Σοβαρές προειδοποιήσεις για τη νέα στρατηγική πραγματικότητα που διαμορφώνεται στο ΝΑΤΟ και για την αναβάθμιση του ρόλου της Τουρκίας διατύπωσε ο Σάββας Καλεντερίδης, μιλώντας στην τηλεόραση ΣΙΓΜΑ.

Ο γεωστρατηγικός αναλυτής, σχολιάζοντας τις εξελίξεις στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ, υποστήριξε ότι η Συμμαχία περνά σε μια νέα φάση, την οποία περιέγραψε ως «ΝΑΤΟ 3.0». Όπως εξήγησε, οι Ηνωμένες Πολιτείες αλλάζουν τον χαρακτήρα της Συμμαχίας, περιορίζουν σταδιακά το βάρος της παρουσίας τους στην Ευρώπη και μεταφέρουν μεγαλύτερες ευθύνες στους Ευρωπαίους συμμάχους.

Κατά τον Σάββα Καλεντερίδη, το ΝΑΤΟ ιδρύθηκε πρωτίστως για να προστατεύσει τις Ηνωμένες Πολιτείες, σταματώντας την απειλή πριν αυτή φτάσει στο αμερικανικό έδαφος. Σήμερα, όμως, οι απειλές έχουν αλλάξει. Η Ουάσιγκτον, έχοντας ως βασικό στρατηγικό αντίπαλο την Κίνα, επιχειρεί να διευρύνει το πεδίο επιρροής του ΝΑΤΟ προς τον Εύξεινο Πόντο, τον Νότιο Καύκασο, τη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο.

Σε αυτό το νέο σχέδιο, σύμφωνα με τον ίδιο, η Τουρκία αποκτά αναβαθμισμένο ρόλο. Ο Καλεντερίδης αναφέρθηκε σε δύο κρίσιμες στρατιωτικές κατευθύνσεις: μια ναυτική διοίκηση στα Στενά του Βοσπόρου, με στόχο τον Εύξεινο Πόντο, και ένα στρατηγείο στα Άδανα, με ενδιαφέρον για τη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στον λεγόμενο «διάδρομο Τραμπ» στο Ζανγκεζούρ της Αρμενίας, ο οποίος, όπως είπε, συνδέεται με την προσπάθεια ένωσης του τουρκικού κόσμου με την Τουρκία μέσω Αζερμπαϊτζάν. Πρόκειται για εξέλιξη με τεράστιο γεωπολιτικό βάρος, καθώς αγγίζει τον Καύκασο, την Κεντρική Ασία και τους ενεργειακούς-εμπορικούς διαδρόμους που ενδιαφέρουν άμεσα τις ΗΠΑ.

Ο Σάββας Καλεντερίδης τόνισε ότι το νέο αυτό στρατηγικό πλάνο πρέπει να αναλυθεί από Ελλάδα, Κύπρο και Ισραήλ. Όπως είπε, οι τρεις χώρες οφείλουν να επεξεργαστούν πολιτικές για να εξουδετερώσουν τις επιπτώσεις από τη μετεξέλιξη του ΝΑΤΟ και την τουρκική αναβάθμιση.

Το πιο σοβαρό σημείο της παρέμβασής του αφορούσε την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο Καλεντερίδης προειδοποίησε ότι η Τουρκία, αξιοποιώντας τον ρόλο της στο ευρωπαϊκό σκέλος του ΝΑΤΟ και την ισχυρή αμυντική της βιομηχανία, θα επιχειρήσει να εισχωρήσει στη νέα αρχιτεκτονική άμυνας και ασφάλειας της Ευρώπης.

Όπως εξήγησε, η Άγκυρα θα προβάλει το επιχείρημα ότι, αφού έχει πρωταγωνιστικό ρόλο στο ΝΑΤΟ και στην ασφάλεια της Ευρώπης, είναι παράλογο να μη συμμετέχει ισότιμα στους μηχανισμούς άμυνας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σχεδόν σαν να ήταν κράτος-μέλος.

