Σημαντική μεταβολή στον χρονικό ορίζοντα της αμερικανικής στρατιωτικής πολιτικής απέναντι στο Ιράν σηματοδοτούν οι τελευταίες δηλώσεις του προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ.

Σύμφωνα με το Reuters, στις 8 Οκτωβρίου 2026, ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε ότι δεν προτίθεται να διατάξει νέες στρατιωτικές επιθέσεις εναντίον του Ιράν πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές για το Κογκρέσο, που είναι προγραμματισμένες για τις 3 Νοεμβρίου.

Παράλληλα, ανέφερε ότι βρίσκονται σε εξέλιξη παραγωγικές διαπραγματεύσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, παρά τις σημαντικές διαφωνίες που εξακολουθούν να χωρίζουν τις δύο πλευρές.

Στο επίκεντρο τα Στενά του Ορμούζ

Ένα από τα σημαντικότερα αντικείμενα των συνομιλιών αποτελεί η αποκατάσταση της ασφαλούς ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.

Η συγκεκριμένη θαλάσσια αρτηρία συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τις διεθνείς αγορές και διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη μεταφορά πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.

Οι διαταραχές στη ναυσιπλοΐα έχουν προκαλέσει αυξημένη αβεβαιότητα στην παγκόσμια ενεργειακή αγορά, επηρεάζοντας τις τιμές των καυσίμων και το κόστος μεταφορών.

Οι δύο πλευρές έχουν ανταλλάξει προτάσεις για τον περιορισμό της έντασης και την επαναλειτουργία της κρίσιμης θαλάσσιας διαδρομής.

Ωστόσο, σύμφωνα με το Reuters, ο Τραμπ απέρριψε την τελευταία ιρανική πρόταση, στοιχείο που καταδεικνύει ότι οι συνομιλίες δεν έχουν ακόμη οδηγήσει σε ουσιαστική συμφωνία.

Το πυρηνικό πρόγραμμα παραμένει αγκάθι

Πέρα από το ζήτημα της ναυσιπλοΐας, σοβαρές διαφορές καταγράφονται και γύρω από το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.

Η Τεχεράνη επιμένει στο δικαίωμά της να συνεχίσει τον εμπλουτισμό ουρανίου και να διατηρήσει πυρηνικό υλικό, ενώ η αμερικανική πλευρά ζητεί ουσιαστικούς περιορισμούς.

Οι διαφωνίες αυτές δυσχεραίνουν τη διαμόρφωση μιας ευρύτερης συμφωνίας ασφάλειας.

Η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα ως σημαντική απειλή, ενώ το Ιράν απορρίπτει τις κατηγορίες ότι επιδιώκει να αποκτήσει πυρηνικά όπλα.

Η επίτευξη συμφωνίας προϋποθέτει επομένως διευθετήσεις τόσο στο ζήτημα των πυρηνικών δραστηριοτήτων όσο και στο πλαίσιο των περιφερειακών εγγυήσεων ασφαλείας.

Νέες κυρώσεις σε 17 πλοία του σκιώδους στόλου

Παρά τις διπλωματικές επαφές, η αμερικανική κυβέρνηση εντείνει την οικονομική πίεση στην Τεχεράνη.

Στις 8 Οκτωβρίου, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών ανακοίνωσε νέες κυρώσεις εναντίον δικτύων μεταφοράς ιρανικού πετρελαίου και πετροχημικών προϊόντων.

Στο πακέτο περιλαμβάνονται 17 πλοία που οι αμερικανικές αρχές συνδέουν με τη λειτουργία του λεγόμενου σκιώδους στόλου του Ιράν.

Στόχος των κυρώσεων είναι ο περιορισμός των οικονομικών πόρων που, σύμφωνα με την Ουάσιγκτον, χρησιμοποιούνται για τη χρηματοδότηση στρατιωτικών δραστηριοτήτων, πυραυλικών προγραμμάτων και οργανισμών που συνδέονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης.

Η ταυτόχρονη χρήση διπλωματίας και κυρώσεων αναδεικνύει τη διττή αμερικανική προσέγγιση: αναζήτηση συμφωνίας από τη μία πλευρά, διατήρηση ισχυρών μοχλών πίεσης από την άλλη.

