ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ ΕΙΣ ΒΑΘΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΕΣ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΚΕΣ ΡΙΖΕΣ ΤΟΥ ΔΥΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΡΩΣΙΚΟΥ ΤΡΟΠΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ

Γράφει ο Δρ. Κωνσταντίνος Γρίβας

Εισαγωγή: Τα θεολογικά αόρατα θεμέλια της στρατιωτικής επιστημολογίας

Η πολεμική τέχνη και επιστήμη δεν αναπτύσσεται ποτέ σε πολιτισμικό κενό. Αντιθέτως, τα στρατιωτικά δόγματα, οι στρατηγικές έννοιες και οι μέθοδοι διαχείρισης της βίας αποτελούν την άμεση, υλική απόληξη των βαθύτερων οντολογικών, γνωσιολογικών και θεολογικών παραδοχών ενός πολιτισμού.

Η δυτική στρατιωτική παράδοση, από τον Jomini και τον Alfred Thayer Mahan μέχρι το γερμανικό Schwerpunkt και τη νατοϊκή έννοια του Center of Gravity (Κέντρου Βάρους), δεν συνιστά μια απλή, «αντικειμενική» οργάνωση της ισχύος στο πεδίο. Αποτελεί τη στρατιωτική μετάφραση της δυτικής νοησιαρχίας, της οντολογίας της ισχύος και μιας διάχυτης, υπόγειας εσχατολογίας.

Χρησιμοποιώντας ως ερμηνευτικό εργαλείο τη φιλοσοφική και θεολογική σκέψη του π. Νικολάου Λουδοβίκου, ιδιαίτερα την κριτική του στη δυτική κλειστή πνευματικότητα, τη Θεολογία της Ισχύος και τη νοησιαρχική υποταγή του Είναι στο ανθρώπινο υποκείμενο το παρόν δοκίμιο επιχειρεί να εξετάσει το δυτικό νευτώνειο παράδειγμα (paradigm) πολέμου ως αποτέλεσμα μιας γεωπολιτισμικής μηχανικής τα αόρατα θεμέλια της οποίας βρίσκονται στις γνωσίες και κοσμοαντιλήψεις που δημιούργησε ο λεγόμενος Δυτικός Χριστιανισμός. Παράλληλα, το θέτει σε ριζική αντίθεση με τη ρωσοσοβιετική στρατηγική παράδοση, η οποία, ακόμη και στην «ανθρωποθεϊκή» σοβιετική της εκδοχή, διατήρησε μια οργανική, πλουραλιστική και εγγενώς «χαοπλεξική» (ChaoPlexic) αντίληψη για την τέχνη του πολέμου.

1. Το Δυτικό Τρίπτυχο: Νοησιαρχία, Εσχατολογικό Σημείο και Καθυπόταξη

Στο έργο του, ο π. Νικόλαος Λουδοβίκος αναλύει πώς η δυτική νεωτερικότητα, εκκινώντας από το καρτεσιανό cogito και φτάνοντας στον γερμανικό ιδεαλισμό, εγκλωβίστηκε σε μια «κτητική συνείδηση». Η νόηση στη δυτική παράδοση παύει να είναι μια σχέση κοινωνίας με το οντολογικό βάθος του κόσμου και μετατρέπεται σε ένα εργαλείο εννοιοκρατικής αδράνειας και καθυπόταξης. Το ανθρώπινο υποκείμενο αυτοανακηρύσσεται σε κυρίαρχο της πραγματικότητας, πιστεύοντας ότι μπορεί να αναγάγει τα πάντα σε λογικά αρχιτεκτονήματα, ελεγχόμενα πλήρως από την ανθρώπινη διάνοια και την ανθρώπινη βούληση.

Αυτή η νοησιαρχική ψευδαίσθηση του απόλυτου ελέγχου μεταφέρεται αυτούσια στη δυτική «επιστήμη του πολέμου» μέσω ενός νευτώνειου μηχανιστικού παραδείγματος. Η «κυρίαρχη μεταφορά» (dominant metaphor) σε αυτό το επιστημολογικό παράδειγμα είναι ένας κόσμος – ρολόι. Δηλαδή ένα μηχανικό σύστημα απόλυτης αιτιοκρατίας, όπου όταν γυρίσει ένας τροχός αυτός θα γυρίσει έναν γρανάζι, το οποίο με τη σειρά του θα γυρίσει έναν άλλο τροχό κοκ και εν τέλει θα λάβεις ένα αποτέλεσμα, το οποίο θα είναι το ίδιο κάθε φορά που θα ακολουθείται αυτή η διαδικασία. Άρα, αν κάνεις τις προβλεπόμενες κινήσεις πάντα θα έχεις το αποτέλεσμα που επιθυμείς. Έτσι, ο πόλεμος αντιμετωπίζεται ως μια προβλέψιμη μηχανή, ο εχθρός ως ένα στατικό αντικείμενο, και το πεδίο μάχης ως ένα «γεωγραφικό κουτί».

