Ιστορία - Πολιτισμός
16 Μαΐου 2004: Στην υψηλότερη κορφή του κόσμου, στο Έβερεστ, κυματίζουν η Γαλανόλευκη και η σημαία των Ολυμπιακών Αγώνων.
Η πρώτη ομάδα της εθνικής αποστολής Ελλάς-Έβερεστ 2004, πατά στην κορφή του ψηλότερου βουνού και τοποθετεί τις δύο σημαίες, για να στείλει το μήνυμα του “ευ αγωνίζεσθε” στα πέρατα του κόσμου. Πρώτος φτάνει στην κορυφή, στα 8.848 μέτρα, ο Γιώργος Βουτυρόπουλος, μετά από συνεχή αναρρίχηση 9,5 ωρών. Ακολουθούν ο Αντώνης Αντωνόπουλος, ο Μιχάλης Στύλλας, ο Παναγιώτης Κοτρωνάρος και ο Παύλος Τσιαντός, οι οποίοι εκπλήρωσαν την αποστολή τους μετά από δύο μήνες προσπάθειας.
Η Κατασκήνωση Βάσης της Νότιας Ομάδας της Hellas Everest 2004 βρισκόταν στα 5.200 μέτρα.
Ήταν ένα μεγάλο πλάτωμα γεμάτο σκηνές, τα πολύχρωμα πλαστικά αντίσκηνα των 17 ομάδων που προσπαθούσαν να ανεβούν στο Έβερεστ από τη νότια πλευρά. Το βουνό μπορείς να το προσεγγίσεις μόνο την άνοιξη και το φθινόπωρο, και τις λίγες μέρες καλοκαιρίας ο συνωστισμός των ορειβατών είναι αναπόφευκτος. Η Ελληνική ομάδα είχε φτάσει αρκετά νωρίς, και έτσι είχε στήσει στις σκηνές της στο καλύτερο σημείο, με απίθανη θέα στον παγετώνα Khumbu.
Στις 4 Απριλίου η ομάδα συμμετείχε στην παραδοσιακή τελετή που προηγείται κάθε ανάβασης. Μοναχοί από το μοναστήρι του Πάνγκμποτσε ήρθαν στην κατασκήνωση βάσης, και σε έναν μικρό πέτρινο βωμό έκαψαν μυρωδικά φύλλα αγριοκυπαρισιού για να εξευμενίσουν τους Θεούς. Αφού οι Θεοί εξευμενίστηκαν, τα μέλη της ελληνικής αποστολής, Παναγιώτης Κοτρωνάρος (ο αρχηγός), Μιχάλης Στύλλας, Αντώνης Αντωνόπουλος, Γιώργος Βουτυρόπουλος (ο επονομαζόμενος «Βούτυρος») και Σπύρος Σούλης (ο μάνατζερ βάσης) απόλαυσαν ποταμούς της τοπικής μπίρας Chang.
Ήταν μια ομάδα ορειβατών, αλλά ταυτόχρονα και μια ομάδα φίλων, που έκαναν το χόμπι τους. Όμως η παρέα δεν ήταν πλήρης –κάποιος έλειπε. Τις στιγμές ξεκούρασης, όταν ο καθένας είχε αποσυρθεί στο αντίσκηνό του και προσπαθούσε να κρυφτεί από το μανιασμένο αέρα και να κοιμηθεί, η σκέψη όλων έτρεχε στον Χρήστο.
Η ιδέα για μια Εθνική Ομάδα ορειβασίας που θα προσπαθούσε να ανέβει στο Έβερεστ ανήκει σε έναν νεαρό Ελληνοκαναδό εκδότη, τον Παύλο Αγγελάτο, ο οποίος, απομακρυσμένος από την ελληνική ορειβατική κοινότητα (όπου, όπως σε όλες τις κοινότητες των Ελλήνων, ελλοχεύουν έριδες και αντιπαλότητες), οραματίστηκε μια ενιαία αποστολή των καλύτερων Ελλήνων ορειβατών. Είχε τα λεφτά –σημαντικός περιοριστικός παράγοντας στο παρελθόν- είχε και το όραμα, έτσι κάποια στιγμή στο 2003 η «Hellas Everest 2004» απέκτησε σάρκα και οστά.
Στην αρχή υπήρχε μόνο η (μετέπειτα) Νότια ομάδα. Με αρχηγό τον έμπειρο και ταλαντούχο Χρήστο Μπαρούχα, η ομάδα ταξίδεψε τον Σεπτέμβρη του 2003 στο Τσο Ογιού των Ιμαλαΐων (υψόμετρο 8.201 μέτρα), μια κορυφή εύκολη τεχνικά, μα 8άρα, ιδανική για προετοιμασία. Στις 27 Σεπτεμβρίου ο Παναγιώτης Κοτρωνάρος και ο Μιχάλης Στύλλας έκαναν κορυφή. Στις 5 Οκτωβρίου το ίδιο έκαναν ο Χρήστος Μπαρούχας με τον Παύλο Τσιαντό. Την επόμενη μέρα, ο Χρήστος Μπαρούχας πέθανε από πνευμονικό οίδημα, κατά την κάθοδό του από το βουνό.
Η ομάδα έχασε έναν αρχηγό και ένα φίλο, και η Hellas Everest 2004 του Παύλου Αγγελάτου δέχτηκε ένα ισχυρό πλήγμα. Μετά το αρχικό σοκ, όμως, η συνέχεια ήταν προδιαγεγραμμένη. Θα ανέβαιναν στο Έβερεστ, και τώρα θα ανέβαιναν και για έναν επιπλέον λόγο. Γι’ αυτό όλα τα μέλη της Νότιας ομάδας είχαν μαζί τους από μία φωτογραφία του Χρήστου.
Ο Κώστας Τζιβελέκας είναι 55 χρονών, λεπτός, νευρώδης και ηλιοκαμένος. Είναι ο πιο έμπειρος Έλληνας ορειβάτης –έχει συμμετάσχει σε 37 αποστολές, αλλά δεν είναι αυτός ο λόγος που τον προσέγγισε ο Παύλος Αγγελάτος. Τον προσέγγισε επειδή στις 37 αποστολές του ο Τζιβελέκας δεν έχει χάσει ποτέ κανέναν ορειβάτη.
Για να εξασφαλιστεί η ασφάλεια και παράλληλα να αυξηθούν οι πιθανότητες επιτυχίας, αλλά και για να επισημοποιηθεί ο χαρακτήρας της «Εθνικής Ομάδας Ορειβασίας» στην Hellas Everest 2004, προστέθηκε άλλη μια ομάδα ορειβατών, υπό την ηγεσία του Τζιβελέκα, που θα ανέβαινε το βουνό από το βορρά.
Ο Τζιβελέκας είχε προσπαθήσει άλλες δύο φορές το βουνό. Το 1993 έφτασε μέχρι τα 7.000 μέτρα, αλλά αντιμετώπισε άσχημο καιρό και επέστρεψε. Το 1996, σε μια πιο φιλόδοξη προσπάθεια, έφτασε στα 8.100 μέτρα, αλλά τότε ξέσπασε η μεγάλη χιονοθύελλα που στοίχισε τη ζωή σε 14 ξένους ορειβάτες –ήταν η μεγαλύτερη τραγωδία στην ιστορία της κατάκτησης του βουνού.
Και οι δύο προσπάθειές του είχαν γίνει από τη βόρεια πλευρά του βουνού –επειδή η προσέγγιση γίνεται από το Θιβέτ, που βρίσκεται υπό κινεζική κατοχή, και εκεί οι άδειες είναι πιο φτηνές. Η βόρεια πλευρά είναι πιο δύσκολη τεχνικά, και ο καιρός είναι συνήθως χειρότερος εκεί. Όμως αυτή είναι η πλευρά που ήξερε καλύτερα, έτσι η επιλογή ήταν εύκολη. Στις 3 Απριλίου του 2004, η Βόρεια ομάδα της Hellas Everest 2004 έφτασε στο Κατμαντού του Νεπάλ, και ξεκίνησε με τζιπ για τα σύνορα.
