Το υποθαλάσσιο καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ δεν αποτελεί απλώς ένα ενεργειακό έργο. Είναι μία δοκιμασία της ικανότητας της Ελλάδας να ασκεί εμπράκτως τα κυριαρχικά της δικαιώματα, χωρίς να αναζητά φόρμουλες που μπορούν να μετατραπούν σε έμμεση αναγνώριση των παράνομων τουρκικών διεκδικήσεων.

Αυτό είναι το βασικό μήνυμα της ανάλυσης του Σάββα Καλεντερίδη, ο οποίος στέκεται ιδιαίτερα στην πληροφορία ότι εξετάζεται «απλή, τυπική ενημέρωση» των τουρκικών Αρχών από τη γαλλική εταιρεία που θα αναλάβει τις εργασίες.

Το κρίσιμο σημείο που κρύβεται στις λέξεις

Η Αθήνα εμφανίζεται αποφασισμένη να προχωρήσει στην ολοκλήρωση των βυθομετρήσεων και, στη συνέχεια, στην πόντιση του καλωδίου. Ελλάδα και Γαλλία φέρονται να έχουν καταρτίσει κοινό επιχειρησιακό και διπλωματικό σχέδιο, ώστε οι εργασίες να πραγματοποιηθούν χωρίς να δοθεί στην Άγκυρα περιθώριο δημιουργίας τετελεσμένων.

Η σχετική NAVTEX θα εκδοθεί αποκλειστικά από τις ελληνικές Αρχές, καθώς η συγκεκριμένη θαλάσσια περιοχή βρίσκεται μέσα στη ζώνη ελληνικής ευθύνης. Ο Καλεντερίδης διευκρινίζει, ωστόσο, ότι η αρμοδιότητα έκδοσης NAVTEX αποτελεί διοικητικό μέτρο για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και δεν κατοχυρώνει από μόνη της κυριαρχικά δικαιώματα.

Το πραγματικό πρόβλημα βρίσκεται αλλού: στην πιθανότητα ξεχωριστής ενημέρωσης της Τουρκίας από τη γαλλική εταιρεία, με το επιχείρημα ότι δεν πρέπει η Άγκυρα να επικαλεστεί αιφνιδιασμό.

Εδώ γεννιέται το εύλογο ερώτημα: εφόσον η NAVTEX αποτελεί διεθνή ενημέρωση προς όλους τους ναυτιλλομένους, για ποιον λόγο απαιτείται ειδική επικοινωνία με τις τουρκικές Αρχές;

Η Άγκυρα έχει ήδη διατυπώσει τη θέση ότι, όταν πραγματοποιούνται έρευνες ή ποντίσεις καλωδίων σε περιοχές επί των οποίων η ίδια δηλώνει ότι διατηρεί δικαιοδοσία, το κράτος της σημαίας των εμπλεκόμενων πλοίων οφείλει να επικοινωνεί μαζί της. Συνεπώς, ακόμη και μία ενημέρωση που η Αθήνα θα παρουσιάσει ως «απλή» και «τυπική» μπορεί να αξιοποιηθεί από την Τουρκία ως τεκμήριο αποδοχής της δικής της δικαιοδοσίας.

Στις διεθνείς διαφορές, οι λέξεις, τα έγγραφα και τα προηγούμενα έχουν βαρύτητα. Το ζητούμενο δεν είναι μόνο να περάσει μία φορά το καλώδιο, αλλά να μην εγκαθιδρυθεί ένας μηχανισμός άτυπου τουρκικού βέτο για κάθε μελλοντική έρευνα ή έργο στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η Αθήνα εξακολουθεί να αποφεύγει την ΑΟΖ με την Κύπρο

Η υπόθεση του καλωδίου επαναφέρει το μεγαλύτερο στρατηγικό κενό της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής: την απουσία οριοθέτησης ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας.

Η Λευκωσία, όπως επισημαίνεται στην εκπομπή, είναι εδώ και χρόνια τεχνικά και πολιτικά προετοιμασμένη. Από την περίοδο του Τάσσου Παπαδόπουλου έχει θέσει επανειλημμένα το ζήτημα στην Αθήνα. Η ελληνική πλευρά, όμως, αποφεύγει να προχωρήσει, φοβούμενη την αντίδραση της Τουρκίας.

Το αποτέλεσμα είναι η Ελλάδα να κινείται συνεχώς πίσω από τις τουρκικές πρωτοβουλίες. Προηγήθηκε το τουρκολιβυκό μνημόνιο, ακολούθησαν τα τουρκικά «θαλάσσια πάρκα» και τώρα προωθείται το νομοθετικό πλαίσιο της λεγόμενης «Γαλάζιας Πατρίδας».

Η Αθήνα απαντά κάθε φορά εκ των υστέρων, ενώ θα έπρεπε να έχει διαμορφώσει εκείνη το νομικό και διπλωματικό πεδίο.

