Αναλύσεις
Διπλωματικός σεισμός για το Κασμίρ! Αμερικανός πρέσβης το χαρακτήρισε «σημαντικό τμήμα της Ινδίας»
Οργισμένη αντίδραση του Πακιστάν, που επέδωσε επίσημη διαμαρτυρία στις ΗΠΑ – Λάθος, αλλαγή στάσης ή διαπραγματευτικό μήνυμα της Ουάσινγκτον προς Ισλαμαμπάντ και Νέο Δελχί;
Μία σύντομη δήλωση του Αμερικανού πρέσβη στην Ινδία, Σέρτζιο Γκορ, ήταν αρκετή για να προκαλέσει διπλωματική αναταραχή στη Νότια Ασία και να επαναφέρει στο προσκήνιο μία από τις πλέον επικίνδυνες εδαφικές διαφορές στον κόσμο: το ζήτημα του Κασμίρ.
Όπως αναφέρει σε ανάλυσή της η South China Morning Post, ο Σέρτζιο Γκορ επισκέφθηκε στις 19 Αυγούστου το Σριναγκάρ, πραγματοποιώντας την πρώτη επίσκεψη Αμερικανού πρέσβη στο υπό ινδική διοίκηση Τζαμού και Κασμίρ εδώ και έξι χρόνια.
Μιλώντας στους δημοσιογράφους, ο Αμερικανός διπλωμάτης χαρακτήρισε την περιοχή «σημαντικό τμήμα της Ινδίας».
«Αυτό είναι ένα σημαντικό τμήμα της Ινδίας», ανέφερε ο Γκορ, μία φράση επτά λέξεων η οποία ερμηνεύθηκε στο Ισλαμαμπάντ ως πιθανή εγκατάλειψη της παραδοσιακής αμερικανικής ουδετερότητας στο Κασμίρ.
Η αντίδραση του Πακιστάν υπήρξε άμεση. Μέσα σε λίγες ώρες, το πακιστανικό υπουργείο Εξωτερικών κάλεσε την ανώτερη Αμερικανίδα διπλωμάτη στο Ισλαμαμπάντ, Νάταλι Μπέικερ, στην οποία επέδωσε επίσημη διαμαρτυρία.
Η κυβέρνηση του Πακιστάν χαρακτήρισε τη δήλωση του Αμερικανού πρέσβη «ανεύθυνη» και «αντικειμενικά ανακριβή». Αντιθέτως, εκπρόσωπος του ινδικού υπουργείου Εξωτερικών δήλωσε στα τοπικά μέσα ενημέρωσης ότι δεν έβλεπε «κανέναν λόγο να σχολιάσει την απογοήτευση του Πακιστάν».
Σπάνια κίνηση των ΗΠΑ στο Κασμίρ – Ο Σέρτζιο Γκορ στο Σριναγκάρ: «Σημαντικό τμήμα της Ινδίας»
Η αμερικανική ουδετερότητα και η σημασία της φράσης
Το Κασμίρ αποτελεί διαφιλονικούμενη περιοχή των Ιμαλαΐων, την οποία διεκδικούν στο σύνολό της τόσο η Ινδία όσο και το Πακιστάν. Από την ανεξαρτησία και τη διαίρεση της βρετανικής Ινδίας το 1947, το εδαφικό ζήτημα έχει αποτελέσει αιτία τριών πολέμων ανάμεσα στις δύο πυρηνικές δυνάμεις, καθώς και πολυάριθμων ένοπλων επεισοδίων και συνοριακών κρίσεων.
Η Ινδία ελέγχει σήμερα την πυκνοκατοικημένη κεντρική και νότια κοιλάδα του Κασμίρ, ενώ το Πακιστάν διοικεί το δυτικό τμήμα, το οποίο περιλαμβάνει το Αζάντ Κασμίρ και το Γκιλγκίτ-Μπαλτιστάν.
Η πάγια επίσημη θέση της Ουάσινγκτον ήταν ότι το καθεστώς του Κασμίρ παραμένει άλυτο και ότι η διαφορά πρέπει να διευθετηθεί διμερώς από την Ινδία και το Πακιστάν.
Για τον λόγο αυτό, η αναφορά του Γκορ έγινε δεκτή στο Νέο Δελχί ως ενδεχόμενη μετατόπιση των ΗΠΑ προς την ινδική θέση. Στο Ισλαμαμπάντ, αντιθέτως, θεωρήθηκε ένδειξη ότι η Ουάσινγκτον μπορεί να εγκαταλείπει δεκαετίες προσεκτικά μελετημένης ουδετερότητας.
Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν έχει εκδοθεί επίσημη ανακοίνωση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ που να τροποποιεί την αμερικανική πολιτική. Το ινδικό υπουργείο Εξωτερικών απέφυγε επίσης να αξιοποιήσει επισήμως τη δήλωση, αρνούμενο να εμπλακεί ευθέως στην αντιπαράθεση που προκάλεσε η διαμαρτυρία του Πακιστάν.
Λάθος ή σκόπιμο μήνυμα;
Οι αναλυτές που μίλησαν στη South China Morning Post εμφανίστηκαν διχασμένοι ως προς το πραγματικό βάρος της δήλωσης. Οι περισσότεροι, όμως, εκτίμησαν ότι δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί εντελώς τυχαία.
Ο Βίβεκ Μίσρα, αναπληρωτής διευθυντής στρατηγικών σπουδών στο Observer Research Foundation του Νέου Δελχί, χαρακτήρισε τη φράση «διακριτικό μήνυμα» προς το Πακιστάν. Κατά την εκτίμησή του, η Ουάσινγκτον υπενθύμισε στο Ισλαμαμπάντ ότι η αμερικανική υποστήριξη δεν είναι απεριόριστη ή άνευ όρων.