Ο παγετώνας Khumbu είναι το πιο δύσκολο αλλά και το πιο εντυπωσιακό κομμάτι της Νότιας διαδρομής. «Παγετώνας» δεν είναι σωστή λέξη –στα αγγλικά ονομάζεται icefall, που σημαίνει κυριολεκτικά «παγοκαταρράκτης». Είναι ένα ποτάμι πάγου, που κυλάει με ταχύτητα που κυμαίνεται από 40 μέχρι 400 μέτρα το χρόνο. Η κλίση του είναι ασυνήθιστα απότομη, και η μορφολογία του αλλάζει σχεδόν καθημερινά. Κομμάτια πάγου κακακρημνίζονται, ρωγμές εμφανίζονται, διαπλατύνονται ή εξαφανίζονται από τη μια μέρα στην άλλη. Οι θερμοκρασιακές μεταβολές μέσα στον παγετώνα είναι μεγάλες, και η κλίση του από τα 5.500 μέχρι τα 6.000 είναι εντυπωσιακά απότομη. Αλλά το πιο εντυπωσιακό πράγμα είναι το χρώμα του. Ο παγετώνας Khumbu είναι ένα ποτάμι μπλε πάγου, αυτή η αιώνια, σκληρή μορφή που δεν έχει σχέση με τον πάγο που ξέρουμε. Αυτός ο πάγος είναι πάγος από τότε που δεν υπήρχαν άνθρωποι.
Να πώς περνάς τον παγετώνα Khumbu: Πρώτα στέλνεις κάποιους εξειδικευμένους σέρπα (οι ντόπιοι οδηγοί –σημαίνει «άνθρωποι της Ανατολής») για να στήσουν σκοινιά στον παγετώνα. Αυτοί είναι οι επονομαζόμενοι icefall doctors, και είναι απαραίτητοι, γιατί η μορφολογία του παγετώνα αλλάζει διαρκώς, με αποτέλεσμα τα παλιά σκοινιά να χάνονται. Οι Icefall doctors ξέρουν τα μονοπάτια και τα περάσματα, και εκτός από σκοινιά στήνουν και αλουμινένιες σκάλες πάνω από τις ρωγμές και τα χάσματα. Μετά ντύνεσαι καλά, φοράς τον εξοπλισμό σου, και ξεκινάς ακολουθώντας τους σέρπα, και κρατώντας τα μάτια ανοιχτά, για να απολαύσεις το μεγαλείο του τοπίου.
Η Νότια ομάδα ανέβηκε τον παγετώνα Khumbu στις 5 Απριλίου, ξεκινώντας την διαδικασία εγκλιματισμού της σε μεγαλύτερα ύψη. Με τη βοήθεια των σέρπα κουβάλησαν υλικά και εξοπλισμό στα 5.950 μέτρα, όπου έστησαν την πρώτη τους κατασκήνωση. Συνολικά θα υπήρχαν 4 κατασκηνώσεις ψηλότερα από την κατασκήνωση βάσης. Η ομάδα θα πηγαινοερχόταν από τη μία στην άλλη μέχρι να στηθούν όλες, για να εγκλιματιστούν τα μέλη στο υψόμετρο. Μέχρι το τέλος της αποστολής, θα ανεβοκατέβαιναν τον παγετώνα Khumbu τέσσερις φορές.
Την ίδια ώρα, η Βόρεια ομάδα αντιμετώπιζε ένα εμπόδιο πιο απάνθρωπο από τον παγετώνα Khumbu: την κινεζική γραφειοκρατία. Στο χωριό Κοντάρι, πάνω στα σύνορα Νεπάλ-Θιβέτ, οι Κινέζοι συνοριακοί φρουροί ταλαιπώρησαν τους Έλληνες με ανεξάντλητες διατυπώσεις και διαδικασίες. Τα πνεύματα άναψαν όταν οι φρουροί ξήλωσαν βίαια ένα σύμβολο του Θιβέτ από το μπουφάν του Γιάννη Τήλιου, του επονομαζόμενου «Τσέχου», αλλά τελικά όλοι πέρασαν χωρίς προβλήματα.
Μετά από πολλά στρατιωτικά μπλόκα, πέρασαν από το χωριό Νιαλάμ, την επίσημη είσοδο του οροπεδίου του Θιβέτ, και μετά από την κωμόπολη Τίγκρι στην καρδιά του υψιπέδου, στα 4.200 μέτρα. Εκεί συνεχίστηκε η ατυχία του Τσέχου, όταν πάτησε ένα σκύλο κι αυτός, φυσιολογικά, του χάρισε μια μεγαλοπρεπή δαγκωματιά στο πίσω μέρος του μηρού. Ήταν ένα μικρό τραύμα, αλλά ο Κιμ Κρίστι, ο άγγλος γιατρός που είχε ενσωματωθεί στην αποστολή, επέμενε να γίνει αντιλυσσικό εμβόλιο. Το εμβόλιο ήρθε με ελικόπτερο στα σύνορα από το Κατμαντού, και από εκεί έφτασε στο Τίγκρι με τζιπ.
Στις 15 Απριλίου η Βόρεια ομάδα, που αποτελείτο από τον Κώστα Τζιβελέκα, τον Γιάννη «Τσέχο» Τήλιο, τον υπαρχηγό Γιώργο Αργύρη, τον Κώστα Αποστολόπουλο, τον Πέτρο Καψομενάκη, τον Γιώργο Τσιάνο, τον Κυριάκο Ονησιφόρου και την Τασία Ηλιοπούλου, έφτασε στην δική της Κατασκήνωση Βάσης, σε ύψος 5.200 μέτρων.
Στο Νότιο Διάσελο (South Col), σε υψόμετρο 7.950 μέτρων, όπου βρισκόταν η Κατασκήνωση 4, ξεκινούσε η νότια κορυφογραμμή, που οδηγούσε κατευθείαν στην κορυφή, με τη μεσολάβηση του Hillary Step (κατακόρυφος βράχος τον οποίο οι ορειβάτες σκαρφαλώνουν με σκοινιά). Η διαδρομή από την Κατασκήνωση 4 μέχρι την κορυφή θα γινόταν μέσα σε μία μόνο μέρα –τη μέρα κορυφής. Για να γίνει μέρα κορυφής, πρέπει το timing να είναι σωστό όταν οι καιρικές συνθήκες είναι ιδανικές, όταν δηλαδή οι απάνθρωπες συνθήκες του Έβερεστ μαλάκωναν για λίγο, και δημιουργούσαν το λεγόμενο «παράθυρο».
Προς το παρόν η νότια ομάδα εγκλιματιζόταν ακόμα στο βουνό, ανεβάζοντας υλικά στις ψηλότερες κατασκηνώσεις, και επιστρέφοντας χαμηλότερα. Στις 20 Απριλίου ανέβηκαν για πρώτη φορά στα 7.300 μέτρα, στην κατασκήνωση 3.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, μία βραδιά χωρίς προβλήματα στην Κατασκήνωση 3 αποτελεί ασφαλή ένδειξη ότι μπορείς να προχωρήσεις παραπάνω. Η Νότια ομάδα έμεινε δύο. «Την πρώτη ένιωθα μια ζαλάδα, είχα αϋπνία και λαχάνιαζα λίγο», θυμάται ο αρχηγός Παναγιώτης Κοτρωνάρος. «Τη δεύτερη όμως ήμασταν όλοι καλύτερα».
Η Κατασκήνωση 3 είναι μια στενή εσοχή σε μια πλαγιά που έχει τρομερή κλίση, και εκεί μαζεύονται όλες οι σκηνές, πολύ κοντά η μια στην άλλη. Η θέα είναι απίστευτη, αλλά ο αέρας είναι μανιασμένος, και οι σκηνές πρέπει να δεθούν πολύ καλά με τις παγόβιδες για να μην φύγουν στην πλαγιά. Ο άνεμος εκεί δεν σφυρίζει –δεν υπάρχουν εσοχές ή σχισμές για να περάσει, το μέρος είναι ανοιχτό. Ο θόρυβος προέρχεται κυρίως από το ύφασμα των σκηνών που δέρνεται βίαια από τις ριπές του, και συχνά τα κορδονέτα που το συγκρατούν χαλαρώνουν, και η φασαρία είναι εκκωφαντική.
Η Νότια ομάδα προσπάθησε να ξεχάσει τον αέρα λιώνοντας χιόνι και βράζοντας λίγο τραχανά, που είχαν φέρει μαζί τους από την Ελλάδα.
Στη Βόρεια πλευρά του βουνού, υπάρχει ένα άλλο διάσελο, το (μαντέψτε) Βόρειο Διάσελο (North Col). Αυτό βρίσκεται στα 7.050 μέτρα, και είναι η αρχή της Βόρειας κορυφογραμμής, μιας στενής παγωμένης γλώσσας που απλώνεται προς τα πάνω. Είναι ο δρόμος για την κορυφή.
Εκεί υπάρχει η Κατασκήνωση 3 της Βόρειας διαδρομής, ένα μικρό πλάτωμα όπου συνωστίζονται οι σκηνές. Για να φτάσεις εκεί πρέπει να περάσεις ένα κομμάτι όρθιου πάγου –το τέλος του κομματιού βρίσκεται 500 μέτρα ψηλότερα από την αρχή του. Οι ορειβάτες αναρριχώνται στα σταθερά σκοινιά πάνω στον παγωμένο γκρεμό, η κλίση του οποίου φτάνει στη μέση του τις 90 μοίρες.
