Γράφει ο Ταξίαρχος ε.α. Νικόλαος Μπόχτης

Η κλιμακούμενη ένταση με την Τουρκία επαναφέρει στο προσκήνιο την προς πόλεμο προπαρασκευή και την ετοιμότητα των Ενόπλων Δυνάμεων, των Κρατικών φορέων, της κοινωνίας και των Ελλήνων να ανταπεξέλθουν στο ενδεχόμενο κρίσης.

Η Στρατιωτική ισχύς αναντίρρητα παραμένει πρωταρχικός πυλώνας της Εθνικής Άμυνας, απαιτεί όμως τη συνεργασία του Πολιτικού τομέα, αλλά και την υποστήριξη της κοινωνίας.

Η ανθεκτικότητα στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ ορίζεται ως η ικανότητα προετοιμασίας, αντίστασης, αντίδρασης και ταχείας ανάκαμψης μετά από διατάραξη της κανονικότητας.

Η ψυχολογική ανθεκτικότητα, η κοινωνική συνοχή, η διατήρηση λειτουργίας του κράτους, η προστασία των κρίσιμων υποδομών και η ικανότητα του πληθυσμού να διαχειριστεί μια σοβαρή κρίση αποτελούν πλέον κρίσιμες παραμέτρους της εθνικής ανθεκτικότητας και επιβίωσης.

Η αποτροπή είναι πλέον αξιόπιστη όταν ο εχθρός γνωρίζει ότι αντιμετωπίζει όχι μόνο μια ισχυρή στρατιωτική δύναμη, αλλά ένα κράτος ικανό να κινητοποιήσει τους διαθέσιμους πόρους για να διατηρήσει τη λειτουργία του και μια κοινωνία με ισχυρό εθνικό φρόνημα που υποστηρίζει σθεναρά τις Ένοπλες Δυνάμεις.

Σύσκεψη στην ΑΙΘΕΠΙΧ ΠΑΜ-ΠΣΕΑ. Πηγή ΓΕΕΘΑ

Παρούσα Κατάσταση

Η πολιτική ετοιμότητα αποσκοπεί στη συνέχεια της διακυβέρνησης, της παροχής των βασικών υπηρεσιών προς τον πληθυσμό και την πολιτική υποστήριξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων.

Για την επίτευξη των παραπάνω έχουν καθοριστεί από το ΝΑΤΟ οι παρακάτω απαιτήσεις που δύναται να καθορίζουν το επίπεδο πολιτικής ετοιμότητας:

Α. Εξασφάλιση της συνέχειας διακυβέρνησης και λειτουργίας των κρίσιμων κρατικών υπηρεσιών.

Β. Διασφάλιση συνεχούς ενεργειακού εφοδιασμού και ύπαρξη εφεδρικών σχεδίων

Γ. Ικανότητα αποτελεσματικής αντιμετώπισης της ανεξέλεγκτης μετακίνησης πληθυσμού.

Δ. Ανθεκτικοί επισιτιστικοί και υδάτινοι πόροι.

Ε. Ικανότητα αντιμετώπισης μαζικών ανθρωπίνων απωλειών και κρίσεων στον τομέα της υγείας.

ΣΤ. Εξασφάλιση λειτουργίας πολιτικών τηλεπικοινωνιών και μεταφορών.

Οι σύγχρονες μορφές υβριδικών απειλών με κυβερνοεπιθέσεις, πλήγματα σε κρίσιμες υποδομές (λιμάνια, αεροδρόμια, ενέργεια, επικοινωνίες, αλυσίδες εφοδιασμού) και ψυχολογικές επιχειρήσεις (προπαγάνδα, υπονόμευση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς) μπορούν να δοκιμάσουν την Εθνική ανθεκτικότητα πριν την έναρξη συμβατικών στρατιωτικών επιχειρήσεων .