Το πετρέλαιο αντιδρά στις δηλώσεις Τραμπ

Οι αναφορές του Αμερικανού προέδρου σε διαπραγματεύσεις και αποφυγή νέας στρατιωτικής δράσης συνέβαλαν στη μείωση των τιμών του πετρελαίου κατά την πρωινή συνεδρίαση της 9ης Οκτωβρίου.

Σύμφωνα με το Reuters, το Brent υποχώρησε κοντά στα 103 δολάρια το βαρέλι, καθώς οι αγορές αξιολόγησαν θετικά το ενδεχόμενο περιορισμού της στρατιωτικής έντασης.

Η αποκλιμάκωση, ωστόσο, παραμένει εύθραυστη. Οι πολεμικές επιχειρήσεις στην Υεμένη, η αστάθεια στον Περσικό Κόλπο και οι κίνδυνοι για τις ενεργειακές εγκαταστάσεις εξακολουθούν να δημιουργούν σοβαρές πιέσεις.

Η εσωτερική πολιτική διάσταση στις ΗΠΑ

Η ανακοίνωση Τραμπ πραγματοποιείται λιγότερο από έναν μήνα πριν από τις ενδιάμεσες αμερικανικές εκλογές.

Η αύξηση των τιμών της ενέργειας και το οικονομικό κόστος της αντιπαράθεσης με το Ιράν έχουν καταστεί σημαντικά ζητήματα στην εσωτερική πολιτική συζήτηση.

Σύμφωνα με δημοσκόπηση Reuters/Ipsos που επικαλείται το πρακτορείο, το 60% των ερωτηθέντων αποδοκιμάζει τον χειρισμό της κατάστασης από τον Τραμπ.

Η χρονική σύμπτωση της διπλωματικής πρωτοβουλίας με την εκλογική περίοδο προσδίδει πρόσθετη πολιτική διάσταση στις εξελίξεις, χωρίς να αρκεί για να τεκμηριώσει ότι η συγκεκριμένη απόφαση υπαγορεύτηκε αποκλειστικά από εκλογικούς υπολογισμούς.

Η Μέση Ανατολή σε κρίσιμο σταυροδρόμι

Η πιθανότητα περιορισμού της αμερικανοϊρανικής αντιπαράθεσης θα μπορούσε να επηρεάσει σημαντικά τις ευρύτερες γεωπολιτικές ισορροπίες.

Μια συμφωνία για τα Στενά του Ορμούζ θα συνέβαλλε στη βελτίωση της ασφάλειας των ενεργειακών μεταφορών, ενώ ενδεχόμενη αποτυχία των συνομιλιών θα διατηρούσε τον κίνδυνο νέας κλιμάκωσης.

Το ερώτημα είναι εάν το χρονικό περιθώριο που δημιουργεί η αμερικανική απόφαση θα αξιοποιηθεί για ουσιαστικές διαπραγματεύσεις ή εάν η σύγκρουση θα εισέλθει σε νέα φάση μετά τις εκλογές.

Η αποφυγή άμεσης στρατιωτικής δράσης δεν ισοδυναμεί με ειρηνευτική συμφωνία. Το κρίσιμο στοιχείο θα είναι η επίτευξη συγκεκριμένων δεσμεύσεων για τη ναυσιπλοΐα, το πυρηνικό πρόγραμμα και την περιφερειακή ασφάλεια.

Σαφή προειδοποίηση για τους κινδύνους που, κατά την εκτίμησή του, κρύβει η αμερικανική μεσολάβηση στο ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου απηύθυνε ο Σάββας Καλεντερίδης, μιλώντας στη «Ναυτεμπορική». Ο στρατιωτικός αναλυτής άσκησε αυστηρή κριτική στους ελληνικούς χειρισμούς και υποστήριξε ότι ενδεχόμενη υποχώρηση απέναντι στις τουρκικές αξιώσεις θα μπορούσε να δημιουργήσει προηγούμενο με συνέπειες για ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο και το Αιγαίο.