Η ομάδα κορυφής των βορείων (Τζιβελέκας, Τσιάνος, Αργύρης, Τσέχος, Αποστολόπουλος) χρειάστηκε γύρω στις 6 ώρες για να ανέβει αυτό το κομμάτι, και να φτάσει στην Κατασκήνωση 3 στις 22 Απριλίου. Μετέφεραν μαζί τους υλικά για να την στήσουν, και την ίδια μέρα επέστρεψαν στην Κατασκήνωση 2, στα 6.300 μέτρα, που θα ήταν και η προωθημένη τους βάση.
Είχε μεσολαβήσει το στήσιμο των πρώτων κατασκηνώσεων, αρκετή κακοκαιρία με χιόνια και κρύο, και η πρώτη –και τελευταία- απώλεια: Ο γιατρός Κιμ Κρίστι εμφάνισε συμπτώματα της νόσου του βουνού στα 6.300 μέτρα, και επέστρεψε εσπευσμένα στο Κατμαντού για να νοσηλευτεί στο νοσοκομείο.
Στις 25 Απριλίου οι πέντε έκαναν μια απόπειρα να φτάσουν στα 7.900 μέτρα όπου οι θα στηνόταν η Κατασκήνωση 4, αλλά έφτασαν μέχρι τα 7.500 γιατί εκεί τελείωνε η παγωμένη γλώσσα, και μέχρι εκεί υπήρχαν σταθερά σκοινιά. Ταυτόχρονα η κακοκαιρία συνεχιζόταν, με τους ανέμους ψηλά να φτάνουν τα 140 χιλιόμετρα την ώρα. Η ομάδα έχασε ένα αντίσκηνο στο North Col, και μαζί και το βαρέλι με τα πράγματα του Καψομενάκη, που έφυγε σε μια χαράδρα, και δεν βρέθηκε ποτέ.
Οι 14 αποστολές που ανεβοκατέβαιναν το Έβερεστ από το βορά εκείνη τη στιγμή εμφάνιζαν τα πρώτα συμπτώματα εκνευρισμού. Οι δικοί μας δεν βιάζονταν ωστόσο. Υποχώρησαν στις χαμηλότερες βάσεις, και στις 29 Απριλίου επέστρεψαν στην Κατασκήνωση Βάσης, έχοντας ολοκληρώσει τον εγκλιματισμό, και περιμένοντας τώρα το παράθυρο καλοκαιρίας, που τα μετεωρολογικά δελτία τοποθετούσαν στα μέσα του Μάη.
Η ημέρα κορυφής είναι στην πραγματικότητα νύχτα: Οι ορειβάτες της Νότιας ομάδας ξεκίνησαν την τελική ανάβαση στις 8:30 το βράδυ της 15ης Μαΐου. Έπρεπε να φτάσουν στην κορυφή το αργότερο μέχρι τις 11 το πρωί, για να προλάβουν να επιστρέψουν πριν το επόμενο απόγευμα, πριν οι υγρές αέριες μάζες από τα χαμηλότερα υψίπεδα έφταναν ψηλά, και γίνονταν σύννεφα που θα σκοτείνιαζαν τον ουρανό του Έβερεστ.
Η άνοδος στην κορυφή είναι μια μοναχική διαδικασία. Μέσα στη νύχτα, με ένα φακό στο κράνος, οι ορειβάτες ανεβαίνουν αργά στην πλαγιά κρατώντας ένα σταθερό σκοινί, ο ένας πίσω από τον άλλο, όλοι μαζί, από όλες τις αποστολές. Το μόνο που βλέπουν είναι το σκοινί, το χιόνι και ο μπροστινός τους. Το μόνο που ακούν είναι το βουητό του αέρα, και η δική τους αναπνοή στη μάσκα οξυγόνου.
Στην ανάβαση υπάρχουν πολλοί αστάθμητοι παράγοντες –στο balcony, μια προεξοχή στα 8.380 μέτρα, έσπασε το λουρί απ’ το κραμπόν του Παναγιώτη Κοτρωνάρου, και χρειάστηκε ο ίδιος να καθυστερήσει για να φτιάξει μια αυτοσχέδια πατέντα με κορδονέτο. Αυτός είναι ο λόγος που δεν ανεβαίνουν όλα τα μέλη της αποστολής ταυτόχρονα. Ανεβαίνουν όλοι μαζί, σε μια σειρά, αλλά ο καθένας είναι μόνος του.
Αυτές τις ώρες οι ορειβάτες σκέφτονται διάφορα. Οι περισσότεροι επιστρέφουν στη ζωή τους, στην Ελλάδα, στο παρελθόν τους, την οικογένειά τους. Ο Παναγιώτης Κοτρωνάρος προσπαθούσε να διακρίνει τους υπόλοιπους της ομάδας και σκεφτόταν διαρκώς τι μπορεί να πάει στραβά, και πώς θα τους κατεβάσει όλους κάτω ασφαλείς. Ο Μιχάλης Στύλλας σκεφτόταν το Γιάννη Κινατίδη, τον κολλητό του, που πριν από τρεις μέρες είχε σκοτωθεί σε μια άλλη κορυφή των Ιμαλαΐων, την Kussum Kanguru. Η ομάδα είχε αποκτήσει άλλον ένα λόγο να φτάσει στην κορυφή, αλλά ο Μιχάλης πια δεν μπορούσε να χαρεί την ανάβαση.
Και έτσι προχωρούσαν μέσα στη νύχτα, ατέλειωτες ώρες, με κάθε βήμα να ισοδυναμεί με δέκα ανάσες, με τον άνεμο να δυσχεραίνει την ανάβαση και να τους εξαντλεί. Μετά η νύχτα υποχώρησε, και ο ουρανός άρχισε να ανοίγει στην ανατολή. Στις 6 το πρωί, ο Γιώργος Βουτυρόπουλος, ο «Βούτυρος», που είχε προπορευθεί, έγινε ο πρώτος Έλληνας που είδε την αυγή από την κορυφή του Έβερεστ, από το ψηλότερο σημείο του κόσμου.
Μέσα στις επόμενες ώρες, όλοι οι Νότιοι έφτασαν στην κορυφή. Ο Αντωνόπουλος, ο Στύλλας και ο Κοτρωνάρος έφτασαν σχεδόν ταυτόχρονα, και ο Τσιαντός λίγο αργότερα. Ο ήλιος είχε πια βγει, ο καιρός ήταν υπέροχος, και η θέα της Γης χαμηλά ήταν μεγαλειώδης, αλλά η κορυφή ήταν απίστευτα συνωστισμένη από όλα τα μέλη των αποστολών, που κατέφταναν κατά ορδές και έβγαζαν φωτογραφίες και ύψωναν τις σημαίες τους. Ο σέρπα που ακολουθούσε τον Κοτρωνάρο σήκωσε την κάμερα και τον έβγαλε μια φωτογραφία. «Πώς νιώθεις;» τον ρώτησε. «Σαν να είμαι στον Όλυμπο», απάντησε αυτός.
Ήταν γύρω στις 4:30 τη νύχτα, λίγο πριν το ξημέρωμα της 18ης Μαΐου, και ο Γιώργος Αργύρης της Βόρειας ομάδας προχωρούσε στο σκοινί του, πίσω από τον σέρπα. Είχαν μόλις περάσει το πρώτο στεπ, και είχαν ακόμα 3-4 ώρες δρόμο μέχρι την κορυφή. Κάποια στιγμή, o φακός κεφαλής του Αργύρη φώτισε μια εσοχή στα πλάγια, κι εκεί πρόσεξε το κουλουριασμένο σώμα ενός ανθρώπου, που έμοιαζε να έχει σταματήσει για να ξεκουραστεί.
«Τι κάνει αυτός εκεί;» ρώτησε τον σέρπα. «Α, μη δίνεις σημασία», είπε αυτός. «Είναι πεθαμένος εδώ και μερικά χρόνια».
Ένα πράγμα που έχουν όλοι οι ορειβάτες στο μυαλό τους: Από όσους προσπαθούν να ανέβουν το Έβερεστ από το βορά, το 82% επιστρέφει. Ξεκινάς με 1 στις 5 πιθανότητα να πεθάνεις. Ωστόσο, η θέα ενός πτώματος υπογραμμίζει αυτή την πραγματικότητα με ενοχλητικά παραστατικό τρόπο.