Η άμεση οριοθέτηση της ελληνικής με την κυπριακή ΑΟΖ θα αναδείκνυε τη στρατηγική σημασία του συμπλέγματος Καστελλόριζου–Ρω–Στρογγύλης και θα ακύρωνε στην πράξη τον ισχυρισμό της Άγκυρας ότι η Τουρκία διαθέτει θαλάσσια σύνορα με την Αίγυπτο.

Η Κυπριακή Δημοκρατία απέδειξε το 2019 ότι ένα μικρό κράτος μπορεί να ασκήσει τα δικαιώματά του. Κατέθεσε συντεταγμένες για τη θαλάσσια περιοχή βορείως της Κύπρου και κάλεσε την Τουρκία είτε σε διαπραγμάτευση είτε σε προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο. Η Τουρκία απέρριψε την πρόταση, αλλά η Λευκωσία είχε ήδη καταγράψει επίσημα τη θέση της.

Το ερώτημα παραμένει αμείλικτο: γιατί δεν πράττει το ίδιο και η Ελλάδα;

Η ισχύς χτίζεται και με σχολεία

Ο Καλεντερίδης αναγνωρίζει ως θετική την αποστολή ελληνικού στρατιωτικού υλικού στις Ένοπλες Δυνάμεις του Λιβάνου, όπως και την ενίσχυση της ελληνικής παρουσίας στην Κύπρο με επιπλέον F-16 Viper στην αεροπορική βάση «Ανδρέας Παπανδρέου».

Ταυτοχρόνως, όμως, αναδεικνύει την απουσία μακρόπνοης ελληνικής στρατηγικής ήπιας ισχύος.

Εδώ και χρόνια υπάρχουν αραβόφωνες ελληνορθόδοξες κοινότητες στη Συρία που ζητούν δασκάλους, βιβλία και ελληνική παιδεία. Άνθρωποι οι οποίοι εξακολουθούν να αυτοπροσδιορίζονται ως απόγονοι των Βυζαντινών επιθυμούν να ξαναβρούν τη γλώσσα και την πολιτιστική τους σύνδεση με την Ελλάδα.

Κι όμως, οι ελληνικές προτάσεις για την ίδρυση σχολείου στη Δαμασκό συνάντησαν τοίχο, ενώ η Τουρκία εγκαινιάζει δικά της εκπαιδευτικά ιδρύματα και διευρύνει συστηματικά την επιρροή της.

Η εικόνα είναι αποκαλυπτική: η Τουρκία στέλνει σχολεία, επιχειρήσεις, στρατιωτικούς συμβούλους και πολεμικά πλοία από τη Συρία μέχρι τη Σομαλία και την Τανζανία, την ώρα που η Ελλάδα δυσκολεύεται να στείλει εκπαιδευτικούς σε ιστορικές ελληνορθόδοξες κοινότητες.

Κυπριακό: δεν υπάρχει εξίσωση θύματος και θύτη

Ιδιαίτερα αιχμηρή είναι η τοποθέτηση του Καλεντερίδη απέναντι στη συζήτηση περί «άρσης της απομόνωσης» των Τουρκοκυπρίων και οικοδόμησης εμπιστοσύνης.

Η απομόνωση, υπογραμμίζει, δεν προκλήθηκε από την Κυπριακή Δημοκρατία, αλλά από την εισβολή, τη στρατιωτική κατοχή και τη συγκρότηση ενός παράνομου αποσχιστικού μορφώματος. Δεν μπορεί να ζητείται από την πλευρά που υπέστη την εισβολή να νομιμοποιήσει τα αποτελέσματά της στο όνομα της καλής θέλησης.

Η πραγματική διαδικασία αποκατάστασης της εμπιστοσύνης αρχίζει με την αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων.

Η ιστορική αναφορά στις διαπραγματεύσεις της Γενεύης το 1974 είναι καθοριστική. Μετά την πρώτη εισβολή και ενώ είχε συμφωνηθεί κατάπαυση του πυρός, η τουρκική πλευρά απαίτησε να τεθεί υπό τον έλεγχό της περίπου το 34% της Κύπρου. Όταν ο Γλαύκος Κληρίδης ζήτησε χρόνο για διαβουλεύσεις, η Τουρκία εξαπέλυσε τον «Αττίλα 2».

Αυτή η πραγματικότητα δεν μπορεί να κρυφτεί πίσω από ωραία λόγια περί πολιτικής ισότητας, χαμένων ευκαιριών και συμφιλίωσης. Χωρίς αναγνώριση της εισβολής, της κατοχής, του σφετερισμού περιουσιών και του εποικισμού, η υποτιθέμενη μετριοπάθεια παραμένει πολιτικό προσωπείο.

Η Τουρκία εξαπλώνεται, αλλά δεν είναι άτρωτη

Η αντιπαράθεση Τουρκίας–Ισραήλ φωτίζει ακόμη μία αντίφαση της Άγκυρας. Ο Ερντογάν κατηγορεί το Ισραήλ για επεκτατισμό, ενώ τουρκικές στρατιωτικές δυνάμεις βρίσκονται στη Συρία, στο Ιράκ, στη Λιβύη, στη Σομαλία και στην κατεχόμενη Κύπρο.

