Την ανάγκη αποκλιμάκωσης ανάμεσα σε Τουρκία και Ισραήλ προβάλλει ο Economist, σε άρθρο που υποστηρίζει ότι οι δύο χώρες έχουν περισσότερα να κερδίσουν από την ενεργειακή συνεργασία παρά από τη συνεχή ανταλλαγή απειλών και προσβολών.

Το βρετανικό περιοδικό επιχειρεί ουσιαστικά να σπρώξει το Ισραήλ σε μια πιο πραγματιστική προσέγγιση απέναντι στην Άγκυρα, παρά το βαθύ ρήγμα που έχει ανοίξει μετά την 7η Οκτωβρίου 2023 και τη στάση της κυβέρνησης Ερντογάν υπέρ της Χαμάς.

Στο δημοσίευμα καταγράφεται η σκληρή ρητορική και από τις δύο πλευρές. Τούρκοι αξιωματούχοι έχουν φτάσει στο σημείο να μιλούν ακόμη και για μελλοντική «κυριαρχία» στην Ιερουσαλήμ, ενώ Ισραηλινοί αξιωματούχοι χαρακτηρίζουν την Τουρκία «νέο Ιράν». Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει αποκαλέσει τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν «αντισημίτη δικτάτορα», ενώ ο Τούρκος πρόεδρος έχει παρομοιάσει τον Ισραηλινό πρωθυπουργό με τον Χίτλερ.

Ο Economist αναγνωρίζει ότι η ένταση δεν είναι φανταστική. Η Τουρκία κατηγορεί το Ισραήλ για τη μεταχείριση των Παλαιστινίων, ενώ το Ισραήλ κατηγορεί την Τουρκία ότι φιλοξενεί ηγετικά στελέχη της Χαμάς, της οργάνωσης που πραγματοποίησε την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου. Παράλληλα, η Άγκυρα ενοχλείται από τις ισραηλινές επαφές με Κούρδους, ενώ το Ισραήλ ανησυχεί για τις σχέσεις της Τουρκίας με τους πρώην τζιχαντιστές που κυβερνούν πλέον τη Συρία.

Παρόλα αυτά, το περιοδικό υποστηρίζει ότι μεγάλο μέρος της ρητορικής εξυπηρετεί εσωτερικές πολιτικές ανάγκες. Ο Νετανιάχου έχει μπροστά του δύσκολη εκλογική μάχη, ενώ ο Ερντογάν ενδέχεται να οδηγήσει την Τουρκία σε εκλογές το επόμενο έτος. Και οι δύο, σύμφωνα με τον Economist, κερδίζουν πολιτικά όταν εμφανίζονται ως υπερασπιστές των χωρών τους απέναντι σε εξωτερικές απειλές.

Το βασικό επιχείρημα του άρθρου είναι ότι οι δύο χώρες, ως σύμμαχοι των ΗΠΑ, δεν είναι υποχρεωμένες να οδηγηθούν σε μετωπική σύγκρουση. Αντίθετα, θα μπορούσαν να ξαναχτίσουν πρακτικούς δεσμούς, κυρίως στον τομέα της ενέργειας.

Ο Economist υπενθυμίζει ότι μεγάλο μέρος του πετρελαίου που εισάγει το Ισραήλ προέρχεται από το Αζερμπαϊτζάν ή την κουρδική περιοχή του Ιράκ και περνά είτε μέσω αγωγών από την Τουρκία είτε μέσω του λιμανιού Τσεϊχάν. Παρά το εμπορικό εμπάργκο που επέβαλε η Άγκυρα στο Ισραήλ το 2024, η ενεργειακή πραγματικότητα δείχνει ότι οι δύο χώρες παραμένουν γεωγραφικά και οικονομικά συνδεδεμένες.

