Νέα δεδομένα στην Ανατολική Μεσόγειο διαμορφώνουν οι επαφές Αθήνας και Καΐρου για την επέκταση της μεταξύ τους οριοθέτησης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης προς τα ανατολικά, στην κατεύθυνση της Κύπρου.

Οι συζητήσεις πραγματοποιούνται μετά την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης να εγκρίνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, προκαλώντας την αντίδραση της Ελλάδας, της Αιγύπτου και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στο τραπέζι η επέκταση της ελληνοαιγυπτιακής συμφωνίας

Η Ελλάδα και η Αίγυπτος βρίσκονται σε συζητήσεις για την επέκταση προς ανατολάς της οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών που συμφώνησαν το 2020, με κατεύθυνση την Κύπρο.

Την εξέλιξη γνωστοποίησε στις 22 Οκτωβρίου ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, επισημαίνοντας ότι οποιαδήποτε επέκταση της υφιστάμενης συμφωνίας θα πραγματοποιηθεί σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).

Οι συνομιλίες συνδέονται χρονικά με την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης, η οποία στις 20 Οκτωβρίου ενέκρινε το μνημόνιο θαλάσσιας οριοθέτησης που είχε υπογραφεί το 2019 μεταξύ της Τουρκίας και της τότε διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Τρίπολης.

Η εξέλιξη στη Λιβύη προκάλεσε νέα διπλωματική κινητικότητα, καθώς η ελληνική και η αιγυπτιακή πλευρά εξακολουθούν να αμφισβητούν τη νομιμότητα της τουρκολιβυκής συμφωνίας.

Μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί νέα οριοθετική συμφωνία ούτε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης των διαπραγματεύσεων.

Η μεταστροφή της ανατολικής Λιβύης

Η απόφαση της λιβυκής Βουλής παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς το συγκεκριμένο κοινοβουλευτικό όργανο, με έδρα την ανατολική Λιβύη, είχε προηγουμένως αντιταχθεί στη συμφωνία του 2019.

Με την ψηφοφορία της 20ής Οκτωβρίου, η Βουλή αναγνώρισε το μνημόνιο που είχε συνάψει η κυβέρνηση της Τρίπολης με την Άγκυρα, ανατρέποντας την προηγούμενη στάση της.

Η εξέλιξη εντάσσεται στην ευρύτερη προσέγγιση της Τουρκίας με πολιτικούς και θεσμικούς παράγοντες της ανατολικής Λιβύης, ενώ η χώρα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρές εσωτερικές πολιτικές διαιρέσεις.

Το μνημόνιο του 2019 προβλέπει οριοθέτηση θαλασσίων δικαιοδοσιών μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Αθήνα αντιτίθεται σε αυτήν, υποστηρίζοντας ότι αγνοούνται τα δικαιώματα ελληνικών νησιών σε θαλάσσιες ζώνες.

Η επίσημη αντίδραση της Αθήνας

Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών απέρριψε στις 20 Οκτωβρίου την απόφαση της λιβυκής Βουλής.

Στην ανακοίνωσή του υπογράμμισε ότι η κοινοβουλευτική έγκριση δεν μεταβάλλει, κατά την ελληνική θέση, τον παράνομο και άκυρο χαρακτήρα του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Η Αθήνα επισήμανε ότι η Τουρκία και η Λιβύη δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που να θεμελιώνουν τη συγκεκριμένη θαλάσσια οριοθέτηση, ενώ τόνισε ότι το μνημόνιο παραβλέπει τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών βάσει του διεθνούς δικαίου.

Το υπουργείο Εξωτερικών υπενθύμισε επίσης τις συμφωνίες θαλάσσιας οριοθέτησης που έχει συνάψει η Ελλάδα με την Αίγυπτο και την Ιταλία.

Παράλληλα, γνωστοποίησε ότι οι εταίροι και σύμμαχοι της χώρας έχουν ενημερωθεί και ότι η Ελλάδα θα προχωρήσει στις κατάλληλες ενέργειες για την προστασία των κυριαρχικών δικαιωμάτων της.

Κοινό μέτωπο Αθήνας και Καΐρου

Ο Γιώργος Γεραπετρίτης και ο Αιγύπτιος υπουργός Εξωτερικών Μπαντρ Αμπντελάτι επαναβεβαίωσαν την αντίθεσή τους στην έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Οι δύο πλευρές διακήρυξαν την προσήλωσή τους στο διεθνές δίκαιο και στη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας.

Η υφιστάμενη ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία, που υπογράφηκε τον Αύγουστο του 2020, αφορά μερική οριοθέτηση ΑΟΖ. Δεν καλύπτει το σύνολο των θαλάσσιων περιοχών στις οποίες θα μπορούσε να υπάρξει συμφωνία μεταξύ των δύο κρατών.

Η συζήτηση για επέκταση της οριοθέτησης προς ανατολάς αφορά συνεπώς περιοχές που είχαν παραμείνει εκτός της προηγούμενης συμφωνίας.

Παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Στις 21 Οκτωβρίου η Ευρωπαϊκή Ένωση τοποθετήθηκε επισήμως κατά της έγκρισης του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή.

Σε δήλωση του Ύπατου Εκπροσώπου εξ ονόματος της ΕΕ, επαναλήφθηκε η ευρωπαϊκή θέση ότι το μνημόνιο του 2019 παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας.

Η ΕΕ υποστήριξε ότι η συμφωνία είναι άκυρη και δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη.

Η ευρωπαϊκή τοποθέτηση παραπέμπει στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2019 και στην επαναβεβαίωση της σχετικής θέσης τον Ιούνιο του 2025.

Παράλληλα, η Ένωση κάλεσε τα εμπλεκόμενα κράτη να σεβαστούν τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών-μελών και το διεθνές δίκαιο.

Το επόμενο στάδιο

Η προοπτική επέκτασης της ελληνοαιγυπτιακής οριοθέτησης βρίσκεται πλέον στη διπλωματική ατζέντα των δύο χωρών.

Η ανακοίνωση των συνομιλιών δεν συνεπάγεται ότι έχει ήδη επιτευχθεί συμφωνία ή ότι έχουν καθοριστεί οι συντεταγμένες μιας νέας οριοθετικής γραμμής.

Οι επόμενες επαφές Αθήνας και Καΐρου θα καθορίσουν εάν οι συζητήσεις μπορούν να οδηγήσουν σε νέα διμερή συμφωνία, στο περιβάλλον που έχει διαμορφωθεί μετά την απόφαση της λιβυκής Βουλής.

Η Αρμενία βρίσκεται μπροστά σε κρίσιμες οικονομικές και γεωπολιτικές αποφάσεις!

Στη «Φωνή της Αρμενίας» με τη Λιάνα Μανουκιάν, μέσα από τη Δημόσια Ραδιοφωνία της Αρμενίας, παρουσιάζονται οι σημαντικότερες εξελίξεις γύρω από τις σχέσεις του Ερεβάν με τη Ρωσία, τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Αζερμπαϊτζάν.

🔴 Τι θα συμβεί εάν η Αρμενία αποχωρήσει από την Ευρασιατική Οικονομική Ένωση;

🔴 Πώς επηρεάζει την αρμενική οικονομία η τιμή του φυσικού αερίου;

🔴 Τι προτείνει η Μόσχα για τον νέο πυρηνικό σταθμό;

🔴 Πώς σχεδιάζεται η σύνδεση Αρμενίας, Αζερμπαϊτζάν, Ναχιτσεβάν και Ιράν;

🔴 Τι προβλέπει η στρατηγική συμφωνία με τις ΗΠΑ για το πρόγραμμα TRIPP;

Στο επίκεντρο βρίσκεται η συμφωνία για τις νέες μεταφορικές διαδρομές στον Νότιο Καύκασο, η οποία προβλέπει σημαντική αμερικανική συμμετοχή και προκαλεί αντιδράσεις στην αρμενική αντιπολίτευση.

Σοβαρές ενστάσεις για την πορεία της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, με αφορμή τις εξελίξεις γύρω από το τουρκολιβυκό μνημόνιο, διατύπωσε ο Παναγιώτης Παύλος, ερευνητής φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Όσλο και αναλυτής διεθνών σχέσεων, μιλώντας στον Θήτα FM και την εκπομπή της Βασιλικής Πολίτου.

Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκαν οι πληροφορίες για την προώθηση της επικύρωσης του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης, μια εξέλιξη που η δημοσιογράφος χαρακτήρισε ιδιαίτερα ανησυχητική για τα ελληνικά συμφέροντα.

Ο Παναγιώτης Παύλος υποστήριξε ότι η συγκεκριμένη υπόθεση δεν αποτελεί μεμονωμένο γεγονός, αλλά εντάσσεται σε μια ευρύτερη αλληλουχία εξελίξεων που, κατά την εκτίμησή του, αποτυπώνουν τις αδυναμίες της ελληνικής διπλωματίας.

Ιδιαίτερα επικριτικός εμφανίστηκε απέναντι στον τρόπο με τον οποίο η Αθήνα επικαλείται το Διεθνές Δίκαιο, υποστηρίζοντας ότι οι διακηρύξεις αρχών δεν συνοδεύονται πάντοτε από αποτελεσματικές πρωτοβουλίες.

Όπως ανέφερε, η ελληνική εξωτερική πολιτική χαρακτηρίζεται από αναντιστοιχία μεταξύ δηλώσεων και αποτελεσμάτων, με συνέπεια, κατά την άποψή του, η Τουρκία και άλλοι περιφερειακοί δρώντες να αποκτούν διαρκώς μεγαλύτερα περιθώρια κινήσεων.

Ο αναλυτής συνέδεσε τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο με προηγούμενες υποθέσεις, αναφερόμενος στην τουρκική προβολή του όρου «TurkAegean», στο Μακεδονικό και στον ελληνικό θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.