Ο Μίσρα υποστήριξε ότι η πορεία του Τζαμού και Κασμίρ υπήρξε τα τελευταία χρόνια «σε μεγάλο βαθμό ειρηνική και προσανατολισμένη στην ανάπτυξη». Αντιπαρέβαλε την κατάσταση αυτή με τις πρόσφατες ταραχές στο πακιστανικό τμήμα της περιοχής, όπου οι δυνάμεις ασφαλείας συγκρούστηκαν με διαδηλωτές που ζητούσαν θεσμικές μεταρρυθμίσεις και μέτρα ανακούφισης από τον πληθωρισμό.
Το 2019 η Ινδία κατήργησε το ειδικό καθεστώς αυτονομίας του τμήματος του Κασμίρ που διοικεί, θέτοντάς το υπό τον άμεσο έλεγχο της κεντρικής κυβέρνησης. Η απόφαση προκάλεσε αρχικά μεγάλες διαδηλώσεις και αυστηρούς περιορισμούς ασφαλείας. Ακολούθησαν, όμως, σημαντικές επενδύσεις σε υποδομές και αύξηση του εσωτερικού τουρισμού, στοιχεία που η ινδική κυβέρνηση προβάλλει ως απόδειξη σταθεροποίησης.
Η περιοχή εξακολουθεί να παραμένει εξαιρετικά εύφλεκτη. Φονική επίθεση ενόπλων στο ινδικό Κασμίρ, την ευθύνη για την οποία το Νέο Δελχί απέδωσε στο Ισλαμαμπάντ, προκάλεσε τετραήμερη στρατιωτική σύγκρουση με εκατέρωθεν πυραυλικά και αεροπορικά πλήγματα.
Η σύνδεση με το Ιράν και το Πακιστάν
Ο αναλυτής θεμάτων Νότιας Ασίας Πριατζίτ Ντεμπσαρκάρ εκτίμησε ότι η τοποθέτηση του Γκορ δεν ήταν απλώς μία διπλωματική αστοχία. Τη χαρακτήρισε «αλλαγή στάσης από ανώτερο Αμερικανό εκπρόσωπο» και την ενέταξε στο ευρύτερο πλαίσιο των σχέσεων των ΗΠΑ με το Πακιστάν.
Κατά την άποψή του, η Ουάσινγκτον πιθανότατα δεν έμεινε ικανοποιημένη από τις συμφωνίες κατάπαυσης του πυρός στον πόλεμο ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του Ιράν, στη διαμεσολάβηση των οποίων είχε συμβάλει το Πακιστάν.
Ο ίδιος υποστήριξε ότι ήταν αναμενόμενο οι ΗΠΑ να προχωρήσουν σε «διόρθωση πορείας», αναγνωρίζοντας περισσότερο την ινδική οπτική, ιδιαίτερα στο ζήτημα της διασυνοριακής τρομοκρατίας. Υπενθύμισε, παράλληλα, ότι ΗΠΑ και Ινδία διαθέτουν σημαντικά κοινά συμφέροντα στους τομείς της ασφάλειας, του εμπορίου και των σχέσεων μεταξύ των κοινωνιών τους.
Πρόσθετο βάρος στη δήλωση προσδίδει ο διπλός ρόλος του Γκορ, ο οποίος, εκτός από πρέσβης στην Ινδία, υπηρετεί και ως ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για τη Νότια και Κεντρική Ασία.
«Προσωπική αποστολή» του Γκορ
Πιο επιφυλακτικός εμφανίστηκε ο αναλυτής του Atlantic Council Μάικλ Κούγκελμαν, ο οποίος προειδοποίησε ότι δεν πρέπει να αποδίδεται υπερβολική σημασία σε μία μόνο φράση.
Κατά την εκτίμησή του, η δήλωση εντάσσεται στην «προσωπική αποστολή» του Γκορ να ενισχύσει μία σχέση ΗΠΑ-Ινδίας που είχε αρχίσει να παρουσιάζει προβλήματα. Ο Αμερικανός πρέσβης έχει εμφανιστεί ιδιαίτερα δραστήριος και θετικός απέναντι στο Νέο Δελχί από την ανάληψη των καθηκόντων του τον Ιανουάριο.
Η επίσκεψή του στο Κασμίρ, όπως και η αναφορά του στο ενδεχόμενο υποβάθμισης της αμερικανικής ταξιδιωτικής οδηγίας για την περιοχή, έγιναν δεκτές από την Ινδία ως ψήφος εμπιστοσύνης στις προσπάθειες σταθεροποίησης.
Ο Γκορ επαίνεσε τις τοπικές αρχές για τα «απίστευτα βήματα» που έχουν κάνει, όπως είπε, ώστε να καταστήσουν την περιοχή ασφαλέστερη. Σύμφωνα με τον Μίσρα, ακόμη και αν η δήλωση δεν υποδηλώνει επίσημη αλλαγή της αμερικανικής πολιτικής, θα μπορούσε να ενισχύσει το επιχειρηματικό κλίμα στο ινδικό Κασμίρ.
Το Κασμίρ ως διαπραγματευτικό χαρτί για την εμπορική συμφωνία
Ο πολιτικός σχολιαστής Χαρς Ραμασουάμι βλέπει πίσω από τη δήλωση και μία πιθανή συναλλακτική διάσταση. Σύμφωνα με την εκτίμησή του, η Ουάσινγκτον ενδέχεται να δοκίμαζε τις πολιτικές αντιδράσεις στο ζήτημα του Κασμίρ, την ώρα που διαπραγματεύεται με την Ινδία μία κρίσιμη διμερή εμπορική συμφωνία.