Το σχέδιο ήταν το εξής: Η Βόρεια ομάδα θα χωριζόταν σε δύο υποομάδες –Τζιβελέκας, Αργύρης και Αποστολόπουλος θα ξεκινούσαν τη μέρα κορυφής από την κατασκήνωση 5 στα 8.300 μέτρα, ενώ ο Τσιάνος με τον Τσέχο θα ξεκινούσαν κατευθείαν από την Κατασκήνωση 4 στα 7.900. Στις 15 ο Τζιβελέκας ένιωσε έναν πονοκέφαλο, και αποφάσισε να μην προσπαθήσει την κορυφή, και επέστρεψε στην προωθημένη βάση των 6.300 μέτρων.
Ο Αργύρης και ο Αποστολόπουλος είχαν ξεκίνησαν πρώτοι για τα 7.900 μέτρα, όπου φόρεσαν τις φιάλες οξυγόνου, και βρέθηκαν στα 8.300 στις 17 του μηνός. Εκεί έμειναν λίγες ώρες, και μετά ξεκίνησαν την άνοδο. Ο καιρός, επιτέλους, είχε γλυκάνει λίγο.
Στα 7.900 η ατυχία χτύπησε για τρίτη φορά τον Γιάννη Τήλιο, τον Τσέχο –η βαλβίδα του οξυγόνου του χάλασε, και δεν μπορούσε να συνεχίσει. Ο Τσέχος ωστόσο έφτασε μέχρι τα 8.300 χωρίς οξυγόνο –σημαντικό ρεκόρ κι αυτό- και μετά επέστρεψε στα 7.900 για να αποτελέσει ομάδα υποστήριξης για τους τρεις που εξακολουθούσαν να ανεβαίνουν.
Πρώτος έφτασε ο Γιώργος Τσιάνος, και λίγο αργότερα έφτασε ο Αργύρης και μετά ο Αποστολόπουλος. Δεν μπορείς να μείνεις πολύ στην κορυφή –το μάξιμουμ είναι 30 λεπτά, όταν ο καιρός είναι πολύ καλός. Έχει προηγηθεί δύσκολη ανάβαση 12 ωρών, και απομένει μια κατάβαση 4-5 ωρών, οπότε δεν ωφελεί να καθυστερήσεις –και το οξυγόνο, άλλωστε, τελειώνει.
Ο Τσιάνος κατέβαινε πρώτος. Στα 8.500 έβγαλε τα γυαλιά του, και ξαφνικά έπαψε να βλέπει. Η τύφλωση του χιονιού οφείλεται στην υπεριώδη ακτινοβολία, που σ’ αυτό το ύψος, είναι πολύ πιο έντονη, και καίει τον κερατοειδή χιτώνα του ματιού. Ο Τσιάνος βρέθηκε στη «ζώνη θανάτου», πάνω από τα 8.000, εντελώς τυφλός από το ένα μάτι, και βλέποντας αμυδρά από το άλλο. Με τη βοήθεια του σέρπα κατέβηκε στα 7.900, όπου τον περίμενε ο Τσέχος.
Ταυτόχρονα, η ομάδα χαμηλότερα ενεργοποιήθηκε. Ο Τζιβελέκας έστειλε άλλους δύο σέρπα στο διάσελο, όπου ο Τσιάνος κατέβηκε μαζί με τον Τσέχο. Όλοι μαζί κατέβηκαν στα 6.300, στην προωθημένη βάση, όπου του παρείχαν τις πρώτες βοήθειες. Η κατάστασή του όμως χειροτέρευε, έτσι μέσα στη νύχτα, στις 21 Μαΐου πια, ο Τζιβελέκας και ο Καψομενάκης ξεκίνησαν για να τον κατεβάσουν στη βάση.
Ήταν μια δύσκολη, 12άωρη προσπάθεια –ο παγετώνας Ρόμπουκ είχε ξεχειλίσει, η κάθοδος ήταν δύσκολη, και ο Τσιάνος δεν έβλεπε για να περπατήσει. Στην Κατασκήνωση Βάσης ο Παύλος Αγγελάτος περίμενε με ένα τζιπ, που τον πήρε αμέσως στο Κατμαντού, όπου η όρασή του επανήλθε. Μετά, ο Τζιβελέκας και ο Καψομενάκης ανέβηκαν πάλι στα 6.300 μέτρα, για να βοηθήσουν τους άλλους στη συλλογή υλικού για την επιστροφή.
«Είναι τρέλα το βουνό», λέει ο Κώστας Τζιβελέκας. «Είναι έρωτας διαρκής». Μια ντουζίνα Έλληνες που ανέβηκαν στο Έβερεστ την περασμένη άνοιξη μοιράζονται αυτή την τρέλα. Οκτώ από αυτούς πάτησαν στην κορυφή, αλλά αυτό δεν έχει καμία σημασία –η ίδια η ανάβαση ήταν ο δικός τους αυτοσκοπός, και η κορυφή ήταν μόνο το κερασάκι στη μεγάλη, παγωμένη τούρτα.
Κάποιοι από αυτούς τώρα θα εγκαταλείψουν, όπως ο Κώστας Αποστολόπουλος, που αφιέρωσε την επιτυχία στην ελληνική αγροτιά, και τώρα θέλει να επιστρέψει στη Λαμία και το βαμβάκι του. Ή όπως ο Γιώργος Αργύρης, που το 2000 είχε χάσει δάχτυλα των ποδιών του, και πια δεν θέλει να ξανακάνει 8άρα κορυφή, «επειδή δεν θέλω να πεθάνω στα βουνά».
Άλλοι σχεδιάζουν τις επόμενες αποστολές τους. «Έχω μια εκκρεμότητα στα Δυτικά Ιμαλάια», λέει ο Τζιβελέκας, «στο Broad Peak. Το έχω δοκιμάσει 3 φορές και απέτυχα. Φέτος θα δοκιμάσω πάλι».
Ο καθένας είχε τους δικούς του λόγους για να δοκιμάσει το Έβερεστ φέτος. Αλλά όλοι είχαν και κάτι κοινό. Ο Παναγιώτης Κοτρωνάρος το εξηγεί:
«Δεν είμαστε extreme άτομα που πάμε εκεί για να ρισκάρουμε τις ζωές μας. Είμαστε φυσιολογικοί άνθρωποι, που ψάχνουμε στα βουνά κάτι που δεν περιγράφεται, και που πάντως δεν μπορούμε να βρούμε στην καθημερινή ζωή. Πάμε εκεί για να κοιμηθούμε κάτω από τα αστέρια».
Πηγή
georgakopoulos.org
Ιστορία - Πολιτισμός
Arolsen Archives: Το αρχείο που αναζητά τα ίχνη εκατομμυρίων θυμάτων του ναζισμού
Στη γερμανική πόλη Μπαντ Άρολσεν φυλάσσεται μία από τις σημαντικότερες συλλογές τεκμηρίων για τα θύματα των ναζιστικών διώξεων.
Περισσότερα από 30 εκατομμύρια έγγραφα, κατάλογοι κρατουμένων και στοιχεία καταναγκαστικής εργασίας βοηθούν στην ανασύνθεση προσωπικών ιστοριών που κινδύνεψαν να χαθούν οριστικά. Με την ψηφιοποίηση και τη χρήση νέων τεχνολογιών, το αρχείο επιχειρεί να διατηρήσει ζωντανή τη μνήμη και να δώσει απαντήσεις σε οικογένειες που εξακολουθούν να αναζητούν την τύχη των συγγενών τους. Πίσω από κάθε όνομα σε έναν κατάλογο κρατουμένων, πίσω από κάθε φθαρμένο έγγραφο και κάθε χειρόγραφη καταχώριση μπορεί να κρύβεται μια ανθρώπινη ιστορία που δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.
Για χιλιάδες οικογένειες, η αναζήτηση πληροφοριών για συγγενείς που διώχθηκαν, φυλακίστηκαν ή εξαφανίστηκαν κατά τη ναζιστική περίοδο παραμένει μια ανοιχτή υπόθεση, ακόμη και οκτώ δεκαετίες μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Στη Γερμανία, τα Arolsen Archives, το Διεθνές Κέντρο για τις Ναζιστικές Διώξεις, αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους θεσμούς για τη διερεύνηση αυτών των υποθέσεων. Η συλλογή τους περιλαμβάνει περισσότερα από 30 εκατομμύρια ιστορικά έγγραφα, με πληροφορίες για περίπου 17,5 εκατομμύρια ανθρώπους που υπήρξαν θύματα ή επιζώντες του ναζιστικού καθεστώτος.
Το έργο του αρχείου δεν περιορίζεται στη φύλαξη ιστορικών τεκμηρίων. Στόχος είναι να διατηρηθούν τα πρωτότυπα, να οργανωθούν οι πληροφορίες που περιέχουν και να γίνουν προσβάσιμες σε συγγενείς θυμάτων, ερευνητές και πολίτες από όλο τον κόσμο. Έτσι, τα έγγραφα της ναζιστικής περιόδου μετατρέπονται σε ένα εργαλείο αναζήτησης της ιστορικής αλήθειας και αποκατάστασης της μνήμης.
