Πολιτική
Ο Αισχίνης, ο Οραματιστής της Ένωσης των Ελλήνων με Ηγέτες τους Φίλιππο Β΄ και Μέγα Αλέξανδρο
«Είναι γελοίο να επικρίνεις τα έργα ενός άλλου, όταν εσύ ο ίδιος δεν έχεις προηγουμένως διακριθεί από τα δικά σου έργα». Αισχίνης
Υποναύαρχος (Ο) Δημήτριος Γεωργαντάς ΠΝ ε.α.
Ιωάννα – Θεοδοσία Γεωργαντά
«Είναι γελοίο να επικρίνεις τα έργα ενός άλλου, όταν εσύ ο ίδιος δεν έχεις προηγουμένως διακριθεί από τα δικά σου έργα». Αισχίνης
Αντί Εισαγωγής
Τον 4ο αιώνα π.Χ. εμφανίζονται στην Εκκλησία του Δήμου στην Αθήνα, οι ρήτορες. Υπήρξαν πολιτικοί, χωρίς όμως να καταλαμβάνουν πολιτικά αξιώματα, αλλά χάρη στη ρητορική τους δεινότητα κυριαρχούσαν στην Εκκλησία του Δήμου, ποδηγετώντας τη κοινή γνώμη. Ήταν σημαντικότατοι πολιτικοί ηγέτες, όπως ο Αισχίνης, ο οποίος δεν είχε ποτέ δημόσιο αξίωμα, παρά μόνον υπήρξε μέλος της βουλής. Από το 348 π.Χ. μέχρι το θάνατό του, περί το 314 π.Χ., ο Αισχίνης τοποθετήθηκε σε κάθε σημαντικό και κρίσιμο ζήτημα της αθηναϊκής πολιτικής, μέσα στις συνελεύσεις της Εκκλησίας του Δήμου και υπηρέτησε μόνο ως απεσταλμένος της πόλης του σε σημαντικές αποστολές, όπως και σε θέματα που άπτονταν των σχέσεων της Αθήνας με την Μακεδονία του Φιλίππου και του Μεγάλου Αλέξανδρου.
Ο Βίος και οι Δράσεις του
«Είναι δύσκολη η αρετή και αυτοί που θέλουν να επιτύχουν είναι ανάγκη να περάσουν από δυσκολίες και να ιδρώσουν». Αισχίνης
Ο Αισχίνης (390 – 314 π.Χ.)[1], υπήρξε από τους σημαντικότερους Αθηναίους ρήτορες του 4ου π.Χ. αιώνα. Η οικογένειά του, η οποία ανήκε στο δήμο Κοθωκιδών, έχασε την περιουσία της κατά την διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέμου. Ο πατέρας του, Ατρόμητος, επέστρεψε από την εξορία στην Κόρινθο, μετά την πτώση των Τριάκοντα τυράννων. Η μητέρα του, Γλαυκοθέα, ήταν αδελφή του σημαντικού στρατηγού Κλεόβουλου. Ο πατέρας του έχοντας πτωχεύσει, ερχόμενος από την εξορία από την Κόρινθο, ασχολήθηκε με την διδασκαλία. Η μητέρα του έγινε ιέρεια σε μυστηριακές λατρείες. Οι άλλοι δύο αδελφοί του Αισχίνη διακρίθηκαν σε σημαντικούς τομείς της κοινωνικής και πολιτικής της Αθήνας. Ο μεγαλύτερος αδελφός του, ο Φιλόχαρις, εκλέχθηκε τρεις συνεχόμενες φορές στρατηγός (345-343 π.Χ.). συμμετέχοντας σε εκστρατεία υπό τον Ιφικράτη. Ο νεότερος αδελφός του, ο Αφόβητος, υπηρέτησε ως πρέσβης το 346 π.Χ., αποσταλείς στον βασιλιά των Περσών και ήταν ειδικός οικονομικός επίτροπος.
Ο Αισχίνης βοηθούσε στην αρχή τους γονείς του στις επαγγελματικές δραστηριότητές τους. Δεν ήταν από τους τυχερούς της ζωής και κληρονόμος μεγάλης περιουσίας, όπως ο Δημοσθένης. Ο Πλούταρχος, αναφέρει ότι ο Αισχίνης παρακολούθησε τα μαθήματα του Ισοκράτη και του Πλάτωνα. Η φοίτηση, όμως, στη σχολή του Ισοκράτη ή στην Ακαδημία του Πλάτωνα, απαιτούσε μεγάλες δαπάνες, τις οποίες ο Αισχίνης λόγω της οικονομικής του κατάστασης δεν μπορούσε να αναλάβει. Από την άλλη πλευρά, ο Πλούταρχος, αναφέρει ότι πιθανόν ο Αισχίνης δεν μαθήτευσε σε κανέναν δάσκαλο. Ωστόσο, είναι φανερό ότι η μόρφωση του Αισχίνη ήταν κατώτερη του αντιπάλου του Δημοσθένη. Γεγονός που διαισθανόταν και ο ίδιος ο Αισχίνης και προσπαθούσε να συγκαλύψει την κατωτερότητά του, παραθέτοντας και ερμηνεύοντας χωρία από τον Όμηρο και άλλους σημαντικούς ποιητές.
Παρόλη την έλλειψη ανώτερων σπουδών, ο Αισχίνης τα αναπλήρωνε με τη φύση του. Προικισμένος με φυσική ομορφιά και εξαίσια φωνή, κατάφερε με την μακρά ασχολία του στα δικαστήρια και την πρακτική εξάσκηση να γίνει τουλάχιστον ίσος με τον Δημοσθένη. Υπηρέτησε ως έφηβος για δύο χρόνια ως φρουρός στα σύνορα της Αττικής. Όταν ενηλικιώθηκε έλαβε μέρος σε τρεις μάχες. Αγωνίστηκε ηρωικά στη Φλειούντα το 368 π.Χ., στη Μαντινεία το 362 π.Χ. και στις Ταμύνες της Εύβοιας το 349 π.Χ. Στην τελευταία μάχη στεφανώθηκε για την γενναιότητά του από τον στρατηγό Φωκίων και το δήμο της Αθήνας.
Για να εξασφαλίσει τα απαραίτητα για την επιβίωσή του, ασχολήθηκε με το θέατρο, παίρνοντας μέρος σε τραγωδίες ως τριταγωνιστής. Στην ασχολία του αυτή βοηθήθηκε από την εξαίρετη μεταλλική φωνή του. Δεν είχε όμως επιτυχία στην σταδιοδρομία του ως ηθοποιός και κάποτε παίζοντας το ρόλο του Οινόμαου, αποδοκιμάστηκε έντονα από τους θεατές. Ως εκ τούτου εγκατέλειψε το θέατρο και έγινε γραμματέας του διάσημων πολιτικών Αριστοφώντα και Εύβουλου. Ως γραμματέας συχνάζοντας στα δικαστήρια και εντρυφώντας στις δημόσιες υποθέσεις – έγγραφα, απέκτησε μεγάλη πείρα των νόμων. Αργότερα, διετέλεσε και γραμματέας της συνέλευσης της Εκκλησίας του Δήμου. Αποκτώντας μεγάλη πείρα, ασχολήθηκε με την πολιτική, εντασσόμενος στην παράταξη του πολιτικού Εύβουλου.
Ο κατακερματισμός και η εξασθένιση των πόλεων του νότου, έδωσε την ευκαιρία στο ελληνικό φύλλο της Μακεδονίας να αναλάβει τα ηνία της διακυβέρνησης των Ελλήνων. Ο Φίλιππος, ικανότατος στρατιωτικός και διπλωμάτης, αναδιοργάνωσε το στρατό του και άρχισε να παρεμβαίνει στα πράγματα των Ελλήνων. Πρόσβλεπε στην ενοποίηση των Ελλήνων υπό τα σκήπτρα του και την επέκταση των Ελλήνων στα ανατολικά.
Η συμμετοχή του Αισχίνη στα δημόσια πράγματα χρονολογείται το έτος 348 π.Χ. Οι Αθηναίοι πληροφορούνται ότι η συμμαχική τους πόλη Όλυνθος κατελήφθη από τον Φίλιππο, μετά από πολυετή πολιορκία. Ο Αισχίνης σε ευθεία σύμπλευση με τον πολιτικό Εύβουλο και σε δημόσια αγόρευσή του εναντίον του Φιλίππου, πρότεινε στους Αθηναίους να αποσταλούν πρέσβεις σε όλες τις ελληνικές πόλεις και να τους πείσουν να στείλουν αντιπροσώπους στην Αθήνα, ώστε να αποφασίσουν στην ανάληψη συντονισμένων ενεργειών εναντίον του Φιλίππου. Ο Αισχίνης στάλθηκε στην Πελοπόννησο, μαζί με άλλους, και αγόρευσε στη Μεγαλόπολη της Αρκαδίας, εναντίον του Φιλίππου. Οι απεσταλμένοι γύρισαν, όμως, στην Αθήνα άπρακτοι. Εν τω μεταξύ άρχισε να επικρατεί στην Αθήνα η φιλειρηνική πολιτική του Εύβουλου. Ο Εύβουλος πίστευε ότι με την φιλειρηνική πολιτική θα σωζόταν η πόλη, που την εποχή εκείνη ήταν εξαντλημένη. Η Αθήνα έχασε τον Ωροπό το 366 π.Χ. από τους Θηβαίους, ηττήθηκε από τον τύραννο των Θεσσαλικών Φερών Αλέξανδρο στη ναυμαχία στην Πεπάρηθο το 361 π.Χ. και εξαιτίας της ήττας στον Συμμαχικό Πόλεμο (357-355 π.Χ.), έχασε όλες σχεδόν τις κτήσεις της.