Ο Αμερικανός πρέσβης είχε δηλώσει τον Ιούνιο ότι η εμπορική συμφωνία απείχε ελάχιστα από την ολοκλήρωσή της. Παρά τις αισιόδοξες δηλώσεις, όμως, οι διαπραγματεύσεις έχουν καθυστερήσει.
«Ακούμε συνεχώς ότι μία συμφωνία βρίσκεται προ των πυλών», σημείωσε ο Μίσρα, προσθέτοντας ότι τόσο η κυβέρνηση Τραμπ όσο και η Ινδία αρνούνται μέχρι στιγμής να υποχωρήσουν από ορισμένες βασικές διαπραγματευτικές θέσεις.
Η δήλωση για το Κασμίρ θα μπορούσε, επομένως, να λειτουργήσει ως πολιτικό δώρο προς το Νέο Δελχί ή ως ένδειξη καλής θέλησης, με σκοπό να δημιουργηθούν ευνοϊκότερες συνθήκες για την ολοκλήρωση της εμπορικής συμφωνίας.
Επανεκκίνηση των σχέσεων ΗΠΑ-Ινδίας
Οι δύο πλευρές φαίνεται ότι επιχειρούν να αποκαταστήσουν μία σχέση που είχε υποστεί φθορά εξαιτίας των εμπορικών διαφωνιών και της πρόσφατης προσέγγισης της Ουάσινγκτον με το Πακιστάν.
Ο Γκορ ανακοίνωσε ότι ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο θα επισκεφθεί εκ νέου την Ινδία τον Οκτώβριο. Θα είναι η δεύτερη επίσκεψή του από τον Μάιο και, σύμφωνα με αναλυτές, ενδέχεται να προετοιμάσει το έδαφος για μία πολυαναμενόμενη επίσκεψη του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στο Νέο Δελχί.
Ούτε ο Ρούμπιο ούτε ο Τραμπ έχουν πραγματοποιήσει αντίστοιχη επίσημη επίσκεψη στο Πακιστάν.
Η δήλωση του Σέρτζιο Γκορ δεν συνιστά, από μόνη της, επίσημη αναγνώριση της ινδικής κυριαρχίας σε ολόκληρο το Κασμίρ. Η απουσία σχετικής ανακοίνωσης από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ επιβάλλει προσοχή στις ερμηνείες.
Ωστόσο, στη διπλωματία οι λέξεις σπανίως είναι αθώες – ιδιαίτερα όταν αφορούν ένα έδαφος για το οποίο έχουν ήδη διεξαχθεί τρεις πόλεμοι ανάμεσα σε δύο πυρηνικές δυνάμεις. Είτε επρόκειτο για προσωπική διατύπωση είτε για υπολογισμένο μήνυμα, ο Αμερικανός πρέσβης άγγιξε μία από τις βαθύτερες πληγές της Νότιας Ασίας και υποχρέωσε Ινδία, Πακιστάν και ΗΠΑ να μετρήσουν εκ νέου τις λέξεις και τις συμμαχίες τους.
Αναλύσεις
Η Ινδία επιχειρεί να ανακόψει την Κίνα στους BRICS – Ο αγώνας για την ηγεσία του Παγκόσμιου Νότου
Μια διαφορετική ανάγνωση του ρόλου της Ινδίας στους BRICS παρουσιάζει ανάλυση του Imran Khurshid στο Middle East Forum, λίγες ημέρες πριν από τη Σύνοδο Κορυφής στο Νέο Δελχί. Σύμφωνα με τον αναλυτή, το πραγματικό διακύβευμα για την Ινδία είναι να εμποδίσει την Κίνα να μονοπωλήσει την εκπροσώπηση του Παγκόσμιου Νότου και παράλληλα να αποτρέψει τη μετατροπή των BRICS σε έναν ανοιχτά αντιδυτικό συνασπισμό υπό την επιρροή Πεκίνου, Μόσχας και Τεχεράνης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις ισορροπίες στο αναδυόμενο πολυπολικό διεθνές σύστημα παρουσιάζει η ανάλυση του Imran Khurshid στο Middle East Forum, ενόψει της 18ης Συνόδου Κορυφής των BRICS, η οποία θα πραγματοποιηθεί στο Νέο Δελχί στις 12 και 13 Σεπτεμβρίου 2026.
Ο αναλυτής υποστηρίζει ότι η Ινδία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια δύσκολη στρατηγική εξίσωση: από τη μία πλευρά επιδιώκει να εδραιωθεί ως ηγετική δύναμη του Παγκόσμιου Νότου και από την άλλη δεν επιθυμεί οι BRICS να εξελιχθούν σε μέτωπο γεωπολιτικής αντιπαράθεσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες και συνολικά τη Δύση.
Στο επίκεντρο αυτής της προσπάθειας βρίσκεται αναπόφευκτα η αντιπαλότητα με την Κίνα.
Η μάχη για το ποιος θα εκφράσει τον Παγκόσμιο Νότο
Η Σύνοδος πραγματοποιείται σε μία περίοδο κατά την οποία βαθαίνουν οι διαχωριστικές γραμμές μεταξύ Βορρά και Νότου αλλά και Ανατολής και Δύσης.