Από τα αρχεία των διώξεων στην αναζήτηση της ανθρώπινης μοίρας
Τα Arolsen Archives ιδρύθηκαν το 1948, με την ονομασία International Tracing Service, σε μια εποχή κατά την οποία εκατομμύρια άνθρωποι προσπαθούσαν να εντοπίσουν συγγενείς τους που είχαν χαθεί στη διάρκεια του πολέμου. Η αρχική αποστολή ήταν να βοηθήσουν στον εντοπισμό αγνοουμένων και στη διευκρίνιση της τύχης ανθρώπων που είχαν υποστεί ναζιστικές διώξεις. Με την πάροδο των δεκαετιών, η συλλογή εξελίχθηκε σε ένα διεθνές αρχείο ιστορικής τεκμηρίωσης. Τα έγγραφα αφορούν κρατουμένους σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, γκέτο και φυλακές της Γκεστάπο, ανθρώπους που οδηγήθηκαν σε καταναγκαστική εργασία, αλλά και επιζώντες που βρέθηκαν υπό τη φροντίδα συμμαχικών οργανώσεων μετά το 1945. Περιλαμβάνονται επίσης στοιχεία για τους εκτοπισμένους πληθυσμούς και τη μετανάστευση κατά τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια.
Οι κατάλογοι, τα δελτία κρατουμένων, οι καταγραφές μεταγωγών και τα διοικητικά έγγραφα μπορούν να προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες για την πορεία ενός ανθρώπου μέσα στο σύστημα διώξεων. Ένα όνομα, μια ημερομηνία ή ένας αριθμός μητρώου ενδέχεται να αποτελέσει το στοιχείο που θα συνδέσει διαφορετικά έγγραφα και θα επιτρέψει την ανασύνθεση ενός μέρους της ζωής του. Ωστόσο, το αρχείο δεν είναι πλήρες. Πολλά έγγραφα καταστράφηκαν από τους ίδιους τους Ναζί ή χάθηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου. Επιπλέον, εκατομμύρια άνθρωποι δολοφονήθηκαν χωρίς να καταγραφούν ποτέ τα ονόματά τους. Για τον λόγο αυτό, η απουσία ενός προσώπου από τις διαθέσιμες συλλογές δεν σημαίνει ότι δεν υπήρξε ή ότι δεν υπέστη διώξεις.
Η ψηφιοποίηση αλλάζει τον τρόπο αναζήτησης
Για πολλά χρόνια, η αξιοποίηση του αρχείου απαιτούσε εκτεταμένη χειρωνακτική εργασία. Οι ερευνητές έπρεπε να εξετάζουν φακέλους, να διαβάζουν χειρόγραφες σημειώσεις και να αντιπαραβάλλουν πληροφορίες που βρίσκονταν σε διαφορετικά έγγραφα. Η ψηφιοποίηση αλλάζει σταδιακά αυτή τη διαδικασία. Τα Arolsen Archives αναπτύσσουν ένα ηλεκτρονικό αρχείο μέσω του οποίου οι χρήστες μπορούν να αναζητούν ονόματα και ιστορικά θέματα, να εντοπίζουν ψηφιοποιημένα τεκμήρια και να εξετάζουν το περιεχόμενό τους από απόσταση. Η διαδικασία, ωστόσο, δεν τελειώνει με τη σάρωση ενός εγγράφου. Για να μπορεί να αναζητηθεί αποτελεσματικά, πρέπει να καταχωριστούν τα στοιχεία του, να συνδεθούν τα ονόματα με τις αντίστοιχες εγγραφές και να οργανωθούν οι πληροφορίες που περιέχει.
Σε αυτό το στάδιο αξιοποιούνται τεχνολογίες οπτικής αναγνώρισης χαρακτήρων (OCR), καθώς και εργαλεία που βοηθούν στην ομαδοποίηση και τη διασύνδεση δεδομένων. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να διευκολύνει την ανάγνωση καταλόγων και την αντιπαραβολή πληροφοριών από διαφορετικά έγγραφα, ώστε να εντοπίζονται πιθανές συνδέσεις ανάμεσα σε πρόσωπα, τόπους και γεγονότα. Η τεχνολογία, όμως, δεν υποκαθιστά την ιστορική έρευνα. Τα παλιά έγγραφα περιέχουν δυσανάγνωστα χειρόγραφα, διαφορετικές γραφές ονομάτων, συντομογραφίες και λάθη καταγραφής. Για τον λόγο αυτό, η αυτοματοποιημένη αναγνώριση χρειάζεται έλεγχο και αξιολόγηση, ιδιαίτερα όταν αφορά στοιχεία που μπορούν να επηρεάσουν την ανασύνθεση της μοίρας ενός θύματος.
Όταν ένα όνομα οδηγεί σε μια οικογενειακή ιστορία
Η σημασία των Arolsen Archives γίνεται ιδιαίτερα εμφανής μέσα από τις αναζητήσεις συγγενών. Για ανθρώπους που προσπαθούν να μάθουν τι συνέβη σε έναν παππού, μια γιαγιά ή έναν άλλο συγγενή που εξαφανίστηκε κατά τη ναζιστική περίοδο, ακόμη και ένα μικρό εύρημα μπορεί να έχει μεγάλη συναισθηματική και ιστορική αξία. Η αναζήτηση μπορεί να οδηγήσει σε πληροφορίες για την κράτηση ενός προσώπου, τη μεταφορά του σε στρατόπεδο, την καταναγκαστική εργασία ή την παρουσία του σε μεταπολεμικό καταυλισμό εκτοπισμένων. Σε άλλες περιπτώσεις, τα έγγραφα προσφέρουν μόνο αποσπασματικές ενδείξεις, οι οποίες χρειάζεται να διασταυρωθούν με άλλες πηγές.
Το ηλεκτρονικό αρχείο είναι ελεύθερα προσβάσιμο και μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο για προσωπικές αναζητήσεις όσο και για επιστημονικούς, εκπαιδευτικούς και δημοσιογραφικούς σκοπούς. Όταν η διαδικτυακή έρευνα δεν αποδίδει αποτελέσματα, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να απευθυνθούν στην υπηρεσία αναζήτησης του οργανισμού. Η προσπάθεια αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια εποχή κατά την οποία οι επιζώντες του ναζισμού λιγοστεύουν. Καθώς οι προσωπικές μαρτυρίες χάνονται σταδιακά, τα τεκμήρια αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα για την ιστορική έρευνα και τη διατήρηση της μνήμης.
#everynamecounts: Η μνήμη ως συλλογική προσπάθεια
Η ψηφιοποίηση δεν στηρίζεται αποκλειστικά στους εργαζομένους του αρχείου. Σημαντικό ρόλο έχουν και οι εθελοντές που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία #everynamecounts. Μέσω της δράσης αυτής, πολίτες βοηθούν στην καταχώριση πληροφοριών από ιστορικά έγγραφα, ώστε τα ονόματα και τα σχετικά στοιχεία να γίνουν ευκολότερα αναζητήσιμα. Η συμμετοχή τους συμβάλλει στην προσπάθεια να συνδεθούν οι ψηφιοποιημένες σελίδες με συγκεκριμένα πρόσωπα και να διευκολυνθούν οι μελλοντικές αναζητήσεις.
Πρόκειται για μια μορφή συμμετοχικής ιστορικής μνήμης, στην οποία η τεχνολογία συνδυάζεται με την ανθρώπινη εργασία. Η καταχώριση ενός ονόματος δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική διαδικασία: είναι ένας τρόπος να αναγνωριστεί η ύπαρξη ενός ανθρώπου και να διατηρηθεί η ιστορία του μέσα σε ένα ευρύτερο αρχείο συλλογικής εμπειρίας. Παράλληλα, η πρωτοβουλία #StolenMemory επικεντρώνεται στην αναζήτηση συγγενών πρώην κρατουμένων στους οποίους είχαν αφαιρεθεί προσωπικά αντικείμενα κατά τη σύλληψή τους. Τα αντικείμενα αυτά, όταν είναι δυνατόν να επιστραφούν στις οικογένειες, λειτουργούν ως απτοί σύνδεσμοι με ανθρώπους των οποίων η ιστορία συχνά έχει διασωθεί μόνο μέσα από έγγραφα.
