Γιατί η παιδική ηλικία παρείχε νομική προστασία σε έναν φάκελο, αλλά όχι σε έναν άλλο;

Του Ταμέρ Τσιλινγκίρ

Μελετώντας τα κατάστιχα αποφάσεων του Δικαστηρίου Ανεξαρτησίας της Αμάσειας, τα οποία αφορούν την περίοδο 1920–1921 και δημοσιεύθηκαν το 2023 από τη Διεύθυνση Βιβλιοθήκης και Αρχείων της Μεγάλης Εθνοσυνέλευσης της Τουρκίας, ανάμεσα στα ονόματα εκατοντάδων ενηλίκων συναντά κανείς και παιδιά. Μερικά είναι 17 ετών, άλλα 14, 10 ή 7. Ένα από αυτά είναι μόλις τεσσάρων ετών. Το όνομά της είναι Μίνο.

Στις 4 Δεκεμβρίου 1921, σε μία απόφαση του δικαστηρίου, μαζί με ενήλικες καταγράφονται τρία παιδιά:

Μίνο — 4 ετών

Κότσου — 10 ετών

Τεοσιγιέ — 8 ετών

Το δικαστήριο θεώρησε ότι η ομάδα στην οποία περιλαμβάνονταν τα παιδιά «προστάτευε και υπέθαλπε Ρωμιούς αντάρτες» και αποφάσισε τη μεταφορά και την εκτόπισή της στο Χαρπούτ.

Η απόφαση δεν αναφέρει ποια συγκεκριμένη πράξη διέπραξε η τετράχρονη Μίνο. Δεν εξηγεί ξεχωριστά τι έκανε ο δεκάχρονος Κότσον ή η οκτάχρονη Τεοσιγιέ. Δεν περιγράφεται ατομική πράξη των παιδιών. Τα ονόματά τους εντάσσονται σε μία συλλογική απόφαση μαζί με τους ενήλικες. Γι’ αυτό δεν μπορούμε να πούμε κάτι που το ίδιο το έγγραφο δεν λέει. Δεν μπορούμε να γράψουμε ότι «η Μίνο βοήθησε αντάρτες». Μπορούμε όμως να πούμε κάτι απολύτως συγκεκριμένο: το Δικαστήριο Ανεξαρτησίας της Αμάσειας συμπεριέλαβε την τετράχρονη Μίνο στην απόφαση εκτοπισμού προς το Χαρπούτ.

Απόφαση: 4 Δεκεμβρίου 1921, φάκελος 5/35. Στην απόφαση αναφέρονται η 30χρονη Αβαντιγιέ, η 55χρονη Αναστασιγιέ, ο 56χρονος Αλίκο, η 4χρονη Μίνο, η 45χρονη Σιμελά, ο 10χρονος Κότσου και η 8χρονη Τεοσιγιέ. Το δικαστήριο αναφέρει ότι από το περιεχόμενο του ανακριτικού φακέλου προέκυπτε πως «προστάτευαν και υπέθαλπαν Ρωμιούς αντάρτες» και αποφάσισε ομόφωνα τη μεταφορά και εκτόπισή τους στο Χαρπούτ.

Πηγή: Μεγάλη Εθνοσυνέλευση της Τουρκίας (TBMM), Διεύθυνση Βιβλιοθήκης και Αρχείων, Amasya İstiklal Mahkemesi, Cilt 12/2: 521 Esas Numaralı Karar Defterinin Orijinal Metni ve Çevirisi, Άγκυρα 2023, φάκελος 5/35, 4.12.1921.