«Το καλώδιο θα τυλιχτεί στον λαιμό κάποιου και θα τον πνίξει. Ελπίζω να μην είναι η Ελλάδα», είπε χαρακτηριστικά, αποτυπώνοντας την ανησυχία του για την εξέλιξη της υπόθεσης.

Άλλο η προσωπική στάση Ρούμπιο, άλλο η αμερικανική πολιτική

Αποτιμώντας την επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο, ο Καλεντερίδης αναγνώρισε ότι ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών έχει προσωπικά στηρίξει ελληνικές και κυπριακές θέσεις. Υπενθύμισε την κοινή του παρουσία με τον Μπομπ Μενέντεζ σε πρωτοβουλίες υπέρ των ελληνικών συμφερόντων, διευκρινίζοντας όμως ότι στην Αθήνα ήρθε πλέον ως επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας.

Στο πλαίσιο αυτό, χαρακτήρισε «τεράστιο λάθος» την ανάδειξη του θέματος του καλωδίου στις ερωτήσεις προς τον Ρούμπιο, εφόσον δεν είχε προηγουμένως διασφαλιστεί, όπως υποστήριξε, ότι η απάντηση θα ενίσχυε τις ελληνικές θέσεις.

Κατά την εκτίμησή του, μια αναφορά στο ευρωπαϊκό και αμερικανικό ενδιαφέρον για το έργο θα αποτελούσε δήλωση στήριξης. Αντίθετα, η συζήτηση περί παρέμβασης και διπλωματικής πρωτοβουλίας, σε συνδυασμό με αναφορές σε άλλες εμπλεκόμενες χώρες, ανοίγει χώρο για την Τουρκία.

Ο ίδιος επέκρινε την απουσία αναφοράς στο διεθνές δίκαιο από τις απαντήσεις που σχολίαζε, θεωρώντας ότι έτσι εξισώνονται η ελληνική θέση και οι τουρκικές διεκδικήσεις.

Η προειδοποίηση από τις προηγούμενες κρίσεις

Για να εξηγήσει τις επιφυλάξεις του, επικαλέστηκε την κρίση του «Χόρα», τη συμφωνία της Βέρνης, την κρίση του «Σισμίκ», το Νταβός και τα Ίμια. Κατά τη δική του ανάγνωση, οι αμερικανικές παρεμβάσεις σε προηγούμενες ελληνοτουρκικές κρίσεις δεν διασφάλισαν τα ελληνικά συμφέροντα.

Ειδικά για τα Ίμια, επικαλέστηκε δημόσια μαρτυρία Αμερικανού διπλωμάτη, σύμφωνα με την οποία η νομική υπηρεσία του Στέιτ Ντιπάρτμεντ είχε γνωμοδοτήσει υπέρ της ελληνικής κυριαρχίας. Υποστήριξε ότι η πολιτική διαχείριση της κρίσης άνοιξε τελικά τον δρόμο για τη θεωρία των γκρίζων ζωνών.

Το ερώτημα που έθεσε ήταν ποια εγγύηση υπάρχει ότι μια νέα αμερικανική παρέμβαση θα υπηρετήσει τα ελληνικά συμφέροντα. Αντιπρότεινε την αντιμετώπιση του ζητήματος από την Ελλάδα μαζί με την Ευρώπη.

Από το «Oruç Reis» στην Κάσο

Ο Καλεντερίδης συνέδεσε τη σημερινή κατάσταση με την κρίση του «Oruç Reis» το 2020 και τα γεγονότα στην Κάσο τον Ιούλιο του 2024. Υποστήριξε ότι η Τουρκία επέλεξε και στις δύο περιπτώσεις να στρατιωτικοποιήσει το ζήτημα, χρησιμοποιώντας πολεμικά πλοία για να επιβάλει τις διεκδικήσεις της στο πεδίο.

Για την Κάσο ανέφερε ότι η Άγκυρα έστειλε πέντε πολεμικά πλοία και κατηγόρησε την ελληνική πλευρά για υποχώρηση. Κατά την εκτίμησή του, η εξέλιξη αυτή επέτρεψε στην Τουρκία να προβάλει στην πράξη τις αξιώσεις του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Το πρόβλημα, όπως το περιέγραψε, είναι ότι η Άγκυρα επιδιώκει πολιτικό αντάλλαγμα για να μην επαναλάβει τη στρατιωτική παρεμπόδιση: την αναγνώριση, έστω μέσω ασαφών διατυπώσεων, κάποιας δικαιοδοσίας στην περιοχή.