Το Ισραήλ αξιοποιεί πλέον ανοικτά την τουρκική κατοχή της Κύπρου για να αντικρούσει τις κατηγορίες της Άγκυρας. Δεν το πράττει από φιλελληνισμό, αλλά επειδή εξυπηρετεί τα συμφέροντά του. Αυτό, όμως, δεν αναιρεί τη δυσάρεστη διαπίστωση ότι την κατοχή της Κύπρου την καταγγέλλουν πολλές φορές πιο έντονα ξένες κυβερνήσεις από ό,τι η ίδια η Αθήνα.

Παράλληλα, αναφορές σύμφωνα με τις οποίες το Ισραήλ εξετάζει εάν μπορεί να πλήξει τουρκικές δυνάμεις στη Συρία χωρίς ενεργοποίηση του άρθρου 5 του ΝΑΤΟ δείχνουν πόσο επικίνδυνα έχει κλιμακωθεί η σύγκρουση.

Η Τουρκία διαθέτει ισχύ και γεωπολιτικό βάθος, αλλά έχει σοβαρές οικονομικές αδυναμίες. Εξαρτάται από τη Ρωσία για ενέργεια, πρώτες ύλες, πυρηνική τεχνολογία και τουριστικά έσοδα, ενώ σημαντικό μέρος του φυσικού αερίου της προέρχεται από το Ιράν. Την ίδια στιγμή, οι εξαγωγές, οι τράπεζες, η χρηματοδότηση, οι ασφάλειες και οι μεγάλες επιχειρήσεις της παραμένουν δεμένες με τη Δύση.

Η γεωγραφία συνδέει την Τουρκία με την Ανατολή, αλλά τα χρήματα την κρατούν δεμένη στη Δύση.

Αυτό είναι και το σημείο στο οποίο η Ελλάδα οφείλει να χτίσει πραγματική στρατηγική πίεσης. Η τουρκική επιθετικότητα δεν αντιμετωπίζεται μόνο με ανακοινώσεις. Αντιμετωπίζεται με ευρωπαϊκές κυρώσεις, περιορισμούς στη χρηματοδότηση, κόστος στις εξαγωγές και ενεργοποίηση του δυτικού οικονομικού μηχανισμού.

Ιράν και Ουκρανία: η διπλωματία κάτω από τη σκιά της κλιμάκωσης

Στο Ιράν, ο ναυτικός αποκλεισμός και η εντεινόμενη οικονομική πίεση προκαλούν σοβαρές εσωτερικές δυσκολίες. Η ιρανική ηγεσία στέλνει δύο παράλληλα μηνύματα: στο εσωτερικό ζητεί κοινωνική συνοχή, αύξηση της παραγωγής και αντοχή στις κυρώσεις, ενώ στο εξωτερικό αφήνει ανοικτή την πόρτα της διπλωματίας.

Η Τεχεράνη επιχειρεί να μετατρέψει τα Στενά του Ορμούζ σε διαπραγματευτικό χαρτί για ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, συνδέοντας το άνοιγμά τους με τον τερματισμό των πολεμικών επιχειρήσεων στη Γάζα, στον Λίβανο και στη Συρία.

Στο ουκρανικό μέτωπο, η μυστική επίσκεψη του διοικητή της CIA στη Μόσχα δείχνει ότι Ηνωμένες Πολιτείες και Ρωσία διερευνούν ξανά τις δυνατότητες διαπραγμάτευσης. Η Ουάσιγκτον φέρεται να προωθεί τριμερή συνάντηση Τραμπ–Πούτιν–Ζελένσκι.

Την ίδια στιγμή, όμως, οι ουκρανικές υπηρεσίες προειδοποιούν ότι η Ρωσία προετοιμάζει μεγάλης κλίμακας επίθεση προς το Κίεβο και το Τσερνίχιβ. Υπάρχουν επίσης εκτιμήσεις ότι η Μόσχα ενδέχεται να δοκιμάσει τις αντοχές του ΝΑΤΟ, θεωρώντας πως τα δυτικά αποθέματα πυρομαχικών έχουν περιοριστεί λόγω των παράλληλων μετώπων.

Διπλωματία και στρατιωτική προετοιμασία κινούνται, επομένως, ταυτόχρονα. Η μία δεν αποκλείει την άλλη· συχνά αποτελεί το μέσο πίεσης για την επιτυχία της.

Το συμπέρασμα

Το νήμα που ενώνει όλες αυτές τις εξελίξεις είναι η διαφορά ανάμεσα στα κράτη που σχεδιάζουν και ενεργούν και σε εκείνα που αντιδρούν αφού έχουν ήδη δημιουργηθεί τετελεσμένα.

Η Ελλάδα διαθέτει διεθνές δίκαιο, συμμαχίες, γεωγραφία και στρατιωτικές δυνατότητες. Αυτό που της λείπει είναι η σταθερή πολιτική απόφαση να μετατρέψει τα πλεονεκτήματα αυτά σε εθνική στρατηγική.