Έχοντας απογοητευτεί οι Αθηναίοι από την συμπεριφορά των άλλων Ελλήνων, μετά την κατάληψη της Ολύνθου το 348 π.Χ., έστειλαν στην Μακεδονία δεκαμελή πρεσβεία, μεταξύ των οποίων τον Αισχίνη και τον Δημοσθένη για να διαπραγματευτούν ειρήνη. Η δεκαμελής πρεσβεία γύρισε στην Αθήνα και ενημέρωσε την Εκκλησία του Δήμου ότι ο Φίλιππος ήταν διατεθειμένος να υπογράψει ειρήνη. Εστάλη άλλη πρεσβεία στην Μακεδονία για νέες διαπραγματεύσεις. Ο Φίλιππος παρέτεινε τις διαπραγματεύσεις με σκοπό να καταλάβει περισσότερα τμήματα της Θρακικής παραλίας. Τέλος, υπογράφηκε η Φιλοκράτειος Ειρήνη το 347 π.Χ.
Λίγο πριν την υπογραφή της Φιλοκράτειας Ειρήνης ο Αισχίνης αλλάζει άρδην τις πολιτικές του θέσεις. Μετά δε την συνομολόγηση της ειρήνης επήλθε σθεναρή σύγκρουση μεταξύ των δύο συμπρέσβεων, Αισχίνη και Δημοσθένη, όσον αφορά την πολιτική που έπρεπε ν’ ακολουθήσει η Αθήνα εναντίον του Φιλίππου. Σε αγόρευσή του ο Δημοσθένης στην Εκκλησία του Δήμου κατηγόρησε τον Αισχίνη και τους υποστηρικτές του ότι διαπραγματεύτηκαν με τον Φίλιππο, με όρους αντίθετους με το ψήφισμα του λαού. Ο Δημοσθένης πρότεινε στην Εκκλησία του Δήμου να αποκλείσουν τις Θερμοπύλες, ώστε ο Φίλιππος να μην εισβάλλει στην κυρίως Ελλάδα και τιμωρήσει τους Φωκείς. Ο Αισχίνης δεν απάντησε στις εικασίες του Δημοσθένη για ύποπτη συμπεριφορά του, αντίθετα έπεισε τους Αθηναίους ότι ο Φίλιππος δεν θα τιμωρούσε του Φωκείς. Το πιθανότερο είναι ότι ο Αισχίνης παρασύρθηκε από την προσποιητή φιλική συμπεριφορά του Φιλίππου και ο Δημοσθένης υποψιάστηκε ότι είχε δωροδοκηθεί.
Έτσι, η Φιλοκράτειος Ειρήνη γρήγορα επλήγη. Λίγους μήνες αργότερα ο Φίλιππος με 30.000 οπλίτες εισέβαλε μέσω των στενών των Θερμοπυλών για να τιμωρήσει τους Φωκείς, οι οποίοι παραδόθηκαν αμαχητί. Ο Φίλιππος σε συνεργασία με τους Θηβαίους κατέστρεψε όλες τις Φωκικές πόλεις, μεταφέροντας τους κατοίκους σε άλλες περιοχές. Κυρίευσε τη Ναύπακτο, εισήλθε στη Φωκίδα και κατέλαβε την Ελάτεια. Οι Αθηναίοι πληγώθηκαν από την συμπεριφορά του Φιλίππου έναντι των Φωκέων. Ο Δημοσθένης θεώρησε ότι ο Αισχίνης εξαγοράστηκε από τον Φίλιππο και πρόδωσε τα συμφέροντα των Αθηναίων. Ο Δημοσθένης μέσω του Τιμάρχου κατήγγειλε τον Αισχίνη για «γραφή Παραπρεσβείας», δηλαδή ως πρεσβευτής για την ειρήνη ενήργησε αντίθετα με το ψήφισμα του δήμου, έχοντας δωροδοκηθεί από τον Φίλιππο. Ο Αισχίνης αντεπιτέθηκε στον Τίμαρχο και τον κατηγόρησε για εκπόρνευση και σπατάλησε της πατρικής περιουσίας του. Ως εκ τούτου δεν δικαιούνταν να αγορεύσει δημόσια. Η δίκη διενεργήθηκε το 345 π.Χ. και ο Τίμαρχος καταδικάστηκε για ατιμία, έχασε τα πολιτικά του δικαιώματα και απογοητευμένος κρεμάστηκε. Ο Αισχίνης απαλλάχθηκε από τις κατηγορίες του Τιμάρχου και η δίκη εναντίον του Περί της Παραπρεσβείας αναβλήθηκε.
Ο Δημοσθένης επέμεινε και μετέφερε την υπόθεση στα δικαστήρια το 343 π.Χ.. Ο Δημοσθένης ως κατήγορος αγόρευσε τον «Περί της Παραπρεσβείας» λόγο του και ο Αισχίνης ως κατηγορούμενος αγόρευσε με το λόγο του, όμοια «Περί της Παραπρεσβείας». Στους λόγους τους φαίνονται οι δύο μεγάλοι ρήτορες να μονομαχούν με δεξιοτεχνία. Ο Δημοσθένης επιτίθεται στην πολιτική δράση του Αισχίνη, συγκρίνοντας τη δράση του πριν τις δύο πρεσβείες στην Μακεδονία, με την αλλαγή στάσης του μετά από αυτές και την φιλομακεδονική συμπεριφορά του. Προσπάθησε να πείσει το δικαστήριο ότι ο Αισχίνης δωροδοκήθηκε και συνομολόγησε την Ειρήνη σύμφωνα με τα σχέδια του Φιλίππου. Ο Αισχίνης στο δικό του λόγο αποκρούει τις επιθέσεις του αντιπάλου του, συγκαλύπτει τα τρωτά σημεία της δράσης του και εφαρμόζει επίθεση. Κατόρθωσε με την βοήθεια και των συνηγόρων του να απαλλαγεί από την κατηγορία με πλειοψηφία τριάντα ψήφων των δικαστών. Η αξιοπιστία του όμως δέχθηκε σοβαρό πλήγμα.
Η δίκη περί παραπρεσβείας δεν επηρέασε αρκετά τον Αισχίνη, καθόσον η μερίδα των φιλομακεδόνων ήταν πολύ ισχυρή. Το 339 π.Χ. ο Αισχίνης, με άλλους δύο εστάλη ως πυλαγόρας στο Αμφικτυονικό συνέδριο στους Δελφούς. Στο Αμφικτυονικό συνέδριο, με εισήγηση του Αισχίνη, κηρύχτηκε ιερός πόλεμος εναντίον της Άμφισσας, γιατί καλλιέργησαν το Κιρραίο πεδίο, που ήταν αφιερωμένο στους θεούς. Ο Θεσσαλός στρατηγός Κόττυφος δεν κατόρθωσε να επιτύχει τους σκοπούς του πολέμου, το Αμφικτυονικό συνέδριο ανέθεσε τον πόλεμο στον Φίλιππο. Έτσι με τις ενέργειες του Αισχίνη δόθηκε η ευκαιρία στον Φίλιππο να αναμειχθεί στα πράγματα της Ελλάδος. Είναι παράτολμο να πιστέψει κανείς ότι δωροδοκήθηκε ο Αισχίνης και θα ήταν άδικο να κατηγορηθεί για προδοσία. Μπορεί όμως να του καταλογιστεί έλλειψη διορατικότητας και κρίσης για τα πραγματικά σχέδια του Φιλίππου. Δεν μπορούμε να έχουμε αποκρυσταλλωμένη άποψη για την πολιτική του Αισχίνη, καθόσον δεν υπάρχουν οι μη γραπτές αγορεύσεις του στην Εκκλησία του Δήμου. Αντίθετα ο Ισοκράτης πίστευε ότι η ειρήνη και η ευημερία της Ελλάδος θα εξασφαλιστούν με την ένωση των Ελλήνων υπό την ηγεσία ενός. Και στον Φίλιππο έβλεπε τον κατάλληλο ηγέτη για την πανελλήνια εκστρατεία εναντίον των Περσών. Ο Αισχίνης δεν ήταν οραματιστής, και το μόνο που έκανε ήταν να πιστέψει και να παραπλανηθεί από τις υποσχέσεις και την άριστη διπλωματία του Φιλίππου.