Εκεί, σύμφωνα με τον Καλεντερίδη, βρίσκεται η μεγάλη απειλή για Ελλάδα και Κύπρο. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να ακυρώσει σε μεγάλο βαθμό το στρατηγικό πλεονέκτημα που απέκτησαν Αθήνα και Λευκωσία μέσω της συμμετοχής τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση έναντι της Τουρκίας.

«Εκεί θα δεχθούμε πιέσεις, Κύπρος και Ελλάδα», ήταν το βασικό μήνυμα της παρέμβασής του, προειδοποιώντας ότι η Άγκυρα θα επιδιώξει να καθίσει στο τραπέζι όπου θα λαμβάνονται οι αποφάσεις για την άμυνα των κρατών-μελών της ΕΕ.

Η παρέμβαση Καλεντερίδη στο ΣΙΓΜΑ ανέδειξε το πραγματικό διακύβευμα πίσω από τις δημόσιες συζητήσεις για το ΝΑΤΟ: δεν πρόκειται μόνο για αμυντικές δαπάνες ή για εξοπλισμούς, αλλά για μια βαθιά γεωπολιτική αναδιάταξη, στην οποία η Τουρκία προσπαθεί να μετατρέψει τη θέση της σε μοχλό πίεσης απέναντι σε Ελλάδα, Κύπρο και Ευρώπη.

Σκληρή κριτική στην ελληνική εξωτερική πολιτική, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάστηκε από τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, άσκησε ο πρέσβης ε.τ. Γιώργος Αϋφαντής, μιλώντας στο Ράδιο 984.

Ο έμπειρος διπλωμάτης υποστήριξε ότι η δημόσια συζήτηση στην Ελλάδα επικεντρώθηκε σε δευτερεύουσες εικόνες και δηλώσεις, την ώρα που, όπως ανέφερε, η πραγματική εξέλιξη ήταν η ουσιαστική αναβάθμιση του γεωπολιτικού ρόλου της Τουρκίας μέσα στη Συμμαχία.

Κατά την εκτίμησή του, η Άγκυρα αναδείχθηκε σε βασικό περιφερειακό διαχειριστή του ΝΑΤΟ για μια τεράστια γεωγραφική ζώνη που εκτείνεται από το Αιγαίο και τη Μαύρη Θάλασσα έως την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Όπως τόνισε, η εικόνα που προβλήθηκε από την τουρκική πρωτεύουσα, με τις αφίξεις των ηγετών και τη μεγαλοπρεπή τελετουργία στο προεδρικό μέγαρο, λειτούργησε ως μήνυμα ισχύος και ανάδειξης της Τουρκίας σε κεντρικό πυλώνα της δυτικής στρατηγικής στην περιοχή.

Ο κ. Αϋφαντής εμφανίστηκε ιδιαίτερα επικριτικός απέναντι σε αναλύσεις που, όπως είπε, επιχειρούν να υποβαθμίσουν τις εξελίξεις, παρουσιάζοντας την Τουρκία ως χώρα που βρίσκεται σε δύσκολη θέση. Αντίθετα, υποστήριξε ότι η Σύνοδος προσέφερε στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν σημαντικό πολιτικό κεφάλαιο, το οποίο, όπως εκτίμησε, θα επιχειρήσει να αξιοποιήσει άμεσα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Στο πλαίσιο αυτό, προειδοποίησε ότι η Άγκυρα αναμένεται να επιταχύνει την εφαρμογή του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας», ανεξάρτητα από τις πολιτικές ή νομοθετικές κινήσεις που θα ακολουθήσουν στο εσωτερικό της Τουρκίας. Σύμφωνα με τον ίδιο, η ουσία δεν βρίσκεται μόνο σε έναν πιθανό νόμο, αλλά στην ήδη εξελισσόμενη πρακτική εφαρμογή των τουρκικών διεκδικήσεων στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ο πρώην πρέσβης υποστήριξε ότι η Ελλάδα θα βρεθεί σύντομα αντιμέτωπη με νέες προκλήσεις και τότε θα χρειαστεί τη στήριξη των συμμάχων της. Εξέφρασε, ωστόσο, επιφυλάξεις για το κατά πόσο αυτή η στήριξη θα υπάρξει, υπενθυμίζοντας ότι η Αθήνα έχει ήδη υπογράψει τη Διακήρυξη των Αθηνών και διατηρεί επίσημα τη ρητορική της ειλικρινούς φιλίας με την Τουρκία.