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η δυτική στρατηγική συγκροτεί ένα συγκεκριμένο τρίπτυχο:

Α. Κατανόηση της Πραγματικότητας (Νοησιαρχία/Ρασιοναλισμός): Η ακλόνητη πίστη ότι ο στρατιωτικός νους μπορεί να χαρτογραφήσει πλήρως το πεδίο, να εξαλείψει την αβεβαιότητα μέσω των πληροφοριών και να μετατρέψει το χάος σε γραμμική εξίσωση.

Β. Το Κρίσιμο/Εσχατολογικό Σημείο: Εδώ εκδηλώνεται η υπόγεια εσχατολογία του δυτικού πολιτισμού. Η εμμονή της Δύσης με την «αποφασιστική μάχη» (decisive battle), το Schwerpunkt (σημείο εστίασης) και το Center of Gravity (Κέντρο Βάρους) αντανακλούν τη θεολογική αναζήτηση μιας «τελικής λύσης». Η Δύση πιστεύει ότι υπάρχει ένα κρίσιμο σημείο, ένα μυστικό κλειδί του εχθρικού συστήματος. Αν ο στρατηγός καταφέρει να εντοπίσει αυτό το οντολογικό θεμέλιο του εχθρού, ο πόλεμος θα λυθεί ακαριαία, εσχατολογικά, και η ιστορία θα ηρεμήσει.

Γ. Καθυπόταξη διά της Ισχύος: Μόλις εντοπιστεί το εσχατολογικό σημείο, η Δύση ρίχνει εκεί όλη τη συντριπτική, υλική της ισχύ (Mass). Είναι η βίαιη καθυπόταξη του φαινομένου από το κυρίαρχο υποκείμενο. Η «Μάχη των Καννών» του Σλίφεν, η διάσπαση του Γκουντέριαν στο Σεντάν το 1940, ή το νατοϊκό δόγμα “Shock and Awe” (Σοκ και Δέος) αποτελούν την απόλυτη έκφανση αυτού του μυστικισμού της ισχύος.

2. Η Ρωσο-Σοβιετική Αντίθεση: Ρευστότητα, Προσαρμοστικότητα και η Αποδοχή του Χάους

Απέναντι σε αυτό το δυτικό, αρχιτεκτονικό μοντέλο, η ρωσική και μετέπειτα σοβιετική στρατιωτική σκέψη λειτούργησε πάνω σε ένα εντελώς διαφορετικό επιστημολογικό παράδειγμα. Όπως επισημαίνει ο π. Νικόλαος Λουδοβίκος, η ανατολική/πατερική οντολογία δεν αντιλαμβάνεται τον κόσμο ως μια κλειστή, κτητική δομή, αλλά ως ένα γίγνεσθαι-εν-κοινωνία, μια ρευστή και δυναμική πραγματικότητα.

Αυτή η πολιτισμική διαίσθηση επέτρεψε στους Ρώσους στρατιωτικούς θεωρητικούς να αναπτύξουν ένα μοντέλο που σήμερα αναγνωρίζεται ως Χαοπλεκτικό (Chaoplexity).

Από την «Επιστήμη της Νίκης» του Σουβόροφ μέχρι το δόγμα της Μάχης εις Βάθος (Deep Battle) του Έλληνα Τριανταφύλλοφ, η ρωσική σχολή απέρριψε τη δυτική νοησιαρχία και την εμμονή με το ένα «αποφασιστικό σημείο»:

Το Πλουραλιστικό Πεδίο: Οι Ρώσοι κατάλαβαν ότι το «αποφασιστικό σημείο» δεν υπάρχει εκ των προτέρων μέσα στο χάος του πολέμου. Είναι μια αυταπάτη. Οι Διαδοχικές Επιχειρήσεις (Consecutive Operations) σε Ευρύ Μέτωπο (Μπρουσίλοφ) και η Μάχη εις Βάθος (Τριανταφύλλοφ) αποτελούν την παραδοχή ότι το πεδίο είναι ένα Πολύπλοκο Προσαρμοστικό Σύστημα.