Το καλώδιο, η οριοθέτηση ΑΟΖ με την Κύπρο, η παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο και η στήριξη των ελληνορθόδοξων κοινοτήτων δεν είναι διαφορετικά θέματα. Αποτελούν πλευρές της ίδιας αναμέτρησης: αν η Ελλάδα θα υπερασπίζεται ενεργητικά τον γεωπολιτικό της χώρο ή θα περιορίζεται να διαχειρίζεται κάθε φορά την επόμενη τουρκική απαίτηση.

Σε μια περίοδο κατά την οποία οι ισορροπίες στη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο μεταβάλλονται με μεγάλη ταχύτητα, η εκπομπή «Direct News» με τον Ανδρέα Μουντζουρούλια ανέδειξε ένα πυκνό πλέγμα εξελίξεων που συνδέει τη στρατιωτική αντιπαράθεση Ισραήλ–Τουρκίας στη Συρία με την ελληνική αποτροπή, την αυξανόμενη σημασία της Κύπρου και τη νέα τουρκική κινητικότητα στο Αιγαίο.

Κεντρική θέση στην εκπομπή κατείχε το σαφές μήνυμα του Μπενιαμίν Νετανιάχου προς την Άγκυρα και τη Δαμασκό να μην επεκτείνουν την τουρκική στρατιωτική παρουσία προς τη νότια Συρία. Σύμφωνα με όσα παρουσίασε ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός αποκάλυψε ότι είχαν προηγηθεί προειδοποιήσεις, οι οποίες δεν ελήφθησαν σοβαρά υπόψη, με αποτέλεσμα το Ισραήλ να δείξει στην πράξη ότι δεν πρόκειται να ανεχθεί παραβίαση των «κόκκινων γραμμών» του.

Το μήνυμα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα μετά τα ισραηλινά πλήγματα στην αεροπορική βάση Αμπού αλ Ντουχούρ. Η εκπομπή υποστήριξε ότι το Ισραήλ επιδιώκει να αποτρέψει τη μεταφορά τουρκικών μαχητικών, αντιαεροπορικών συστημάτων και στρατιωτικών υποδομών σε σημεία της Συρίας από τα οποία θα μπορούσαν να απειληθούν άμεσα τα ισραηλινά συμφέροντα.

Αναφορές για πλήγματα σε δίκτυο της ΜΙΤ

Ακόμη σοβαρότερη ήταν η πληροφορία που αποδόθηκε στον δημοσιογράφο και στρατιωτικό αναλυτή Μπαμπάκ Ταγκβαΐ. Σύμφωνα με τον ισχυρισμό του, οι Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις πραγματοποίησαν επιχειρήσεις εναντίον κρησφύγετων κοντά στη Δαμασκό, τα οποία φέρονται να χρησιμοποιούνταν από την τουρκική υπηρεσία πληροφοριών ΜΙΤ. Στο στόχαστρο, κατά την ίδια πηγή, βρίσκονταν Τούρκοι πράκτορες και στελέχη των ειδικών δυνάμεων.

Το σχετικό ρεπορτάζ του Directus επισημαίνει ότι πρόκειται για ισχυρισμούς και όχι για επισήμως επιβεβαιωμένη επιχείρηση.

Ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας ξεκαθάρισε ότι δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση, σημειώνοντας, ωστόσο, ότι οι πληροφορίες δεν διαψεύστηκαν από τις πηγές με τις οποίες επικοινώνησε. Παράλληλα, στην εκπομπή έγινε λόγος για συνεχείς περιπολίες ισραηλινών F-35I στον συριακό εναέριο χώρο, με αποστολή να αποτρέψουν την είσοδο τουρκικών F-16.

Η εικόνα που προκύπτει είναι εκείνη μιας έμμεσης αλλά ολοένα πιο επικίνδυνης σύγκρουσης: το Ισραήλ χτυπά υποδομές και περιορίζει τον επιχειρησιακό χώρο της Τουρκίας, ενώ η Άγκυρα επιδιώκει να μετατραπεί στον κυρίαρχο στρατιωτικό και πολιτικό παράγοντα της νέας Συρίας.

Η Ουάσιγκτον γνώριζε – Η Άγκυρα δεν ενημερώθηκε

Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε και η αμερικανική διάσταση. Όπως αναφέρθηκε στην εκπομπή, τουρκικά μέσα και αναλυτές παραδέχονται πλέον ότι η Ουάσιγκτον γνώριζε εκ των προτέρων για το ισραηλινό χτύπημα στην Αμπού αλ Ντουχούρ, χωρίς να ενημερώσει την Άγκυρα. Ο Τομ Μπάρακ, σύμφωνα με τη σχετική αναφορά στο Reuters που επικαλέστηκε η εκπομπή, δήλωσε ότι η Τουρκία δεν είχε προειδοποιηθεί.

Το σχετικό δημοσίευμα αποτυπώνει τον έντονο προβληματισμό που προκλήθηκε στην Τουρκία.