Οι Αθηναίοι φοβούμενοι για τυχόν εισβολή του Φιλίππου στην Αθήνα μετέφεραν τα παιδιά και τις γυναίκες από την ύπαιθρο στην πόλη. Ο Φίλιππος τους καθησύχασε και ζήτησε να στείλουν αντιπροσώπους στους Δελφούς, όπου θα γιόρταζε τα επινίκια της νίκης του εναντίον των Φωκέων. Οι Αθηναίοι έστειλαν αντιπροσώπους, μεταξύ των οποίων και τον Αισχίνη. Οι φιλικές σχέσεις του Αισχίνη με τον Φίλιππο, καθώς και η εχθρότητά του με τον Δημοσθένη ήταν παράμετροι που καθιστούσαν την επιλογή του ιδανική. Έτσι ο Αισχίνης, ενώ έδινε υποσχέσεις για την καλή θέληση του Φιλίππου και την μη τιμωρία των Φωκέων, πήγαινε τώρα να συνεορτάσει με τον Φίλιππο τα επινίκια για την εξαφάνιση των πόλεων των Φωκέων. Το γεγονός υποδαύλισε τις υποψίες του Δημοσθένη και δοθείσης της ευκαιρίας, κατηγόρησε ευθέως τον Αισχίνη για προδοσία. Οι Αθηναίοι θορυβήθηκαν και σε συνεννόηση με τους άλλους Έλληνες ετοιμάστηκαν για σύγκρουση. Με τη συνδρομή του Δημοσθένη οι Αθηναίοι συμφιλιώθηκαν με τους Θηβαίους. Η κοινή εξέγερση των Αθηναίων και των συμμάχων τους κατέληξε σε ολοσχερή ήττα στη μάχη της Χαιρώνειας το 338 π.Χ. Μετά την ήττα, εστάλησαν από την Αθήνα τρεις διαπραγματευτές, μεταξύ των οποίων και ο Αισχίνης, για να διαπραγματευτούν τους όρους της ειρήνης με τους Μακεδόνες του Φιλίππου.
Για λίγο καιρό κόπασε η διαμάχη μεταξύ των δύο σημαντικότερων ρητόρων της αρχαίας Αθήνας. Το 336 π.Χ., λίγο πριν τον θάνατο του Φιλίππου δόθηκε νέα αφορμή. Οι Αθηναίοι μετά την ήττα τους στη Χαιρώνεια ανέμεναν ότι ο Φίλιππος μετά την καταστροφή των Θηβών θα επιτεθεί στην πόλη τους. Ανελήφθησαν εργασίες επιδιόρθωσης των τειχών. Επόπτες των εργασιών ανέλαβαν δέκα άνδρες, ένας από κάθε φυλή. Μεταξύ αυτών εξελέγη και ο Δημοσθένης, ο οποίος έφερε εις πέρας την εργασία και μάλιστα συμπλήρωσε στις δαπάνες και ποσό από την περιουσία του. Ο Κτησιφών, αναγνωρίζοντας την προσφορά του εισηγήθηκε ψήφισμα το 336 π.Χ. για να τιμηθεί ο Δημοσθένης με χρυσό στεφάνι από την πόλη στο θέατρο Διονύσου στο πλαίσιο των Διονυσιακών εορτών. Ο Αισχίνης θεώρησε ότι ήρθε η ευκαιρία να πάρει εκδίκηση από τον Δημοσθένη. Ο Αισχίνης κατήγγειλε τον Κτησιφώντα για παράνομο ψήφισμα (γραφή παρανόμων). Η δίκη αυτή εκδικάστηκε μετά από έξι χρόνια, το 330 π.Χ., με κατήγορο του Κτησιφώντα, τον Αισχίνη και συνήγορό του, τον Δημοσθένη. Ο αγώνας διεξάγονταν για τον Κτησιφώντα, αλλά επρόκειτο για πάλη μεταξύ των πολιτικών ανδρών και των δύο αντιμαχόμενων πολιτικών παρατάξεων. Ο Αισχίνης με σοφιστικά επιχειρήματα προσπάθησε να αποδείξει το παράνομο ψήφισμα και με κατηγορίες εναντίον του Δημοσθένη προσπάθησε να πείσει ότι ο Δημοσθένης δεν ήταν άξιος να στεφανωθεί και μάλιστα στο θέατρο του Διονύσου, ενώπιον όλων των Ελλήνων. Ο Δημοσθένης αντεπιτέθηκε στον Αισχίνη με τον εξαιρετικό λόγο του «Περί του στεφάνου». Ο Αισχίνης δεν μπόρεσε να συγκεντρώσει ούτε το ένα πέμπτο των ψήφων των δικαστών. Έτσι έληξε άδοξα για τον Αισχίνη ο μακροχρόνιος αγώνας μεταξύ των δύο μεγαλύτερων ρητόρων της Αθήνας.
«Ουκ αισχύνει, ω Αισχίνη, ή της πόλεως αισχύνη, καταισχύνεις αισχύνεις» Δημοσθένης
Ο Αισχίνης έχοντας υποστεί βλάβη στο κύρος του, αναγκάστηκε να φύγει από την Αθήνα. Στην αρχή μετέβη στην Έφεσο της Μικράς Ασίας, κοντά στον Μέγα Αλέξανδρο. Μετά τον θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου έφυγε στη Ρόδο, όπου ίδρυσε ρητορική σχολή, το «Ροδιακόν Διδασκαλείον»[2]. Αργότερα από τη Ρόδο μετακινήθηκε στη Σάμο, όπου σε λίγο χρονικό διάστημα πέθανε, το 314 π.Χ., σε ηλικία εβδομήντα επτά ετών.
Το Ύφος του
Ο Αισχίνης δεν ήταν λογογράφος και οι πληροφορίες ότι σπούδασε ρητορική είναι αμφίβολες. Οι λόγοι του είναι περισσότερο σημαντικοί για τα ζητήματα που διαπραγματεύονται, παρά για την λογοτεχνική τους αξία. Παρόλα αυτά οι λόγοι του είναι ανεπανάληπτου ύφους. Χαρακτηρίζεται για την καθαρή και γλαφυρή αφήγησή του. Ορισμένες προτάσεις του είναι υπερβολικά μεγάλες με αλλεπάλληλες μετοχικές και αναφορικές δευτερεύουσες προτάσεις.
Ο Αισχίνης δείχνει προτίμηση σε σύντομες περιόδους και αποφεύγει τη χασμωδία. Ορισμένες φορές χρησιμοποιεί ασυνήθιστη διάταξη των λέξεων. Δίνει όμως μεγάλη σημασία στη σύνθεση. Χρησιμοποιεί την αττική διάλεκτο με αραιή χρήση ποιητικών και σπάνιων λέξεων. Ιδιαίτερα γνωρίσματά του είναι η υπερβολή με τη χρήση λέξεων που η έννοιά τους είναι ισχυρότερη απ’ ό,τι το περιεχόμενο πραγματικά χρειάζεται (π.χ. η συχνή χρησιμοποίηση των λέξεων δεινός, τρομερός, φοβερός, κλπ) με συνδυασμούς κοινών λέξεων και συγκέντρωση συνωνύμων (π.χ. ύβρεως και πλεονεξίας, ορώντων φρονούντων βλεπόντων) και με παρακλήσεις στους θεούς. Το ύφος του δίνει στα ελληνικά του μεγαλόπρεπο τόνο. Οι επαναλήψεις συμβάλλουν στο εξαιρετικά σημαντικό αποτέλεσμα. Η χρησιμοποίηση ρητορικών σχημάτων, όπως του ομοιτέλευτου (όμοιες καταλήξεις) ελεφρύνει το ύφος του, όπως π.χ. ου γαρ τον τρόπον, αλλά τον τόπον μόνον μετήλλαξεν).
Επίσης, χαρακτηριστικό του ύφους του είναι η χρησιμοποίηση παραθετικών από την ποίηση. Σε αυτό βοηθήθηκε από την μεγαλεπήβολη εμπειρία ως ηθοποιός. Ορισμένες φορές τα παραθέματά του είναι εκτεταμένα και άσχετα, συχνά όμως είναι σύντομα και εύστοχα. Αναφέρει αποθέματα ολοζώντανων μεταφορών για να διακωμωδήσει τον Δημοσθένη.
Ο Αισχίνης είναι ικανότατος στην κατασκευή χωρίων σοβαρού και συγκινητικού λόγου. Φημίζονται για το χιούμορ του, ιδιαίτερα όταν επιτίθεται εναντίον του Δημοσθένη. Οι επιθέσεις του είναι προσβλητικές και αποτελεσματικότερες όταν χρησιμοποιεί τα ευφυολογήματά και τον σαρκασμό του. Στον λόγο του «Περί της Παραπρεσβείας», αναφέρει σαρκαστικά ότι ο Δημοσθένης όταν βρήκε την ευκαιρία να απευθυνθεί στον Φίλιππο, οι ρητορικές ικανότητές του τελικά στέρεψαν.
Τα Έργα του
«Εκείνος που σπέρνει ατιμίες θερίζει συμφορές» Αισχίνης
Τρεις μόνο από τους λόγους του σώζονται και είναι δικανικοί, αν και προέκυψαν από ευρύτερα δημόσια θέματα. Οι τρεις λόγοι του διακρίνονται για τον πλούτο, τη σαφήνεια, τη δύναμη των επιχειρημάτων και τη χάρη τους. Και εξαιτίας της χάρη τους ονομάστηκαν από τους συγχρόνους του «Τρεις Χάρητες». Ο λόγος του «Κατά Τιμάρχου» μας οδηγεί εξαιρετικά στις μεθόδους του Αισχίνη. Σε αντιδιαστολή με τον Δημοσθένη, παρακάμπτει τα ευρύτερα θέματα και στοχεύει το ενδιαφέρον του στα νομικά δεδομένα της υπόθεσης και του είναι οικεία η παραστατική αφήγηση παρόλο το αυστηρά λογικό επιχείρημα. Στο λόγο του αυτό, δεν κάνει ανάλυση των πολιτικών του θέσεων, αλλά μελετά τους σχετικούς νόμους, πριν αρχίσει την περιγραφή της δημόσιας και ιδιωτικής ζωής του Τιμάρχου και της επίθεσης στον Δημοσθένη.