Στο ίδιο πλαίσιο, το δημοσίευμα προβάλλει το φυσικό αέριο της Ανατολικής Μεσογείου ως πιθανό πεδίο συνεννόησης. Το Ισραήλ έχει ήδη προχωρημένη δραστηριότητα στην περιοχή και, σύμφωνα με τον Economist, θα έπρεπε να εξετάσει κοινά έργα με την Τουρκία και άλλα παράκτια κράτη για την αξιοποίηση και εξαγωγή υποθαλάσσιων κοιτασμάτων.

Το άρθρο επαναφέρει μάλιστα την παλιά ιδέα ενός αγωγού που θα συνέδεε τα κοιτάσματα φυσικού αερίου της Ανατολικής Μεσογείου με τα νότια λιμάνια της Τουρκίας, καθώς και ενός ευρύτερου περιφερειακού δικτύου που θα μετέφερε πετρέλαιο και φυσικό αέριο προς Ευρώπη και Ασία.

Η επιχειρηματολογία του Economist στηρίζεται και στον φόβο για το Στενό του Ορμούζ. Με δεδομένη την ικανότητα του Ιράν να απειλεί ή να διακόπτει τη ροή υδρογονανθράκων από την περιοχή, το περιοδικό θεωρεί ότι Ισραήλ και Τουρκία θα είχαν συμφέρον να αναζητήσουν εναλλακτικές διαδρομές και πηγές ενέργειας.

Ωστόσο, το δημοσίευμα αφήνει εκτός κάδρου ένα κρίσιμο ερώτημα: πώς μπορεί το Ισραήλ να εμπιστευθεί την Τουρκία ως ενεργειακό εταίρο, όταν η Άγκυρα φιλοξενεί στελέχη της Χαμάς, έχει επιβάλει εμπάργκο στο ισραηλινό εμπόριο και υιοθετεί ολοένα πιο επιθετική ρητορική εναντίον του εβραϊκού κράτους;

Η πρόταση του Economist κινείται στη λογική του ρεαλισμού: λιγότερες προσβολές, περισσότερα βαρέλια. Όμως για το Ισραήλ το ζήτημα δεν είναι μόνο οικονομικό. Είναι πρωτίστως ζήτημα ασφάλειας, στρατηγικής αξιοπιστίας και πολιτικής εμπιστοσύνης.

Με άλλα λόγια, ο Economist βλέπει στην ενέργεια μια γέφυρα επαναπροσέγγισης. Το ερώτημα είναι αν αυτή η γέφυρα μπορεί να στηθεί πάνω σε ένα έδαφος όπου η Άγκυρα εξακολουθεί να παίζει διπλό παιχνίδι: σύμμαχος της Δύσης από τη μία, προστάτης της Χαμάς και των ισλαμιστικών δικτύων από την άλλη.

Σαφή προειδοποίηση για τις επιπτώσεις που θα είχε στην ελληνοτουρκική ισορροπία ενδεχόμενη απόκτηση F-35 από την Τουρκία διατύπωσε ο πρέσβης ε.τ. Λεωνίδας Χρυσανθόπουλος, μιλώντας στο Russia Today.

Ο Έλληνας διπλωμάτης ξεκαθάρισε ότι δεν θα σταθεί στις ενστάσεις του Ισραήλ για το ενδεχόμενο πώλησης των αμερικανικών μαχητικών στην Άγκυρα, αλλά στην ελληνική διάσταση του ζητήματος. Όπως τόνισε, η Ελλάδα φοβάται ότι αν η Τουρκία αποκτήσει τα F-35, θα διαταραχθεί η αεροπορική ισορροπία μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η ελληνική αντιπροσωπεία δεν αναμένεται να θέσει επίσημα το θέμα, καθώς, όπως υποστήριξε, η Αθήνα ακολουθεί τις οδηγίες της Ουάσιγκτον. Ωστόσο, σημείωσε ότι πρόκειται για ζήτημα που απασχολεί σοβαρά τον ελληνικό λαό, καθώς αγγίζει άμεσα την ασφάλεια της χώρας και τις ισορροπίες στο Αιγαίο.