Σε αυτό το πλαίσιο ετοιμότητας η Preparedness Union Strategy της Ευρωπαϊκής Επιτροπής υιοθετεί την προσέγγιση «whole of government» και «whole of society», δηλαδή συντονισμό της κυβέρνησης και συμμετοχή όλων των τομέων, οργανώσεων και πολιτών στην προετοιμασία για κρίσεις.

Επομένως, η ανθεκτικότητα της κοινωνίας αναγνωρίζεται ως πολλαπλασιαστής ισχύος και η ΕΕ έχει εκδώσει κατευθυντήριες οδηγίες που αφορούν στην προετοιμασία του πληθυσμού μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται τα παρακάτω:

Α. Βελτίωση των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης.

Β. Ευαισθητοποίηση της κοινωνίας σχετικά με τους κινδύνους, τις απειλές και αντιμετώπιση της χειραγώγησης των πληροφοριών.

Γ. Επίτευξη αυτάρκειας πληθυσμού τουλάχιστον 72 ωρών.

Δ. Ένταξη στα προγράμματα σχολικής εκπαίδευσης σχετικών αντικειμένων ετοιμότητας και ανθεκτικότητας.

Αρκετές πλέον Ευρωπαϊκές χώρες ενημερώνουν τους κατοίκους όχι μόνο για την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών, αλλά και για το ενδεχόμενο πολέμου.

Εγχειρίδιο Σουηδικής Κυβέρνησης.Πηγή Swedish Civil Contingencies Agency

Η Σουηδία έχει αναπτύξει εδώ και χρόνια την αντίληψη της «ολικής άμυνας» και της κοινωνικής ετοιμότητας. Το εγχειρίδιο «In case of Crisis or War» ενημερώνει τους πολίτες για την αντιμετώπιση σοβαρών κρίσεων, κυβερνοεπιθέσεων και στρατιωτικών συγκρούσεων, υπογραμμίζοντας ότι η ασφάλεια και η ετοιμότητα αποτελούν κοινή ευθύνη. Παρόμοια εγχειρίδια εξέδωσαν η Νορβηγία, η Φινλανδία και η Δανία.

Η Γερμανία, μέσω του Ομοσπονδιακού Γραφείου Πολιτικής Προστασίας και Αντιμετώπισης Καταστροφών (ΒΒΚ), παρέχει αντίστοιχες οδηγίες για την προετοιμασία των πολιτών απέναντι σε κρίσεις και καταστροφές. Ο επικαιροποιημένος οδηγός του BBK περιλαμβάνει μεταξύ άλλων την αντιμετώπιση παραπληροφόρησης, την αναζήτηση προστατευμένων χώρων και τη διαχείριση της ψυχολογικής πίεσης σε ακραίες καταστάσεις.

Η Κύπρος τον Μάρτιο του 2026 εξέδωσε οδηγίες αυτοπροστασίας σε περίπτωση κινδύνου από εχθρική ενέργεια, καλώντας τους πολίτες να παραμείνουν ψύχραιμοι σε περίπτωση προειδοποιητικού μηνύματος.

Η Ελλάδα διαθέτει ήδη σημαντικό θεσμικό και επιχειρησιακό υπόβαθρο στο οποίο δύναται να λειτουργούν συντονισμένα το ΥΕΕΘΑ με τα συναρμόδια Υπουργεία.

Στο ΓΕΕΘΑ η Διεύθυνση Παλλαϊκής Άμυνας- Πολιτικής Σχεδίασης Εκτάκτου Ανάγκης (ΠΑΜ-ΠΣΕΑ) εντάσσεται στη συνολική προσπάθεια διασύνδεσης του στρατιωτικού και του πολιτικού τομέα σε ζητήματα εθνικής ετοιμότητας και ανθεκτικότητας με αντίστοιχα τμήματα να λειτουργούν στα συναρμόδια Υπουργεία και τους ΟΤΑ.

