Σε μια νέα και επικίνδυνη φάση εισέρχεται η σύγκρουση στην Αραβική Χερσόνησο, μετά τις διαδοχικές επιθέσεις των Χούθι στο διεθνές αεροδρόμιο του Ριάντ. Οι ανθρώπινες απώλειες, οι εκατοντάδες τραυματίες και η απειλή κατά μιας από τις σημαντικότερες αεροπορικές υποδομές της Σαουδικής Αραβίας προκαλούν διεθνή κινητοποίηση. Ιδιαίτερο γεωπολιτικό ενδιαφέρον αποκτά η κοινή παρέμβαση της Τουρκίας, του Πακιστάν, της Αιγύπτου και της Σαουδικής Αραβίας, καθώς η Άγκυρα ενισχύει τη θέση της στις περιφερειακές διαβουλεύσεις για την ασφάλεια.

Δύο επιθέσεις, δεκάδες νεκροί και τραυματίες

Το διεθνές αεροδρόμιο King Khalid του Ριάντ βρέθηκε στο επίκεντρο διαδοχικών επιθέσεων το Σαββατοκύριακο 10–11 Οκτωβρίου.

Σύμφωνα με την τελευταία διαθέσιμη καταμέτρηση που μετέδωσε το Reuters, η επίθεση του Σαββάτου στοίχισε τη ζωή σε 13 ανθρώπους και προκάλεσε 309 τραυματισμούς.

Μία ημέρα αργότερα ακολούθησε νέα επίθεση στο αεροδρόμιο. Σύμφωνα με το Associated Press, σκοτώθηκε ένας Πακιστανός υπήκοος και τραυματίστηκαν έντεκα άνθρωποι.

Οι Χούθι ανέλαβαν την ευθύνη για τις επιθέσεις, ενώ οι σαουδαραβικές αρχές ανακοίνωσαν κινητοποίηση των συστημάτων αεράμυνας.

Η επιλογή του στόχου έχει ιδιαίτερη σημασία. Δεν πρόκειται για απομονωμένη στρατιωτική εγκατάσταση, αλλά για έναν διεθνή αερολιμένα που εξυπηρετεί την πρωτεύουσα της Σαουδικής Αραβίας.

Οι επιθέσεις επηρεάζουν την ασφάλεια των πολιτικών αερομεταφορών και αναδεικνύουν την ευπάθεια στρατηγικών υποδομών ακόμη και σε χώρες με σημαντικές αμυντικές δαπάνες.

Η κοινή δήλωση των τεσσάρων χωρών

Στις 11 Οκτωβρίου, η Τουρκία, η Αίγυπτος, το Πακιστάν και η Σαουδική Αραβία εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση, μέσω του σχήματος R4, καταδικάζοντας τις επιθέσεις των Χούθι.

Το κείμενο δημοσιεύθηκε και στην επίσημη ιστοσελίδα του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών.

Οι τέσσερις χώρες χαρακτήρισαν τις επιθέσεις παραβίαση της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας της Σαουδικής Αραβίας, καθώς και σοβαρή απειλή για την περιφερειακή σταθερότητα.

Παράλληλα, επαναβεβαίωσαν την υποστήριξή τους στα νόμιμα μέτρα που μπορεί να λάβει το Ριάντ για την προστασία της ασφάλειάς του, σύμφωνα με τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και το διεθνές δίκαιο.

Ζήτησαν επίσης την άμεση και άνευ όρων παύση των επιθέσεων.

Η στρατηγική σημασία της τουρκικής συμμετοχής

Για την Άγκυρα, η κρίση δημιουργεί ένα ακόμη πεδίο διπλωματικής και αμυντικής δραστηριότητας.

Η Τουρκία διαθέτει ανεπτυγμένη αμυντική βιομηχανία, τεχνογνωσία σε μη επανδρωμένα αεροσκάφη και σημαντική εμπειρία σε στρατιωτικές επιχειρήσεις εκτός συνόρων. Η συμμετοχή της σε πρωτοβουλίες περιφερειακής ασφάλειας της επιτρέπει να διευρύνει την επιρροή της πέρα από το ΝΑΤΟ, τον Καύκασο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Σύμφωνα με το Reuters, η συνεργασία της Τουρκίας με το Πακιστάν και τη Σαουδική Αραβία έχει ενισχυθεί μέσω αμυντικών συνεννοήσεων, με ιδιαίτερη έμφαση στις δυνατότητες υποστήριξης και στην αντιμετώπιση απειλών κατά κρίσιμων εγκαταστάσεων.