Ο κ. Χρυσανθόπουλος αναφέρθηκε και στις κινήσεις του ελληνικού λόμπι στο Κογκρέσο, επισημαίνοντας ότι βρίσκονται υπό επεξεργασία νομικές προτάσεις με στόχο να σταματήσει η πιθανή αγορά των F-35 από την Τουρκία. Η παρέμβασή του έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία στην Ουάσιγκτον καταγράφονται συνεχείς πρωτοβουλίες μελών του Κογκρέσου εναντίον της επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών πέμπτης γενιάς.

Ιδιαίτερο βάρος έδωσε και στη ρητορική του νέου γενικού γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε. Όπως είπε, ακούγοντας τη συνέντευξή του, είχε την αίσθηση ότι άκουγε τον Τζόζεφ Λουνς, ο οποίος διετέλεσε γενικός γραμματέας της Συμμαχίας από το 1971 έως το 1984.

Ο πρέσβης ε.τ. σχολίασε ότι ο Ρούτε μίλησε για τον «μεγάλο κίνδυνο» που αντιμετωπίζει η Δύση από τη Ρωσία, οδηγώντας τον στο συμπέρασμα ότι το ΝΑΤΟ, μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, δημιούργησε έναν εχθρό που δικαιολογεί την ύπαρξή του: τη Ρωσία.

Στο πλαίσιο αυτό, υπενθύμισε ιστορικά παραδείγματα από την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου. Όπως ανέφερε, όταν η Σοβιετική Ένωση εισέβαλε στην Ουγγαρία το 1956, ο τότε γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Λόρδος Ίσμεϊ, περιορίστηκε σε καταδικαστικές δηλώσεις, χωρίς στρατιωτική παρέμβαση, καθώς η Ανατολική Ευρώπη θεωρούνταν περιοχή αρμοδιότητας της ΕΣΣΔ. Το ίδιο, σημείωσε, συνέβη και με την εισβολή του Συμφώνου της Βαρσοβίας στην Τσεχοσλοβακία το 1968.

Κατά τον κ. Χρυσανθόπουλο, ενώ ο Ψυχρός Πόλεμος έχει τελειώσει, η Δύση παρουσιάζει ξανά τη Ρωσία ως μεγάλο εχθρό. Υποστήριξε μάλιστα ότι μέσα από αυτή τη λογική ευρωπαϊκά κράτη, μεταξύ των οποίων και η Γερμανία, επιδιώκουν να αναπτύξουν τις πολεμικές τους βιομηχανίες.

Ο πρέσβης ε.τ. υπενθύμισε ακόμη ότι επί προεδρίας Μπιλ Κλίντον οι Ρώσοι διατηρούσαν γραφείο στο ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες, μαζί με τα υπόλοιπα κράτη-μέλη. Όπως υπογράμμισε, η εικόνα αυτή άλλαξε σταδιακά με τη διεύρυνση της Συμμαχίας προς ανατολάς, μετά την ένταξη της Πολωνίας και χωρών της Βαλτικής.

Η παρέμβαση Χρυσανθόπουλου συνδέει δύο κρίσιμα επίπεδα: από τη μία, τον άμεσο ελληνικό φόβο για πιθανή ανατροπή της ισορροπίας στο Αιγαίο λόγω των τουρκικών F-35· από την άλλη, τη συνολικότερη στρατηγική πορεία του ΝΑΤΟ μετά τον Ψυχρό Πόλεμο και τη νέα αντιπαράθεση με τη Ρωσία.

Το βασικό μήνυμα της τοποθέτησής του είναι ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να αντιμετωπίζει το θέμα των F-35 ως απλή αμερικανοτουρκική συναλλαγή. Για την Αθήνα, πρόκειται για ζήτημα εθνικής ασφάλειας, αεροπορικής ισορροπίας και αποτροπής.