Η ετήσια εθνική διακλαδική ΤΑΜΣ «ΠΑΡΜΕΝΙΩΝ» διεξάγεται ταυτόχρονα με την ΤΑΑΣ «ΑΝΤΙΟΧΟΣ» που πραγματοποιείται στο σύνολο της επικράτειας με καθολική συμμετοχή του στρατιωτικού τομέα και συνεργασία με αρμόδιους πολιτικούς φορείς, αποτελεί εξαιρετική ευκαιρία δοκιμής των υφιστάμενων σχεδίων.

Η εφαρμογή των μέτρων του Εθνικού Συστήματος Συναγερμού (ΕΘΣΥΣΥ) δεν αφορά μόνο τις Ένοπλες Δυνάμεις και αυτό λαμβάνει υπόψη το σύνολο των εμπλεκόμενων φορέων.

Μέτρα αυτοπροστασίας. Πηγή Κυπριακή Δημοκρατία

Η ψυχολογική ανθεκτικότητα ως μέρος της αποτροπής

Στην κρίση, το ηθικό του πληθυσμού, το συναίσθημα και η εμπιστοσύνη στους θεσμούς αποτελούν αντικειμενικό σκοπό των εχθρικών δυνάμεων πριν την έναρξη των συμβατικών επιχειρήσεων. Στις ψυχολογικές επιχειρήσεις εντάσσονται προπαγάνδα, φήμες και κυβερνοεπιθέσεις που προκαλούν σύγχυση, φόβο και κοινωνική πόλωση.

Η απάντηση δεν είναι η κινδυνολογία. Είναι η εκπαίδευση στην ψυχραιμία, στην αξιολόγηση της πληροφορίας και στην εμπιστοσύνη προς αξιόπιστες θεσμικές πηγές.

Η ενημέρωση της κοινωνίας για το δίκαιο των πάγιων Ελληνικών θέσεων και ταυτόχρονα για την ανάγκη αξιόπιστης προετοιμασίας για την προάσπιση της εθνικής κυριαρχίας, ενισχύει την ψυχραιμία, την ενότητα, το ηθικό και την αποφασιστικότητα των πολιτών.

Η κοινωνία που γνωρίζει ότι υπάρχει σχέδιο είναι δυσκολότερο να παραλύσει και το κράτος που έχει δοκιμάσει τα σχέδια πριν από την κρίση είναι δυσκολότερο να εκβιαστεί.

Διαπιστώσεις – Συμπεράσματα

Η Ελλάδα διαθέτει ισχυρό αποτρεπτικό αμυντικό μηχανισμό, ανθεκτική οικονομία, οργανωμένη Πολιτική Σχεδίαση Εκτάκτου Ανάγκης και ενημερωμένους πολίτες που εμπιστεύονται διαχρονικά τις Ένοπλες Δυνάμεις.

Η Πολιτεία δεν καλλιεργεί τον φόβο και ο πολίτης δε φοβάται την κρίση όταν είναι ενημερωμένος.

Συνεκτιμώντας τα παραπάνω και για βελτιστοποίηση των διαδικασιών θα μπορούσαν να εξεταστούν από τα συναρμόδια Υπουργεία μέτρα, όπως:

Α. Καθορισμός Εθνικού πλαισίου ενημέρωσης και προετοιμασίας των πολιτών

Β. Έκδοση Εθνικού εγχειριδίου πολιτικής ετοιμότητας, αντίστοιχου με τα ευρωπαϊκά.

Γ. Αξιοποίηση και διαλειτουργικότητα του μηχανισμού έγκαιρης προειδοποίησης 112. Δοκιμαστική λειτουργία στο πλαίσιο ασκήσεων για αναγγελία απειλής.

Δ. Εκπόνηση Σχεδίου υποστήριξης για αυτονομία 72 ωρών των πολιτών.

Η αποτροπή ενισχύεται όταν ο εχθρός γνωρίζει ότι ένα κράτος και μια κοινωνία έχουν προετοιμαστεί να αντέξουν την κρίση.