Οι πόλεμοι στη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη παραμένουν ανοικτοί, ενώ πολλές αναπτυσσόμενες οικονομίες αντιμετωπίζουν αυξανόμενο χρέος και κίνδυνο δημοσιονομικών κρίσεων.
Την ίδια στιγμή, η Κίνα διευρύνει συστηματικά το οικονομικό και στρατηγικό της αποτύπωμα στον αναπτυσσόμενο κόσμο μέσω χρηματοδοτήσεων, κατασκευής υποδομών και μιας σειράς διεθνών πρωτοβουλιών.
Σύμφωνα με την ανάλυση, η διαδικασία αυτή δημιουργεί σχέσεις εξάρτησης και επιτρέπει στο Πεκίνο να διαμορφώνει σταδιακά το στρατηγικό περιβάλλον προς όφελός του.
Ακριβώς σε αυτό το πεδίο επιχειρεί να παρουσιάσει μια διαφορετική πρόταση η Ινδία.
Η ινδική απάντηση στην κινεζική «διπλωματία του χρέους»
Δεν είναι τυχαίο ότι η Ινδία επέλεξε ως κεντρικό θέμα της φετινής προεδρίας των BRICS το «Building for Resilience, Innovation, Cooperation and Sustainability», δηλαδή την οικοδόμηση ανθεκτικότητας, καινοτομίας, συνεργασίας και βιωσιμότητας.
Το Νέο Δελχί επιχειρεί να μεταφέρει τη συζήτηση από τη γενική γεωπολιτική αντιπαράθεση σε συγκεκριμένους μηχανισμούς συνεργασίας και ανάπτυξης.
Ο Khurshid αντιπαραβάλλει αυτή την προσέγγιση με την κινεζική πολιτική χρηματοδότησης έργων και χρέους, η οποία έχει προκαλέσει ανησυχίες για τη δημιουργία μακροχρόνιων στρατηγικών εξαρτήσεων.
Η ινδική πρόταση στηρίζεται, σύμφωνα με τον ίδιο, στην προβολή ενός μοντέλου βιώσιμης, διαφανούς και υπεύθυνης ανάπτυξης χωρίς πολιτικά και στρατηγικά ανταλλάγματα.
«Χωρίς την Ινδία οι BRICS θα γίνονταν αντιδυτικός συνασπισμός»
Εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη θέση της ανάλυσης του Middle East Forum.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, σημειώνει ο Khurshid, αντιμετώπιζαν επί χρόνια τους BRICS κυρίως μέσα από το πρίσμα της Κίνας και της Ρωσίας.
Ωστόσο, η Ινδία λειτουργεί ως δύναμη εξισορρόπησης στο εσωτερικό του σχήματος.
Η εκτίμηση του αναλυτή είναι σαφής: χωρίς την παρουσία της Ινδίας, η Κίνα, η Ρωσία και το Ιράν θα μπορούσαν να μετατρέψουν τους BRICS σε έναν περισσότερο ξεκάθαρο αντιδυτικό συνασπισμό.
Το Νέο Δελχί δεν επιθυμεί μια τέτοια εξέλιξη.
Αντιθέτως, επιχειρεί να διατηρήσει τους BRICS ως πλατφόρμα διαλόγου και πρακτικής συνεργασίας, αποφεύγοντας να τους μετατρέψει σε γεωπολιτικό αντίπαλο του δυτικού κόσμου.
Η Ινδία δεν θέλει πόλεμο κατά του δολαρίου
Χαρακτηριστική είναι και η στάση του Νέου Δελχί απέναντι στην πολυσυζητημένη «αποδολαριοποίηση».
Η Ινδία δεν αντιμετωπίζει την αποδυνάμωση του δολαρίου ως στρατηγικό στόχο των BRICS.
Η αιτία, σύμφωνα με την ανάλυση, είναι βαθύτερη από τις σχέσεις της με την Ουάσινγκτον.
Μία οργανωμένη προσπάθεια περιορισμού της διεθνούς κυριαρχίας του δολαρίου, χωρίς την ύπαρξη μιας αξιόπιστης εναλλακτικής λύσης, θα μπορούσε τελικά να ενισχύσει δυσανάλογα την Κίνα.
Ειδικότερα, θα μπορούσε να επιταχύνει τη διεθνοποίηση του κινεζικού γουάν, δίνοντας στο Πεκίνο ακόμη μεγαλύτερη οικονομική επιρροή.
Για την Ινδία, η αντικατάσταση της αμερικανικής νομισματικής κυριαρχίας από μια κινεζική δεν αποτελεί ελκυστική προοπτική.
Οι BRICS δεν είναι τόσο ενωμένοι όσο φαίνονται
Η ανάλυση αποδομεί παράλληλα την εικόνα ενός συμπαγούς στρατοπέδου των BRICS.
Η εσωτερική ενότητα του σχήματος χαρακτηρίζεται ουσιαστικά ως ψευδαίσθηση.
Ινδία και Κίνα είναι στρατηγικοί ανταγωνιστές. Ιράν και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν διαφορετικά και σε ορισμένα πεδία ανταγωνιστικά περιφερειακά συμφέροντα. Τα κράτη-μέλη διαθέτουν διαφορετικά πολιτικά συστήματα, οικονομικές προτεραιότητες και διεθνείς συμμαχίες.
Οι αποκλίσεις τους γίνονται ακόμη μεγαλύτερες όταν καλούνται να τοποθετηθούν απέναντι σε μεγάλες διεθνείς κρίσεις.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και η επίτευξη ουσιαστικής κοινής διακήρυξης στη Σύνοδο του Νέου Δελχί μπορεί να αποδειχθεί δύσκολη.
