελαίου κίνησης παραμένουν σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα.

Όπως είπε, η Ελλάδα βρίσκεται σταθερά ανάμεσα στις ακριβότερες χώρες παγκοσμίως ως προς την τιμή της αμόλυβδης στην αντλία. Απέδωσε το πρόβλημα στην απουσία συνολικής ενεργειακής στρατηγικής, τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ευρώπη, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνεται η τελική τιμή για τον καταναλωτή.

Παράλληλα, κατηγόρησε αναλυτές μεγάλων διεθνών μέσων ότι συγχέουν τις απώλειες αργού πετρελαίου με τις απώλειες διυλισμένων προϊόντων και συμπυκνωμάτων. Αυτή η λανθασμένη ανάγνωση, όπως υποστήριξε, οδήγησε σε προβλέψεις ακόμη και για τιμές 150 ή 200 δολαρίων το βαρέλι, οι οποίες δεν επιβεβαιώθηκαν.

Μέρος των απωλειών της Μέσης Ανατολής αναπληρώθηκε από άλλες παραγωγούς χώρες, από αυξημένες φορτώσεις και από την επαναλειτουργία ενεργειακών διαδρομών, μεταξύ των οποίων οι αγωγοί που συνδέονται με το ιρακινό πετρέλαιο και τον τερματικό σταθμό του Τσεϊχάν.

«Το κράτος πρέπει να κοντύνει το χέρι του»

Η πιο αιχμηρή τοποθέτηση του Γιώργου Αδαλή αφορούσε τη φορολογία των καυσίμων. Όπως ανέφερε, σε κάθε λίτρο επιβάλλονται περίπου 65 λεπτά ειδικού φόρου κατανάλωσης και στη συνέχεια 24% ΦΠΑ .

«Αυτό, με συγχωρείτε πολύ, είναι κλοπή», δήλωσε χαρακτηριστικά, υπολογίζοντας ότι περίπου το 60% με 65% της τελικής τιμής κατευθύνεται στο κράτος.

Απέρριψε, μάλιστα, τη διαρκή αναζήτηση ευθυνών αποκλειστικά στους διαφορετικούς κλάδους της αγοράς καυσίμων, επιμένοντας ότι το βασικό πρόβλημα βρίσκεται στην υπερβολική κρατική επιβάρυνση.

«Το κράτος πρέπει να κοντύνει το χέρι του στην αγορά», ήταν η χαρακτηριστική κατακλείδα της παρέμβασής του.