Ιδιαίτερα για τον τελευταίο, επισήμανε ότι η Ελλάδα προχώρησε στην κατάθεσή του υπό την πίεση των ευρωπαϊκών προθεσμιών, γεγονός που χρησιμοποίησε ως παράδειγμα της καθυστέρησης με την οποία, κατά την εκτίμησή του, αντιμετωπίζονται σημαντικά ζητήματα εθνικής στρατηγικής.

Η παρέμβασή του επεκτάθηκε πέρα από την επικαιρότητα του τουρκολιβυκού μνημονίου, θέτοντας το ευρύτερο ζήτημα της διατήρησης του ιστορικού, πολιτικού και γεωστρατηγικού αποτυπώματος του Ελληνισμού στα νότια Βαλκάνια και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η Κάσος, η ΑΟΖ με την Αίγυπτο και οι τουρκικές διεκδικήσεις

Ξεχωριστή αναφορά έκανε ο Παναγιώτης Παύλος στην Κάσο και στη συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου.

Υποστήριξε ότι η Αθήνα προχώρησε σε σημαντικές παραχωρήσεις κατά τη συμφωνία με το Κάιρο, επιδιώκοντας να δημιουργήσει διπλωματικό αντίβαρο στο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Μάλιστα, έκανε λόγο για περίπου 7.500 τετραγωνικά χιλιόμετρα θαλάσσιας έκτασης, αριθμό που επικαλέστηκε στο πλαίσιο της κριτικής του.

Παράλληλα, αμφισβήτησε τις κυβερνητικές διαβεβαιώσεις ότι οι τελευταίες εξελίξεις δεν μεταβάλλουν ουσιαστικά την κατάσταση. Έθεσε το ερώτημα γιατί, εφόσον δεν υπάρχει σημαντική μεταβολή, κρίθηκε αναγκαία η άμεση διπλωματική αντίδραση σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

«Το πρόβλημα δεν είναι μόνο μια κυβέρνηση»

Ένα από τα κεντρικά σημεία της παρέμβασής του ήταν η κριτική συνολικά στο πολιτικό σύστημα της Μεταπολίτευσης.

Ο Παύλος υποστήριξε ότι οι ευθύνες για τη σημερινή κατάσταση δεν περιορίζονται σε ένα κόμμα ή μία κυβέρνηση, αλλά διατρέχουν ευρύτερα το πολιτικό προσωπικό της χώρας.

Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε στη Θράκη και στην Ανατολική Μακεδονία, εκφράζοντας ανησυχία για την αγορά ακινήτων και περιουσιακών στοιχείων από ξένα συμφέροντα. Συνέδεσε το ζήτημα με την οικονομική και δημογραφική κατάσταση των παραμεθόριων περιοχών, εκτιμώντας ότι η αποδυνάμωσή τους δημιουργεί μακροπρόθεσμες εθνικές προκλήσεις.

Οι αναφορές του σε αγορές περιουσιών και ξένα συμφέροντα αποτελούν ισχυρισμούς του αναλυτή και όχι ανεξάρτητα διασταυρωμένα στοιχεία.

Αιχμές για Γεραπετρίτη και Δίκαιο της Θάλασσας

Ιδιαίτερα αιχμηρός εμφανίστηκε απέναντι στον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη, αμφισβητώντας την αποτελεσματικότητα της διπλωματικής διαχείρισης των ελληνοτουρκικών ζητημάτων.

Ο Παύλος έθεσε ειδικότερα το ζήτημα της ερμηνείας της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), ζητώντας να εξηγηθεί η νομική βάση συγκεκριμένων κυβερνητικών χειρισμών.

Στη συζήτηση τέθηκε επίσης το ενδεχόμενο η Τουρκία να προωθήσει περαιτέρω τη θεσμική κατοχύρωση του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας», καθώς και οι συνέπειες μιας τέτοιας κίνησης για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Ο αναλυτής προχώρησε και σε προσωπικές καταγγελίες και αιχμές για τον υπουργό, οι οποίες δεν τεκμηριώνονται ανεξάρτητα από το υλικό της συνέντευξης.

Το ιστορικό αποτύπωμα του Ελληνισμού

Στη συνέχεια, η συζήτηση απέκτησε ιστορική διάσταση, με αναφορές στον Ιωάννη Καποδίστρια, στα ξενικά κόμματα του 19ου αιώνα και στη Μεγάλη Ιδέα.

Ο Παύλος υποστήριξε ότι η Ελλάδα έχει απομακρυνθεί από μια μακροπρόθεσμη εθνική στρατηγική, δίνοντας προτεραιότητα σε κομματικούς ανταγωνισμούς και βραχυπρόθεσμους πολιτικούς σχεδιασμούς.

Η παρέμβασή του ολοκληρώθηκε με την έκφραση ανησυχίας για την κατεύθυνση των ελληνοτουρκικών σχέσεων και για το ενδεχόμενο να διαμορφωθούν συνθήκες συνεκμετάλλευσης χωρίς σαφή δημόσια ενημέρωση για το περιεχόμενο και τις συνέπειές της.