Ο ρόλος της Ινδίας ως «γέφυρα»
Η στρατηγική που αποδίδει το Middle East Forum στην Ινδία είναι εκείνη της γέφυρας ανάμεσα σε δύο κόσμους.
Από τη μία πλευρά, το Νέο Δελχί θέλει να ηγηθεί της προσπάθειας για μεγαλύτερη εκπροσώπηση των αναπτυσσόμενων κρατών και να ενισχύσει τη θέση του ως μία από τις σημαντικότερες φωνές του Παγκόσμιου Νότου.
Από την άλλη, η Ινδία είναι η μεγαλύτερη δημοκρατία του κόσμου και ένας ολοένα σημαντικότερος στρατηγικός εταίρος των Ηνωμένων Πολιτειών και άλλων δυτικών κρατών.
Η οικονομική πραγματικότητα έχει επίσης βαρύνουσα σημασία.
Η συνέχιση της ινδικής ανάπτυξης εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από την πρόσβαση σε δυτικά κεφάλαια, τεχνολογία, αγορές και επενδύσεις. Συνεπώς, μια πλήρης γεωπολιτική ρήξη με τη Δύση θα ήταν αντίθετη προς τα μακροπρόθεσμα συμφέροντα του Νέου Δελχί.
Το δίλημμα Μόντι: Δύση χωρίς εγκατάλειψη του Παγκόσμιου Νότου
Αυτό ακριβώς συνιστά και τη μεγάλη πρόκληση για την κυβέρνηση του Ναρέντρα Μόντι.
Η Ινδία δεν μπορεί να εγκαταλείψει τους BRICS, καθώς κάτι τέτοιο θα άφηνε τεράστιο πολιτικό και οικονομικό χώρο στην Κίνα να εμφανιστεί ως ο κυρίαρχος εκπρόσωπος του αναπτυσσόμενου κόσμου.
Δεν μπορεί όμως και να επιτρέψει στους BRICS να μετατραπούν σε όχημα της κινεζικής και ρωσικής αντιπαράθεσης με τη Δύση.
Για τον Khurshid, η απάντηση βρίσκεται στην προώθηση μιας πρακτικής ατζέντας που θα επικεντρώνεται στην ανάπτυξη, στη χρηματοδότηση, στο εμπόριο, στην τεχνολογία, στην ενέργεια και στην επισιτιστική ασφάλεια.
Με άλλα λόγια, η μάχη μέσα στους BRICS δεν αφορά μόνο το μέλλον του ίδιου του οργανισμού. Αφορά το ποιος θα καθορίσει την πολιτική ταυτότητα και τις προτεραιότητες του Παγκόσμιου Νότου τις επόμενες δεκαετίες.
Και σε αυτή την αναμέτρηση, σύμφωνα με την ανάλυση του Middle East Forum, ο σημαντικότερος ανταγωνισμός δεν είναι απαραιτήτως μεταξύ BRICS και Δύσης. Είναι ο ανταγωνισμός Ινδίας και Κίνας στο εσωτερικό του ίδιου του Παγκόσμιου Νότου.
GEOPOLITICO
«Ασπίδα του Αχιλλέα»: Ισραηλινές διαβεβαιώσεις για τεχνογνωσία και συμπαραγωγή – Ανοιχτό το ζήτημα του πηγαίου κώδικα
Το Ισραήλ επιβεβαιώνει τη συμμετοχή της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας στο φιλόδοξο πρόγραμμα των 3,035 δισ. ευρώ και κάνει λόγο για κοινή χρήση λογισμικού. Ωστόσο, οι επίσημες τοποθετήσεις δεν απαντούν ξεκάθαρα στο κρίσιμο ερώτημα: Θα αποκτήσει η Ελλάδα πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα των συστημάτων;
Λίγες ημέρες μετά την υπογραφή της Διακρατικής Συμφωνίας μεταξύ του ελληνικού υπουργείου Εθνικής Άμυνας και της ισραηλινής πλευράς, το Ισραήλ παρέχει διαβεβαιώσεις για τη μεταφορά τεχνογνωσίας, την από κοινού χρήση λογισμικού και τεχνολογίας, καθώς και τη συμμετοχή ελληνικών εταιρειών στη συμπαραγωγή των οπλικών συστημάτων που θα συγκροτήσουν την «Ασπίδα του Αχιλλέα».
Πρόκειται για το νέο πολυεπίπεδο σύστημα αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας της χώρας, συνολικού προϋπολογισμού 3,035 δισ. ευρώ, το οποίο φιλοδοξεί να προσφέρει προστασία τόσο στην ηπειρωτική Ελλάδα όσο και στο νησιωτικό σύμπλεγμα του Αιγαίου.
Παρά τις ισραηλινές διαβεβαιώσεις, όμως, το κρίσιμο ζήτημα της πρόσβασης στον πηγαίο κώδικα παραμένει θολό. Η αναφορά σε «κοινή χρήση λογισμικού» δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις θα αποκτήσουν πλήρη πρόσβαση στον κώδικα, ούτε ότι θα μπορούν να τροποποιούν, να αναβαθμίζουν και να προσαρμόζουν αυτόνομα τα συστήματα στις επιχειρησιακές ανάγκες της χώρας.
Ελληνική συμμετοχή άνω του 25%
Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας, Νίκος Δένδιας, έχει θέσει ως προϋπόθεση τη συμμετοχή της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας σε ποσοστό τουλάχιστον 25%, αποδίδοντας ιδιαίτερη βαρύτητα στην ουσιαστική μεταφορά τεχνογνωσίας και παραγωγικού έργου στο εγχώριο αμυντικό οικοσύστημα.