Ο κίνδυνος πίσω από την «ενημέρωση»

Στη συζήτηση τέθηκε και το ενδεχόμενο μιας φόρμουλας «δημιουργικής ασάφειας», με την Ελλάδα να μιλά για ενημέρωση και την Τουρκία να παρουσιάζει την ίδια διαδικασία ως χορήγηση άδειας.

Ο Καλεντερίδης επέμεινε ότι το κρίσιμο στοιχείο είναι η ουσία του ανταλλάγματος. Προειδοποίησε πως, εάν επικρατήσει στο πεδίο η τουρκική θέση ότι η Ρόδος, η Κάρπαθος, η Κάσος και η Κρήτη δεν δικαιούνται ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα, οι συνέπειες θα επεκταθούν και στο Αιγαίο.

Καταλόγισε επίσης έλλειψη προετοιμασίας στη διαχείριση κρίσεων, υποστηρίζοντας ότι ένα τέτοιο έργο δεν έπρεπε να ξεκινήσει χωρίς σχέδιο αντιμετώπισης του χειρότερου σεναρίου. Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι για τις αποφάσεις που πρέπει να ληφθούν τώρα δεν διαθέτει όλα τα διεθνοπολιτικά και επιχειρησιακά δεδομένα.

Η τελική του προειδοποίηση ήταν κατηγορηματική: ενδεχόμενη υποχώρηση, ανεξάρτητα από την ονομασία που θα της δοθεί, θα μπορούσε, κατά τον ίδιο, να αποτελέσει απαρχή εθνικής καταστροφής.

Η νέα αμερικανική παρέμβαση για το υποθαλάσσιο καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου δημιουργεί αυξημένες προσδοκίες για την επανεκκίνηση του έργου, χωρίς ωστόσο να έχει εξαλειφθεί ο γεωπολιτικός κίνδυνος που συνδέεται με τις τουρκικές αντιδράσεις.

O υπουργός Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών Μάρκο Ρούμπιο επαναβεβαίωσε τη στήριξη της Ουάσιγκτον στο έργο, συνολικού προϋπολογισμού περίπου 1,9 δισ. ευρώ, το οποίο προβλέπει τη σύνδεση της Κρήτης με την Κύπρο και μελλοντικά με το Ισραήλ.

Η υποστήριξη αυτή εντάσσεται στην ευρύτερη αμερικανική στρατηγική διαφοροποίησης των ενεργειακών διαδρομών, σε μια περίοδο κατά την οποία η ασφάλεια των ενεργειακών υποδομών αποκτά ολοένα μεγαλύτερη διεθνή σημασία.

Ρούμπιο: Στήριξη στο έργο, διπλωματία για τα εμπόδια

Όπως αναφέρει το Reuters, ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας κατέστησε σαφές ότι η Ουάσιγκτον επιθυμεί να προχωρήσουν τα έργα διασυνδεσιμότητας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ταυτόχρονα, επέλεξε να μην τοποθετηθεί δημόσια επί των επιμέρους ελληνοτουρκικών διαφορών που συνδέονται με τη διαδρομή του καλωδίου, δίνοντας έμφαση στην αντιμετώπιση των ευαίσθητων ζητημάτων μέσω διπλωματικών διαύλων.

Η θέση αυτή δημιουργεί ένα βασικό ερώτημα για την Αθήνα: μέχρι ποιο σημείο η αμερικανική πολιτική υποστήριξη μπορεί να συμβάλει στην απρόσκοπτη πραγματοποίηση των ερευνών, σε περίπτωση που η Άγκυρα επιχειρήσει να τις παρεμποδίσει;

Η αμερικανική διπλωματία υποστηρίζει την υλοποίηση της διασύνδεσης, αλλά οι δημόσιες δηλώσεις Ρούμπιο δεν συνιστούν συγκεκριμένη δέσμευση στρατιωτικής προστασίας του έργου.