Η Λογική της Ανάδυσης (Emergence): Αντί ο στρατηγός να επιβάλλει βίαια ένα προκατασκευασμένο γραμμικό πλάνο, ο ρωσικός στρατός πιέζει ταυτόχρονα και διαδοχικά ολόκληρη τη δομή του εχθρού στον Χρόνο. Οι Ρώσοι περιμένουν τη ρωγμή να αναδυθεί οργανικά από το ίδιο το χάος. Δεν ψάχνουν το Κέντρο Βάρους (Center of Gravity) για να το χτυπήσουν μετωπικά. Αντίθετα, προκαλούν τέτοια εντροπία στο σύστημα του εχθρού, ώστε το Κέντρο Βάρους του να καταρρεύσει μόνο του λόγω εσωτερικής αστάθειας. Αξίζει εδώ να επισημανθεί ότι ένας από τους οξυδερκείς θεωρητικούς του πολέμου στη Δύση, ο John Boyd, που έχει καθιερώσει το μοντέλο του κύκλου OODA (Observe, Orient, Decide, Act) έθετε τη δημιουργία εντροπίας στο εχθρικό σύστημα ως βασική στοχοθέτηση.

Πρωτοβουλία από τα Κάτω (Αυτο-οργάνωση): Ενώ η δυτική νοησιαρχία τείνει προς τη μικροδιοίκηση (micromanagement) για να διατηρήσει τον έλεγχο, η ρωσική παράδοση (ξεκινώντας από τον Σουβόροφ) επενδύει στην εκπαίδευση του απλού στρατιώτη να ενεργεί αυτόνομα. Στο χαοπλεκτικό μοντέλο, η επιβίωση επιτυγχάνεται μέσω της αυτο-οργάνωσης των μικρών μονάδων στο πεδίο, και όχι μέσω των άκαμπτων διαταγών ενός κεντρικού αρχηγείου.

3. Η Σχετικότητα του Χώρου: Η Εξαίρεση του Ναπολέοντα

Η δυτική εμμονή με το «γεωγραφικό κουτί» θεωρεί ορισμένες καταστάσεις ως απόλυτα μειονεκτήματα με βάση τους κανόνες της γεωμετρίας. Για παράδειγμα, ο «εγκλωβισμός» μιας δύναμης ανάμεσα σε δύο εχθρικές στρατιές (στρατηγική περικύκλωση) θεωρείται γραμμικά ως βέβαιη ήττα.

Ωστόσο, ο Ναπολέων Βοναπάρτης, ο οποίος λειτούργησε ως μια προ-χαοπλεξική διάνοια που έσπασε τα νευτώνεια στερεότυπα της εποχής του, απέδειξε ότι ο Χώρος είναι σχετικός, όταν κυριαρχείς στον Χρόνο. Μέσα από τη Στρατηγική των Εσωτερικών Γραμμών, ο Ναπολέων μετέτρεπε τη γεωγραφική περικύκλωση σε θριαμβευτικό πλεονέκτημα.

Χρησιμοποιώντας ένα καταιγιστικό χρονικό Tempo, ο Γάλλος αυτοκράτορας χτυπούσε τον πρώτο εχθρό με όλη του την ισχύ, τον διέλυε, και προτού ο δεύτερος εχθρός προλάβει να επεξεργαστεί την πληροφορία και να αντιδράσει, είχε ήδη στραφεί εναντίον του. Ο Ναπολέων συμπίεζε τον χρόνο τόσο βίαια, που «βραχυκυκλώνε» τον κύκλο OODA των αντιπάλων του, αποδεικνύοντας ότι μικροί, αστάθμητοι και δυναμικοί παράγοντες μπορούν να ανατρέψουν οποιοδήποτε στατικό, αρχιτεκτονικό πλάνο.

4. Η Επιχειρησιακή Ήττα της Δυτικής Ψευδαίσθησης

Συμπερασματικά, η δυτική πολεμική επιστήμη παραμένει βαθιά εγκλωβισμένη στη «θεολογία της ισχύος» και τη νοησιαρχική ψευδαίσθηση ότι η τεχνολογική υπεροχή και η πληροφοριακή κυριαρχία μπορούν να καταργήσουν το χάος του πολέμου. Έννοιες όπως το Schwerpunkt και το Center of Gravity, παρά την τακτική τους χρησιμότητα, φέρουν το οντολογικό βάρος μιας εσχατολογικής αναζήτησης που αρνείται να δεχθεί τη μη-γραμμικότητα της ιστορικής πραγματικότητας.

Αντιθέτως, η ρωσο-σοβιετική σχολή, αλλά εν μέρει και η γερμανική, χάρη στην επιρροή του Ρομαντισμού και σήμερα η Ισραηλινή εναρμονισμένες με μια πιο ανοιχτή, σχεσιακή και δυναμική οντολογία, αποδέχθηκαν το Χάος ως το φυσικό περιβάλλον του πολέμου. Δεν επεδίωξαν τη χειρουργική «τελική» μάχη, αλλά τη διαρκή, χρονική ροή των επιχειρήσεων.