Την ίδια στιγμή, αμερικανικά δημοσιεύματα εμφανίζουν την Ουάσιγκτον να πιέζει το Ισραήλ να αποφύγει νέα κλιμάκωση στη Συρία, φοβούμενη ότι ένα ακόμη χτύπημα σε εγκατάσταση στρατηγικής σημασίας για την Άγκυρα θα μπορούσε να προκαλέσει άμεση τουρκική αντίδραση.

«Κλειδώνει» η Ασπίδα του Αχιλλέα

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η εκπομπή παρουσίασε ως κομβική εξέλιξη την προγραμματισμένη υπογραφή στο Τελ Αβίβ των συμφωνιών για την «Ασπίδα του Αχιλλέα». Το πρόγραμμα, συνολικού ύψους περίπου 3,1 δισ. ευρώ, προβλέπει τη δημιουργία ενός ενιαίου ελληνικού δικτύου αντιαεροπορικής, αντιβαλλιστικής και anti-drone άμυνας, με συστήματα όπως τα SPYDER, BARAK MX και David’s Sling. Οι συμφωνίες προβλέπεται να ενεργοποιήσουν ένα πρόγραμμα με ορίζοντα 35 μηνών.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στους δύο όρους που, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, εξασφάλισε η Αθήνα: συμμετοχή της ελληνικής αμυντικής και τεχνολογικής βιομηχανίας σε ποσοστό περίπου 25%, αξίας άνω των 700 εκατ. ευρώ, και πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα του κρίσιμου λογισμικού διοίκησης και ελέγχου.

Η δεύτερη πρόβλεψη θεωρείται καθοριστική, καθώς περιορίζει την εξάρτηση από τρίτους και επιτρέπει στην Ελλάδα να ενσωματώνει νέους αισθητήρες και όπλα στη μελλοντική αρχιτεκτονική αεράμυνας.

Το τουρκικό Akıncı στο Θρακικό Πέλαγος

Στο μέτωπο του Αιγαίου, η εκπομπή στάθηκε στην πτήση τουρκικού μη επανδρωμένου αεροσκάφους Akıncı στην ευρύτερη περιοχή μεταξύ Αλεξανδρούπολης, Σαμοθράκης, Ίμβρου και Λήμνου. Διευκρινίστηκε ότι, παρά τις αρχικές πληροφορίες, το UAV δεν πέταξε πάνω από την πόλη ή το αεροδρόμιο της Αλεξανδρούπολης, αλλά κινήθηκε στο Θρακικό Πέλαγος, νοτιοδυτικά της πόλης.

Το Akıncı δεν είναι ένα απλό μέσο επιτήρησης. Πρόκειται για βαριά πλατφόρμα, με μεγάλη αυτονομία, δορυφορικές επικοινωνίες, προηγμένους αισθητήρες και δυνατότητα μεταφοράς σημαντικού ωφέλιμου φορτίου. Την ώρα της τουρκικής δραστηριότητας βρισκόταν στην περιοχή και πολιτικό αεροσκάφος, γεγονός που οδήγησε σε ειδικό χειρισμό της πτήσης, χωρίς να υπάρξει κίνδυνος για τους επιβάτες. Η Πολεμική Αεροπορία αντέδρασε άμεσα. Η αποστολή του Akıncı προκάλεσε την απογείωση ζεύγους ελληνικών F-16.

Κατά την ανάλυση του Ανδρέα Μουντζουρούλια, μία τέτοια αποστολή μπορεί να έχει διπλό στόχο: συλλογή στρατιωτικών πληροφοριών και μέτρηση των ελληνικών αντανακλαστικών — από τον χρόνο εντοπισμού και την ενεργοποίηση των ραντάρ μέχρι τη διαδικασία απογείωσης και την πορεία των ελληνικών μαχητικών.

Στην ίδια γραμμή εντάχθηκε και η προβολή του σήματος «TurkAegean» σε γιγαντοοθόνη κοντά στην Αψίδα του Θριάμβου, στο Παρίσι. Η εκπομπή χαρακτήρισε την κίνηση οργανωμένη επιχείρηση διεθνοποίησης του όρου «τουρκικό Αιγαίο» και ζήτησε αντίδραση της ελληνικής κυβέρνησης προς τις γαλλικές αρχές.

Η «Γαλάζια Πατρίδα» γίνεται ισραηλινό πρόβλημα

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε σε ανάλυση της ισραηλινής οικονομικής εφημερίδας «Globes», σύμφωνα με την οποία το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» δεν αποτελεί πλέον μόνο ελληνοτουρκική ή κυπροτουρκική διαφορά.

Η διεύρυνση των τουρκικών θαλάσσιων διεκδικήσεων φέρνει την Άγκυρα σε άμεση επαφή με ισραηλινά συμφέροντα, ενεργειακές ζώνες, την Κυπριακή Δημοκρατία και ευρωπαϊκές υποδομές όπως ο Great Sea Interconnector. Σύμφωνα με τη σχετική ισραηλινή ανάλυση, η «Γαλάζια Πατρίδα» εξελίσσεται πλέον σε πραγματικό πρόβλημα και για το Ισραήλ.