Σύμφωνα με όσα ανακοινώθηκαν κατά την υπογραφή της συμφωνίας, στις 31 Αυγούστου 2026, στις σχετικές διαδικασίες συμμετέχουν ήδη 19 ελληνικές εταιρείες, με το ύψος της εγχώριας συμμετοχής να υπολογίζεται σε περισσότερα από 750 εκατ. ευρώ. Παράλληλα, προβλέπεται η δημιουργία παραγωγικής βάσης στην Ελλάδα, με δυνατότητα να αποκτήσει και εξαγωγικό προσανατολισμό.
Ο διευθυντής του Οργανισμού Αντιπυραυλικής Άμυνας του ισραηλινού υπουργείου Άμυνας, Μοσέ Πατέλ, επιβεβαίωσε ότι προβλέπεται ελληνική βιομηχανική συμμετοχή περίπου 25%. Όπως ανέφερε, ισραηλινές βιομηχανίες βρίσκονται ήδη σε συνεργασία με υποψήφιες ελληνικές εταιρείες για την ανάπτυξη και τη συμπαραγωγή εξαρτημάτων.
Το γεγονός αυτό συνιστά σημαντική ευκαιρία για την ελληνική αμυντική βιομηχανία. Ωστόσο, έχουν διατυπωθεί επικρίσεις ότι το ποσοστό του 25% δεν έχει κατοχυρωθεί με σαφή και δεσμευτική νομική πρόβλεψη. Συνεπώς, ζητούμενο παραμένει εάν η εγχώρια συμμετοχή θα αφορά έργο υψηλής τεχνολογικής αξίας ή κυρίως την κατασκευή επιμέρους εξαρτημάτων και υποστηρικτικών υποδομών.
Η αντιπαράθεση για τον πηγαίο κώδικα
Στο επίκεντρο της πολιτικής και στρατιωτικής συζήτησης βρίσκεται η πρόσβαση της Ελλάδας στον πηγαίο κώδικα των ισραηλινών συστημάτων.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα, ο Μοσέ Πατέλ είχε αρχικά αναφέρει ότι ο πηγαίος κώδικας δεν περιλαμβάνεται στην άδεια χρήσης της συμφωνίας. Ακολούθησε παρέμβαση του ισραηλινού υπουργείου Άμυνας στο διαδικτυακό κείμενο της συνέντευξης, με τη διατύπωση να αναφέρεται πλέον σε «μεταφορά τεχνογνωσίας, από κοινού χρήση λογισμικού και τεχνολογίας με τις Ένοπλες Δυνάμεις, καθώς και συμμετοχή ελληνικών εταιρειών στη συμπαραγωγή».
Η διευκρίνιση αυτή, πάντως, δεν ισοδυναμεί με ρητή δέσμευση για παράδοση ή πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα. Άλλο πράγμα αποτελεί η δυνατότητα χρήσης και διασύνδεσης ενός λογισμικού και άλλο ο πλήρης έλεγχος της αρχιτεκτονικής του, των αναβαθμίσεων και των επιχειρησιακών παραμέτρων του.
Οι επικριτές της συμφωνίας προειδοποιούν ότι, χωρίς πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα ή τουλάχιστον χωρίς σαφώς κατοχυρωμένα κυριαρχικά δικαιώματα τροποποίησης και διαχείρισης, η Ελλάδα μπορεί να παραμείνει εξαρτημένη από τον ξένο κατασκευαστή. Πρόκειται για τον κίνδυνο «ομηρείας» στον οποίο είχε αναφερθεί και ο ίδιος ο Νίκος Δένδιας, υπογραμμίζοντας τη σημασία του εθνικού ελέγχου των οπλικών συστημάτων.
GEOPOLITICO
Η Τουρκία ενοχλείται με την ενίσχυση τον νησιών!
Σε ένα κλίμα αυξανόμενης έντασης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, με την Άγκυρα να παρακολουθεί με εμφανή ανησυχία την ενίσχυση της ελληνικής αποτρεπτικής ισχύος και τη στρατηγική συνεργασία Αθήνας–Ιερουσαλήμ, κινήθηκε η νέα εκπομπή «Direct News» με τον Ανδρέα Μουντζουρούλια. Στο επίκεντρο βρέθηκαν η επίσκεψη του Ιμπραήμ Καλίν στην Αθήνα, οι τουρκικές αντιδράσεις για τα Rafale και την «Ασπίδα του Αχιλλέα», το Καστελλόριζο, η αποχώρηση του TÜBİTAK Marmara και η νέα ένταση στον Έβρο.
Η εκπομπή άνοιξε, ωστόσο, σε εντελώς διαφορετικό τόνο. Ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας αναφέρθηκε στην πτώση του Phantom στην Τανάγρα και στον θάνατο των δύο αεροπόρων, εκφράζοντας τα συλλυπητήριά του προς τις οικογένειές τους και την Πολεμική Αεροπορία. Μάλιστα, αφιέρωσε τη συγκεκριμένη εκπομπή στη μνήμη τους, υπογραμμίζοντας ότι δεν υπάρχει λόγος συνεχούς αναπαραγωγής των σκληρών εικόνων του δυστυχήματος.
Τουρκική ανησυχία για Rafale και ισραηλινά συστήματα
Περνώντας στα ελληνοτουρκικά, ο παρουσιαστής στάθηκε ιδιαίτερα σε όσα μεταδίδονται πλέον από τουρκικά τηλεοπτικά δίκτυα και διαδικτυακές εκπομπές.
