Του Γιάννου Χαραλαμπίδη, ΣΗΜΕΡΙΝΗ

Αμμόχωστος, «γιοκ». Αυτή ήταν η θέση του κατοχικού ηγέτη Τουφάν Ερχιουρμάν στον Πρόεδρο της ∆ημοκρατίας, Νίκο Χριστοδουλίδη, όταν ο τελευταίος τού έθεσε θέμα για την επιστροφή της περίκλειστης πόλης της Αμμοχώστου στους κατοίκους της υπό το καθεστώς των Ην. Εθνών, με ταυτόχρονο άνοιγμα του λιμανιού της πόλης κάτω από την επίβλεψη της ΕΕ για να μπορούν Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι να εμπορεύονται και οι δυο Κοινότητες να έρθουν πιο κοντά.

Το κοινό µυστικό…

Την ίδια στιγμή, η Εκπρόσωπος του ΓΓ στο Κυπριακό, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, που φτάνει στο νησί στις 29 Οκτωβρίου: 1) Έχει στήσει ένα δικό της «παραεπιτέλειο» στην Κύπρο (πέρα από το επίσημο του ΟΗΕ), με το οποίο έχει επαφή και από το οποίο ενημερώνεται και, αφού τυγχάνει συμβουλών, συνήθως εκφράζεται με διάφορους τρόπους. Αποτελείται δε από στελέχη της «κοινωνίας των πολιτών», γνωστούς υποστηρικτές του Σχεδίου Ανάν και άλλων συναφών πιο προχωρημένων απόψεων, όπως κομματικούς παράγοντες, πρώην υπουργούς, επιχειρηματίες κ.λπ, οι οποίοι, κατά τεκμήριο, δεν εκφράζουν τους πολίτες και δη την πλειοψηφία του κόσμου. 2) Αρνείται τις απόψεις που δεν την βολεύουν. Αυτά είναι κοινό μυστικό και για την Κυβέρνηση και για τα κόμματα (βλέπε σχετικά «Σημερινή», 26 Ιουλίου 2026). Υπενθυμίζεται ότι στελέχη της «Κοινωνίας των Πολιτών» συνέδεαν στις επαφές τους με την κ. Ολγκίν την υπόθεση της Αμμοχώστου με το άνοιγμα του παράνομου αεροδρομίου της Τύμπου, σε μια προσπάθεια προσέγγισης των τουρκικών θέσεων στη λογική τής εν δυνάμει λύσης. ∆εν ήταν το μόνο θέμα. Ανάλογη στάση τηρείται και για τα ΜΟΕ και δη στο θέμα της αποναρκοθέτησης.

Τουρκικό όχι… και Τύµπου

Η αρνητική απάντηση του κατοχικού ηγέτη στο θέμα της Αμμοχώστου έχει δυο σκέλη: Πρώτον, όπως είπε στον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη, δεν μπορεί να δεχθεί μια πρόταση, η οποία έχει απορριφθεί από τους προκατόχους του. ∆εύτερο, κατά πάγιο τρόπο η τουρκική πλευρά συνδέει την περίπτωση τής Αμμοχώστου με το «acknowledgment», δηλαδή την αποδοχή από μέρους της Κυπριακής ∆ημοκρατίας ότι στο νησί υπάρχουν δυο χωριστές οντότητες, που θα υπογράψουν, σύμφωνα με τον κ. Ερχιουρμάν, μια συνιδρυτική πράξη. Εξ ου και το γεγονός ότι η τουρκική πλευρά συνδέει την Αμμόχωστο με το «απευθείας εμπόριο» και με το άνοιγμα του αεροδρομίου της Τύμπου για να νομιμοποιήσει τμήμα του FIR Λευκωσίας κάτω από τον έλεγχο του ψευδοκράτους και να μπορεί να επιτύχει τη χωριστή διεθνή δράση και εκπροσώπηση, προδιαγράφοντας εκ των προτέρων τη λογική της λύσης των «δύο κρατών», που θα συνυπάρξουν με πολιτική ισότητα, την οποία διερμηνεύει ως χωριστή μορφή κυριαρχίας σε μια ομοσπονδία, συνομοσπονδιακού χαρακτήρα.