Στους πολέμους του 21ου αιώνα, όπου τα drones, ο ηλεκτρονικός πόλεμος και η Τεχνητή Νοημοσύνη συμπιέζουν τον χρόνο σε κλάσματα δευτερολέπτου, το δυτικό, νευτώνειο αρχιτεκτόνημα του απόλυτου ελέγχου καταρρέει. Η νίκη δεν ανήκει πλέον σε αυτόν που κατέχει την επαρκή υλική ισχύ για να πλήξει ένα υποτιθέμενο «κρίσιμο σημείο», αλλά σε αυτόν που διαθέτει την ευελιξία να πλοηγηθεί μέσα στο Χάος, μετατρέποντας τον Χρόνο στο απόλυτο στρατηγικό του όπλο.

5. Η Ουκρανία και η κρίση των μεγάλων σχηματισμών μάχης

Ο πόλεμος στην Ουκρανία έδειξε ότι το πεδίο της μάχης γίνεται ολοένα περισσότερο διαφανές. Drones, θερμικοί αισθητήρες, δορυφορικές εικόνες, ηλεκτρονική επιτήρηση και δικτυωμένα πυρά καθιστούν τις μεγάλες συγκεντρώσεις δυνάμεων εξαιρετικά ευάλωτες. Η παραδοσιακή μηχανοκίνητη σφήνα κινδυνεύει να εντοπιστεί και να προσβληθεί πριν αποκτήσει την αναγκαία ορμή.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει το τέλος της Μάχης εις Βάθος αλλά ότι πρέπει να αλλάξει η μορφή της.

Οι δυνάμεις διασπείρονται σε μικρότερα στοιχεία, ενώ τα αποτελέσματά τους επανασυγκεντρώνονται μέσω δικτύων. Μικρές ομάδες εφόδου, drones αναγνώρισης και προσβολής, περιπλανώμενα πυρομαχικά, ηλεκτρονικός πόλεμος, πυροβολικό και μη επανδρωμένα χερσαία συστήματα μπορούν να ενεργούν ως μέρη ενός ενιαίου, κατανεμημένου σχηματισμού.

Η νέα αρχή είναι: διασπορά των δυνάμεων στον χώρο, συγκέντρωση των αποτελεσμάτων στον χρόνο.

Δεν πρόκειται λοιπόν για πλήρη αποκέντρωση ούτε για κατάργηση της μάζας. Η μάζα επιστρέφει με διαφορετική μορφή. Επιστρέφει ως μεγάλος αριθμός αισθητήρων, πυρομαχικών, ψευδών στόχων, αυτόνομων συστημάτων και ταυτόχρονων διλημμάτων που επιβάλλονται στον αντίπαλο. Η ποσότητα μετατρέπεται σε ποιότητα όταν δημιουργεί περισσότερες απειλές από όσες μπορεί να επεξεργαστεί το εχθρικό σύστημα διοίκησης.

6. Η κατανεμημένη Μάχη Εις Βάθος (Distributed Deep Battle)

Η μελλοντική Μάχη εις Βάθος δεν θα αποτελέσει λοιπόν μια επιστροφή στις σοβιετικές τεθωρακισμένες στρατιές αλλά θα είναι μια σύνθεση φυσικού ελιγμού, ηλεκτρονικού πολέμου, αλγοριθμικής επεξεργασίας, ρομποτικής και μαζικών πυρών ακριβείας.

Για να καταστεί ξανά δυνατή η επιχειρησιακή κίνηση, θα απαιτηθεί μια πολυεπίπεδη ομπρέλα επιβιωσιμότητας. Ηλεκτρονικές παρεμβολές, παραπλάνηση, καπνογόνα, κινητική αντι drone πυρά (από λειόκανα μέχρι πυρομαχικά AHEAD), συστήματα κατευθυνόμενης ενέργειας και επιθετική προσβολή των εχθρικών χειριστών, αισθητήρων και δικτύων. Βέβαια καμία «ασπίδα» δεν θα είναι απολύτως στεγανή. Σκοπός της θα είναι να δημιουργήσει ένα προσωρινό και τοπικό παράθυρο μειωμένης εχθρικής αντίληψης.

Μέσα σε αυτό το παράθυρο, μη επανδρωμένες εμπροσθοφυλακές θα αναζητούν ρωγμές, θα προκαλούν την αποκάλυψη των εχθρικών θέσεων και θα προετοιμάζουν την είσοδο των επανδρωμένων δυνάμεων. Η διάρρηξη δεν θα προκαλείται κατ’ ανάγκην από μία μεγάλη συγκεντρωμένη δύναμη, αλλά από την ταυτόχρονη σύγκλιση κατανεμημένων ενεργειών.