Επτά ετών και «ύποπτα πρόσωπα»

Η Μίνο δεν είναι η μοναδική περίπτωση. Σε άλλη απόφαση της ίδιας ημέρας εμφανίζονται:

Μιρότα — 7 ετών

Κότσον — 7 ετών

Λεφκίτσε — 15 ετών

Τα παιδιά περιλαμβάνονται μαζί με ενήλικες στην κατηγορία των «ύποπτων προσώπων» και αποστέλλονται επίσης στο Χαρπούτ. Το εντυπωσιακό εδώ είναι ότι δεν περιγράφεται κάποια συγκεκριμένη αξιόποινη πράξη των δύο επτάχρονων παιδιών. Η απόφαση δεν αναφέρει τι έκανε η Μιρότα ή ο Κότσον. Τα παιδιά εντάσσονται απλώς σε μία ευρύτερη κατηγορία «υπόπτων». Με ποια κριτήρια μπορούσε ένα επτάχρονο παιδί να θεωρηθεί «ύποπτο πρόσωπο»; Το κείμενο της απόφασης δεν δίνει απάντηση.

Απόφαση: 4 Δεκεμβρίου 1921, φάκελος 5/41. Στον ίδιο φάκελο ο Ισταβρί καταδικάζεται σε θάνατο επειδή, ως λιποτάκτης, κρίθηκε ότι είχε ενταχθεί σε ένοπλες ρωμαίικες ομάδες. Τρεις άλλοι άνδρες χαρακτηρίζονται «ύποπτα πρόσωπα» και διατάσσεται η κράτησή τους στο Μους μέχρι το τέλος της επιστράτευσης. Μία μεγαλύτερη ομάδα γυναικών και παιδιών, ανάμεσά τους η 15χρονη Λεφκίτσε, η 7χρονη Μιρότα και ο 7χρονος Κότσον, χαρακτηρίζεται επίσης «ύποπτη» και εκτοπίζεται στο Χαρπούτ.

Πηγή: TBMM, Amasya İstiklal Mahkemesi, τ. 12/2, φάκελος 5/41, 4.12.1921.

Οκτώ, εννέα και δώδεκα ετών — και πάλι «ύποπτα»

Σε άλλη απόφαση της 4ης Δεκεμβρίου βρίσκουμε ακόμη τρία παιδιά:

Βασίλ — 8 ετών

Βικτώρια — 12 ετών

Βασίλ — 9 ετών

Και αυτά χαρακτηρίζονται μαζί με τους ενηλίκους «ύποπτα πρόσωπα» και αποφασίζεται η μεταφορά και εκτόπισή τους στο Χαρπούτ.

Απόφαση: 4 Δεκεμβρίου 1921, φάκελος 5/43. Ο Χρίστο από τη Ρωμέικη Συνοικία της Σαμψούντας διατάσσεται να κρατηθεί στη φυλακή του Χαρπούτ μέχρι το τέλος της επιστράτευσης επειδή κρίθηκε ότι είχε ενταχθεί στους αντάρτες. Για τους υπόλοιπους, μεταξύ των οποίων τον 8χρονο Βασίλ, τη 12χρονη Βικτώρια και τον 9χρονο Βασίλ, το δικαστήριο χρησιμοποιεί την κατηγορία «ύποπτα πρόσωπα» και διατάσσει την εκτόπισή τους στο Χαρπούτ.

Πηγή: TBMM, Amasya İstiklal Mahkemesi, τ. 12/2, φάκελος 5/43, 4.12.1921.

Την ίδια ημέρα εμφανίζεται και μία διαφορετική ομάδα παιδιών:

Ευθύμιος — 12 ετών

Λαζάρι — 10 ετών

Μπερασγκύ — 16 ετών

Μαζί με τον 60χρονο Σαβαντά κατηγορούνται ότι διέφυγαν από το κομβόι μεταγωγής και αποφασίζεται η εκτόπισή τους στο Χαρπούτ.

Απόφαση: 4 Δεκεμβρίου 1921, φάκελος 5/34. Το δικαστήριο αναφέρει ότι από τον ανακριτικό φάκελο προέκυπτε πως οι τέσσερις είχαν διαφύγει από το κομβόι μεταγωγής και διατάσσει ομόφωνα τη μεταφορά και εκτόπισή τους στο Χαρπούτ.