«Αποµόνωση» και επανενσωµάτωση

Είναι δε μέσα σε αυτήν τη λογική που η τουρκική πλευρά εμφανίζει τη λεγόμενη άρση της απομόνωσης των Τουρκοκυπρίων ως υποχρέωση της διεθνούς κοινότητας, που θα εδραιώσει τη χωριστή κρατική οντότητα πριν ακόμη εξευρεθεί η τελική λύση. Με τον τρόπο αυτό θέτει στο περιθώριο τους πραγματικούς λόγους της όποιας «απομόνωσης», που δεν είναι άλλοι: Α) Από την παρουσία του τουρκικού στρατού, ο οποίος κρατεί σε απομόνωση του Ελληνοκυπρίους από τα σπίτια τους και τις άλλες περιουσίες τους. Β) Από την παρουσία του ψευδοκράτους και την άρνηση των κατοχικών «αρχών» και της Άγκυρας να υποστηρίξουν την επανενσωμάτωση των Τουρκοκυπρίων στο νόμιμο κράτος της Κυπριακής ∆ημοκρατίας.

Ο περίγυρος της Ολγκίν

Σημειώνεται, επιπροσθέτως, ότι η πρόταση του Προέδρου ήταν εν γνώσει της ΕΕ -αφού είναι στο τραπέζι από το 2026- και δεν υπήρχε κανένας λόγος να μην τύχει της υποστήριξής της. Όσο δε για τον ΟΗΕ και την κ. Μαρία Άνχελα Ολγκίν είναι μονίμως απούσα από το νησί. Περιστασιακά και μόνο βρίσκεται στην Κύπρο και έχει ήδη επιλέξει περίγυρο, που απαρτίζεται κυρίως από στελέχη της λεγόμενης «Κοινωνίας των πολιτών», τα οποία είναι υποστηρικτές του Σχεδίου Ανάν και της λογικής ότι φταίει ο Πρόεδρος και η ελληνοκυπριακή πλευρά, που δεν προχωρούν σε νέα βήματα υποχωρήσεων για να συναντήσουν τις τουρκικές θέσεις και δη στα θέματα των ΜΟΕ, όπως είναι η περίπτωση, για παράδειγμα, της αποναρκοθέτησης, η οποία συνδέεται με θέματα ασφάλειας και ειδικότερα κατοικημένων περιοχών και ζωτικών αρτηριών, που συνδέουν τη Λευκωσία με άλλες πόλεις. Ακόμη και σε συναντήσεις τις οποίες διοργανώνει η κ. Ολγκίν, όταν έρχεται στο νησί, επιλέγει με ποιους μιλά για να ακούσει αυτά που θα ήθελε να ακούσει, αποκλείοντας όσους έχουν διαφορετική άποψη, ακόμη και κόμματα ή στελέχη τους. Αυτά είναι σε γνώση της Κυβέρνησης και χωρίς να επεμβαίνει στο έργο της προέβη μεν σε συστάσεις, χωρίς να υπάρξει η ανάλογη ανταπόκριση.

Η ενόχληση…

Η εικόνα που έχει η κ. Ολγκίν ως προς την πραγματικότητα είναι ελλιπής ένεκα δικής της ευθύνης και εμμονών εφόσον επιλέγει τη λεγόμενη «Κοινωνία των πολιτών», που δεν έχει πολιτική νομιμοποίηση και δεν εκφράζει τις πραγματικές απόψεις της κοινωνίας. Τόσο η Κυβέρνηση όσο και κομματικά στελέχη δεν είναι ικανοποιημένα από τη στάση που τηρεί η κ. Ολγκίν, ανεξαρτήτως τι δηλώνουν κατά καιρούς δημόσια. Ήδη ο Πρόεδρος άρχισε να αφήνει το άρωμα της «ενόχλησης» μέσα από τοποθετήσεις του. Γιατί; ∆ιότι δεν είναι επαρκώς ενημερωμένη εφόσον δεν είναι παρούσα, η ενημέρωση της οποίας τυγχάνει δεν προέρχεται μόνο από τους εκπροσώπους του ΟΗΕ στην Κύπρο, αλλά και από ένα δικό της «παραεπιτελείο» με διάφορους παράγοντες, διά των οποίων μάλιστα εκφράζεται.