Το αποφασιστικό βάθος του αντιπάλου δεν θα βρίσκεται μόνο στα μετόπισθέν του αλλά στα δεδομένα του, στις επικοινωνίες του, στο ηλεκτρομαγνητικό φάσμα, στους αλγορίθμους διοίκησης, στις ενεργειακές υποδομές και στην ικανότητά του να κατανοεί εγκαίρως τι συμβαίνει. Η Μάχη εις Βάθος του μέλλοντος θα επιδιώκει όχι μόνο να διασπάσει τη διάταξη, αλλά να αποσυνδέσει τον εχθρό από την ίδια του την πραγματικότητα.

Επίλογος

Από τον Σουβόροφ μέχρι τον Τριανταφύλλοφ και από τον Ογκάρκοφ μέχρι τα σημερινά drones, η ανθεκτικότερη ιδέα της ρωσικής στρατιωτικής σκέψης είναι ότι ο αντίπαλος δεν νικιέται απλώς εκεί όπου βρίσκεται η πρώτη γραμμή του. Νικιέται όταν καταρρεύσουν οι σχέσεις που συνδέουν τις δυνάμεις, τις εφεδρείες, τα πυρά, τη διοίκηση και την πολιτική του βούληση.

Η Μάχη εις Βάθος δεν είναι, επομένως, μια ιστορική μέθοδος εγκλωβισμένη στην εποχή των τεθωρακισμένων αλλά ένας τρόπος να αντιλαμβανόμαστε τον πόλεμο ως σύγκρουση σύνθετων συστημάτων. Η μορφή της αλλάζει μαζί με την τεχνολογία, αλλά ο πυρήνας της παραμένει. Ταχύτητα στην αντίληψη, ορμή στην ενέργεια, διαδοχή των πληγμάτων και προσβολή του αντιπάλου σε ολόκληρο το λειτουργικό του βάθος.

Ο Σουβόροφ αναζήτησε την ταχύτητα του ανθρώπου. Ο Τριανταφύλλοφ την ταχύτητα της βιομηχανικής πολεμικής μηχανής. Ο Ογκάρκοφ την ταχύτητα του πληροφοριακού δικτύου. Η επόμενη επανάσταση θα αναζητήσει την ταχύτητα της συλλογικής νοημοσύνης ανθρώπων και μηχανών.

Και ίσως τότε αποδειχθεί ότι η Μάχη εις Βάθος δεν επιστρέφει. Απλώς δεν έπαψε ποτέ να εξελίσσεται.

(**) To Schwerpunkt αποδίδεται ως το σημείο της κύριας προσπάθειας (point of main effort) και αποτελεί το θεμέλιο της πρωσικής και εν συνεχεία της γερμανικής πολεμικής φιλοσοφία. Η βασική του θέση είναι ότι ένας στρατός δεν πρέπει να διασπείρει τις δυνάμεις του ομοιόμορφα, αλλά να τις συγκεντρώνει με τη μέγιστη δυνατή πυκνότητα σε ένα και μοναδικό, εξαιρετικά κρίσιμο σημείο του εχθρικού μετώπου. Στόχος είναι να επιτευχθεί τοπική, συντριπτική υπεροχή ώστε να σπάσει η άμυνα του εχθρού ακαριαία.

Την αυξανόμενη σημασία της φρεγάτας Type 054A για τη στρατηγική του κινεζικού Πολεμικού Ναυτικού αναδεικνύει σε δημοσίευμά του το Defence News, επισημαίνοντας ότι η συγκεκριμένη κατηγορία πλοίων μπορεί να μην αποτελεί κάποια εντυπωσιακή τεχνολογική επανάσταση, αλλά ενισχύει σημαντικά τη δυνατότητα του Πεκίνου να επιχειρεί τόσο στις παράκτιες ζώνες όσο και στην ανοικτή θάλασσα.

Και αυτό ακριβώς είναι που προκαλεί ανησυχία από τα Στενά της Ταϊβάν μέχρι την Ιαπωνία και την Ουάσινγκτον.

Σύμφωνα με Κινέζικα κρατικά μέσα ενημέρωσης, στις 22 Αυγούστου φρεγάτα του συγκεκριμένου τύπου συμμετείχε σε εκπαιδευτική αποστολή στο πλαίσιο στολίσκου της Ανατολικής Διοίκησης Θεάτρου του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού. Η άσκηση περιλάμβανε εκπαίδευση μάχης, δοκιμές συντονισμού διοίκησης και αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης.