Παρ’ όλα αυτά, η διπλωματική υποστήριξη προς το Ριάντ δεν πρέπει να συγχέεται με απόφαση άμεσης τουρκικής στρατιωτικής επέμβασης στην Υεμένη.

Ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν έχει διευκρινίσει ότι η Τουρκία δεν σχεδιάζει επιθετικές επιχειρήσεις ή αποστολή στρατευμάτων, αλλά επικεντρώνεται στην αμυντική και τεχνική υποστήριξη.

Αυτή η διάκριση είναι καθοριστική για την αξιολόγηση των πραγματικών προθέσεων της Άγκυρας.

Το Πακιστάν, η Αίγυπτος και οι νέες ισορροπίες

Η παρουσία του Πακιστάν στο συγκεκριμένο σχήμα παρουσιάζει ξεχωριστό ενδιαφέρον.

Το Ισλαμαμπάντ διατηρεί παραδοσιακά στενές στρατιωτικές σχέσεις με τη Σαουδική Αραβία, ενώ ταυτόχρονα αναπτύσσει πολυεπίπεδη αμυντική συνεργασία με την Τουρκία.

Η σύγκλιση των τριών χωρών ενδέχεται να διευκολύνει την ανταλλαγή τεχνογνωσίας, την αμυντική εκπαίδευση και τη συνεργασία σε συστήματα επιτήρησης και προστασίας κρίσιμων υποδομών.

Η Αίγυπτος, από την άλλη πλευρά, διαθέτει άμεσο στρατηγικό ενδιαφέρον για τη σταθερότητα της Ερυθράς Θάλασσας και την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας προς τη Διώρυγα του Σουέζ.

Η συμμετοχή της στον μηχανισμό των τεσσάρων χωρών αντανακλά τη σημασία που αποδίδει το Κάιρο στην αποτροπή μιας ευρύτερης αποσταθεροποίησης στην περιοχή.

Η κοινή ανακοίνωση δεν αποδεικνύει τη συγκρότηση νέας στρατιωτικής συμμαχίας με ενιαία διοίκηση. Αποτελεί, ωστόσο, σαφή ένδειξη διπλωματικής συνεννόησης απέναντι σε μια κοινή απειλή.

Οι Χούθι και η περιφερειακή αντιπαράθεση με το Ιράν

Οι Χούθι διατηρούν μακροχρόνια υποστήριξη από το Ιράν, γεγονός που προσδίδει στις επιθέσεις ευρύτερη γεωπολιτική σημασία.

Οι επιχειρήσεις τους δεν επηρεάζουν μόνο τη σύγκρουση στο εσωτερικό της Υεμένης. Επεκτείνουν την πίεση σε κράτη της Αραβικής Χερσονήσου και σε υποδομές που συνδέονται με τις παγκόσμιες μεταφορές και τις εμπορικές ροές.

Η στοχοποίηση πολιτικών αεροδρομίων συνιστά ιδιαίτερα σοβαρή κλιμάκωση, καθώς δημιουργεί άμεσους κινδύνους για αμάχους και για τη διεθνή αεροπορική κυκλοφορία.

Ο ειδικός απεσταλμένος του ΟΗΕ για την Υεμένη, Χανς Γκρούντμπεργκ, προειδοποίησε ότι οι επιθέσεις σε πολιτικά αεροδρόμια απειλούν την περιφερειακή ασφάλεια και δυσχεραίνουν τις προσπάθειες ειρήνευσης.

Τι σημαίνουν οι εξελίξεις για την Ελλάδα

Η ενίσχυση του τουρκικού ρόλου στις περιφερειακές διεργασίες ασφαλείας αποτελεί ζήτημα που χρειάζεται συστηματική παρακολούθηση και από την Αθήνα, η οποία σημειωτέον, έχει στείλει μια πυροβολαρχία Patriot στη Σαουδική Αραβία, με σημαντικές επιτυχίες αναχαίτισης ιρανικών πυραύλων.