Πηγή: TBMM, Amasya İstiklal Mahkemesi, τ. 12/2, φάκελος 5/34, 4.12.1921.

Σε ακόμη μία απόφαση της ίδιας ημέρας:

Γιώργη — 15 ετών

Γιάννη — 14 ετών

Σάβα — 15 ετών

θεωρούνται πρόσωπα που υπάγονταν σε διαταγή μεταγωγής αλλά κρύβονταν και αποστέλλονται επίσης στο Χαρπούτ.

Απόφαση: 4 Δεκεμβρίου 1921, φάκελος 5/42. Η 34χρονη Ηρακλία και οι τρεις ανήλικοι περιλαμβάνονται στην ίδια απόφαση μεταφοράς και εκτοπισμού προς το Χαρπούτ.

Πηγή: TBMM, Amasya İstiklal Mahkemesi, τ. 12/2, φάκελος 5/42, 4.12.1921.

Μόνο στις αποφάσεις αυτής της ημέρας βλέπουμε λοιπόν παιδιά να συνδέονται με διαφορετικές διοικητικές ή δικαστικές κατηγορίες: «ύποπτα πρόσωπα», διαφυγή από κομβόι μεταγωγής, απόκρυψη από τη μεταγωγή και υπόθαλψη ρωμαίικων ένοπλων ομάδων. Το αποτέλεσμα, ωστόσο, συχνά είναι το ίδιο: Χαρπούτ και εκτοπισμός.

Επτά ημέρες αργότερα το ίδιο δικαστήριο αποφάσισε διαφορετικά

Η πιο εντυπωσιακή πλευρά αυτών των εγγράφων είναι ότι δεν διακρίνεται ένα ενιαίο και σταθερό κριτήριο ως προς την ηλικία των παιδιών. Στις 11 Δεκεμβρίου 1921 εμφανίζονται:

Μαντέλα — 12 ετών

Αλέξανδρος — 4 ετών

Ελένη — 8 ετών

Δέσπω — 4 ετών

Παυλή — 8 ετών

Αναστασία — 7 ετών

Αυτή τη φορά το δικαστήριο αποφασίζει ότι, λαμβανομένης υπόψη της ηλικίας τους, δεν υπήρχε νόμιμη βάση για τη λήψη απόφασης σε βάρος τους. Η διαφορά με την περίπτωση της Μίνο είναι εντυπωσιακή:

4 Δεκεμβρίου — Μίνο, 4 ετών → εκτοπισμός στο Χαρπούτ

11 Δεκεμβρίου — Αλέξανδρος, 4 ετών → καμία απόφαση λόγω ηλικίας

11 Δεκεμβρίου — Δέσπω, 4 ετών → καμία απόφαση λόγω ηλικίας

Το ίδιο δικαστήριο. Ο ίδιος μήνας. Μόλις επτά ημέρες διαφορά. Το μητρώο αποφάσεων δεν εξηγεί αυτή την αντίφαση.

Απόφαση: 11 Δεκεμβρίου 1921, Απόφαση αρ. 90, φάκελος 3/1-20. Στον ίδιο φάκελο το δικαστήριο θεωρεί τον 64χρονο Γαβριήλ, τη 42χρονη σύζυγό του Μαρία και τη 17χρονη κόρη τους Αρταμισιάν «ύποπτα πρόσωπα» και διατάσσει την κράτησή τους στη φυλακή του Μπιτλίς «μέχρι την επίτευξη του εθνικού σκοπού». Για τη 12χρονη Μαντέλα, τον 4χρονο Αλέξανδρο, την 8χρονη Ελένη, την 4χρονη Δέσπω, τον 8χρονο Παυλή και την 7χρονη Αναστασία αποφασίζει ότι, λόγω ηλικίας, δεν υπάρχει νόμιμος λόγος λήψης απόφασης εναντίον τους.