Οι Έλληνες δεν επιδιώκουν τον πόλεμο, είναι όμως προετοιμασμένοι να αντιμετωπίσουν μια σοβαρή κρίση και αποφασισμένοι να πολεμήσουν για την Εθνική ανεξαρτησία και την εδαφική ακεραιότητα της Πατρίδας.

Πηγές

Ν/Δ 17/1974 (ΦΕΚ Α’ 236) Περί Πολιτικής Σχεδίασης Εκτάκτου Ανάγκης

Ν 2641/1998 (ΦΕΚ Α’ 211) Παλλαϊκή Άμυνα και Άλλες Διατάξεις

Κυπριακή Δημοκρατία-Προληπτικά μέτρα αυτοπροστασίας

ΓΕΕΘΑ-Ανακοινώσεις για ΤΑΜΣ ΠΑΡΜΕΝΙΩΝ και Διεύθυνση ΠΑΜ-ΠΣΕΑ

NATO-Resilience, Civil Preparedness and Article 3

European Commission- EU Preparedness Union Strategy

European Commission-Safer Together / Niinistö Report

Swedish Civil Contingencies Agency-If Crisis or War Comes

Swedish Civil Contingencies Agency – Household preparedness

German BBK-Ratgeber: Vorsorgen für Krisen und Katastrophen

Τα πολεμικά σενάρια στην Ανατολική Μεσόγειο, η πιθανότητα επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων, η αμυντική συνεργασία Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ και ο κίνδυνος ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης βρίσκονται στο επίκεντρο άρθρου του Οζάι Σεντίρ στη Milliyet.

Ο Τούρκος αρθρογράφος αναγνωρίζει ότι η λέξη «πόλεμος» χρησιμοποιείται πλέον με ιδιαίτερη ευκολία στην περιοχή, συνδέοντας τη σκληρή ρητορική με τους επερχόμενους εκλογικούς κύκλους στο Ισραήλ, στην Ελλάδα και στην Κυπριακή Δημοκρατία.

Πίσω από την επίκληση της ανάγκης για «ρεαλισμό», ωστόσο, ο Σεντίρ αναπαράγει το πάγιο τουρκικό αφήγημα κατά της άσκησης των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων και παρουσιάζει ως αιτία πολέμου μια ενδεχόμενη επέκταση των χωρικών υδάτων της Ελλάδας.

«Η Άγκυρα δεν θα δεχθεί ελληνικά χωρικά ύδατα 12 μιλίων»

Ο αρθρογράφος αναφέρεται σε σενάριο σύμφωνα με το οποίο η Αθήνα εξετάζει την επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια νοτίως και δυτικά της Κρήτης, δηλαδή στις πλευρές του νησιού που δεν βρέχονται από το Αιγαίο.

Κατά τον ίδιο, μια τέτοια ελληνική κίνηση θα είχε στόχο να πλήξει το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Ισχυρίζεται, μάλιστα, ότι η Αθήνα γνωρίζει πως η Άγκυρα δεν πρόκειται να αποδεχθεί μια απόφαση που, όπως υποστηρίζει, θα παραβίαζε την τουρκική υφαλοκρηπίδα και τα δικαιώματα της λεγόμενης «Γαλάζιας Πατρίδας».

Ο Σεντίρ εκτιμά ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να προχωρήσει σε μια τέτοια ενέργεια βασιζόμενη στην αμυντική συμφωνία με τη Γαλλία. Επικαλείται τις περιπτώσεις των βρετανικών νησιών Τζέρσεϊ και Γκέρνσεϊ στη Μάγχη, υποστηρίζοντας ότι το Παρίσι δεν θα εμπλακεί σε μια σύγκρουση η οποία θα μπορούσε να δημιουργήσει προηγούμενο εις βάρος των δικών του συμφερόντων.

Οι αναφορές αυτές αποτελούν την προσωπική νομική και πολιτική ερμηνεία του Τούρκου αρθρογράφου και όχι ουδέτερη αποτίμηση του ισχύοντος διεθνούς δικαίου.