Στο δεύτερο και ακόμη καλύτερο λόγο του, «Περί της Παραπρεσβείας», ο Αισχίνης αναπτύσσει με χρονολογική περιγραφή τις τρεις πρεσβείες που οδήγησαν στη Φιλοκράτειο Ειρήνη. Δεν καταβάλλει προσπάθεια να δικαιολογήσει τις πολιτικές του θέσεις και να απαντήσει στις κατηγορίες του Δημοσθένη για προδοσία. Αφηγείται εκφραστικά την αποτυχία του Δημοσθένη στην πρώτη πρεσβεία και αποσπά την προσοχή από το περιστατικό ότι αυτά τα γεγονότα προηγούντο εκείνων για τα οποία τον είχαν υποψιαστεί. Οι εξηγήσεις του είναι αόριστες, αν και οι κατηγορίες του Δημοσθένη ήταν αναπόδεικτες. Στο λόγο του κάνει επιδείξεις ευρυμάθειας και άμετρης καυχησιολογίας, κάτι που δικαιολογείται από το γεγονός ότι ήταν αυτοδίδακτος.
Η προσπάθεια του να πάρει εκδίκηση από τον Δημοσθένη, που ξεκίνησε το 336 π.Χ., επετεύχθη με την εκφώνηση του λόγου του «Κατά Κτησιφώντος». Μπορούσε τώρα να του επιρρίψει την ευθύνη για την ήττα της Αθήνας στη Χαιρώνεια το 338 π.Χ. Παρόλα αυτά όμως ξεπερνάει το μέτρο στις κατηγορίες του. Εμφανίζεται ικανότερος να καταπιάνεται με νομικίστικες λεπτομέρειες των θεμάτων, την μελέτη των οποίων θέτει με έμφαση στην αρχή του λόγου του. Οι αποδείξεις του για το μη νόμιμο της πράξης δεν ήταν ικανοποιητικές και δεν απέφυγε την εξέταση ευρύτερων θεμάτων. Υποστηρίζει ότι σε αυτά θα επικεντρώνει το ενδιαφέρον του, αλλά στη συνέχεια δίνει μεγαλύτερη έμφαση στα επακόλουθα της πολιτικής του Δημοσθένη και όχι στην πολιτική του καθεαυτή. Η προσέγγιση όμως αυτή του Αισχίνη, ο οποίος υποστήριξε τον συμβιβασμό με τον Φίλιππο, δεν μπορούσε να συναγωνιστεί την λαμπρή περιγραφή από τον Δημοσθένη του πατριωτισμού που έδειξε σε όλη του τη ζωή.
Αντί Επιλόγου
Ο Αισχίνης υπήρξε ένας από τους διασημότερους Αθηναίους ρήτορες της αρχαιότητας. Έχει καταξιωθεί ως ο σημαντικότερος ρήτορας της αρχαίας Αθήνας, μετά τον Δημοσθένη. Είναι μεταξύ των τελευταίων ηρώων του ελληνικού πνεύματος και της πολιτικής της κλασικής Αθήνας. Δραστηριοποιήθηκε στο Δήμο της Αθήνας σε χρόνους, όπου οι Αθηναίοι βρίσκονταν στο μεταίχμιο της μετάβασης από τις δόξες του παρελθόντος στην μετριότητα και στην αφάνεια των γεωπολιτικών καταστάσεων. Η κριτική για την πολιτική του Αισχίνη δεν είναι εύκολη, ακόμη περισσότερο που δεν υπήρξε «νικητής» στις διαμάχες του με τον άλλο σημαντικό ρήτορα, τον Δημοσθένη. Διαμάχη που διήρκεσε πάνω από είκοσι έτη. Μπόρεσε να προδεί το κατόρθωμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου προς όφελος των Ελλήνων για την επικράτηση εναντίον των Περσών. Μπροστά στο κοσμοιστορικό γεγονός της επικράτησης του Μεγάλου Αλεξάνδρου επί των Περσών και τη δημιουργία του ελληνιστικού κόσμου, ο Αισχίνης πρέπει να κρίνεται ως ο πρώτος Έλληνας ρήτορας και πολιτικός που φαντάστηκε το μεγαλείο της Ελλάδος, στα μάτια του Φιλίππου και του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Σε αντίθεση με τον Δημοσθένη, μπόρεσε να δει ότι ήταν αδύνατη η αναβίωση του αθηναϊκού μεγαλείου και με τους πύρινους λόγους του προσπάθησε να πείσει τους Αθηναίους να συμπαραταχθούν με τους Μακεδόνες για τη δόξα των Ελλήνων. Υπήρξε πραγματικά μεγαλοφυής, με ωραία μεταλλική φωνή, ισχυρή λογική και λειτουργούσε πάντοτε στο πλαίσιο της πολιτικής ηθικής.
Βιβλιογραφικές και Διαδικτυακές Αναφορές
- Αισχίνης: η πολυτάραχη ζωή του και η σύγκρουση με τον Δημοσθένη, διατίθεται στο διαδικτυακό τόπο: https://www.youTube.com/watch?v=i6zrad5Yd2o, 1-3-2022.
- Αισχίνης: ο προικισμένος ρήτορα με την μεταλλική φωνή, διατίθεται στο διαδικτυακό τόπο: https://www.youTube.com/watch?v=W1bZqGhKmeo, 1-3-2022.
- Αισχίνης, Άπαντα 1. (1995). Μετάφραση Φιλολογική Ομάδα Κάκτου, Αθήνα: ΚΑΚΤΟΣ.
- Αισχίνης, Άπαντα 2. (1995). Μετάφραση Φιλολογική Ομάδα Κάκτου, Αθήνα: ΚΑΚΤΟΣ.
- Παπαναστασοπούλου, Δήμητρα. (2018). Αισχίνης, διατίθεται στο διαδικτυακό τόπο: https://anemosmagazine.gr, 1-3-2022.
- Πλουτάρχου: Βίοι Παράλληλοι. Δημοσθένης – Κικέρων. (2011). Μετάφραση Σταμάτης Βουλαρινός, Αθήνα: Γεωργιάδη, διατίθεται στο διαδικτυακό τόπο: https://www.heptapolis.com, 12-2-2022.
- Πλούταρχος: Ηθικά. (1995). Τόμος 22, Βίοι των δέκα ρητόρων, μετάφραση Φιλολογική Ομάδα Κάκτου, Αθήνα: ΚΑΚΤΟΣ.
- Δημοσθένης. (1994). Περί του στεφάνου, Τόμος 4, μετάφραση Φιλολογική ομάδα Κάκτου, Αθήνα: ΚΑΚΤΟΣ.
- Edwards, Michael. (2002). Οι Αττικοί Ρήτορες, μετάφραση Δ. Σπαθάρας, Αθήνα: Καρδαμίτσα.
- Φιλόστρατος: Άπαντα, Βίοι σοφιστών, μετάφραση Φιλολογική Ομάδα Κάκτου, Αθήνα: ΚΑΚΤΟΣ.
- Χανιώτης, Άγγελος. (2022). Δημοκρατίες στην αρχαία Ελλάδα: Γένεση και εξέλιξη, διατίθεται στο διαδικτυακό τόπο: https://www.mathesis.cup.gr, 11-2-2022.
[1] Ήταν έξι (6) χρόνια μεγαλύτερος του Δημοσθένη.
[2] Η Σχολή έφθασε στο ζενίθ της στη διάρκεια του 2ου μ.Χ. αιώνα.
GEOPOLITICO
Πανηγυρίζουν στην Τουρκία για τη γαλλική γνωστοποίηση – «Μιλήσαμε με τους Γάλλους, απαιτούμε άδεια»
Σε μείζον διπλωματικό ζήτημα εξελίσσεται η φερόμενη γραπτή γνωστοποίηση της Γαλλίας προς την Τουρκία για τις έρευνες που σχετίζονται με το υποθαλάσσιο καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου. Τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης παρουσιάζουν την εξέλιξη ως αποτέλεσμα των πιέσεων της Άγκυρας, επιχειρώντας να εδραιώσουν την αντίληψη ότι οποιαδήποτε δραστηριότητα στην Ανατολική Μεσόγειο πρέπει να πραγματοποιείται με τη συγκατάθεσή της.
Οι εξελίξεις γύρω από το Great Sea Interconnector (GSI) βρίσκονται στο επίκεντρο της τουρκικής ειδησεογραφίας, καθώς η έναρξη των ερευνών του γαλλικού σκάφους «Abeille Marengo» συνοδεύεται από έντονη διπλωματική κινητικότητα.