Πηγή: TBMM, Amasya İstiklal Mahkemesi, τ. 12/2, Απόφαση 90, φάκελος 3/1-20, 11.12.1921.

Η 17χρονη Αρταμισιάν στη φυλακή του Μπιτλίς

Αρταμισιάν — 17 ετών

Η Αρταμισιάν, μαζί με τον πατέρα της Γαβριήλ και τη μητέρα της Μαρία, χαρακτηρίζεται «ύποπτο πρόσωπο». Η απόφαση δεν ορίζει συγκεκριμένη ημερομηνία απελευθέρωσης. Η κράτηση συνδέεται με μία αόριστη πολιτική προϋπόθεση: «μέχρι την επίτευξη του εθνικού σκοπού».

Απόφαση: 11 Δεκεμβρίου 1921, Απόφαση αρ. 90, φάκελος 3/1-20. Η 17χρονη Αρταμισιάν διατάσσεται να κρατηθεί στη φυλακή του Μπιτλίς μαζί με τους γονείς της, ενώ τα μικρότερα παιδιά του ίδιου φακέλου εξαιρούνται από οποιαδήποτε απόφαση λόγω ηλικίας.

Πηγή: TBMM, Amasya İstiklal Mahkemesi, τ. 12/2, Απόφαση 90, φάκελος 3/1-20, 11.12.1921.

Την ίδια ημέρα:

Ιστίλ — 17 ετών

χαρακτηρίζεται επίσης «ύποπτο πρόσωπο» και διατάσσεται η κράτησή του στη φυλακή του Μπιτλίς μέχρι την επίτευξη του «εθνικού σκοπού».

Απόφαση: 11 Δεκεμβρίου 1921, Απόφαση αρ. 94, φάκελος 3/1-21.

Πηγή: TBMM, Amasya İstiklal Mahkemesi, τ. 12/2, Απόφαση 94, φάκελος 3/1-21, 11.12.1921.

Στην ίδια οικογένεια: 14 ετών ελεύθερος, 16 ετών σε αναγκαστική διαμονή

Η απόφαση της 15ης Δεκεμβρίου 1921, φάκελος 9/106, κάνει ακόμη πιο εμφανή τη σημασία της ηλικίας:

Δημήτ — 13 ετών

Σίμων — 14 ετών

Γιώργο — 12 ετών

Γιουβάν — 9 ετών

Το δικαστήριο κρίνει ότι δεν υπάρχει λόγος να ληφθεί απόφαση γι’ αυτούς και διατάσσει την απελευθέρωσή τους. Όμως:

Μαρίκα — 16 ετών

θεωρείται μαζί με τους ενηλίκους «ύποπτο πρόσωπο» και διατάσσεται να εγκατασταθεί υποχρεωτικά στο Κανγκάλ. Στον ίδιο φάκελο επομένως: 14 ετών → απελευθέρωση· 16 ετών → αναγκαστική διαμονή.

Απόφαση: 15 Δεκεμβρίου 1921, φάκελος 9/106. Το δικαστήριο αναφέρει ρητά ότι για τον 13χρονο Δημήτ, τον 14χρονο Σίμων, τον 12χρονο Γιώργο και τον 9χρονο Γιουβάν δεν υπάρχει λόγος λήψης απόφασης. Αντιθέτως, για τους υπόλοιπους θεωρεί ότι από τα στοιχεία της δικογραφίας προκύπτει ότι είναι «ύποπτα πρόσωπα». Ο Τοντόρ, η σύζυγός του Μαρίκα και η 16χρονη ανιψιά Μαρίκα υποχρεώνονται να κατοικούν στο Κανγκάλ, ενώ οι υπόλοιποι στέλνονται στη φυλακή του Μπιτλίς.

Πηγή: TBMM, Amasya İstiklal Mahkemesi, τ. 12/2, φάκελος 9/106, 15.12.1921.