Παρά την πρόοδο της ψηφιοποίησης, η προστασία των πρωτότυπων εγγράφων παραμένει βασική προτεραιότητα. Πολλά από αυτά χρησιμοποιήθηκαν επί δεκαετίες για τη διεκπεραίωση αιτημάτων εντοπισμού αγνοουμένων. Το συχνό ξεφύλλισμα, η αντιγραφή και η μεταφορά τους έχουν αφήσει σημάδια φθοράς. Οι εργασίες συντήρησης περιλαμβάνουν την κατάλληλη συσκευασία, την αντιμετώπιση της όξινης φθοράς του χαρτιού και την καταγραφή της κατάστασης κάθε τεκμηρίου. Η ψηφιακή πρόσβαση περιορίζει την ανάγκη συνεχούς χειρισμού των πρωτοτύπων, χωρίς όμως να καταργεί την ανάγκη διατήρησής τους.
Η σημασία της συλλογής έχει αναγνωριστεί και διεθνώς: από το 2013, τα Arolsen Archives περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα «Μνήμη του Κόσμου» της UNESCO, το οποίο αποσκοπεί στην προστασία και ανάδειξη σημαντικών τεκμηρίων της παγκόσμιας ιστορίας.
Ένα αρχείο για το παρελθόν και τις επόμενες γενιές
Η δουλειά των Arolsen Archives δείχνει ότι η ιστορική μνήμη δεν διατηρείται μόνο μέσα από μνημεία, επετείους και δημόσιες τελετές. Διατηρείται και μέσα από την επίμονη εργασία της καταγραφής, της διασταύρωσης και της προστασίας των τεκμηρίων. Κάθε έγγραφο μπορεί να αποτελέσει μια μαρτυρία για το πώς οργανώθηκαν οι διώξεις, πώς λειτούργησε ο μηχανισμός καταναγκαστικής εργασίας και ποιες συνέπειες είχε ο ναζισμός για εκατομμύρια ανθρώπους. Ταυτόχρονα, μπορεί να προσφέρει σε μια οικογένεια μια πληροφορία που αναζητούσε επί δεκαετίες.
Σε μια περίοδο κατά την οποία η παραπληροφόρηση και η διαστρέβλωση ιστορικών γεγονότων εξακολουθούν να αποτελούν πρόκληση, η πρόσβαση στις πρωτογενείς πηγές αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Τα αρχεία δεν απαντούν σε κάθε ερώτημα, ούτε μπορούν να αναπληρώσουν τα τεκμήρια που χάθηκαν. Μπορούν, όμως, να διασώσουν όσα εξακολουθούν να υπάρχουν και να επιτρέψουν στις επόμενες γενιές να τα μελετήσουν. Στο Μπαντ Άρολσεν, η αναζήτηση δεν αφορά μόνο το τι συνέβη στο παρελθόν. Αφορά και τη δυνατότητα να μη χαθούν ξανά τα ίχνη ανθρώπων που βρέθηκαν στο επίκεντρο ενός από τα μεγαλύτερα εγκλήματα της ευρωπαϊκής ιστορίας.
Αναλύσεις
Η ιστορία του Καπετανίδη στον Ισραηλινό Τύπο
Η ζωή, η δημοσιογραφική δράση και η θυσία του Νίκου Καπετανίδη αναδεικνύονται στην Israel Hayom, μέσα από άρθρο του Χρήστου Κωνσταντινίδη, που θέτει στο επίκεντρο τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου και την άρνηση της Τουρκίας να αναμετρηθεί με το ιστορικό της παρελθόν.
Στον ισραηλινό Τύπο φτάνει η ιστορία του Νίκου Καπετανίδη, του Πόντιου δημοσιογράφου που οδηγήθηκε στην αγχόνη στην Αμάσεια, στις 21 Σεπτεμβρίου 1921, επειδή υπερασπίστηκε με την πένα και τη δημόσια στάση του τον Ελληνισμό του Πόντου.
Με άρθρο που δημοσιεύθηκε στις 13 Οκτωβρίου 2026 στην Israel Hayom, ο δημοσιογράφος και διευθυντής σύνταξης του Geopolitico.gr, Χρήστος Κωνσταντινίδης, παρουσιάζει στο διεθνές αναγνωστικό κοινό τη διαδρομή του εκδότη της «Εποχής». Παράλληλα, συνδέει την ιστορική του μαρτυρία με το σημερινό ζήτημα της λογοδοσίας και την επιλεκτική στάση της Άγκυρας απέναντι στα εγκλήματα του παρελθόντος.
Το δημοσίευμα φέρει τον τίτλο «Turkey demands accountability from Israel – but not from itself», δηλαδή «Η Τουρκία απαιτεί λογοδοσία από το Ισραήλ – αλλά όχι από τον εαυτό της».
Η αφετηρία του άρθρου είναι η εκτέλεση του 32χρονου Καπετανίδη. Γεννημένος στη Ριζούντα το 1889 και απόφοιτος του Φροντιστηρίου Τραπεζούντας, ο δημοσιογράφος εξέδωσε το 1918 την εφημερίδα «Εποχή», καταγράφοντας τις διώξεις και τη βία που υφίσταντο οι ελληνικοί πληθυσμοί στην Τραπεζούντα και στα χωριά του Πόντου.
Μέσα από αναφορές στη μαρτυρία του Δημήτρη Ψαθά στη «Γη του Πόντου», ο Κωνσταντινίδης σκιαγραφεί έναν άνθρωπο με ορμή, πατριωτικό φρόνημα και βαθιά πίστη στην ελευθερία. Έναν εκδότη που αντιλαμβανόταν τη δημοσιογραφία ως ευθύνη απέναντι στον λαό του και κατονόμαζε τους υπευθύνους των διωγμών, γνωρίζοντας ότι κάθε φύλλο της εφημερίδας του μπορούσε να χρησιμοποιηθεί εναντίον του.
Ιδιαίτερη θέση στο άρθρο έχει η αντιπαράθεσή του με τον Τοπάλ Οσμάν, τον παραστρατιωτικό αρχηγό που συνδέθηκε με σφαγές, λεηλασίες και εκτοπισμούς Ελλήνων και Αρμενίων. Όπως υπογραμμίζεται, ο Καπετανίδης δεν υποχώρησε μπροστά στις απειλές του, ούτε άλλαξε τη γραμμή της εφημερίδας για να εξασφαλίσει την προσωπική του σωτηρία.
Το δημοσίευμα περιγράφει τα λεγόμενα «Δικαστήρια Ανεξαρτησίας» της Αμάσειας ως μηχανισμό εξόντωσης της ηγεσίας του ποντιακού Ελληνισμού. Κληρικοί, εκπαιδευτικοί, επιχειρηματίες και δημοσιογράφοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με διαδικασίες στις οποίες, σύμφωνα με την ανάλυση του αρθρογράφου, η καταδίκη είχε ουσιαστικά προαποφασιστεί.
Απέναντι στους κατηγόρους του, ο Καπετανίδης υπερασπίστηκε ανοιχτά την εθνική του θέση. Όταν κατηγορήθηκε ότι αγωνιζόταν για την ανεξαρτησία του Πόντου, δήλωσε ότι επιδίωκε και την ένωσή του με την Ελλάδα. Το άρθρο αναφέρεται και στην τελευταία του κραυγή πριν από τον απαγχονισμό: «Ζήτω η Ελλάς!»
Κεντρικό σημείο της παρέμβασης αποτελεί η διάσωση του αρχείου της «Εποχής» από τον αδελφό του, Κώστα Καπετανίδη, ο οποίος το μετέφερε στην Ελλάδα. Η ψηφιοποίησή του, επισημαίνει ο Κωνσταντινίδης, δημιουργεί δυνατότητες ευρύτερης μελέτης και διεθνούς αξιοποίησης.
Πρόκειται για τεκμήρια γραμμένα την ώρα που εξελίσσονταν οι διωγμοί. Ο αρθρογράφος προτείνει τη μετάφραση, την επιστημονική επεξεργασία και την παρουσίασή τους σε κοινοβούλια, πανεπιστήμια και διεθνείς οργανισμούς, ως μέρος μιας οργανωμένης προσπάθειας για τη διεθνή αναγνώριση της Γενοκτονίας.
Η σύνδεση με το σήμερα γίνεται μέσα από την κριτική στην Τουρκία, η οποία κατηγορεί το Ισραήλ για γενοκτονία στη Γάζα, ενώ εξακολουθεί να αρνείται τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Το άρθρο διευκρινίζει ότι οι καταγγελίες κατά του Ισραήλ πρέπει να κρίνονται με βάση τα αποδεικτικά στοιχεία και το δίκαιο. Θέτει, όμως, ταυτόχρονα το ζήτημα της συνέπειας: ένα κράτος που απαιτεί έλεγχο της συμπεριφοράς άλλων κρατών οφείλει να δέχεται τον έλεγχο και της δικής του ιστορικής διαδρομής.