Από τις κινεζικές ακτές στην ανοικτή θάλασσα

Το βασικό στοιχείο που ξεχωρίζουν οι αναλυτές είναι η δυνατότητα της Type 054A να επιχειρεί σε «blue waters», δηλαδή σε ανοικτές θάλασσες και σε σημαντική απόσταση από τις κινεζικές ακτές.

Ο στρατιωτικός ιστορικός David Silbey, του Cornell Brooks School of Public Policy, εκτιμά ότι η φρεγάτα μπορεί να αναλάβει αποστολές που οι προηγούμενες κινεζικές πλατφόρμες δυσκολεύονταν να πραγματοποιήσουν σε ανάλογη κλίμακα.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η ανθυποβρυχιακή της ικανότητα. Η δυνατότητα επιχειρήσεων με ελικόπτερο επεκτείνει σημαντικά την περιοχή μέσα στην οποία ένα πολεμικό πλοίο μπορεί να αναζητήσει και να εντοπίσει εχθρικά υποβρύχια.

Σε μια περιοχή όπου επιχειρούν αμερικανικά και συμμαχικά υποβρύχια, η συγκεκριμένη δυνατότητα αποκτά ιδιαίτερο επιχειρησιακό βάρος.

Το «όπλο» της Κίνας είναι και οι αριθμοί

Η Type 054A δεν χαρακτηρίζεται από τους αναλυτές ως ένα εξαιρετικά ισχυρό πλοίο όταν εξετάζεται μεμονωμένα. Ο Silbey επισημαίνει, μάλιστα, ότι διαθέτει περιορισμένη πυραυλική χωρητικότητα και δεν ενσωματώνει κάποια μοναδική τεχνολογία που θα μπορούσε από μόνη της να ανατρέψει τις ισορροπίες.

Το κρίσιμο στοιχείο βρίσκεται αλλού: η Κίνα μπορεί να κατασκευάζει τέτοιες φρεγάτες γρήγορα και σε μεγάλους αριθμούς.

Έτσι, το Πεκίνο δεν χρειάζεται κάθε πολεμικό πλοίο του να αποτελεί μια πανάκριβη και κορυφαία πλατφόρμα. Χρειάζεται αρκετά αξιόπιστα πλοία πολλαπλών ρόλων ώστε να συνοδεύουν μεγαλύτερες μονάδες, να προστατεύουν ομάδες μάχης, να κυνηγούν υποβρύχια και να διατηρούν συνεχή παρουσία σε τεράστιες θαλάσσιες εκτάσεις.

Ο Enrico Cau, ερευνητής του Taiwan Strategy Research Association, χαρακτηρίζει ουσιαστικά τη φρεγάτα έναν «πολλαπλασιαστή» για τις μεγαλύτερες μονάδες του κινεζικού στόλου, καθώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ένα ευρύ φάσμα επιχειρήσεων.

Γιατί ανησυχεί η Ταϊβάν

Για την Ταϊβάν, το ζήτημα είναι άμεσο.

Ο Huang Chung-ting, ερευνητής του Institute for National Defense and Security Research στην Ταϊπέι, επισημαίνει ότι η Ταϊβάν παρακολουθεί ιδιαίτερα την αύξηση των κινεζικών δυνατοτήτων στην ανθυποβρυχιακή άμυνα, στη συνοδεία ναυτικών σχηματισμών και στην αεράμυνα στόλου γύρω από τα Στενά.

Το Πεκίνο θεωρεί την αυτοδιοικούμενη Ταϊβάν τμήμα της κινεζικής επικράτειας, ενώ από το 2022 έχει αυξήσει σημαντικά τη στρατιωτική δραστηριότητα γύρω από το νησί.

Σε περίπτωση κρίσης, ένας μεγάλος αριθμός φρεγατών αυτού του τύπου θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για τη δημιουργία προστατευμένων ναυτικών σχηματισμών, τη συνοδεία μεγαλύτερων μονάδων και την επιτήρηση κρίσιμων θαλάσσιων περιοχών.

Συναγερμός και στην Ιαπωνία

Το Τόκιο εξετάζει το ίδιο πρόβλημα από διαφορετική γεωγραφική οπτική.

Η Ιαπωνία αναμένεται να παρακολουθεί στενά τις κινήσεις των Type 054A στην Ανατολική Σινική Θάλασσα, στα Στενά Μιγιάκο και γενικότερα κατά μήκος της λεγόμενης «πρώτης νησιωτικής αλυσίδας».