Σύμφωνα με όσα παρουσίασε, Τούρκοι αναλυτές αναγνωρίζουν ότι ο συνδυασμός των ελληνικών Rafale με τα νέα ισραηλινής προέλευσης αμυντικά συστήματα μπορεί να δημιουργήσει σημαντικό επιχειρησιακό πλεονέκτημα για την Ελλάδα.
Αυτό ακριβώς, κατά την εκπομπή, βρίσκεται πίσω από μεγάλο μέρος της έντονης ρητορικής που καταγράφεται τις τελευταίες ημέρες στα τουρκικά μέσα ενημέρωσης.
Από τη μία πλευρά εμφανίζονται σχολιαστές που υποβαθμίζουν τις ελληνικές δυνατότητες. Από την άλλη, όμως, υπάρχουν Τούρκοι αναλυτές που προειδοποιούν ότι τα περιθώρια για την Άγκυρα στενεύουν καθώς μεταβάλλεται σταδιακά η στρατιωτική ισορροπία.
Τι φέρεται να μετέφερε ο Ιμπραήμ Καλίν
Ιδιαίτερο βάρος δόθηκε στην πρόσφατη επίσκεψη του επικεφαλής της τουρκικής ΜΙΤ, Ιμπραήμ Καλίν, στην Ελλάδα.
Σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν στην εκπομπή, η τουρκική πλευρά μετέφερε δύο βασικές θέσεις προς την Αθήνα: να μη συνεχιστεί η στρατιωτική ενίσχυση των ελληνικών νησιών και να περιοριστεί η εμβάθυνση της στρατηγικής συνεργασίας Ελλάδας και Ισραήλ.
Ο Μουντζουρούλιας υποστήριξε ότι οι συγκεκριμένες πληροφορίες επιβεβαιώνουν όσα είχε μεταδώσει το Direct News τις προηγούμενες ημέρες σχετικά με το παρασκήνιο της επίσκεψης Καλίν.
Κατά την εκπομπή, η Αθήνα δεν αποδέχθηκε τις τουρκικές αξιώσεις, γεγονός που συνδέθηκε με τη μεταγενέστερη σκλήρυνση της δημόσιας ρητορικής του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Το μήνυμα που αποδίδεται στην τουρκική πλευρά είναι ουσιαστικά ότι η Άγκυρα αντιμετωπίζει πλέον ως ενιαίο πρόβλημα τόσο την ελληνική στρατιωτική ενίσχυση όσο και τη στενότερη αμυντική σύνδεση της Ελλάδας με το Ισραήλ.
Στο στόχαστρο το Καστελλόριζο
Σημαντικό τμήμα της εκπομπής αφορούσε και το Καστελλόριζο.
Ο Μουντζουρούλιας παρουσίασε αναφορές του CNN Türk και άλλων τουρκικών μέσων, στα οποία γίνεται συζήτηση ακόμη και για την παρουσία ελληνικών πολεμικών πλοίων στην περιοχή.
Παράλληλα, τουρκικοί κύκλοι επιχειρούν να συνδέσουν τις ελληνικές κινήσεις στο νοτιοανατολικό Αιγαίο με το Ισραήλ, προβάλλοντας σενάρια περί «ισραηλινής παρουσίας» στα ελληνικά νησιά ή περί ευρύτερου σχεδιασμού Αθήνας και Ιερουσαλήμ.
Η εικόνα που προκύπτει από τις τοποθετήσεις που συγκέντρωσε η εκπομπή είναι ότι το Καστελλόριζο επανέρχεται δυναμικά στην τουρκική δημόσια συζήτηση.
Αναταραχή για την επιστροφή του TÜBİTAK Marmara
Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι αντιδράσεις στο εσωτερικό της Τουρκίας μετά την επιστροφή του ερευνητικού TÜBİTAK Marmara.
Σύμφωνα με το Direct News, απόστρατοι στρατιωτικοί και αναλυτές, ιδιαίτερα από τον κεμαλικό χώρο, θέτουν δημόσια το ερώτημα γιατί το τουρκικό πλοίο δεν συνέχισε την αποστολή του.
Ορισμένοι εξ αυτών συνδέουν την αποχώρησή του με την ελληνική αντίδραση και υποστηρίζουν ότι η κυβέρνηση Ερντογάν δεν θέλησε να οδηγήσει την κατάσταση σε περαιτέρω κλιμάκωση απέναντι στην Ελλάδα και, ευρύτερα, απέναντι στον άξονα συνεργασίας Αθήνας–Ιερουσαλήμ.
Έτσι δημιουργείται και ένα εσωτερικό μέτωπο πίεσης προς τον Ερντογάν από τουρκικούς εθνικιστικούς και κεμαλικούς κύκλους.
Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» αλλάζει την εξίσωση
Κεντρικό θέμα αποτέλεσε επίσης η ελληνική αεράμυνα.
Η εκπομπή παρουσίασε δηλώσεις και αναλύσεις για την «Ασπίδα του Αχιλλέα», με την εκτίμηση ότι η ανάπτυξη ενός πολυεπίπεδου δικτύου αεράμυνας και αντιπυραυλικής προστασίας μπορεί να μεταβάλει ουσιαστικά τα δεδομένα απέναντι στην Τουρκία.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στον συνδυασμό Rafale, νέων φρεγατών και ισραηλινών συστημάτων, καθώς και στην ανάπτυξη δικτύου που θα αξιοποιεί προηγμένες τεχνολογίες και τεχνητή νοημοσύνη.