Μέσα από την ιστορία του Καπετανίδη, η παρέμβαση στην Israel Hayom αναδεικνύει έτσι ένα συγκεκριμένο αίτημα: η διασωθείσα μαρτυρία της «Εποχής» να αποκτήσει τη διεθνή παρουσία που της αναλογεί, μεταφέροντας την ιστορική τεκμηρίωση του ποντιακού Ελληνισμού πέρα από τα ελληνικά σύνορα.
Διαβάστε το άρθρο στην Israel Hayom.
GEOPOLITICO
Η ιστορία των ελληνικών συναγωγών ζωντανεύει: Ένα μοναδικό αρχείο μνήμης παρουσιάζεται σε τέσσερις πόλεις της Βόρειας Ελλάδας
Οι Εκδόσεις Ινφογνώμων παρουσιάζουν το νέο βιβλίο του αρχιτέκτονα και πολεοδόμου Δρ Ηλία Β. Μεσσίνα, «Οι Συναγωγές της Ελλάδος: Αρχείο Ιστορίας και Αρχιτεκτονικής». Ένα έργο 453 σελίδων, με 272 φωτογραφίες και 237 αρχιτεκτονικά σχέδια, που καταγράφει περισσότερες από 100 συναγωγές και διασώζει την ιστορία μνημείων που χάθηκαν ή κινδυνεύουν να ξεχαστούν.
Ένα σημαντικό οδοιπορικό στην ιστορία, την αρχιτεκτονική και την πολιτιστική κληρονομιά του ελληνικού εβραϊσμού ξεκινά στις 19 Οκτωβρίου από τα Ιωάννινα, με επόμενους σταθμούς τη Θεσσαλονίκη, την Ξάνθη και την Κομοτηνή. Ο Δρ Ηλίας Β. Μεσσίνας παρουσιάζει το νέο του βιβλίο, καρπό πολυετούς επιτόπιας και αρχειακής έρευνας, αναδεικνύοντας συναγωγές που εξακολουθούν να υπάρχουν αλλά και μνημεία που έχουν εξαφανιστεί από τον αστικό ιστό. Μέσα από σπάνιες φωτογραφίες, αρχιτεκτονικά σχέδια και ιστορικά τεκμήρια, η έκδοση των Εκδόσεων Ινφογνώμων επιχειρεί να διασώσει ένα σημαντικό κομμάτι της συλλογικής μνήμης των ελληνικών πόλεων.
Ένα αρχείο για περισσότερες από 100 συναγωγές στην Ελλάδα
Η νέα έκδοση του Δρ Ηλία Β. Μεσσίνα αποτελεί μια εκτενή καταγραφή της ιστορίας και της αρχιτεκτονικής των συναγωγών της Ελλάδας.
Σε 453 σελίδες παρουσιάζονται περισσότερες από 100 συναγωγές, με ιστορικές και αρχιτεκτονικές περιγραφές, σπάνιο φωτογραφικό υλικό, ψηφιακούς χάρτες, βιβλιογραφία και αρχειακές πηγές.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι σημαντικό μέρος των μνημείων που τεκμηριώνονται δεν υπάρχει πλέον.
Ορισμένες συναγωγές κατεδαφίστηκαν κατά τη διάρκεια της μεταπολεμικής ανοικοδόμησης, ενώ άλλες αλλοιώθηκαν ή εγκαταλείφθηκαν, με αποτέλεσμα να περιορίζεται σταδιακά η παρουσία τους στη συλλογική μνήμη.
Η έρευνα του Μεσσίνα ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1990 και συνδυάζει επιτόπιες επισκέψεις με ιστορική τεκμηρίωση από αρχεία στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
Η έκδοση περιλαμβάνει 272 φωτογραφίες και 237 αρχιτεκτονικά σχέδια και διαγράμματα, προσφέροντας τη δυνατότητα στους αναγνώστες να γνωρίσουν μνημεία που συνδέονται με την παρουσία των εβραϊκών κοινοτήτων στον ελλαδικό χώρο.
Το σπάνιο αρχείο του Σεμτώβ Σαμουήλ
Ιδιαίτερη σημασία για την ολοκλήρωση του βιβλίου είχε η αξιοποίηση του αρχείου του αρχιτέκτονα Σεμτώβ Σαμουήλ (1939–2009).
Το αρχείο παραδόθηκε στον Δρ Μεσσίνα από συγγενείς του Σαμουήλ και περιλαμβάνει πολύτιμο υλικό από έρευνα που πραγματοποιήθηκε το 1960–1961.
Εκείνη την περίοδο, ο νεαρός τότε φοιτητής αρχιτεκτονικής, με προτροπή του καθηγητή Νίκου Μουτσόπουλου, επισκέφθηκε συναγωγές σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια.
Κατέγραψε φωτογραφικά και αρχιτεκτονικά κτίρια που βρίσκονταν σε λειτουργία, αλλά και συναγωγές που είχαν ήδη υποστεί σοβαρές φθορές.
Για ορισμένα από τα συγκεκριμένα μνημεία, τα οποία κατεδαφίστηκαν τα επόμενα χρόνια, το αρχείο Σαμουήλ αποτελεί σήμερα μοναδικό τεκμήριο της ύπαρξης και της αρχιτεκτονικής τους μορφής.
Το υλικό ψηφιοποιείται σταδιακά, ενώ προβλέπεται η δημιουργία τρισδιάστατων αναπαραστάσεων και ψηφιακών μοντέλων εικονικής πραγματικότητας.
Με τον τρόπο αυτό, η ιστορική έρευνα συνδυάζεται με τις σύγχρονες τεχνολογίες ψηφιακής αποκατάστασης, δημιουργώντας νέες δυνατότητες παρουσίασης της χαμένης αρχιτεκτονικής κληρονομιάς.
Η σύνδεση με το Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο του υπουργείου Πολιτισμού
Το έργο αποκτά και θεσμική σημασία, καθώς συνδέεται με την ενσωμάτωση των εβραϊκών μνημείων της Ελλάδας στο Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα «Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο» του υπουργείου Πολιτισμού.
Ο Δρ Μεσσίνας συνεργάστηκε με τις αρμόδιες υπηρεσίες για τον εμπλουτισμό του συστήματος με στοιχεία σχετικά με την εβραϊκή πολιτιστική κληρονομιά.
Την έκδοση χαιρετίζουν η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και ο πρόεδρος του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου Ελλάδος, Δαυίδ Σαλτιέλ.
Τον πρόλογο υπογράφει ο ακαδημαϊκός, καθηγητής και αρχιτέκτονας Μανόλης Κορρές.
Η συμμετοχή των συγκεκριμένων προσωπικοτήτων αναδεικνύει τη σημασία της συστηματικής καταγραφής των ιστορικών μνημείων και της προστασίας τους από τη λήθη.
Οι παρουσιάσεις και οι ομιλητές
Στα Ιωάννινα, τη Δευτέρα 19 Οκτωβρίου, η παρουσίαση θα επικεντρωθεί στις ιστορικές συναγωγές Γιασάν και Χαντάς.
Για το βιβλίο θα μιλήσουν ο δικηγόρος και ερευνητής Θρασύβουλος–Μορντεχάι Παπαστρατής, η επίκουρη καθηγήτρια της Σχολής Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Ράνια Σταθοπούλου και ο οικονομολόγος Νίκος Καράμπελας. Χαιρετισμούς θα απευθύνουν ο πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Ιωαννίνων Μάρκος Μπατίνος και η πρόεδρος της Εταιρείας Ηπειρωτικών Μελετών Κατερίνη Λιάμπη. Τον συντονισμό θα έχει η φιλόλογος Ανδρονίκη Ζούκη.
Στη Θεσσαλονίκη, την Τετάρτη 21 Οκτωβρίου, το ενδιαφέρον θα στραφεί στη συναγωγή Μοναστηριωτών και στις εβραϊκές συναγωγές της πόλης πριν και μετά το Ολοκαύτωμα.
Στην παρουσίαση θα συμμετάσχουν η επιστημονική υπεύθυνη του Εβραϊκού Μουσείου Θεσσαλονίκης, Δρ Ξένια Ελευθερίου, και ο Θρασύβουλος–Μορντεχάι Παπαστρατής. Χαιρετισμό θα απευθύνει ο Δαυίδ Σαλτιέλ, ενώ τη συζήτηση θα συντονίσει ο αρχιτέκτονας Στέλιος Χριστάνης. Η εκδήλωση πραγματοποιείται σε συνεργασία με τον Σύλλογο Αρχιτεκτόνων Θεσσαλονίκης.