Η λογική της εκλιπούσας και το οθωµανικό δίκαιο

Η πολιτική της αντίληψη, όπως και της ομάδας που ανέλαβε τις λεγόμενες συγκλίσεις με επικεφαλής τον καθηγητή πολιτικών επιστημών, John McGarry, στηρίζεται στην εν δυνάμει λύση. Ότι, δηλαδή, όντως η Κυπριακή ∆ημοκρατία βρίσκεται σε στάδιο οιονεί «διάλυσης» από το 1963 (κάτι σαν εκλιπούσα) και ότι ο βορράς θα είναι εσαεί τουρκικός στο πλαίσιο ενός τουρκοκυπριακού συνιστώντος κράτους (βλέπε αναλυτικά στοιχεία «Σημερινή», 9 Αυγούστου 2026). Με άλλα λόγια, υπάρχει αποδοχή της τουρκικής θέσης ότι: Το σημερινό ψευδοκράτος, το οποίο δεν αναγνωρίζεται από τον ΟΗΕ και τη ∆ιεθνή Κοινότητα (ψηφίσματα 541 και 550), διότι είναι προϊόν της χρήσης και της βίας των όπλων, γεγονός που παραβιάζει το άρθρο 2, παράγραφος 4 του Χάρτη των Ην. Εθνών, θα αναγνωριστεί ως ισότιμο συνιστών κράτος και θα είναι εσαεί τουρκικό. Εξ ου και το γεγονός ότι στις συγκλίσεις επί Προεδρίας Νίκου Αναστασιάδη είχε γίνει δεκτό ότι το ποσοστό των Ελληνοκυπρίων που θα επιστρέψουν στον βορρά δεν θα έχουν δικαίωμα ψήφου, δηλαδή δεν θα είναι, με άλλα λόγια, η πατρίδα τους. Για να αποκτήσουν δικαίωμα ψήφου σε επίπεδο κρατικών εκλογών θα πρέπει να αποποιηθούν την εσωτερική ελληνική – ελληνοκυπριακή τους ιθαγένεια και να ζητήσουν από τις Αρχές του τουρκοκυπριακού συνιστώντος κράτους να τους δοθεί η τουρκική – τουρκοκυπριακή εσωτερική ιθαγένεια. Εν ολίγοις, θα εφαρμοστεί το οθωμανικό δίκαιο μέσα σε ένα κράτος της ΕΕ. ∆ιότι αυτή η τουρκική αξίωση παραπέμπει στην «οσμανική πραγματικότητα», που έλεγε ότι, για να έχει κάποιος χριστιανός, Έλληνας ή Αρμένιος κ.λπ. δικαιώματα, θα έπρεπε να αλλαξοπιστήσει. Και να γίνει από χριστιανός, μουσουλμάνος, δηλαδή Τούρκος (σημειώνουμε ότι θα υπάρχουν τρεις ιθαγένειες. Μια για κάθε κρατίδιο και μια κοινή).

Συγκλίσεις και δηµόσια συζήτηση

Ως προς τις νέες συγκλίσεις, οι οποίες, όπως δηλώνει η κ. Ολγκίν, είναι έτοιμες, δεν βρίσκονται επί σκοπώ στα χέρια των δυο ηγετών. Όπως η ίδια διευκρίνισε, αυτό θα είναι δυνατό να συμβεί όταν οι δυο ηγέτες καταλήξουν στα ΜΟΕ. ∆ιότι, όπως παρατηρεί, όταν δεν τα βρίσκουν στα ΜΟΕ, πώς θα τα βρουν σε άλλα πιο δύσκολα ζητήματα; Ούτως ή άλλως, εκείνο που φοβάται η κ. Ολγκίν είναι η διαρροή των συγκλίσεων και η έναρξη μιας δημόσιας επί τούτων συζήτησης, που θα δυσκολέψει τις διεργασίες της μυστικής διπλωματίας και του αιφνιδιασμού, αλλά και εκβιασμού της κοινής γνώμης στην εξής λογική, την οποία ήδη εκφράζει: Είναι η τελευταία σας ευκαιρία (μόνιμη επωδός και των προκατόχων της). Άρα ή τα δέχεστε ή τελειώνει το Κυπριακό εδώ. Ο εκβιασμός αυτός δεν στρέφεται, βεβαίως, προς την τουρκική πλευρά, η οποία θα τρίβει τα χέρια της σε μια τέτοια εξέλιξη, διότι θα διευκολυνθεί η διχοτόμηση, αλλά προς την ελληνοκυπριακή.

Εάν λοιπόν η κ. Ολγκίν όντως θέλει να βοηθήσει, άλλωστε αυτός είναι ο ρόλος της, στη βιώσιμη λύση, θα πρέπει να μετρήσει, πόση αποδοχή έχουν οι απόψεις της στην κοινή γνώμη και πόσο δίκαιες και δημοκρατικές είναι οι συγκλίσεις και αν απαλλάσσουν την Κύπρο από τα τετελεσμένα της εισβολής και της κατοχής. Εάν είναι θετικές γιατί να μη δοθούν στη δημοσιότητα για να αρχίσει ένας ανοιχτός διάλογος για την περαιτέρω βελτίωσή τους; Κανείς άλλος δεν γνωρίζει καλύτερα πώς πρέπει να καθοριστεί το μέλλον του από τον ίδιο τον λαό, Ελληνοκυπρίους και Τουρκοκυπρίους.