Την ίδια ώρα, τουρκικά δημοσιεύματα αποτυπώνουν εντεινόμενο «σύνδρομο περικύκλωσης». Ο Ιμπραήμ Καραγκιούλ κάνει λόγο για μέτωπο Ελλάδας, Ισραήλ και δυτικών ή αραβικών κρατών με στόχο την ανάσχεση της τουρκικής ισχύος. Παράλληλα, η φιλοκυβερνητική «GZT» παρουσιάζει την αυξανόμενη ισραηλινή παρουσία στην Κυπριακή Δημοκρατία ως «μόνιμο στρατηγικό προγεφύρωμα» στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η Κύπρος στο επίκεντρο

Ο ρόλος της Κύπρου αναδείχθηκε ως κρίσιμος. Η γεωγραφική θέση του νησιού, η τουρκική κατοχή στο βόρειο τμήμα, η στενή συνεργασία της Κυπριακής Δημοκρατίας με την Ελλάδα και το Ισραήλ, καθώς και η ενισχυμένη ελληνική στρατιωτική παρουσία, δημιουργούν ένα εξαιρετικά ευαίσθητο στρατηγικό περιβάλλον.

Σύμφωνα με την ανάλυση που παρουσιάστηκε, μια τουρκοϊσραηλινή κρίση με αφετηρία τη Συρία θα μπορούσε να επεκταθεί στην Ανατολική Μεσόγειο, μετατρέποντας την Κύπρο σε δεύτερο πεδίο έντασης.

Ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας διευκρίνισε ότι αυτό δεν σημαίνει πως έχει αποφασιστεί μια γενικευμένη σύγκρουση. Σημαίνει, όμως, ότι υπάρχουν πλέον αλληλοεπικαλυπτόμενες «κόκκινες γραμμές» και ότι ο κίνδυνος στρατιωτικής κρίσης δεν μπορεί να απορρίπτεται ως ακραίο, θεωρητικό σενάριο.

Νέο άλμα για την Πολεμική Αεροπορία

Στο εξοπλιστικό πεδίο, η εκπομπή αναφέρθηκε στην προωθούμενη αναβάθμιση 38 ελληνικών F-16 Block 50 σε διαμόρφωση Viper. Η Αθήνα αναμένει την αμερικανική Letter of Offer and Acceptance, με στόχο τη δημιουργία ενός στόλου άνω των 120 F-16 Viper.

Μαζί με τα Rafale και τα μελλοντικά F-35, η εξέλιξη αυτή θα συγκροτήσει μία από τις ισχυρότερες και καλύτερα δικτυωμένες αεροπορικές δυνάμεις στη νοτιοανατολική πτέρυγα της Ευρώπης.

Το τελικό συμπέρασμα της εκπομπής ήταν σαφές: η περίοδος των λεγόμενων «ήρεμων νερών» έχει τελειώσει. Η επιστροφή των τουρκικών προκλήσεων, οι αμφισβητήσεις ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων, η ένταση γύρω από τα θαλάσσια πάρκα και τον Great Sea Interconnector, αλλά και η σύγκρουση συμφερόντων Τουρκίας–Ισραήλ στη Συρία, διαμορφώνουν ένα νέο και πιο επικίνδυνο περιβάλλον.

Ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας υποστήριξε ότι το κρίσιμο ζητούμενο για την Αθήνα δεν είναι η αναζήτηση της σύγκρουσης, αλλά η έγκαιρη και πειστική αποτροπή. Όπως τόνισε, στις κρίσεις τα πρώτα λεπτά είναι καθοριστικά. Η Ελλάδα οφείλει να δείξει ότι έχει την ισχύ και την πολιτική βούληση να αποτρέψει τα τετελεσμένα πριν αυτά μετατραπούν σε βάση για νέες υποχωρήσεις ή διαπραγματεύσεις υπό πίεση.

Γράφει ο Ταξίαρχος ε.α. Νικόλαος Μπόχτης

Η πρόσφατη απόφαση της Σερβίας να στραφεί αρχικά στη Ρωσία για την αντιμετώπιση των πυρκαγιών, με την αποστολή του Ρωσικού πυροσβεστικού αεροσκάφους Ilyushin Il-76P, αποτελεί χαρακτηριστικό της ιδιαίτερης εξωτερικής πολιτικής του Βελιγραδίου.

Η Σερβία παρότι είναι υποψήφια προς ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση και συμμετέχει στον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας, δεν ζήτησε αρχικά την ενεργοποίησή του και στράφηκε στη Μόσχα, επικαλούμενη την περιορισμένη διαθεσιμότητα Eυρωπαϊκών πτητικών μέσων.

Η υπόψη επιλογή προκάλεσε την αντίδραση των Βρυξελλών οι οποίες υπενθύμισαν ότι οι σχέσεις με τη Ρωσία δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως συνήθεις σχέσεις, ιδιαίτερα μετά την εισβολή στην Ουκρανία.