Η Τουρκία επιδιώκει να συνδυάζει τη διπλωματική της παρουσία με την αμυντική συνεργασία, τις εξαγωγές στρατιωτικού εξοπλισμού και τη συμμετοχή της σε σχήματα πολυμερούς συνεννόησης.

Η προσέγγιση αυτή μπορεί να ενισχύσει τις επαφές της με κράτη που έχουν ιδιαίτερη γεωπολιτική και οικονομική βαρύτητα.

Για την Ελλάδα, η κατανόηση αυτών των δικτύων είναι σημαντική τόσο για την εξωτερική πολιτική όσο και για τον σχεδιασμό αμυντικών συνεργασιών στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.

Το επόμενο διάστημα θα δείξει εάν η κοινή παρέμβαση των τεσσάρων χωρών θα περιοριστεί στο επίπεδο των διπλωματικών δηλώσεων ή θα συνοδευτεί από συγκεκριμένες πρωτοβουλίες αεράμυνας, τεχνικής υποστήριξης και στρατιωτικού συντονισμού.

Το κρίσιμο ζήτημα για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου δεν είναι μόνο εάν θα πραγματοποιηθεί η πόντιση του καλωδίου, αλλά υπό ποιες προϋποθέσεις θα προχωρήσει και τι θα σημαίνουν αυτές για τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα. Αυτή ήταν μία από τις κεντρικές επισημάνσεις του Σάββα Καλεντερίδη στη συνέντευξή του στον Νίκο Παπαδάτο για το Diplomatic Front.

Ο γεωστρατηγικός αναλυτής και πρώην αξιωματικός της ΕΥΠ εκτίμησε ότι οι εξελίξεις παραπέμπουν σε αναζήτηση μιας διευθέτησης, η οποία θα παρουσιαστεί με όρους όπως «ενημέρωση», «συντονισμός» ή «γνωστοποίηση». Υποστήριξε, ωστόσο, ότι πίσω από την επιλογή των λέξεων βρίσκεται το ουσιαστικό ερώτημα: εάν η διαδικασία θα ικανοποιεί τουρκικές αξιώσεις.

«Θα στρωθεί και θα στρωθεί με όρους που φαίνεται ότι ικανοποιούν την Τουρκία», ανέφερε, διατυπώνοντας τη δική του εκτίμηση για την πορεία του έργου.

Στην ίδια συνέντευξη άνοιξε τη συζήτηση για το Αιγαίο, την ΑΟΖ, τις συνέπειες των Ιμίων, τη συνεργασία με το Ισραήλ, τη Συμφωνία των Πρεσπών και τον ρόλο των υπηρεσιών πληροφοριών.

«Ήρεμα νερά», αλλά όχι ισόρροπες κινήσεις

Αναφερόμενος στη Διακήρυξη των Αθηνών και στην περίοδο αποκλιμάκωσης, ο Σάββας Καλεντερίδης αναγνώρισε ότι υπήρξαν συμφωνίες στο πλαίσιο της θετικής ατζέντας και οικονομικά οφέλη από την αύξηση των Τούρκων επισκεπτών στα ελληνικά νησιά.

Επέμεινε, όμως, ότι οι κινήσεις αποφυγής της έντασης δεν είχαν, κατά την άποψή του, το ίδιο βάρος για τις δύο πλευρές. Άλλο η Ελλάδα να περιορίζει δραστηριότητες στον χώρο της και άλλο η Τουρκία να αποφεύγει παραβιάσεις, ήταν το σκεπτικό του.

Παράλληλα, προειδοποίησε ότι η τουριστική ενίσχυση χρειάζεται στρατηγική προσοχή, ώστε να μη μετατραπεί σε οικονομική εξάρτηση των νησιών από την απέναντι ακτή.

Κατά την ανάλυσή του, ο ελληνικός θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός και οι κινήσεις για τα θαλάσσια πάρκα ανέδειξαν εκ νέου τη σύγκρουση ανάμεσα στην άσκηση ελληνικών δικαιωμάτων και στις τουρκικές διεκδικήσεις. Περιέγραψε, μάλιστα, επιστροφή των τουρκικών πρακτικών στις «εργοστασιακές ρυθμίσεις», μέσω ασκήσεων, δεσμεύσεων περιοχών και αντιδράσεων στις ελληνικές πρωτοβουλίες.