Επίθεση στη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας

Ο Τούρκος δημοσιογράφος επιχειρεί παράλληλα να αποδυναμώσει την ελληνική επίκληση της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας.

Υποστηρίζει ότι η Τουρκία αποτελεί «επίμονο αντιρρησία» της Σύμβασης και ότι η θέση αυτή παρέχει στην Άγκυρα νομικά δικαιώματα. Παραπέμπει επίσης στις υποθέσεις της Νήσου των Όφεων μεταξύ Ρουμανίας και Ουκρανίας, της συνοριακής διαφοράς Κατάρ–Μπαχρέιν και της οριοθέτησης υφαλοκρηπίδας μεταξύ Λιβύης και Μάλτας.

Κατά τον Σεντίρ, οι διεθνείς δικαστικές αποφάσεις λαμβάνουν υπόψη τις ειδικές συνθήκες κάθε περιοχής και δεν εφαρμόζουν μηχανιστικά τη Σύμβαση. Εκτιμά, συνεπώς, ότι κάτι αντίστοιχο θα συνέβαινε και σε μια ενδεχόμενη δικαστική εξέταση των ελληνοτουρκικών διαφορών στο Αιγαίο.

Υποστηρίζει ακόμη ότι η επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια θα περιόριζε τις διεθνείς θάλασσες στο Αιγαίο από το 49% στο 19% και θα αύξανε την ελληνική κυριαρχία στο 71,5% της θαλάσσιας έκτασης.

Όπως ισχυρίζεται, μια τέτοια εξέλιξη δεν θα περιόριζε μόνο τις κινήσεις του τουρκικού Πολεμικού Ναυτικού, αλλά θα προκαλούσε αντιδράσεις και σε χώρες όπως η Ρωσία, η Ουκρανία, η Ρουμανία και η Βουλγαρία, οι οποίες χρησιμοποιούν το Αιγαίο ως εμπορική οδό.

Τα πολιτικά σενάρια για την Ελλάδα

Ο αρθρογράφος κάνει ιδιαίτερη αναφορά στις πολιτικές δυνάμεις και προσωπικότητες που, σύμφωνα με τη δική του εκτίμηση, τάσσονται υπέρ μιας σκληρότερης στάσης απέναντι στην Τουρκία.

Κατονομάζει την Ελληνική Λύση, τη ΝΙΚΗ και τους Σπαρτιάτες, αλλά και τους πρώην πρωθυπουργούς Αντώνη Σαμαρά και Κώστα Καραμανλή, τους οποίους τοποθετεί στο στρατόπεδο όσων εμφανίζονται θετικοί απέναντι σε μια στρατιωτική αναμέτρηση με την Άγκυρα.

Παραδέχεται παράλληλα ότι και στην Τουρκία υπάρχουν κύκλοι οι οποίοι, αντί των μακροχρόνιων διαπραγματεύσεων, θα προτιμούσαν να αναλάβει την εξουσία στην Ελλάδα μια περισσότερο «περιπετειώδης» κυβέρνηση, ώστε η διαφορά να λυθεί «μια κι έξω».

«Αφού ακόμη και αν πολεμήσουμε θα αναγκαστούμε τελικά να καθίσουμε και να συμφωνήσουμε, κανείς δεν αντιλαμβάνεται ότι η νοοτροπία στην Αθήνα, η οποία δεν μπορεί να δεχθεί συμφωνία χωρίς πόλεμο, οδηγεί στην καταστροφή όχι την Τουρκία, αλλά την Ελλάδα», γράφει χαρακτηριστικά.

Το σενάριο σύγκρουσης Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ με την Τουρκία

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναφορά του στην αναβαθμισμένη συνεργασία Ελλάδας, Κυπριακής Δημοκρατίας και Ισραήλ.