Την 21 Αυγούστου η Σερβία ενεργοποίησε τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας και η ΕΕ απέστειλε ελικόπτερα, πυροσβέστες και οχήματα, ενώ το Ρωσικό Il-76P συνέχισε να επιχειρεί ταυτόχρονα .

Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνει την στρατηγική του Βελιγραδίου το οποίο δεν επιλέγει αποκλειστικά Ανατολή ή Δύση αλλά αξιοποιεί παράλληλα διαφορετικά κέντρα ισχύος, διατηρώντας έτσι μεγαλύτερα περιθώρια στρατηγικών επιλογών.

Ρωσικό πυροσβεστικό αεροσκάφος στη Σερβία (Αύγουστος 2026). Πηγή Υπουργείο Εξωτερικών Ρωσίας.

Παρούσα κατάσταση

Η αποστολή του Ilyushin προφανώς έχει επιχειρησιακό και ανθρωπιστικό χαρακτήρα, αλλά δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από την ευρύτερη στρατηγική της Μόσχας για τη διατήρηση ισχυρών ερεισμάτων στην περιοχή.

Η Ρωσία χρησιμοποιεί συστηματικά μέσα ενημέρωσης, όπως το Sputnik και το RT Balkan, το οποίο εκπέμπει από το Βελιγράδι παρά τους Ευρωπαϊκους περιορισμούς, για να διαχέει τα μηνύματα της .

Οι στενοί θρησκευτικοί και ιστορικοί δεσμοί μεταξύ της Ρωσικής και της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας αποτελούν ένα πρόσθετο πεδίο επιρροής σε Σερβία, Μαυροβούνιο, Βόρεια Μακεδονία και Δημοκρατία Srpska.

Η ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμο παράγοντα πλην όμως το Βελιγράδι επιχειρεί να μειώσει τον βαθμό της Ρωσικής ιδιοκτησιακής παρουσίας, με την σε εξέλιξη μεταβίβαση σημαντικού ποσοστού της Σερβικής NIS από τη Ρωσική Gazprom Neft στην Ουγγρική MOL.

Επίσκεψη Αρχηγού Ενόπλων Δυνάμεων Σερβίας στις ΗΠΑ (Φεβρουάριος 2026).Πηγή Ένοπλες Δυνάμεις Σερβίας.

Διεύρυνση επιρροής Βελιγραδιού και Μόσχας στα Σκόπια

Η Βόρεια Μακεδονία, αν και μέλος του ΝΑΤΟ και συντονισμένη με την εξωτερική πολιτική της ΕΕ, δέχεται πιέσεις από τα δίκτυα επιρροής Βελιγραδίου, Μόσχας μέσω οικονομικής, θρησκευτικής και επικοινωνιακής επίδρασης.Το 2024 η άνοδος στην κυβέρνηση του VMRO-DPMNE λειτούργησε ως καταλύτης για την διεύρυνση της επιρροής αυτής.

Η νέα πολιτική ηγεσία των Σκοπίων, υιοθετώντας εθνικιστική ρητορική, δεν προχώρησε στις απαραίτητες συνταγματικές αλλαγές που απαιτεί η ΕΕ, οδηγώντας τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις της χώρας σε στασιμότητα.

Η Σερβία αποτελεί σημαντικό οικονομικό και εμπορικό εταίρο των Σκοπίων σε ιδιαίτερα κρίσιμους τομείς μεταξύ αυτών οι τηλεπικοινωνίες και τα ΜΜΕ προσφέροντας οικονομική και πολιτική στήριξη, την ίδια ώρα που οι σχέσεις της Βόρειας Μακεδονίας με τους ευρωπαίους γείτονές της, Ελλάδα και Βουλγαρία δοκιμάζονται.

Η αυξανομένη επιρροή της Σερβίας στη Βόρεια Μακεδονία έχει προκαλέσει ανησυχία σε Ευρωπαϊκό επίπεδο.Η ΕΕ επισήμανε ότι η εργαλειοποίηση του εθνικιστικού αφηγήματος περί «Σερβικού Κόσμου» (Srpski Svet) επιβραδύνει την Ευρωπαϊκή ενσωμάτωση των Σκοπίων και ενισχύει τη δημιουργία νέων εθνοτικών εντάσεων στα Δυτικά Βαλκάνια.

Σύμφωνα με εκθέσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, τα Σερβόφωνα μέσα ενημέρωσης αναπαράγουν τα αφηγήματα του Κρεμλίνου στη Βόρεια Μακεδονία με ενδεχόμενο την υπονόμευση της εμπιστοσύνης στους δυτικούς θεσμούς.

Κατά αυτόν τον τρόπο η Μόσχα παρότι από το 2022 έχει χαρακτηρίσει τα Σκόπια μη φιλική χώρα λόγω της στάσης στον πόλεμο με την Ουκρανία, αξιοποιεί την εθνικιστική στροφή και τους θρησκευτικούς δεσμούς και «επιστρέφει» στοχεύοντας τα συναισθήματα και τις κοινωνικές ανασφάλειες. Παρουσιάζεται ως ο υπερασπιστής της «μακεδονικής εθνικής ταυτότητας» προσφέροντας εναλλακτική «ελκυστική» πρόταση απέναντι στις χρονίζουσες πιέσεις για μεταρρυθμίσεις της ΕΕ.