Για την 11χρονη Μαρίκα η ηλικία έγινε νομικό εμπόδιο

Στις 14 Δεκεμβρίου εμφανίζεται άλλη μία Μαρίκα:

Μαρίκα — 11 ετών

Η μητέρα της, η 33χρονη Χατουνιγιέ, θεωρείται «ύποπτο πρόσωπο» και διατάσσεται να διαμένει υποχρεωτικά στη Σεβάστεια. Για την κόρη της όμως το δικαστήριο αποφασίζει διαφορετικά. Η αιτιολογία είναι απολύτως σαφής: επειδή η Μαρίκα ήταν μόλις έντεκα ετών, δεν υπήρχε λόγος να εκδοθεί απόφαση εναντίον της.

Απόφαση: 14 Δεκεμβρίου 1921, Απόφαση αρ. 113, φάκελος 11/150. Το δικαστήριο χαρακτηρίζει την ομάδα «ύποπτα πρόσωπα», διατάσσει την υποχρεωτική διαμονή της Χατουνιγιέ στη Σεβάστεια και την κράτηση των υπολοίπων στη φυλακή του Μπιτλίς «μέχρι την επίτευξη του εθνικού σκοπού». Εξαιρεί όμως ρητά την 11χρονη Μαρίκα λόγω της ηλικίας της.

Πηγή: TBMM, Amasya İstiklal Mahkemesi, τ. 12/2, Απόφαση 113, φάκελος 11/150, 14.12.1921.

Το ερώτημα γίνεται έτσι ακόμη πιο έντονο: εφόσον η ηλικία της 11χρονης Μαρίκα αποτελούσε νομικό εμπόδιο για τη λήψη απόφασης, γιατί η ηλικία της τετράχρονης Μίνο δεν λειτούργησε με τον ίδιο τρόπο;

Ο 14χρονος Χρίστο δεν μπορούσε να θεωρηθεί «ύποπτος»

Χρίστο — 14 ετών

Στις 19 Δεκεμβρίου 1921 εμφανίζεται ακόμη μία απόφαση που είναι ιδιαίτερα σαφής. Το δικαστήριο αποφασίζει ότι, επειδή ήταν μόλις δεκατεσσάρων ετών, δεν μπορούσε να θεωρηθεί ένα από τα «ύποπτα πρόσωπα» και τον αθωώνει.

Απόφαση: 19 Δεκεμβρίου 1921, Απόφαση αρ. 149, φάκελος 5/50. Οι Τρανταφίλ, Παναγιώτ και Γιώργη θεωρούνται «ύποπτα πρόσωπα» και διατάσσεται η υποχρεωτική παραμονή τους στο Χαρπούτ μέχρι την επίτευξη του «εθνικού σκοπού». Για τον 14χρονο Χρίστο όμως το δικαστήριο αναφέρει ρητά ότι λόγω ηλικίας δεν μπορεί να θεωρηθεί «ύποπτος» και αποφασίζει την αθώωση και την απελευθέρωσή του, εφόσον δεν κρατείται για άλλο λόγο.

Πηγή: TBMM, Amasya İstiklal Mahkemesi, τ. 12/2, Απόφαση 149, φάκελος 5/50, 19.12.1921.

Η αντίθεση με την απόφαση της 4ης Δεκεμβρίου είναι προφανής. Σε μία υπόθεση, η ηλικία των 14 ετών αρκεί για να μην μπορεί ένα παιδί να θεωρηθεί «ύποπτο». Σε άλλη, παιδιά επτά ετών εντάσσονται στην ίδια ακριβώς κατηγορία.

Τα παιδιά δεν αντιμετώπισαν μόνο εκτοπισμό

Τα πρακτικά δείχνουν ότι οι ανήλικοι δεν αντιμετώπιζαν μόνο εκτοπισμό, κράτηση ή υποχρεωτική διαμονή. Στις 11 Δεκεμβρίου δικάζονται ο 22χρονος Καραμπέτ και ο Μεσρόμπ, ο οποίος δεν είχε ακόμη συμπληρώσει τα 18.