Στην Ξάνθη, την Πέμπτη 22 Οκτωβρίου, το βιβλίο θα παρουσιάσουν οι καθηγητές του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης Γιώργος Τσιγάρας και Δημήτρης Πολυχρονόπουλος, ενώ τη συζήτηση θα συντονίσει ο Νίκος Κοσμίδης.
Τελευταίος σταθμός θα είναι η Κομοτηνή, την Παρασκευή 23 Οκτωβρίου, όπου η παρουσίαση θα επικεντρωθεί στην ιστορία της συναγωγής Μπεθ Ελ πριν από το Ολοκαύτωμα. Θα μιλήσουν ο Βασίλης Ριτζαλέος από το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και ο αρχιτέκτονας Γιώργος Ευφραιμίδης, με συντονίστρια την αρχιτέκτονα Αγγελική Κουγιουμτζόγλου.
Η αρχιτεκτονική ως μαρτυρία της ιστορίας
Η σημασία του βιβλίου δεν περιορίζεται στην αποτύπωση των κτιρίων.
Οι συναγωγές αποτελούσαν για αιώνες χώρους θρησκευτικής ζωής, κοινωνικής συνάντησης και διατήρησης της ταυτότητας των εβραϊκών κοινοτήτων.
Σε πολλές ελληνικές πόλεις, η καταστροφή των εβραϊκών πληθυσμών κατά το Ολοκαύτωμα συνοδεύτηκε από τη σταδιακή εξαφάνιση των χώρων που συνδέονταν με την καθημερινή τους ζωή.
Η μεταπολεμική ανοικοδόμηση άλλαξε ακόμη περισσότερο τον αστικό ιστό, με αποτέλεσμα ορισμένα από αυτά τα κτίρια να έχουν χαθεί ολοκληρωτικά.
Η αρχιτεκτονική τεκμηρίωση προσφέρει τη δυνατότητα να ανασυσταθεί η μορφή τους και να διατηρηθεί η ιστορία τους για τις επόμενες γενιές.
Η συγκεκριμένη έκδοση φιλοδοξεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς για ιστορικούς, αρχιτέκτονες, ερευνητές και όσους ενδιαφέρονται για την πολιτιστική κληρονομιά της Ελλάδας.
Η αγγλική μετάφραση του βιβλίου αναμένεται στις αρχές του 2027, διευρύνοντας την πρόσβαση στο ερευνητικό υλικό και για το διεθνές κοινό.
Ένας ερευνητής αφιερωμένος στη διάσωση των συναγωγών
Ο Ηλίας Μεσσίνας γεννήθηκε το 1964 και είναι αρχιτέκτονας, πολεοδόμος και σύμβουλος αειφορίας.
Σπούδασε αρχιτεκτονική στο Πανεπιστήμιο Yale και στην Ακαδημία Bezalel, ενώ πραγματοποίησε διδακτορικές και μεταδιδακτορικές σπουδές σε θέματα χωροταξίας, αρχιτεκτονικής και περιβαλλοντικού σχεδιασμού.
Από το 1993 ασχολείται συστηματικά με την έρευνα και τεκμηρίωση των συναγωγών στην Ελλάδα.
Μεταξύ 1995 και 2023 συμμετείχε, μαζί με συνεργάτες του, σε μελέτες και έργα αποκατάστασης συναγωγών σε διάφορες ελληνικές πόλεις.
Έχει συγγράψει 16 βιβλία και δεκάδες άρθρα σχετικά με την πολιτιστική κληρονομιά, την αρχιτεκτονική και την αειφόρο ανάπτυξη.
Για τη συμβολή του στη διάσωση της εβραϊκής αρχιτεκτονικής κληρονομιάς έχουν αναφερθεί θετικά επιστήμονες και ερευνητές, όπως ο Samuel D. Gruber, ο δημοσιογράφος Νίκος Βατόπουλος και ο καθηγητής Γιώργος Τσιγάρας.
Μια παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές
Το βιβλίο «Οι Συναγωγές της Ελλάδος: Αρχείο Ιστορίας και Αρχιτεκτονικής» αναδεικνύει μια συχνά παραγνωρισμένη διάσταση της ελληνικής ιστορίας.
Η παρουσία των εβραϊκών κοινοτήτων αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της κοινωνικής και πολιτιστικής διαδρομής πολλών ελληνικών πόλεων.
Η διατήρηση των μνημείων τους, ακόμη και μέσα από φωτογραφίες και αρχιτεκτονικά σχέδια όταν τα ίδια τα κτίρια έχουν χαθεί, συνδέεται άμεσα με την προστασία της ιστορικής μνήμης.
Οι τέσσερις παρουσιάσεις στη Βόρεια Ελλάδα αποτελούν μια ευκαιρία να γνωρίσει το κοινό όχι μόνο την αρχιτεκτονική των ελληνικών συναγωγών, αλλά και τις ιστορίες των ανθρώπων και των κοινοτήτων που συνδέθηκαν με αυτές.
Όλες οι εκδηλώσεις έχουν ελεύθερη είσοδο, με την επισήμανση ότι για την ξενάγηση στη συναγωγή Μοναστηριωτών της Θεσσαλονίκης απαιτείται προεγγραφή.
ΓΙΑ ΝΑ ΠΑΡΑΓΓΕΙΛΕΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ
Πόλεμος συμφερόντων για το LNG – Το τουρκικό σχέδιο και η ελληνική απάντηση
Στο Direct News, ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας παρουσιάζει τις πληροφορίες του για τον GSI, αναλύει τα τουρκικά δημοσιεύματα για την Γκίλφοϊλ...
Arolsen Archives: Το αρχείο που αναζητά τα ίχνη εκατομμυρίων θυμάτων του ναζισμού
Στη γερμανική πόλη Μπαντ Άρολσεν φυλάσσεται μία από τις σημαντικότερες συλλογές τεκμηρίων για τα θύματα των ναζιστικών διώξεων. Περισσότερα από...
Πού βρίσκεται η Ελλάδα στον σχεδιασμό του IMEC;
Η επίκληση της ελληνικής κληρονομιάς, η κριτική για τις αμερικανικές τοποθετήσεις στα ελληνοτουρκικά και η ανάγκη μιας εθνικής στρατηγικής που...
Νέα τουρκική πρόκληση νότια του Καστελλόριζου! NAVTEX της Άγκυρας στην περιοχή που θα περάσει το γαλλικό ερευνητικό για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου
Η Άγκυρα εξέδωσε NAVTEX για περιοχή νότια του Καστελλόριζου, όπου έχει προγραμματιστεί η πολυεθνική άσκηση «EUNOMIA», αμφισβητώντας τη δικαιοδοσία του...
EurAsia Review: Ποιοι προστατεύουν τα κυκλώματα λαθρεμπορίου στα σύνορα Ιράν, Πακιστάν και Αφγανιστάν – Ο σκοτεινός ρόλος παραγόντων ασφαλείας
Ένα εκτεταμένο σύστημα παράνομου εμπορίου, διαφθοράς και πολιτικής προστασίας περιγράφει σε ανάλυσή του το EurAsia Review. Από τα καύσιμα και...
-
Αναλύσεις4 εβδομάδες πρινΤο τελεσίγραφο Καλίν την ώρα που η Τουρκία προετοιμάζεται για πόλεμο!
-
Άμυνα3 μήνες πρινΡωσσικό ΜΜΕ: Ελληνικό «μπλόκο» στην απαίτηση για Patriot – Πώς γνωρίζει το Κίεβο απόρρητα στοιχεία για τους πυραύλους μας;
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ3 μήνες πρινΠακιστανός με καναδική υπηκοότητα ο υπαίτιος της πυρκαγιάς στον Έβρο! Πιθανόν να μετέφερε μετανάστες
-
GEOPOLITICO1 μήνα πρινΤο διέρρευσε ο Παπαχελάς! Έφεραν τον Καλίν στο Μαξίμου – Τί συζήτησε με τον Μητσοτάκη;
-
Αναλύσεις2 μήνες πρινΚαραγκιούλ: «Αν Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ επιτεθούν στην Τουρκία, ο χάρτης του Αιγαίου θα αλλάξει»
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πρινΞέσπασμα της μητέρας της Μυρτούς για την υπόθεση Τζαβέντ Ασλάμ: «Δεν ξεχνώ ποτέ» – «Δήμαρχος των Πακιστανών ο Δούκας»
-
GEOPOLITICO4 εβδομάδες πρινΤί λέει Τούρκος δημοσιογράφος για Σάββα Καλεντερίδη; «Έκανε πολύ καλά τη δουλειά του για τη χώρα του – Δεν μπορούσε να τον στριμώξει η ΜİΤ»
-
Αναλύσεις3 μήνες πρινΕάν η Τουρκία απορρίψει τη συμφωνία αποχώρησης από την Κύπρο θα απομακρυνθεί δια της βίας