Συνάντηση ΥΠΑΜ Σερβίας με Στρατιωτική Αντιπροσωπεία Κίνας (Αύγουστος 2026). Πηγή Υπουργείο Άμυνας Σερβίας.

Διαπιστώσεις Συμπεράσματα

Η γεωπολιτική κινητικότητα στα Βαλκάνια επεκτείνεται πλέον επίσημα και στο επίπεδο των αμυντικών συμπράξεων.Οι υπόψη εξελίξεις δημιούργησαν στην περιοχή δύο νέους περιφερειακούς σχηματισμούς αμυντικής συνεργασίας οι οποίοι υπό προϋποθέσεις δύναται να λειτουργήσουν ως αντίπαλοι πόλοι.

Η Κροατία, η Αλβανία (μέλη του ΝΑΤΟ) και το Κοσσυφοπέδιο, υπέγραψαν τριμερή αμυντική συμφωνία με στόχο την ενίσχυση της στρατιωτικής συνεργασίας, την αντιμετώπιση υβριδικών απειλών και την ενσωμάτωση του Κοσσυφοπεδίου στις Ευρωατλαντικές δομές

Η Σερβία προχώρησε σε επικαιροποίηση της συμφωνίας αμυντικής συνεργασίας με την Ουγγαρία, η οποία αν και είναι μέλος του ΝΑΤΟ, διατηρεί ιδιαίτερη σχέση με τη Ρωσία.Η υπόψη συμφωνία σε συνδυασμό με την μη επιδίωξη ένταξης του Βελιγραδίου στο Βορειοατλαντικό Σύμφωνο, δημιουργούν ένα πλέγμα που ενδέχεται να λειτουργεί ως δίαυλος του Κρεμλίνου στην καρδιά των Βαλκανίων.

Η επιρροή της Μόσχας αν και την παρούσα περίοδο δεν εκτιμάται ως κυρίαρχη,ενδέχεται να υπονομεύει την εμπιστοσύνη στην ΕΕ και να επιβραδύνει ή αναστείλει την ένταξη των Σκοπίων σε αυτή.

Επιπλέον δυνάμεις όπως η Κίνα και η Τουρκία εκδηλώνουν έντονο στρατηγικό ενδιαφέρον και παρουσία στην περιοχή.

Η Ελλάδα διατηρώντας ιστορικά ιδιαίτερες σχέσεις με την Σερβία, παρακολουθεί τα τεκταινόμενα στα βόρεια σύνορα και προσαρμόζει τον στρατηγικό σχεδιασμό εστιάζοντας στην αποτροπή εθνικιστικών αφηγημάτων και στη διατήρηση των απαραίτητων ισορροπιών.

Συνεκτιμώντας τα παραπάνω γίνεται αντιληπτό ότι το ουσιώδες για την Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΝΑΤΟ δεν είναι το ενδεχόμενο γραμμικής μετατόπισης των Βαλκανίων προς τη Ρωσική σφαίρα επιρροής, αλλά η διαμόρφωση ενός ολοένα πιο σύνθετου γεωπολιτικού χώρου, όπου η στασιμότητα της Ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, η αναζωπύρωση εθνικιστικών αφηγημάτων και ο ανταγωνισμός τρίτων δυνάμεων δημιουργούν νέες ευκαιρίες εξωτερικών παρεμβάσεων.

Τα Βαλκάνια δεν επιστρέφουν απλώς στον παραδοσιακό ανταγωνισμό Ανατολής και Δύσης αλλά εξελίσσονται σε ένα πολυδιάστατο πεδίο γεωπολιτικών αναμετρήσεων.

Σε αυτό το περιβάλλον το Βελιγράδι αρνείται το ρόλο του παθητικού θεατή επιδιώκοντας να αναδειχθεί διαμορφωτής των εξελίξεων και η Αθήνα οφείλει να παραμείνει αδιαμφισβήτητος πυλώνας σταθερότητας και ισχυρός παράγοντας αποτροπής.

Πηγές

Al Jazeera English: EU, Russian aircraft help Serbia battle wildfires

Atlantic Council Analysis: 2026 Outlook in the Western Balkans

Balkan Insight: EU Questions Serbia’s Turn to Russia for Help in Battling Wildfires

Deutsche Welle (DW): Western Balkans peace threatened by new military alliances?

EUCRTA / European Parliament Briefing: European Parliament: Growing concern over Serbia’s destabilising influence in the region

European Western Balkans: Military cooperation between Croatia, Albania and Kosovo prompts harsh reactions in Serbia

European Western Balkans: Serbia did not activate the EU Civil Protection Mechanism

Reuters: Serbia turns to Russia to help fight wildfires

The Geopost / European Parliament Reports: European Parliament report on North Macedonia raises concerns about so-called Serbian World project

The Western Balkans / The Western Balkans Policy Review: Russian and Serbian influence in North Macedonia