Τη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου, βρίσκονται σε εξέλιξη προσπάθειες για τη διευθέτηση των τελευταίων εκκρεμοτήτων, με στόχο να προχωρήσουν οι εργασίες χωρίς καμία πλευρά να εμφανιστεί ότι εγκαταλείπει τις βασικές θέσεις της.
Ωστόσο, η τουρκική πλευρά επιχειρεί ήδη να αξιοποιήσει πολιτικά και διπλωματικά τη φερόμενη επικοινωνία Παρισιού–Άγκυρας, ενώ τα δημοσιεύματα στον τουρκικό Τύπο αποτυπώνουν την προσπάθεια παρουσίασης της Τουρκίας ως απαραίτητου συνομιλητή για την υλοποίηση του έργου.
Yeni Şafak: «Η Γαλλία ενημέρωσε γραπτώς την Άγκυρα»
Τη μεγαλύτερη αίσθηση προκαλούν οι πληροφορίες που δημοσίευσε η φιλοκυβερνητική τουρκική εφημερίδα Yeni Şafak, μέσω του αρθρογράφου Γιαχιά Μποστάν.
Επικαλούμενος διπλωματικές πηγές, ο Τούρκος δημοσιογράφος υποστήριξε ότι υπήρχε προηγούμενη συνεννόηση μεταξύ Άγκυρας και Παρισιού, σύμφωνα με την οποία οι τουρκικές αρχές θα λάμβαναν γραπτή ενημέρωση πριν από την έναρξη των ερευνών.
Κατά τον Μποστάν, η ενημέρωση αυτή έχει ήδη πραγματοποιηθεί μέσω επίσημων διπλωματικών διαύλων.
Παράλληλα, ανέφερε ότι η γαλλική εταιρεία που εμπλέκεται στην υλοποίηση του έργου διατηρεί καλές σχέσεις με την Τουρκία, καθώς φέρεται να έχει και επιχειρηματικά συμφέροντα στη χώρα.
Ο ίδιος συνέδεσε τη συγκεκριμένη εξέλιξη με την πρόσφατη απάντηση του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, ο οποίος, όταν ρωτήθηκε για το καλώδιο, απάντησε ότι όλα εξελίσσονται ομαλά.
Πάντως, ο αρθρογράφος παραδέχθηκε ότι δεν γνωρίζει το περιεχόμενο της γραπτής γνωστοποίησης, ούτε εάν αυτή ικανοποιεί πλήρως τις απαιτήσεις της τουρκικής πλευράς.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η φερόμενη γαλλική γνωστοποίηση παρουσιάζεται από την τουρκική αρθρογραφία ως προϊόν προηγούμενης διπλωματικής συνεννόησης με την Άγκυρα.
Μέχρι στιγμής, από τις συγκεκριμένες πληροφορίες δεν προκύπτει εάν επρόκειτο για απλή ενημέρωση ή για διαδικασία που θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως αναζήτηση τουρκικής συγκατάθεσης.
Hürriyet: «Η Αθήνα μπλέχτηκε με το καλώδιο»
Ακόμη πιο χαρακτηριστικός είναι ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζει το θέμα η Hürriyet.
Η τουρκική εφημερίδα παρουσιάζει την προσπάθεια της Ελλάδας να ξεκινήσει τις εργασίες ως διπλωματικό πρόβλημα που δημιουργήθηκε εξαιτίας των τουρκικών αντιρρήσεων.
Σύμφωνα με την παρουσίασή της, η γαλλική πλευρά δεν έχει ακόμη κατορθώσει να ικανοποιήσει τις απαιτήσεις της Άγκυρας, η οποία επιμένει στην παροχή λεπτομερών γραπτών διπλωματικών πληροφοριών πριν από την έναρξη των ερευνών.
Η Hürriyet επισημαίνει ότι η Αθήνα επιθυμεί να ξεπεράσει τις διαφωνίες και να προχωρήσει το έργο, ενώ παραπέμπει και σε ελληνικά δημοσιεύματα για τα πιθανά σενάρια αντίδρασης της Τουρκίας.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση εντάσσει την ηλεκτρική διασύνδεση στο ευρύτερο πλαίσιο των τουρκικών διεκδικήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο και επιχειρεί να εμφανίσει την Άγκυρα ως παράγοντα που μπορεί να καθορίσει την εξέλιξη των ερευνών.
A Haber: «Η Ελλάδα πρέπει να ζητήσει άδεια από την Τουρκία»
Αποκαλυπτική για τις επιδιώξεις της τουρκικής πλευράς είναι και η συζήτηση που μεταδόθηκε από το τηλεοπτικό δίκτυο A Haber.
Στην εκπομπή υποστηρίχθηκε ότι η κατασκευή υποθαλάσσιου καλωδίου μεταξύ Κρήτης και Κύπρου είναι μεν επιτρεπτή, αλλά, κατά την τουρκική ερμηνεία, απαιτείται έγκριση από το κράτος στην υφαλοκρηπίδα του οποίου πραγματοποιούνται οι εργασίες.
Με αυτό το επιχείρημα, η τουρκική πλευρά επιδιώκει να καταστήσει την προηγούμενη συνεννόηση με την Άγκυρα απαραίτητη προϋπόθεση για την πραγματοποίηση των ερευνών.
Στην ίδια τηλεοπτική συζήτηση διατυπώθηκε ο ισχυρισμός ότι οι Γάλλοι σταμάτησαν τις κινήσεις τους και επικοινώνησαν με την τουρκική κυβέρνηση, ενώ έγινε αναφορά και σε μελλοντικό γραπτό αίτημα για την εξασφάλιση σχετικής άδειας.
Πρόκειται, ωστόσο, για ισχυρισμούς του τουρκικού τηλεοπτικού δικτύου και όχι για επιβεβαιωμένη διαδικασία αδειοδότησης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αναφορά στη λεγόμενη «Γαλάζια Πατρίδα».
Σύμφωνα με την επιχειρηματολογία που παρουσιάστηκε, εάν η Τουρκία επέτρεπε την πραγματοποίηση των εργασιών χωρίς αντίδραση, θα δημιουργούσε προηγούμενο που θα μπορούσε να αποδυναμώσει τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της.
Η συγκεκριμένη τοποθέτηση αναδεικνύει ότι για την Άγκυρα το επίδικο δεν είναι αποκλειστικά η κατασκευή του καλωδίου, αλλά η διατήρηση και προβολή των αξιώσεών της επί θαλάσσιων περιοχών της Ανατολικής Μεσογείου.
Νέα τουρκική NAVTEX και αμφισβήτηση της ελληνικής δικαιοδοσίας
Οι τουρκικές αντιδράσεις δεν περιορίζονται σε δημοσιεύματα και τηλεοπτικές τοποθετήσεις.
Η Άγκυρα προχώρησε και σε έκδοση NAVTEX, αμφισβητώντας τη δικαιοδοσία της Ελλάδας να αναγγέλλει τις συγκεκριμένες ερευνητικές δραστηριότητες.
Στο τουρκικό μήνυμα αναφέρεται ότι τμήμα της περιοχής που περιλαμβάνεται στην ελληνική NAVTEX HA15-1411/26 βρίσκεται εντός θαλάσσιας ζώνης την οποία η Τουρκία θεωρεί δική της υφαλοκρηπίδα.
Η Άγκυρα επικαλείται τη γνωστοποίηση συντεταγμένων που είχε πραγματοποιήσει προς τον ΟΗΕ στις 18 Μαρτίου 2020, με το έγγραφο A/74/757.
Παράλληλα, δηλώνει ότι δεν συναινεί στις αναφερόμενες ερευνητικές δραστηριότητες και απαιτεί κάθε σχετική εργασία στις περιοχές που διεκδικεί να συντονίζεται με τις αρμόδιες τουρκικές αρχές.
Η επίκληση της γνωστοποίησης προς τα Ηνωμένα Έθνη δεν σημαίνει, πάντως, ότι οι τουρκικές αξιώσεις έχουν αναγνωριστεί διεθνώς ή ότι έχουν επιλυθεί οι επικαλυπτόμενες διεκδικήσεις θαλάσσιων ζωνών.
Τουρκικό ΥΠΕΞ: «Παράνομες έρευνες στην υφαλοκρηπίδα μας»
Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η τοποθέτηση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών.
Η Άγκυρα χαρακτηρίζει τις σχεδιαζόμενες δραστηριότητες του γαλλικού σκάφους παράνομη θαλάσσια επιστημονική έρευνα σε περιοχή που διεκδικεί ως τουρκική υφαλοκρηπίδα.
Υποστηρίζει επίσης ότι οι ελληνικές και κυπριακές NAVTEX δεν είναι εξουσιοδοτημένες και ότι έχει προβεί στις απαιτούμενες ενέργειες για την ακύρωσή τους.
Στη σχετική ανακοίνωση, η τουρκική πλευρά επιμένει στην ανάγκη προηγούμενης συγκατάθεσής της, παρουσιάζοντας τις απαιτήσεις αυτές ως απορρέουσες από το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.
Διακηρύσσει, παράλληλα, ότι θα συνεχίσει να υπερασπίζεται όσα θεωρεί κυριαρχικά της δικαιώματα, προβάλλοντας ταυτόχρονα την ανάγκη διαλόγου και συντονισμού.