Ο Σεντίρ υποστηρίζει ότι το σενάριο που ακούει συχνότερα προβλέπει μια σύντομη στρατιωτική σύγκρουση, κατά την οποία οι τρεις χώρες θα επιδίωκαν να αποκτήσουν πλεονέκτημα απέναντι στην Τουρκία και στη συνέχεια να προσέλθουν από ισχυρότερη θέση σε μια εκεχειρία που θα επιβαλλόταν μέσω διεθνών πιέσεων.

Ο ίδιος απορρίπτει κατηγορηματικά αυτό το ενδεχόμενο, σημειώνοντας ότι δεν πιστεύει πως υπάρχει κρατικός αξιωματούχος σε Αθήνα, Λευκωσία ή Τελ Αβίβ που να θεωρεί ρεαλιστική μια τέτοια επιλογή.

«Θα ήταν παράλογο να πιστεύει κανείς ότι η Τουρκία θα σταματούσε μετά από μια σύγκρουση η οποία θα τελείωνε με πιθανή υπεροχή της άλλης πλευράς», αναφέρει.

Συνεχίζοντας στο ίδιο ύφος, υποστηρίζει ότι οι τρεις πρωτεύουσες γνωρίζουν πως η Τουρκία, εξαιτίας της στρατιωτικής ισχύος, των συμμαχιών και της ιστορικής της παράδοσης, «δεν θα σταματούσε και δεν θα μπορούσε να σταματήσει».

Η διατύπωση αυτή λειτουργεί ως έμμεση προειδοποίηση ότι η Άγκυρα θα επιχειρούσε να διευρύνει και να παρατείνει οποιαδήποτε σύγκρουση, ακόμη και εάν η πρώτη φάση της δεν εξελισσόταν υπέρ της.

Προκλητική επίθεση κατά της Κυπριακής Δημοκρατίας

Ο Οζάι Σεντίρ εξαπολύει προσωπική επίθεση κατά του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκου Χριστοδουλίδη, χρησιμοποιώντας μάλιστα τον απαξιωτικό χαρακτηρισμό «η μύγα της Ανατολικής Μεσογείου» για την Κυπριακή Δημοκρατία.

Παρουσιάζει τον Κύπριο Πρόεδρο ως «άνθρωπο ενός σχεδίου» και αναφέρεται στις σπουδές του στις ΗΠΑ, σε κέντρο που, όπως ισχυρίζεται, λειτουργεί ως μηχανισμός εκπαίδευσης υποστηρικτών του ελληνοκυπριακού λόμπι.

Του καταλογίζει επίσης στήριξη προς το ΕΛΑΜ, ενώ αναφέρεται σε υποθέσεις και καταγγελίες που έχουν απασχολήσει την κυπριακή επικαιρότητα, για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ο Νίκος Χριστοδουλίδης «δεν μπορεί ούτε να προκαλέσει πόλεμο μόνος του ούτε να κάνει ειρήνη».

Με αυτόν τον τρόπο επιχειρεί να υποβαθμίσει τον ρόλο της Λευκωσίας στους νέους περιφερειακούς σχεδιασμούς και ιδιαίτερα στον άξονα συνεργασίας με την Ελλάδα και το Ισραήλ.

«Το σχοινί να μη σπάσει»

Κλείνοντας το άρθρο του, ο Σεντίρ παραδέχεται ότι η ένταση δεν αποτελεί αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο και ότι στην Τουρκία υπάρχει επίσης μια ισχυρή κοινή γνώμη που επιθυμεί σκληρότερη στάση απέναντι στην Αθήνα.

Υποστηρίζει ότι περίπου δύο εκατομμύρια Τούρκοι επισκέπτονται την Ελλάδα, την ώρα που, όπως γράφει, «δεκάδες εκατομμύρια» πολίτες στην Τουρκία θα ήθελαν να βρεθεί στην ελληνική εξουσία κάποιος πιο «περιπετειώδης» από τον Κυριάκο Μητσοτάκη, ώστε η Άγκυρα «να κάνει ό,τι πρέπει».