Μεσρόμπ — κάτω των 18 ετών

Το δικαστήριο θεωρεί αποδεδειγμένο ότι οι δύο άνδρες κινούνταν μαζί με ρωμαίικες ένοπλες ομάδες και είχαν συμμετάσχει σε ληστείες και ανθρωποκτονίες. Ο Καραμπέτ καταδικάζεται σε θάνατο. Για τον Μεσρόμπ όμως το ίδιο δικαστήριο εφαρμόζει διαφορετική ποινή επειδή δεν είχε συμπληρώσει το 18ο έτος της ηλικίας του: δέκα χρόνια καταναγκαστικών έργων, ποινή που θα εξέτιε στη φυλακή του Μπιτλίς.

Απόφαση: 11 Δεκεμβρίου 1921, Απόφαση αρ. 96, φάκελος 3/1-26. Η απόφαση επικαλείται τα άρθρα 56 και 40 του Ποινικού Νόμου. Ο Καραμπέτ καταδικάζεται σε απαγχονισμό, ενώ ο Μεσρόμπ, επειδή δεν είχε συμπληρώσει τα 18, σε δεκαετή ποινή καταναγκαστικών έργων από την ημερομηνία της κράτησής του, 18 Οκτωβρίου 1921.

Πηγή: TBMM, Amasya İstiklal Mahkemesi, τ. 12/2, Απόφαση 96, φάκελος 3/1-26, 11.12.1921.

Αυτή η περίπτωση έχει ιδιαίτερη σημασία. Αποδεικνύει ότι η ηλικία δεν ήταν ένας παράγοντας άγνωστος στο δικαστήριο. Σε ορισμένες ποινικές υποθέσεις μπορούσε να αποτρέψει ακόμη και την επιβολή της θανατικής ποινής.

Δεν υπήρχε μία ενιαία αντίληψη περί παιδικής ηλικίας

Όταν βάλουμε τις αποφάσεις δίπλα δίπλα, η εικόνα είναι εντυπωσιακή:

Μίνο — 4 ετών → εκτοπισμός στο Χαρπούτ

Μιρότα — 7 ετών → «ύποπτο πρόσωπο», Χαρπούτ

Κότσον — 7 ετών → «ύποπτο πρόσωπο», Χαρπούτ

Βασίλ — 8 ετών → «ύποπτο πρόσωπο», Χαρπούτ

Βασίλ — 9 ετών → «ύποπτο πρόσωπο», Χαρπούτ

Μαρίκα — 11 ετών → καμία απόφαση λόγω ηλικίας

Χρίστο — 14 ετών → δεν μπορεί να χαρακτηριστεί «ύποπτος» λόγω ηλικίας

Μαρίκα — 16 ετών → υποχρεωτική διαμονή στο Κανγκάλ

Αρταμισιάν — 17 ετών → φυλακή του Μπιτλίς

Ιστίλ — 17 ετών → φυλακή του Μπιτλίς

Επομένως, το πρόβλημα δεν είναι ότι το Δικαστήριο Ανεξαρτησίας της Αμάσειας αγνοούσε εντελώς την έννοια της ανηλικότητας. Αντιθέτως, σε ορισμένες αποφάσεις η ηλικία εμφανίζεται ρητά ως νομικός λόγος προστασίας: ένα παιδί δεν θεωρείται «ύποπτο», για άλλο δεν εκδίδεται απόφαση, σε έναν ανήλικο μειώνεται η ποινή επειδή δεν είχε συμπληρώσει τα 18. Ακριβώς γι’ αυτό το βασικό ερώτημα γίνεται ακόμη πιο δύσκολο: γιατί η παιδική ηλικία παρείχε νομική προστασία σε έναν φάκελο, αλλά όχι σε έναν άλλο;

Ήταν πράγματι παιδιά-κατηγορούμενοι;

Χρειάζεται εδώ μία σημαντική ιστορική διάκριση. Δεν μπορούμε, μόνο από αυτά τα πρακτικά αποφάσεων, να υποστηρίξουμε με βεβαιότητα ότι ένα παιδί όπως η τετράχρονη Μίνο δικάστηκε ως αυτοτελής κατηγορούμενη με την κλασική έννοια της ποινικής διαδικασίας. Δεν καταγράφεται ατομική απολογία της, δεν περιγράφεται συγκεκριμένη δική της πράξη και δεν συζητείται η ποινική της ικανότητα.