Τι προβλέπει πραγματικά το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας
Η τουρκική επιχειρηματολογία αναδεικνύει μία ουσιώδη νομική διάκριση μεταξύ της πόντισης υποθαλάσσιων καλωδίων και της διεξαγωγής θαλάσσιας επιστημονικής έρευνας.
Το άρθρο 79 της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας αναγνωρίζει σε όλα τα κράτη το δικαίωμα πόντισης υποθαλάσσιων καλωδίων στην υφαλοκρηπίδα. Δεν προβλέπει γενική υποχρέωση λήψης άδειας του παράκτιου κράτους για τη χάραξη της διαδρομής ενός καλωδίου, σε αντίθεση με όσα ορίζει ειδικά για τους υποθαλάσσιους αγωγούς.
Αντιθέτως, το άρθρο 246 προβλέπει διαφορετικό καθεστώς για τη θαλάσσια επιστημονική έρευνα στην ΑΟΖ και στην υφαλοκρηπίδα.
Επομένως, η νομική φύση των συγκεκριμένων ερευνών αποτελεί κρίσιμο ζήτημα στην αντιπαράθεση.
Σε κάθε περίπτωση, η Τουρκία δεν μπορεί να θεμελιώσει δικαιώματα σε αμφισβητούμενες θαλάσσιες περιοχές απλώς και μόνο επειδή έχει υποβάλει μονομερώς συντεταγμένες στον ΟΗΕ.
Το διπλωματικό διακύβευμα για την Αθήνα
Το ερώτημα που ανακύπτει από τις τελευταίες εξελίξεις δεν αφορά μόνο το πότε θα ξεκινήσουν οι εργασίες του «Abeille Marengo», αλλά και υπό ποιες διπλωματικές προϋποθέσεις θα πραγματοποιηθούν.
Η τουρκική πλευρά επιχειρεί να εμφανίσει τη γραπτή επικοινωνία με τη Γαλλία ως επιβεβαίωση ότι οι αντιρρήσεις της λαμβάνονται υπόψη πριν από την υλοποίηση του έργου.
Για την Αθήνα, η διάκριση ανάμεσα σε μια απλή διπλωματική γνωστοποίηση και στην αναγνώριση ανάγκης προηγούμενης τουρκικής συγκατάθεσης έχει ιδιαίτερη σημασία.
Η ύπαρξη επίσημου εγγράφου προς την Άγκυρα, το περιεχόμενο του οποίου παραμένει άγνωστο, δεν αρκεί από μόνη της για να διαπιστωθεί ότι αναγνωρίστηκε τουρκική δικαιοδοσία.
Ωστόσο, η προσπάθεια της Τουρκίας να μετατρέψει μια διαδικασία επικοινωνίας σε πολιτικό προηγούμενο αποτυπώνεται ξεκάθαρα στην επιχειρηματολογία των τουρκικών μέσων ενημέρωσης.
Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης συνδέεται άμεσα με την ενεργειακή ασφάλεια Ελλάδας και Κύπρου, αλλά και με τη δυνατότητα άσκησης των κυριαρχικών τους δικαιωμάτων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το εάν η πόντιση του καλωδίου θα προχωρήσει χωρίς νέες παρεμβάσεις της Άγκυρας παραμένει ανοικτό. Εξίσου κρίσιμο, όμως, είναι να αποσαφηνιστεί τι ακριβώς περιλαμβάνει η φερόμενη γαλλική γνωστοποίηση και εάν η διπλωματική διαδικασία περιορίζεται στην ενημέρωση ή δημιουργεί περιθώρια για μελλοντικές τουρκικές αξιώσεις
GEOPOLITICO
Παυλόπουλος για καλώδιο: «Δεν απαιτείται άδεια της Τουρκίας» – Οι δύο κινήσεις που ζητά άμεσα από την Ελλάδα
Σαφές μήνυμα για την άσκηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων στην Ανατολική Μεσόγειο έστειλε ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Προκόπης Παυλόπουλος, υπογραμμίζοντας ότι η Ελλάδα και η Κύπρος έχουν το αναφαίρετο δικαίωμα να προχωρήσουν στην πόντιση του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης χωρίς να ζητήσουν άδεια ή να ενημερώσουν την Τουρκία. Παράλληλα, ζήτησε την άμεση επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στα νησιά της Ανατολικής Μεσογείου και την κατάθεση στον ΟΗΕ των γεωγραφικών συντεταγμένων των εξωτερικών ορίων της ελληνικής υφαλοκρηπίδας.
Σε συνέντευξή του στο MEGA News και στον δημοσιογράφο Νίκο Παναγιωτόπουλο, ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας και Ακαδημαϊκός ανέλυσε το νομικό καθεστώς που διέπει την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, το Great Sea Interconnector (GSI), τις τουρκικές διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο και τις υποχρεώσεις της ελληνικής πλευράς βάσει του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στις πολιτικές ανατροπές στις Ηνωμένες Πολιτείες μετά την ήττα του Ντόναλντ Τραμπ και των Ρεπουμπλικανών στις ενδιάμεσες εκλογές, εκτιμώντας ότι το νέο πολιτικό σκηνικό δημιουργεί ευνοϊκότερες συνθήκες για την αντιμετώπιση των τουρκικών επιδιώξεων, ιδιαίτερα όσον αφορά την ενδεχόμενη προμήθεια αμερικανικών μαχητικών F-35 από την Άγκυρα.
«Ούτε ενημέρωση ούτε άδεια της Τουρκίας για το καλώδιο»
Ο Προκόπης Παυλόπουλος υποστήριξε ότι η πόντιση του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου αποτελεί δικαίωμα των δύο κρατών, το οποίο θεμελιώνεται στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας του ΟΗΕ (UNCLOS).
Σύμφωνα με τη νομική του προσέγγιση, η προγραμματισμένη διαδρομή του καλωδίου βρίσκεται εντός της ελληνικής και κυπριακής υφαλοκρηπίδας, γεγονός που, όπως τόνισε, αποκλείει οποιαδήποτε απαίτηση της Άγκυρας να εγκρίνει τις σχετικές εργασίες.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο χαρακτήρισε νομικώς ανυπόστατο, επισημαίνοντας ότι δεν παράγει έννομα αποτελέσματα και επομένως δεν μπορεί να επηρεάσει την υλοποίηση του έργου.
Κατά τον πρώην Πρόεδρο της Δημοκρατίας, η NAVTEX που εξέδωσε η αρμόδια ελληνική αρχή στις 6 Οκτωβρίου 2026 για τις έρευνες βάθους του γαλλικού ερευνητικού σκάφους «Abeille Marengo» επαρκεί για την έναρξη των προβλεπόμενων εργασιών.
Το πλοίο επιχειρεί για λογαριασμό της γαλλικής εταιρείας Nexans, που συμμετέχει στην υλοποίηση του έργου Great Sea Interconnector.
Προειδοποίηση προς τις εταιρείες και αιχμές για τη Γαλλία
Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε η τοποθέτηση του Προκόπη Παυλόπουλου σχετικά με τις αρμοδιότητες των εταιρειών που εμπλέκονται στην ηλεκτρική διασύνδεση.
Όπως εξήγησε, οι εταιρείες εκτελούν τις εργασίες στο πλαίσιο συμβατικής σχέσης και δεν διαθέτουν ανεξάρτητη εξουσιοδότηση να προχωρούν σε ενέργειες που ενδέχεται να επηρεάσουν τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας και της Κύπρου.
Ειδικότερα, υποστήριξε ότι δεν νομιμοποιούνται να ζητούν άδεια από την Τουρκία ούτε να προβαίνουν σε ειδικές ανακοινώσεις προς τις τουρκικές αρχές για τις σχετικές εργασίες.
Επικαλέστηκε, μάλιστα, τη μεταβίβαση της άδειας του έργου στις 10 Οκτωβρίου 2025 από τη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας της Κύπρου προς τον ΑΔΜΗΕ, επισημαίνοντας ότι οι συμβατικές υποχρεώσεις των αναδόχων συνδέονται με το πλαίσιο αδειοδότησης του έργου.
Στο ίδιο πλαίσιο, διατύπωσε τη θέση ότι τυχόν μονομερείς ενέργειες των εταιρειών προς την Τουρκία, εφόσον υπερβαίνουν την εξουσιοδότησή τους, δεν δεσμεύουν νομικά την Ελλάδα.
Ακόμη πιο αιχμηρή ήταν η αναφορά του στη γαλλική κυβέρνηση.
Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας υποστήριξε ότι οποιαδήποτε ρηματική διακοίνωση ή άλλη ενημέρωση της Τουρκίας από τη Γαλλία δεν δεσμεύει την ελληνική πλευρά, καθώς το Παρίσι δεν διαθέτει σχετική αρμοδιότητα ή εξουσιοδότηση.
Προχώρησε μάλιστα στην εκτίμηση ότι, εφόσον έχει πραγματοποιηθεί τέτοια ενέργεια, θα μπορούσε να συνιστά έμμεση προσβολή των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων, με ενδεχόμενες συνέπειες για την εξέλιξη του έργου.