Η συγκεκριμένη γεωγραφική ζώνη έχει τεράστια στρατηγική σημασία, καθώς αποτελεί ουσιαστικά την πύλη μέσω της οποίας το κινεζικό Ναυτικό μπορεί να περάσει από τις περιφερειακές θάλασσες της Ανατολικής Ασίας στον δυτικό Ειρηνικό.

Παράλληλα, Κίνα και Ιαπωνία εξακολουθούν να βρίσκονται σε αντιπαράθεση για τις διαφιλονικούμενες νησίδες στην Ανατολική Σινική Θάλασσα, ενώ το Πεκίνο αντιδρά έντονα στην ολοένα πιο ξεκάθαρη στάση του Τόκιο απέναντι στο ζήτημα της Ταϊβάν.

Τι βλέπουν οι Αμερικανοί

Για τις Ηνωμένες Πολιτείες το πρόβλημα είναι ακόμη μεγαλύτερο.

Το ερώτημα για την Ουάσινγκτον δεν είναι απλώς πόσο ισχυρή είναι μία κινεζική φρεγάτα, αλλά εάν το Πολεμικό Ναυτικό της Κίνας δημιουργεί πλέον έναν αρκετά μεγάλο και σύγχρονο στόλο συνοδείας, ικανό να διατηρεί μακροχρόνιες αναπτύξεις στην ανοικτή θάλασσα.

Εάν το Πεκίνο αποκτήσει επαρκείς αριθμούς αξιόπιστων φρεγατών πολλαπλών ρόλων, τότε τα μεγαλύτερα και ακριβότερα κινεζικά αντιτορπιλικά και αεροπλανοφόρα θα μπορούν να επιχειρούν έχοντας γύρω τους ισχυρότερο προστατευτικό πλέγμα.

Αυτό σημαίνει ότι η συζήτηση για την Type 054A δεν αφορά απλώς ένα ακόμη κινεζικό πολεμικό πλοίο.

Αφορά τη σταδιακή μεταμόρφωση του κινεζικού Ναυτικού από μια δύναμη προσανατολισμένη κυρίως στην προστασία των κινεζικών ακτών σε έναν στόλο με δυνατότητα διαρκούς παρουσίας και προβολής ισχύος στον Ειρηνικό και δυνητικά πολύ μακρύτερα.

Δεν χρειάζεται να είναι η καλύτερη – χρειάζεται να είναι παντού

Αυτή είναι και η ουσία της ανησυχίας που καταγράφει το Defence News.

Η Type 054A μπορεί να μην είναι το πλέον προηγμένο πολεμικό πλοίο στον κόσμο. Δεν χρειάζεται όμως να είναι.

Μπορεί να αναλάβει ανθυποβρυχιακές αποστολές, προστασία και συνοδεία στόλου, αεράμυνα και επιχειρήσεις τόσο κοντά στις κινεζικές ακτές όσο και στην ανοικτή θάλασσα. Κυρίως, αποτελεί μία πλατφόρμα που η τεράστια κινεζική ναυπηγική βιομηχανία μπορεί να παράγει σε σημαντικούς αριθμούς.

Και στη ναυτική ισχύ οι αριθμοί εξακολουθούν να έχουν σημασία.

Το Πεκίνο φαίνεται να οικοδομεί όχι απλώς έναν στόλο αποτελούμενο από εντυπωσιακές μονάδες πρώτης γραμμής, αλλά ολόκληρη τη δομή που απαιτείται για να υποστηριχθούν αυτές οι μονάδες μακριά από τις κινεζικές βάσεις.

Γι’ αυτό μια φρεγάτα που από μόνη της μπορεί να χαρακτηρίζεται «μέτρια» καταλήγει να προκαλεί ανησυχία σε τρεις από τους σημαντικότερους στρατηγικούς αντιπάλους και ανταγωνιστές της Κίνας: την Ταϊβάν, την Ιαπωνία και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Λίγες ημέρες μετά την υπογραφή της Διακρατικής Συμφωνίας μεταξύ του ελληνικού υπουργείου Εθνικής Άμυνας και της ισραηλινής πλευράς, το Ισραήλ παρέχει διαβεβαιώσεις για τη μεταφορά τεχνογνωσίας, την από κοινού χρήση λογισμικού και τεχνολογίας, καθώς και τη συμμετοχή ελληνικών εταιρειών στη συμπαραγωγή των οπλικών συστημάτων που θα συγκροτήσουν την «Ασπίδα του Αχιλλέα».

Πρόκειται για το νέο πολυεπίπεδο σύστημα αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας της χώρας, συνολικού προϋπολογισμού 3,035 δισ. ευρώ, το οποίο φιλοδοξεί να προσφέρει προστασία τόσο στην ηπειρωτική Ελλάδα όσο και στο νησιωτικό σύμπλεγμα του Αιγαίου.