Το κρίσιμο σημείο δεν είναι μόνο η απόκτηση νέων όπλων. Είναι η διασύνδεσή τους σε ένα συνολικό σύστημα επιτήρησης, έγκαιρης προειδοποίησης και αντιμετώπισης πολλαπλών απειλών.
Νέο μέτωπο στον Έβρο
Στο ήδη επιβαρυμένο σκηνικό προστίθεται και ο Έβρος.
Στην εκπομπή έγινε αναφορά στην τουρκική αντίδραση για την επέκταση του ελληνικού φράχτη και στη ρηματική διακοίνωση της Άγκυρας, με την τουρκική πλευρά να εγείρει ζητήματα για συγκεκριμένα σημεία κατά μήκος της μεθορίου.
Η εξέλιξη δείχνει ότι η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται πλέον στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά επεκτείνεται και στα χερσαία σύνορα.
Η στρατηγική σχέση Ελλάδας–Ισραήλ
Ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας επέμεινε ιδιαίτερα στη σημασία της σχέσης με το Ισραήλ, σημειώνοντας ότι πρόκειται για διακρατική στρατηγική επιλογή και όχι για σχέση που εξαρτάται αποκλειστικά από τον Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Υπενθύμισε ότι η προσέγγιση αναπτύχθηκε επί διαφορετικών ελληνικών κυβερνήσεων και εκτίμησε ότι θα συνεχιστεί ανεξάρτητα από τις μελλοντικές πολιτικές εξελίξεις στο Ισραήλ.
Στο ίδιο πλαίσιο παρουσιάστηκαν ισραηλινές τοποθετήσεις που αντιμετωπίζουν την Τουρκία ως αυξανόμενη στρατηγική πρόκληση.
Και η Ινδία μπαίνει στην εξίσωση
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχαν οι αναφορές της εκπομπής σε δημοσιεύματα μεγάλων ινδικών μέσων.
Σύμφωνα με αυτά, η στρατηγική του Νέου Δελχί απέναντι στην Άγκυρα αρχίζει να συνδέεται με τις κινήσεις Ελλάδας και Ισραήλ, σχηματίζοντας ένα πολύ ευρύτερο πλέγμα γεωπολιτικών ανταγωνισμών που εκτείνεται από τον Ινδοειρηνικό μέχρι το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Ινδικά μέσα παρουσιάζουν παράλληλα την «Ασπίδα του Αχιλλέα» ως ελληνική κίνηση που προβληματίζει σοβαρά την Άγκυρα και εκτιμούν ότι η Ελλάδα εκσυγχρονίζει με ταχύτητα τις Ένοπλες Δυνάμεις της.
Η μεγάλη εικόνα
Η βασική εικόνα που μετέφερε το «Direct News» είναι αυτή μιας Τουρκίας που παρακολουθεί με αυξανόμενη ανησυχία τη μεταβολή του περιφερειακού περιβάλλοντος.
Η Ελλάδα ενισχύει την αποτρεπτική της ισχύ, η στρατηγική σχέση με το Ισραήλ αποκτά ισχυρό αμυντικό και τεχνολογικό σκέλος, η Ινδία εμφανίζεται όλο και περισσότερο στις αναλύσεις για την Ανατολική Μεσόγειο και στην ίδια την Τουρκία αναπτύσσεται συζήτηση για το κατά πόσο η Άγκυρα κινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπη με έναν δυσμενέστερο συσχετισμό δυνάμεων.
Και αυτό ίσως εξηγεί σε σημαντικό βαθμό γιατί η ένταση της τουρκικής ρητορικής ανεβαίνει όσο η Αθήνα προχωρά στην υλοποίηση των νέων εξοπλιστικών και στρατηγικών επιλογών της.
-
Άμυνα3 μήνες πρινΣάλος με εικόνες από τον «Θαλασσόλυκο 2026»: Τούρκοι δείχνουν Έλληνα αξιωματικό δίπλα σε αξιωματικό του ψευδοκράτους – Χαραλαμπίδης στο Geopolitico: “Φέρουν ευθύνες Δένδιας και Α’ΓΕΕΘΑ”
-
Άμυνα2 μήνες πρινΡωσσικό ΜΜΕ: Ελληνικό «μπλόκο» στην απαίτηση για Patriot – Πώς γνωρίζει το Κίεβο απόρρητα στοιχεία για τους πυραύλους μας;
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ1 μήνα πρινΠακιστανός με καναδική υπηκοότητα ο υπαίτιος της πυρκαγιάς στον Έβρο! Πιθανόν να μετέφερε μετανάστες
-
GEOPOLITICO4 ημέρες πρινΤο διέρρευσε ο Παπαχελάς! Έφεραν τον Καλίν στο Μαξίμου – Τί συζήτησε με τον Μητσοτάκη;
-
Πολιτική2 μήνες πρινΣεισμός από το Ισραήλ! Ο Υπουργός Εξωτερικών ανοίγει τον φάκελο της αναγνώρισης της γενοκτονίας των Αρμενίων
-
Αναλύσεις2 εβδομάδες πρινΚαραγκιούλ: «Αν Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ επιτεθούν στην Τουρκία, ο χάρτης του Αιγαίου θα αλλάξει»
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ3 εβδομάδες πρινΞέσπασμα της μητέρας της Μυρτούς για την υπόθεση Τζαβέντ Ασλάμ: «Δεν ξεχνώ ποτέ» – «Δήμαρχος των Πακιστανών ο Δούκας»
-
Αναλύσεις2 μήνες πρινΕάν η Τουρκία απορρίψει τη συμφωνία αποχώρησης από την Κύπρο θα απομακρυνθεί δια της βίας