Πρόκειται για υπό όρους νομική τοποθέτηση του Προκόπη Παυλόπουλου και όχι για επιβεβαίωση ότι η γαλλική κυβέρνηση έχει πράγματι προβεί σε τέτοια ενέργεια.
Πρώτη κίνηση: Επέκταση στα 12 ναυτικά μίλια στην Ανατολική Μεσόγειο
Ο Προκόπης Παυλόπουλος παρουσίασε δύο συγκεκριμένες πρωτοβουλίες που, κατά την άποψή του, οφείλει να αναλάβει η Ελλάδα για τη θωράκιση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της.
Η πρώτη αφορά την άμεση επέκταση της ελληνικής αιγιαλίτιδας ζώνης στα 12 ναυτικά μίλια στα νησιά της ευρύτερης Ανατολικής Μεσογείου.
Υπενθύμισε ότι έχει υποστηρίξει αυτή τη θέση ήδη από το 2019, όταν βρισκόταν στην Προεδρία της Δημοκρατίας, θεωρώντας ότι πρόκειται για δικαίωμα το οποίο αναγνωρίζεται από το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.
Σύμφωνα με την επιχειρηματολογία του, η επέκταση των χωρικών υδάτων θα ενίσχυε την ελληνική κυριαρχία στην περιοχή, ενώ ταυτόχρονα θα αποτελούσε έμπρακτη απάντηση στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Εκτίμησε ότι η συγκεκριμένη επιλογή θα καθιστούσε ακόμη πιο εμφανή τη νομική αδυναμία του μνημονίου και θα διεύρυνε το πεδίο άσκησης των ελληνικών δικαιωμάτων.
Δεύτερη κίνηση: Κατάθεση συντεταγμένων της υφαλοκρηπίδας στον ΟΗΕ
Η δεύτερη πρωτοβουλία αφορά την ενεργοποίηση των προβλέψεων του άρθρου 156 του νόμου 4001/2011 σχετικά με τα εξωτερικά όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ο Προκόπης Παυλόπουλος επισήμανε ότι, μολονότι το συγκεκριμένο άρθρο υποβλήθηκε το 2012 στην αρμόδια Διεύθυνση Δικαίου της Θάλασσας και Θαλασσίων Υποθέσεων του ΟΗΕ (DOALOS), δεν ακολούθησε, σύμφωνα με όσα ανέφερε, η κατάθεση των αντίστοιχων γεωγραφικών συντεταγμένων στην αρμόδια Γραμματεία του Οργανισμού.
Κατά την άποψή του, αυτή η εκκρεμότητα πρέπει να αντιμετωπιστεί χωρίς άλλη καθυστέρηση.
Η κατάθεση των συντεταγμένων, όπως υποστήριξε, θα συνέβαλλε στην πληρέστερη ενεργοποίηση του σχετικού εθνικού κανονιστικού πλαισίου, τουλάχιστον ως προς τα εξωτερικά όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας.
Πάντως, η κατάθεση συντεταγμένων αποτελεί διακριτή διαδικασία από τη διεθνή οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας μεταξύ κρατών με επικαλυπτόμενες αξιώσεις.
Η ήττα Τραμπ και το ενδεχόμενο να μπλοκαριστούν τα τουρκικά F-35
Περνώντας στις εξελίξεις στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκτίμησε ότι η επικράτηση των Δημοκρατικών στις ενδιάμεσες εκλογές μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις.
Οι Δημοκρατικοί εξασφάλισαν τον έλεγχο της Βουλής των Αντιπροσώπων και της Γερουσίας στις εκλογές της 3ης Νοεμβρίου 2026, όπως επιβεβαιώνουν τα αποτελέσματα που ανακοίνωσε το Associated Press. Οι νέες πλειοψηφίες θα αναλάβουν τον Ιανουάριο του 2027.
The Associated Press+1
Ο Προκόπης Παυλόπουλος εμφανίστηκε καθησυχαστικός ως προς το μέλλον των ελληνοαμερικανικών σχέσεων, υπογραμμίζοντας ότι έχουν αποκτήσει ισχυρά στρατηγικά θεμέλια, τα οποία δεν εξαρτώνται από τις εκάστοτε πολιτικές συγκυρίες.
Αντίθετα, εκτίμησε ότι η νέα σύνθεση της Γερουσίας ενδέχεται να περιορίσει σημαντικά τις φιλοδοξίες του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για την απόκτηση προηγμένων αμερικανικών οπλικών συστημάτων.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η πιθανή προμήθεια μαχητικών αεροσκαφών F-35, για την οποία ο πρώην Πρόεδρος θεωρεί ότι οι νέοι πολιτικοί συσχετισμοί στην Ουάσιγκτον δημιουργούν πρόσθετα εμπόδια στην Άγκυρα.
Συνέδεσε αυτές τις εξελίξεις με την πρόσφατη στάση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής απέναντι στις τουρκικές παραβιάσεις του Διεθνούς Δικαίου, εκτιμώντας ότι διαμορφώνεται μια ευκαιρία για την Ελλάδα και την Κύπρο να προωθήσουν αποτελεσματικότερα τις θέσεις τους.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η αποφασιστική συνέχιση των εργασιών για την ηλεκτρική διασύνδεση θα μπορούσε να αποτελέσει έμπρακτη απόδειξη της βούλησης Αθήνας και Λευκωσίας να υπερασπιστούν τα δικαιώματά τους.
«Ο Τραμπ πρόδωσε τις δεσμεύσεις του MAGA»
Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας απέδωσε την εκλογική ήττα των Ρεπουμπλικανών κυρίως στην αναντιστοιχία μεταξύ των προεκλογικών υποσχέσεων του Ντόναλντ Τραμπ και της πολιτικής που ακολούθησε μετά την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο.
Όπως υποστήριξε, ο Αμερικανός Πρόεδρος είχε δεσμευτεί για τον τερματισμό των πολέμων και τη βελτίωση της οικονομικής κατάστασης των Αμερικανών, αλλά οι εξελίξεις κινήθηκαν προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Επικεντρώθηκε ιδιαίτερα στον πόλεμο με το Ιράν, τον οποίο θεωρεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της ανακολουθίας της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.
Στο οικονομικό πεδίο, αναφέρθηκε στην αύξηση του πληθωρισμού, στην επιβάρυνση του κόστους ζωής και στην άνοδο του κόστους των στεγαστικών δανείων.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε επίσης στο αμερικανικό δημόσιο χρέος, υποστηρίζοντας ότι έχει ξεπεράσει τα 40 τρισεκατομμύρια δολάρια, με αρνητικές επιπτώσεις στη διεθνή οικονομική αξιοπιστία των ΗΠΑ και στον ρόλο του δολαρίου.
Ο «τραμπισμός» δεν τελειώνει με μια εκλογική ήττα
Παρά τη μεγάλη εκλογική ανατροπή, ο Προκόπης Παυλόπουλος εμφανίστηκε επιφυλακτικός ως προς το κατά πόσο η ήττα του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος σηματοδοτεί και το τέλος του «τραμπισμού».
Υποστήριξε ότι το συγκεκριμένο πολιτικό φαινόμενο έχει βαθύτερες κοινωνικές και οικονομικές ρίζες, οι οποίες δεν πρόκειται να εξαφανιστούν με μία εκλογική αναμέτρηση.
Κατά την εκτίμησή του, σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση των συνθηκών που ευνόησαν την άνοδο του Τραμπ είχαν και οι αδυναμίες της προηγούμενης κυβέρνησης Μπάιντεν, ιδιαίτερα όσον αφορά τη θέση των οικονομικά ασθενέστερων κοινωνικών στρωμάτων.
Παράλληλα, επισήμανε ότι πρόσωπα που θα μπορούσαν να διεκδικήσουν τη διαδοχή του Τραμπ στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, όπως ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς και ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, έχουν ταυτιστεί πολιτικά με βασικές επιλογές του κινήματος MAGA.
Από την άλλη πλευρά, διαπίστωσε ότι το Δημοκρατικό Κόμμα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρές εσωτερικές ιδεολογικές διαφοροποιήσεις, ενώ δεν έχει αναδείξει, κατά την άποψή του, μια ισχυρή ηγετική προσωπικότητα για τις επόμενες προεδρικές εκλογές.
Φόβοι για νέα αμερικανικά πλήγματα στο Ιράν
Ιδιαίτερη ανησυχία εξέφρασε ο Προκόπης Παυλόπουλος για την πορεία της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής μέχρι την ολοκλήρωση της προεδρικής θητείας του Ντόναλντ Τραμπ.
Υπογράμμισε ότι η απώλεια του ελέγχου του Κογκρέσου περιορίζει σημαντικά τη δυνατότητα του Αμερικανού Προέδρου να προωθεί την εσωτερική πολιτική ατζέντα του, χωρίς όμως να εξαλείφει τις ευρείες αρμοδιότητές του στα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Στο πλαίσιο αυτό, δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο νέων μεγάλων αμερικανικών πληγμάτων εναντίον του Ιράν, επισημαίνοντας ότι οι αποφάσεις του Τραμπ εξακολουθούν να χαρακτηρίζονται, κατά την εκτίμησή του, από έντονη απρόβλεπτη συμπεριφορά.