Παρά τις ισραηλινές διαβεβαιώσεις, όμως, το κρίσιμο ζήτημα της πρόσβασης στον πηγαίο κώδικα παραμένει θολό. Η αναφορά σε «κοινή χρήση λογισμικού» δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις θα αποκτήσουν πλήρη πρόσβαση στον κώδικα, ούτε ότι θα μπορούν να τροποποιούν, να αναβαθμίζουν και να προσαρμόζουν αυτόνομα τα συστήματα στις επιχειρησιακές ανάγκες της χώρας.

Ελληνική συμμετοχή άνω του 25%

Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας, Νίκος Δένδιας, έχει θέσει ως προϋπόθεση τη συμμετοχή της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας σε ποσοστό τουλάχιστον 25%, αποδίδοντας ιδιαίτερη βαρύτητα στην ουσιαστική μεταφορά τεχνογνωσίας και παραγωγικού έργου στο εγχώριο αμυντικό οικοσύστημα.

Σύμφωνα με όσα ανακοινώθηκαν κατά την υπογραφή της συμφωνίας, στις 31 Αυγούστου 2026, στις σχετικές διαδικασίες συμμετέχουν ήδη 19 ελληνικές εταιρείες, με το ύψος της εγχώριας συμμετοχής να υπολογίζεται σε περισσότερα από 750 εκατ. ευρώ. Παράλληλα, προβλέπεται η δημιουργία παραγωγικής βάσης στην Ελλάδα, με δυνατότητα να αποκτήσει και εξαγωγικό προσανατολισμό.

Ο διευθυντής του Οργανισμού Αντιπυραυλικής Άμυνας του ισραηλινού υπουργείου Άμυνας, Μοσέ Πατέλ, επιβεβαίωσε ότι προβλέπεται ελληνική βιομηχανική συμμετοχή περίπου 25%. Όπως ανέφερε, ισραηλινές βιομηχανίες βρίσκονται ήδη σε συνεργασία με υποψήφιες ελληνικές εταιρείες για την ανάπτυξη και τη συμπαραγωγή εξαρτημάτων.

Το γεγονός αυτό συνιστά σημαντική ευκαιρία για την ελληνική αμυντική βιομηχανία. Ωστόσο, έχουν διατυπωθεί επικρίσεις ότι το ποσοστό του 25% δεν έχει κατοχυρωθεί με σαφή και δεσμευτική νομική πρόβλεψη. Συνεπώς, ζητούμενο παραμένει εάν η εγχώρια συμμετοχή θα αφορά έργο υψηλής τεχνολογικής αξίας ή κυρίως την κατασκευή επιμέρους εξαρτημάτων και υποστηρικτικών υποδομών.

Η αντιπαράθεση για τον πηγαίο κώδικα

Στο επίκεντρο της πολιτικής και στρατιωτικής συζήτησης βρίσκεται η πρόσβαση της Ελλάδας στον πηγαίο κώδικα των ισραηλινών συστημάτων.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα, ο Μοσέ Πατέλ είχε αρχικά αναφέρει ότι ο πηγαίος κώδικας δεν περιλαμβάνεται στην άδεια χρήσης της συμφωνίας. Ακολούθησε παρέμβαση του ισραηλινού υπουργείου Άμυνας στο διαδικτυακό κείμενο της συνέντευξης, με τη διατύπωση να αναφέρεται πλέον σε «μεταφορά τεχνογνωσίας, από κοινού χρήση λογισμικού και τεχνολογίας με τις Ένοπλες Δυνάμεις, καθώς και συμμετοχή ελληνικών εταιρειών στη συμπαραγωγή».

Η διευκρίνιση αυτή, πάντως, δεν ισοδυναμεί με ρητή δέσμευση για παράδοση ή πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα. Άλλο πράγμα αποτελεί η δυνατότητα χρήσης και διασύνδεσης ενός λογισμικού και άλλο ο πλήρης έλεγχος της αρχιτεκτονικής του, των αναβαθμίσεων και των επιχειρησιακών παραμέτρων του.

Οι επικριτές της συμφωνίας προειδοποιούν ότι, χωρίς πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα ή τουλάχιστον χωρίς σαφώς κατοχυρωμένα κυριαρχικά δικαιώματα τροποποίησης και διαχείρισης, η Ελλάδα μπορεί να παραμείνει εξαρτημένη από τον ξένο κατασκευαστή. Πρόκειται για τον κίνδυνο «ομηρείας» στον οποίο είχε αναφερθεί και ο ίδιος ο Νίκος Δένδιας, υπογραμμίζοντας τη σημασία του εθνικού ελέγχου των οπλικών συστημάτων.