Ο κ. Αϋφαντής άσκησε παράλληλα έντονη κριτική στη στρατηγική της ελληνικής κυβέρνησης, κάνοντας λόγο για σταδιακό περιορισμό της δυνατότητας άσκησης κυριαρχικών δικαιωμάτων. Ως χαρακτηριστικά παραδείγματα ανέφερε την καθυστέρηση στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου μέσω του έργου από το Ισραήλ, αλλά και το γεγονός ότι η Ελλάδα, όπως υποστήριξε, προχωρά μόνο σε κινήσεις που δεν προκαλούν την αντίδραση της Τουρκίας.

Κατά την ανάλυσή του, η χώρα οδηγείται σε μια κατάσταση όπου η άσκηση κυριαρχίας εξαρτάται από το τι επιτρέπει η Άγκυρα. Ως ενδεικτικά ζητήματα ανέφερε την επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια, την ανακήρυξη Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και την υλοποίηση ενεργειακών έργων στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στο ενδεχόμενο επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η Άγκυρα διαθέτει μηχανισμούς και διπλωματικά εργαλεία για να πετύχει τους στόχους της, παρά τις μέχρι σήμερα διαβεβαιώσεις ότι κάτι τέτοιο δεν είναι εφικτό.

Ο πρώην πρέσβης υποστήριξε ακόμη ότι η Ελλάδα εμφανίζεται ως «δεδομένος σύμμαχος», χωρίς όμως να εισπράττει αντίστοιχα στρατηγικά ανταλλάγματα. Κατά την άποψή του, η ελληνική πλευρά δεν αξιοποίησε εγκαίρως τις διαπραγματεύσεις εντός της Συμμαχίας, ώστε να θέσει όρους και προϋποθέσεις απέναντι στην αναβάθμιση της Τουρκίας.

Κλείνοντας την παρέμβασή του, ο Γιώργος Αϋφαντής επανέλαβε ότι το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι οι επίσημες δηλώσεις ή τα ανακοινωθέντα, αλλά οι πραγματικές πολιτικές και γεωπολιτικές εξελίξεις που διαμορφώνονται στην περιοχή, εκτιμώντας ότι η Τουρκία βγαίνει από τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ με σημαντικά ενισχυμένη θέση.

Την εκτίμηση ότι η Τουρκία επιχειρεί να επιστρέψει δυναμικά στον πυρήνα της νατοϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας διατύπωσε ο διεθνολόγος-οικονομολόγος Θράσος Ευτυχίδης, μιλώντας στο Pontos TV, με φόντο τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα και την πολυαναμενόμενη συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε το ενδεχόμενο επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, αλλά και η πιθανή άρση των κυρώσεων CAATSA που είχαν επιβληθεί στην Άγκυρα μετά την αγορά των ρωσικών S-400.

Ο κ. Ευτυχίδης υπογράμμισε ότι η επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 δεν μπορεί να γίνει άμεσα, καθώς απαιτείται μια σύνθετη και χρονοβόρα διαδικασία. Όπως εξήγησε, πρώτο βήμα θα ήταν η άρση των κυρώσεων CAATSA. Στη συνέχεια, το Πεντάγωνο θα έπρεπε να εγκρίνει την πώληση αεροσκαφών στην Τουρκία, ενώ και αυτή η απόφαση θα έπρεπε να περάσει από το Κογκρέσο. Μόνο σε τρίτο στάδιο θα μπορούσε να ανοίξει η συζήτηση για πλήρη επιστροφή της Άγκυρας στο πρόγραμμα των F-35.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η υπόθεση θα συναντήσει ισχυρές αντιδράσεις στο Κογκρέσο, τόσο από το ελληνικό όσο και από το ισραηλινό λόμπι. Ειδικά για το Ισραήλ, σημείωσε ότι η αντίθεση είναι ξεκάθαρη, καθώς το Τελ Αβίβ δεν θέλει σε καμία περίπτωση να δει τα F-35 στα χέρια της Τουρκίας, ιδιαίτερα στην παρούσα φάση των ισραηλινοτουρκικών σχέσεων.