Το άρθρο ολοκληρώνεται με μια προειδοποίηση που αποκαλύπτει ταυτόχρονα τον φόβο μιας ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης: «Και στην Τουρκία γίνονται εκλογές, και στην Τουρκία υπάρχει κοινή γνώμη. Γι’ αυτό το σχοινί πρέπει να τεντώνεται μόνο μέχρι το σημείο που δεν θα σπάσει».

Πρόκειται για ένα κείμενο που, παρά τις προτροπές περί αυτοσυγκράτησης, αποτυπώνει με καθαρό τρόπο το κλίμα που καλλιεργείται στην Τουρκία: η άσκηση ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων παρουσιάζεται ως επιθετική ενέργεια, η τριμερής συνεργασία με Κύπρο και Ισραήλ αντιμετωπίζεται ως στρατιωτική απειλή και η ισχύς της Άγκυρας προβάλλεται ως ο τελικός αποτρεπτικός παράγοντας.

Η είδηση από την Τουρκία δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητη.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που ανακοίνωσε το τουρκικό Υπουργείο Μεταφορών, ο αριθμός των αδειοδοτημένων χειριστών μη επανδρωμένων αεροσκαφών έχει φτάσει τους 1.845.456, ενώ μόνο μέσα στο 2026 έχουν υποβληθεί περισσότερες από 237.000 νέες αιτήσεις.

Η Τουρκία έχει δημιουργήσει μια τεράστια δεξαμενή αδειοδοτημένων ή εγγεγραμμένων χειριστών UAV, η οποία έχει ήδη ξεπεράσει το 1,8 εκατομμύριο. Η Ελλάδα, μέσω της Αρχής Πολιτικής Αεροπορίας (ΑΠΑ/πρώην ΥΠΑ), αντίθετα, εφαρμόζει το αυστηρό ευρωπαϊκό πλαίσιο EASA για την πιστοποίηση των χειριστών. Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν πρέπει να αντιγράψουμε το τουρκικό σύστημα, αλλά αν μπορούμε, μέσα στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, να δημιουργήσουμε μια αντίστοιχα μεγάλη εθνική δεξαμενή εκπαιδευμένων χειριστών.

Ανεξάρτητα από το πώς αξιολογεί κανείς την τουρκική πολιτική, ο αριθμός αυτός αποκαλύπτει κάτι σημαντικό. Η Τουρκία δεν επενδύει μόνο στην παραγωγή drones. Επενδύει και στη δημιουργία ανθρώπων που γνωρίζουν να τα χειρίζονται.

Και εδώ αρχίζει το ελληνικό ερώτημα.

Η Ελλάδα δεν βρίσκεται πλέον στο σημείο μηδέν. Αντιθέτως, το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας έχει κάνει σημαντικά βήματα. Το 2026 εγκαινιάστηκε στην Τρίπολη το νέο Κέντρο Διακλαδικής Εκπαίδευσης στα Μη Επανδρωμένα Αεροχήματα, ενώ οι Ένοπλες Δυνάμεις προχωρούν στην εκπαίδευση του προσωπικού στη χρήση και αντιμετώπιση UAV.

Το σημαντικότερο όμως είναι να αντιληφθούμε γιατί αυτή η τεχνολογία δεν αποτελεί απλώς ακόμη ένα σύγχρονο στρατιωτικό εργαλείο.

Ο πόλεμος του 2020 στο Αρτσάχ έδωσε ένα σκληρό μάθημα. Η Αρμενία διέθετε στρατιώτες με απαράμιλλο θάρρος, μαχητές που πολέμησαν ηρωικά και ανθρώπους έτοιμους να θυσιάσουν τη ζωή τους. Δεν ήταν η έλλειψη ηρώων το πρόβλημα.

Το πρόβλημα ήταν ότι ο πόλεμος είχε αλλάξει.