Κατάλογος αποτυχίας…

Εάν αυτή δεν είναι η έγνοια της κ. Ολγκίν, θα πρέπει να είναι η έγνοια των κομματικών αρχηγών και δη του Προέδρου. Γιατί; ∆ιότι μεταξύ των αιτιών που οδηγούσαν σε αποτυχία σε ό,τι αφορά το Κυπριακό ήταν και είναι οι εξής:

Οι Εκπρόσωποι του ΓΓ του ΟΗΕ στο Κυπριακό, όπως και η κ. Ολγκίν τώρα, δημιουργούσαν ένα οιονεί παραεπιτελείο, που δεν εξέφραζε τον λαό, αλλά απόψεις μειοψηφικές και σε ουκ ολίγες περιπτώσεις ακραίες. 2. Οι συγκλίσεις ή οι προτάσεις λύσης δεν είχαν δημοκρατικό χαρακτήρα και δεν εξασφάλιζαν τον τερματισμό των τετελεσμένων της εισβολής και της κατοχής. 3. Τόσο ο ΟΗΕ όσο και οι ηγέτες των δυο Κοινοτήτων κρατούσαν τον λαό στο σκότος και τον έθεταν ενώπιον εκβιαστικών διλημμάτων, ακόμη και την ελληνοκυπριακή πολιτική ηγεσία. ∆ιότι η ίδια η ηγεσία μας έδινε και δίνει την εντύπωση ότι είναι η αδύναμη πλευρά και δεκτική σε υποχωρήσεις. 4. Τόσο ο ΟΗΕ όσο και οι ηγέτες των δυο Κοινοτήτων καθώς και άλλοι εμπλεκόμενοι, όπως η ΕΕ, κατόπιν δικών μας λανθασμένων επιλογών, δεν προσέγγιζαν και δεν προσεγγίζουν το πρόβλημα ως εισβολής και κατοχής, αλλά κυρίως ως δικοινοτικό. Έχουν δε την ψευδαίσθηση ότι με φιέστες ή άλλα μέτρα επαναπροσέγγισης, που δεν έχουν ως στόχο την πλήρη αποχώρηση του Αττίλα και την αποκατάσταση της παραβιασθείσας εννόμου τάξεως -όπως αυτή προέκυψε από την εισβολή- θα έχουν ευρεία απήχηση. Μάλλον δημιουργούν κίβδηλες παραστάσεις και ψευδαισθήσεις. 5. Η λανθασμένη μεθοδολογία, που χρησιμοποιείται γενικότερα στη διαδικασία λύσης, ακόμη και στις συγκλίσεις. Και αυτό προκύπτει από το σκεπτικό του καθηγητή John McGarry και όσων πριν από αυτόν ενεπλάκησαν στο Κυπριακό. Αντί, δηλαδή, να καθορίζουν οι δημοκρατικές αρχές του ∆ιεθνούς ∆ικαίου και της ΕΕ τη μορφή της λύσης (bottom up), η όποια βάση της διευθέτησης είναι τα τετελεσμένα της εισβολής, δηλαδή ο διχοτομικός διοικητικός, πληθυσμιακός και εδαφικός διαχωρισμός του νησιού, όπως τον καθόρισε ο Νιχάτ Ερίμ από το 1956. Υπό αυτές τις συνθήκες, αντί της εφαρμογής των αρχών δικαίου, αρχίζει μια καρατόμησή τους, διότι δεν μπορούν να χωρούν σε μια ομοσπονδία συνομοσπονδιακού χαρακτήρα (top down). Και επειδή η μυστική διπλωματία επιδιώκει να συγκαλύψει τη διχοτόμηση, όταν τα αποτελέσματά της έρθουν στο φως, αιφνιδιάζουν τον λαό αρνητικά, διότι άλλα του έλεγαν και άλλα έπρατταν.

Χωρίς άλλοθι

Ας τα έχει υπόψη της η ηγεσίας μας για ό,τι απ’ εδώ και πέρα προκύψει, για να μην έχει άλλοθι περί των όσων διχοτομικών διεργασιών συμβαίνουν στο προσκήνιο αλλά και στο παρασκήνιο.