Ο κ. Ευτυχίδης εκτίμησε ότι η Ουάσιγκτον βλέπει πλέον την Τουρκία μέσα από ένα νέο στρατηγικό πρίσμα. Κατά την ανάλυσή του, ο Τραμπ επιδιώκει σταδιακή μείωση του αμερικανικού αποτυπώματος στην Ευρώπη, ζητώντας από τους Ευρωπαίους να αναλάβουν μεγαλύτερο βάρος στην άμυνά τους. Σε αυτό το πλαίσιο, η τουρκική αμυντική βιομηχανία παρουσιάζεται από ορισμένους κύκλους ως χρήσιμος προμηθευτής για τη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ.

Ο διεθνολόγος επισήμανε ότι η Τουρκία έχει φτάσει σε επίπεδο όχι μόνο να καλύπτει μεγάλο μέρος των δικών της αμυντικών αναγκών, αλλά και να εξάγει οπλικά συστήματα σε άλλες χώρες. Αυτή η πραγματικότητα, σε συνδυασμό με την αμερικανική πρόθεση περιορισμού της εμπλοκής στην Ευρώπη, οδηγεί ορισμένους συμμάχους να βλέπουν την Άγκυρα ως αναγκαίο βιομηχανικό και στρατηγικό εταίρο.

Ωστόσο, ο κ. Ευτυχίδης στάθηκε στην αντίφαση της υπόθεσης. Η Τουρκία είναι η μόνη χώρα του ΝΑΤΟ που δεν έχει επιβάλει κυρώσεις στη Ρωσία, διατηρεί σχέσεις τόσο με τη Μόσχα όσο και με το Κίεβο, ενώ θεωρεί τη Ρωσία στρατηγικό της εταίρο τη στιγμή που η Συμμαχία την αναγνωρίζει ως βασική απειλή.

Ιδιαίτερη ανησυχία εξέφρασε για τα δύο στρατηγεία που φέρεται να διεκδικεί η Άγκυρα: ένα ναυτικό στρατηγείο στην Κωνσταντινούπολη για τη Μαύρη Θάλασσα και ένα δεύτερο στα Άδανα, με πιθανή περιοχή ευθύνης τη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο. Όπως τόνισε, ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα αύξανε σημαντικά το τουρκικό αποτύπωμα μέσα στο ΝΑΤΟ.

Για την Ελλάδα, το πιο ευαίσθητο σημείο αφορά το στρατηγείο των Αδάνων. Τα Άδανα βρίσκονται απέναντι από την Κύπρο και η Αθήνα δεν μπορεί να αποδεχθεί δικαιοδοσία που θα εφάπτεται ή θα αγγίζει ελληνική ή κυπριακή ΑΟΖ. Ο κ. Ευτυχίδης εκτίμησε ότι η ελληνική διπλωματία θα επιδιώξει τον αυστηρό περιορισμό των αρμοδιοτήτων του στρατηγείου, ώστε να μην αποκτήσει θαλάσσια αναφορά στην Ανατολική Μεσόγειο.

Παράλληλα, ανέφερε ότι η Ελλάδα θα μπορούσε να προβάλει αντίβαρα, όπως η περαιτέρω αναβάθμιση της Σούδας, η οποία αποτελεί πραγματική πύλη εισόδου στη Μεσόγειο και όχι τα Άδανα. Επισήμανε επίσης ότι, σε περίπτωση που η Τουρκία επιχειρήσει να επιβάλει όρους που θίγουν άμεσα ελληνικά και κυπριακά συμφέροντα, η μη άσκηση βέτο από την ελληνική πλευρά θα μπορούσε να χαρακτηριστεί εξαιρετικά βαριά πολιτική επιλογή.

Ο Θράσος Ευτυχίδης κατέληξε ότι η Τουρκία, ανεξαρτήτως των τελικών αποφάσεων για τα F-35 ή τα στρατηγεία, βγαίνει αναβαθμισμένη από τη Σύνοδο. Το ερώτημα πλέον είναι τι ακριβώς θα πάρει η Άγκυρα και ποια θα είναι τα όρια που θα τεθούν από την Ελλάδα, το Ισραήλ και το Κογκρέσο των ΗΠΑ.