Η 26η Οκτωβρίου και η διάψευση της Nexans

Σύμφωνα με δημοσίευμα της 5ης Οκτωβρίου του CBN, το οποίο επικαλείται πληροφορίες της Καθημερινής, η 26η Οκτωβρίου εξετάζεται ως ημερομηνία-στόχος για την επανέναρξη των ερευνών στον βυθό ανατολικά της Κάσου και της Καρπάθου.

Το ρεπορτάζ περιγράφει διαβουλεύσεις Αθήνας και Παρισιού για την επανεκκίνηση των εργασιών, ενώ αναφέρεται και σε σενάρια συντονισμού σχετικά με τις θαλάσσιες αναγγελίες.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται, ωστόσο, στο ζήτημα της Nexans.

Η γαλλική εταιρεία διέψευσε κατηγορηματικά ότι είχε ή σχεδίαζε επαφές με τις τουρκικές αρχές για τις επερχόμενες έρευνες, διευκρινίζοντας ότι οι σχετικές συνεννοήσεις πραγματοποιούνται αποκλειστικά με τις αρμόδιες ελληνικές και κυπριακές αρχές.

Επομένως, οι πληροφορίες περί απευθείας επικοινωνίας της Nexans με την Άγκυρα δεν μπορούν να παρουσιαστούν ως επιβεβαιωμένη εξέλιξη.

Η Τουρκία επιμένει στις αξιώσεις της

Η Άγκυρα εξακολουθεί να υποστηρίζει ότι οι δραστηριότητες σε συγκεκριμένες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου απαιτούν τουρκική συναίνεση, στηριζόμενη και στις δικές της ερμηνείες του τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019.

Η Ελλάδα δεν αποδέχεται τις συγκεκριμένες διεκδικήσεις και υποστηρίζει ότι οι προβλεπόμενες έρευνες και εργασίες πραγματοποιούνται σύμφωνα με το ισχύον διεθνές δίκαιο.

Το γεγονός ότι η Τουρκία επιχειρεί να συνδέσει την υλοποίηση ενός ευρωπαϊκού ενεργειακού έργου με τις δικές της θαλάσσιες αξιώσεις αναδεικνύει τον πραγματικό γεωπολιτικό χαρακτήρα της αντιπαράθεσης.

Η είσοδος της Meridiam αλλάζει τα δεδομένα

Σημαντική μεταβολή αποτελεί η συμμετοχή του γαλλικού επενδυτικού κεφαλαίου Meridiam, το οποίο απέκτησε πλειοψηφική συμμετοχή 66% στο εταιρικό σχήμα του έργου.

Η γαλλική παρουσία προσθέτει έναν ισχυρό ευρωπαϊκό επενδυτικό παράγοντα, ενώ ο ΑΔΜΗΕ εξακολουθεί να έχει κεντρικό τεχνικό και υλοποιητικό ρόλο.

Η Meridiam βρίσκεται, σύμφωνα με το κυπριακό δημοσίευμα, σε επαφές με χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς για τη διαμόρφωση της χρηματοδοτικής δομής του έργου. Παράλληλα, εξετάζονται οι επόμενες τεχνικές ενέργειες για την επανεκκίνηση των ερευνών.

Η γαλλική συμμετοχή ενισχύει το διεθνές επενδυτικό αποτύπωμα του Great Sea Interconnector, χωρίς να εξαλείφει αυτομάτως τις πολιτικές και στρατιωτικές προκλήσεις.

Το πραγματικό τεστ

Το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου έχει πλέον ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, αμερικανική διπλωματική υποστήριξη και γαλλική επενδυτική συμμετοχή.

Το ερώτημα είναι αν αυτή η συνδυασμένη παρουσία θα αποδειχθεί αρκετή ώστε οι έρευνες να πραγματοποιηθούν χωρίς νέες καθυστερήσεις.

Η επόμενη φάση στην περιοχή της Κάσου θα αποτελέσει δοκιμασία όχι μόνο για την ελληνική αποφασιστικότητα, αλλά και για την πρακτική αξία της διεθνούς στήριξης στο έργο.