Το ιστορικά ακριβέστερο ερώτημα είναι επομένως: τα παιδιά αυτά τιμωρούνταν ως ατομικοί κατηγορούμενοι ή εντάσσονταν μαζί με τις οικογένειές τους σε ένα ευρύτερο καθεστώς μεταγωγών, εκτοπισμών και μέτρων ασφαλείας; Η συλλογική μορφή πολλών αποφάσεων της 4ης Δεκεμβρίου ενισχύει τη δεύτερη πιθανότητα. Δεν μας επιτρέπει όμως ακόμη να τη μετατρέψουμε σε οριστικό συμπέρασμα. Για να δοθεί ασφαλής απάντηση απαιτείται να εντοπιστούν και οι ανακριτικοί φάκελοι, οι κατάλογοι μεταγωγών και η διοικητική αλληλογραφία στα οποία παραπέμπουν οι ίδιες οι αποφάσεις.

Τα ονόματά τους έμειναν στα πρακτικά

Δεν γνωρίζουμε ακόμη τι απέγιναν όλα αυτά τα παιδιά. Δεν γνωρίζουμε αν όσα στάλθηκαν στο Χαρπούτ έφτασαν εκεί, πώς πραγματοποιήθηκε η μεταγωγή, υπό ποιες συνθήκες έζησαν ή αν χωρίστηκαν από τις οικογένειές τους. Τα πρακτικά όμως διασώζουν τα ονόματα και τις ηλικίες τους:

Μίνο — 4

Αλέξανδρος — 4

Δέσπω — 4

Μιρότα — 7

Κότσον — 7

Αναστασία — 7

Τεοσιγιέ — 8

Βασίλ — 8

Ελένη — 8

Παυλή — 8

Βασίλ — 9

Γιουβάν — 9

Κότσου — 10

Λαζάρι — 10

Μαρίκα — 11

Ευθύμιος — 12

Βικτώρια — 12

Μαντέλα — 12

Γιώργο — 12

Δημήτ — 13

Γιάννη — 14

Σίμων — 14

Χρίστο — 14

Γιώργη — 15

Σάβα — 15

Λεφκίτσε — 15

Μπερασγκύ — 16

Μαρίκα — 16

Αρταμισιάν — 17

Ιστίλ — 17

Δεν χρειάζεται να υπερβάλουμε για να αφηγηθούμε την ιστορία τους. Τα ίδια τα πρακτικά του δικαστηρίου είναι αρκετά. Και στο κέντρο αυτών των εγγράφων εξακολουθεί να βρίσκεται ένα παιδί τεσσάρων ετών:

Ποιο έγκλημα θα μπορούσε να είχε διαπράξει η Μίνο;

Το πρακτικό δεν απαντά. Καταγράφει όμως το όνομά της μέσα σε μία απόφαση εκτοπισμού.

Κύρια πηγή

Μεγάλη Εθνοσυνέλευση της Τουρκίας, Διεύθυνση Βιβλιοθήκης και Αρχείων, Amasya İstiklal Mahkemesi, Cilt 12/2: 521 Esas Numaralı Karar Defterinin Orijinal Metni ve Çevirisi, TBMM Basımevi, Άγκυρα, 2023. Το μητρώο 521 καλύπτει την περίοδο 6 Οκτωβρίου–27 Δεκεμβρίου 1921 και τις αποφάσεις 1–162.