Η μαζική χρήση τουρκικών και ισραηλινών UAV από το Αζερμπαϊτζάν, σε συνδυασμό με συστήματα επιτήρησης, στοχοποίησης και πυρών ακριβείας, δημιούργησε ένα νέο πεδίο μάχης στο οποίο το ανθρώπινο θάρρος από μόνο του δεν μπορούσε να αντισταθμίσει την τεχνολογική υστέρηση.

Η Αρμενία είχε ήρωες. Αυτό που της έλειψε ήταν η αντίστοιχη τεχνολογική προετοιμασία.

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μάθημα που πρέπει να κρατήσει η Ελλάδα.

Δεν αρκεί να έχουμε γενναίους στρατιώτες. Πρέπει να έχουμε και ανθρώπους που γνωρίζουν να χειρίζονται, να κατασκευάζουν, να επισκευάζουν και να αντιμετωπίζουν τα μη επανδρωμένα συστήματα.

Γι’ αυτό και η Ελλάδα θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα Εθνικό Μητρώο Πιστοποιημένων Εθελοντών Χειριστών Drones, με δωρεάν ή επιδοτούμενη εκπαίδευση και πιστοποίηση.

Νέοι άνθρωποι, εθελοντές Πολιτικής Προστασίας, τεχνικοί, μηχανικοί, φοιτητές και άλλοι ενδιαφερόμενοι θα μπορούσαν να αποκτήσουν πιστοποιημένες γνώσεις και, εφόσον το επιθυμούν, να ενταχθούν σε μια οργανωμένη εθνική εφεδρεία.

Σε περίπτωση μεγάλης πυρκαγιάς, σεισμού, πλημμύρας ή άλλης φυσικής καταστροφής, ένα τέτοιο δίκτυο θα μπορούσε να προσφέρει πολύτιμη υποστήριξη σε έρευνα και διάσωση, επιτήρηση, χαρτογράφηση και εκτίμηση καταστροφών.

Σε περίπτωση εθνικής κρίσης, η ύπαρξη μιας μεγάλης δεξαμενής εκπαιδευμένων ανθρώπων με γνώσεις UAV θα αποτελούσε επιπλέον στρατηγικό πλεονέκτημα.

Δεν χρειάζεται να αντιγράψουμε την Τουρκία.

Χρειάζεται να καταλάβουμε το μάθημα. Να μάθουμε από το πάθημα.

Στον σύγχρονο πόλεμο και στις σύγχρονες κρίσεις, η ισχύς δεν βρίσκεται μόνο στον αριθμό των αεροσκαφών, των φρεγατών, των πυραύλων ή των drones που διαθέτει ένα κράτος. Βρίσκεται και στον αριθμό των ανθρώπων που ξέρουν να τα χρησιμοποιούν, να τα επισκευάζουν, να τα προγραμματίζουν και να αξιοποιούν τα δεδομένα τους.

Η Τουρκία έχει σχεδόν 1,85 εκατομμύρια αδειοδοτημένους χειριστές UAV.

Η Ελλάδα πόσους θέλει να έχει σε πέντε χρόνια; Αύριο;

Γιατί στον 21ο αιώνα η εθνική άμυνα δεν είναι μόνο θέμα όπλων.

Είναι και θέμα ανθρώπων που ξέρουν να χειρίζονται την τεχνολογία.

Και το Αρτσάχ μας έδειξε με τον πιο σκληρό τρόπο ότι οι ήρωες είναι απαραίτητοι, αλλά στον σύγχρονο πόλεμο, η ηρωική ψυχή χωρίς την κατάλληλη τεχνολογία μπορεί να πληρώσει ένα τεράστιο τίμημα. Το τίμημα που πλήρωσαν οι Αρμένιοι ήταν σύμφωνα με επίσημα στοιχεία 3.833 ανθρώπινες ζωές. Ανάμεσά τους 3.755 στρατιωτικοί και 78 άμαχοι. Και 191 άνθρωποι εξακολουθούν να αγνοούνται.

Ενώ τα ανεπίσημα μιλάνε για πάνω από 5.000.