Μια τέτοια εξέλιξη, προειδοποίησε, θα μπορούσε να προκαλέσει νέες αρνητικές συνέπειες για τη διεθνή ειρήνη και τη σταθερότητα στη Μέση Ανατολή.
Μήνυμα προς την Ευρωπαϊκή Ένωση: Ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας
Ο Προκόπης Παυλόπουλος άσκησε κριτική και στην πολιτική της αμερικανικής κυβέρνησης απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Κατά την εκτίμησή του, ο Ντόναλντ Τραμπ επιχείρησε να περιορίσει τον διεθνή ρόλο της Ευρώπης, αντιμετωπίζοντάς την ως εξαρτημένο εταίρο των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ωστόσο, υποστήριξε ότι η συγκεκριμένη αντίληψη δεν περιορίζεται αποκλειστικά στον Τραμπ, αλλά έχει βαθύτερες ρίζες στην αμερικανική πολιτική και κοινωνία.
Ειδικότερα, αναφέρθηκε στην αντίληψη ότι οι ΗΠΑ αναλαμβάνουν δυσανάλογα μεγάλο μέρος του κόστους της ευρωπαϊκής ασφάλειας, χωρίς να λαμβάνουν τα αντίστοιχα ανταλλάγματα.
Υπό αυτές τις συνθήκες, κάλεσε την Ευρωπαϊκή Ένωση να επιταχύνει την ευρωπαϊκή ενοποίηση και να ενισχύσει ουσιαστικά την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ).
Όπως επισήμανε, οι πόλεμοι στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή ανέδειξαν τις αδυναμίες της Ευρώπης να λειτουργήσει ως αυτόνομος και αποτελεσματικός διεθνής παράγοντας.
Για τον πρώην Πρόεδρο της Δημοκρατίας, η ενίσχυση της ευρωπαϊκής στρατηγικής παρουσίας αποτελεί προϋπόθεση ώστε η Ένωση να υπερασπιστεί αποτελεσματικότερα την ειρήνη, τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου.
Η παρέμβασή του συνδέει, έτσι, την ανάγκη αποφασιστικής υπεράσπισης των ελληνικών και κυπριακών δικαιωμάτων στην Ανατολική Μεσόγειο με τις ευρύτερες αλλαγές που συντελούνται στις σχέσεις Ηνωμένων Πολιτειών, Ευρώπης και Τουρκίας.
GEOPOLITICO
GSI: Η Άγκυρα δέχεται την ‘ενημέρωση’ της Γαλλίας
Η Αθήνα λέει ότι δεν ζήτησε άδεια, η γαλλική πλευρά επικοινωνεί με την Άγκυρα και η Τουρκία παρουσιάζει ότι πήρε ενημέρωση.
Η Τουρκία δεν αναμένεται να παρεμποδίσει τις έρευνες του γαλλικού πλοίου για το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου (GSI), καθώς, σύμφωνα με τουρκικές πηγές που μίλησαν στο MEGA και τη Μαρία Ζαχαράκη, η επικοινωνία της γαλλικής πλευράς με την Άγκυρα θεωρείται επαρκής για να προχωρήσουν οι εργασίες. Οι ίδιες πηγές αναφέρουν ότι η Τουρκία δεν επιθυμεί ένταση στο πεδίο και ότι έχει διαμορφωθεί μια φόρμουλα συνεννόησης μέσω της Γαλλίας, χωρίς να απαιτείται ξεχωριστή ενημέρωση από την Ελλάδα.
«Από τη στιγμή που το γαλλικό Υπουργείο Εξωτερικών υπέβαλε το αίτημα, δεν θα υπάρξει πρόβλημα», ανέφεραν χαρακτηριστικά.
Οι ίδιες πηγές διευκρίνισαν ότι για την Τουρκία αρκεί η ενημέρωση από το γαλλικό Υπουργείο Εξωτερικών, παραπέμποντας στο προηγούμενο των ιταλικών ερευνών στην Κάσο το 2024, όταν, όπως υποστηρίζουν, ακολουθήθηκε ανάλογη διαδικασία.
«Δεν θα υπάρξει πρόβλημα να προχωρήσει το πλοίο»
Αναφορικά με την έναρξη των ερευνών του γαλλικού πλοίου, που αναμένεται τη Δευτέρα, δεν προβλέπεται παρεμπόδιση των εργασιών.
Δεν αποκλείεται, ωστόσο, το ενδεχόμενο παρουσίας τουρκικών πολεμικών πλοίων σε απόσταση από την περιοχή των ερευνών, δεδομένης και της αναμενόμενης παρουσίας ελληνικών ναυτικών δυνάμεων.
Διαφορετικές ερμηνείες της ίδιας διαδικασίας
Με λίγα λόγια, σε αυτό που φαίνεται να καταλήγει η όλη ιστορία του GSI είναι μια λύση αμοιβαίας διευκόλυνσης: Η Αθήνα λέει ότι δεν ζήτησε άδεια, η γαλλική πλευρά επικοινωνεί με την Άγκυρα και η Τουρκία παρουσιάζει ότι πήρε ενημέρωση. Άρα, έχει επιτευχθεί κάποια επιχειρησιακή συνεννόηση.
Πρόκειται για το γνώριμο διπλωματικό μοτίβο, όπου θα μπορούσε να επιτρέψει τη διεξαγωγή των ερευνών χωρίς ένταση στο πεδίο, με κάθε πλευρά να διατηρεί τη δική της ερμηνεία για τη διαδικασία που ακολουθήθηκε.
Νέα συμφωνία METLEN–Naval Group: Στον Βόλο η κατασκευή τορπιλοθυρών για διεθνή ναυτικά προγράμματα
Σημαντική ενίσχυση της ελληνικής παρουσίας στη διεθνή αμυντική βιομηχανία σηματοδοτεί η νέα σύμβαση μεταξύ της METLEN και του γαλλικού ναυπηγικού...
Πανηγυρίζουν στην Τουρκία για τη γαλλική γνωστοποίηση – «Μιλήσαμε με τους Γάλλους, απαιτούμε άδεια»
Σε μείζον διπλωματικό ζήτημα εξελίσσεται η φερόμενη γραπτή γνωστοποίηση της Γαλλίας προς την Τουρκία για τις έρευνες που σχετίζονται με...
Γιατί η Συμφωνία Κοινής Άμυνας της Μέκκας έρχεται σε αντίθεση με τους κανόνες του ΝΑΤΟ
Η ταυτόχρονη πρόσβαση σε διαφορετικά στρατιωτικά δίκτυα δημιουργεί έναν κίνδυνο που πρέπει να αξιολογηθεί προτού μετατραπεί σε πραγματικό πρόβλημα.
Παυλόπουλος για καλώδιο: «Δεν απαιτείται άδεια της Τουρκίας» – Οι δύο κινήσεις που ζητά άμεσα από την Ελλάδα
Σαφές μήνυμα για την άσκηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων στην Ανατολική Μεσόγειο έστειλε ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Προκόπης Παυλόπουλος,...
Η ποντιακή παράδοση παραμένει ζωντανή στη Θράκη – Χριστουγεννιάτικη γιορτή στα Κομνηνά Ξάνθης
Μια πρωτοβουλία που συνδέει την τοπική παραγωγή με την πολιτιστική κληρονομιά του Ποντιακού Ελληνισμού φιλοξενείται στα ορεινά Νεστοχώρια της Ξάνθης....
-
Αναλύσεις2 μήνες πρινΤο τελεσίγραφο Καλίν την ώρα που η Τουρκία προετοιμάζεται για πόλεμο!
-
GEOPOLITICO2 μήνες πρινΤο διέρρευσε ο Παπαχελάς! Έφεραν τον Καλίν στο Μαξίμου – Τί συζήτησε με τον Μητσοτάκη;
-
Αναλύσεις3 μήνες πρινΚαραγκιούλ: «Αν Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ επιτεθούν στην Τουρκία, ο χάρτης του Αιγαίου θα αλλάξει»
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ3 μήνες πρινΞέσπασμα της μητέρας της Μυρτούς για την υπόθεση Τζαβέντ Ασλάμ: «Δεν ξεχνώ ποτέ» – «Δήμαρχος των Πακιστανών ο Δούκας»
-
GEOPOLITICO2 μήνες πρινΤί λέει Τούρκος δημοσιογράφος για Σάββα Καλεντερίδη; «Έκανε πολύ καλά τη δουλειά του για τη χώρα του – Δεν μπορούσε να τον στριμώξει η ΜİΤ»
-
GEOPOLITICO3 μήνες πρινΙνδός στρατηγός προειδοποιεί τον Ερντογάν: «Θα κάνουμε κομμάτια κάθε τουρκική αρμάδα που θα σπεύσει να βοηθήσει το Πακιστάν»
-
GEOPOLITICO2 μήνες πρινΣύμβαση ΟΗΕ της Βαρκελώνης: “Άγκυρα, έχεις υπογράψει”! “Αθήνα για ποιον λόγο σιωπάς”;
-
Πολιτική3 μήνες πρινΣΟΚ στη Λέσβο! Τούρκοι τουρίστες έβαλαν στο νησί αυτοκίνητο με εικόνα του σφαγέα Κεμάλ στο παρμπρίζ