ΑΟΖ και «γκρίζες ζώνες»: Το βάρος της ελληνικής αδράνειας

Ο Σάββας Καλεντερίδης επέκρινε την ελληνική στάση στο ζήτημα της ΑΟΖ, υποστηρίζοντας ότι η Αθήνα απέφυγε να προχωρήσει σε ανακήρυξη και σε οριοθέτηση με την Κυπριακή Δημοκρατία.

Έφερε ως παράδειγμα την κυπριακή πολιτική, με τη διαδοχή ανακήρυξης και οριοθέτησης, και τόνισε ότι η Ελλάδα χρειάζεται μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση στην υπεράσπιση των δικαιωμάτων της.

«Το παράλογο γίνεται λογικό στο Αιγαίο και εμείς χάνουμε το δίκιο μας», είπε χαρακτηριστικά, συνδέοντας τη διεύρυνση των τουρκικών απαιτήσεων με την ελληνική υποχωρητικότητα και την απουσία συνεκτικού εθνικού σχεδίου.

Για τις «γκρίζες ζώνες», εξήγησε ότι η τουρκική επιχειρηματολογία στηρίζεται στην αμφισβήτηση της κυριαρχίας νησιών και βραχονησίδων που δεν κατονομάζονται ρητά στις σχετικές συνθήκες. Αναφέρθηκε σε τουρκική μελέτη για 152 νησιά και βραχονησίδες, αποδίδοντας στην κρίση των Ιμίων καθοριστικό ρόλο στη δημόσια προβολή αυτής της θεωρίας.

Υποστήριξε ακόμη ότι οι πραγματικές συνθήκες υπό τις οποίες κλιμακώθηκε η κρίση δεν έχουν αποκαλυφθεί πλήρως και χαρακτήρισε σχεδιασμένη τη χρονική στιγμή της εκδήλωσής της.

Γιατί αντιδρά η Τουρκία στα θαλάσσια πάρκα

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην Κίναρο και στα Λέβηθα, συνδέοντας την τουρκική αντίδραση στο θαλάσσιο πάρκο του Νοτίου Αιγαίου με την αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας από την Άγκυρα.

Σύμφωνα με την ερμηνεία του, η επιτήρηση ενός πάρκου με μέσα του Λιμενικού, ραντάρ και μη επανδρωμένα αεροσκάφη καθιστά ορατή την άσκηση ελληνικής κυριαρχίας. Αυτό, υποστήριξε, εξηγεί την τουρκική αντίδραση: η Άγκυρα επιχειρεί να εμποδίσει την έμπρακτη παρουσία της Ελλάδας σε περιοχές που εντάσσει στη δική της θεωρία περί «γκρίζων ζωνών».

Καλήν και καλώδιο: Εκτίμηση για πολιτικό μήνυμα

Ερωτηθείς για την επίσκεψη του Ιμπραήμ Καλήν, ο Σάββας Καλεντερίδης ξεκαθάρισε ότι δεν γνωρίζει ποιον συνάντησε στο Μέγαρο Μαξίμου ούτε διαθέτει πληροφόρηση για το περιεχόμενο των συζητήσεων.

Εξήγησε, πάντως, ότι η τουρκική υπηρεσία πληροφοριών έχει ευρύτερο ρόλο στην εξωτερική πολιτική της χώρας και ότι ο Καλήν αποτελεί στενό συνεργάτη του Ερντογάν. Με αυτά τα δεδομένα, εκτίμησε ότι η επίσκεψη πιθανόν αφορούσε ζητήματα πέρα από τη συνεργασία των υπηρεσιών πληροφοριών, με κυριότερο το καλώδιο.

Ως προς τη διαδικασία των εργασιών, υποστήριξε ότι η ελληνική πλευρά θα έπρεπε να περιοριστεί στην έκδοση NAVTEX, στην οποία περιλαμβάνονται οι συντεταγμένες, ο χρόνος και το είδος των εργασιών. Αντίθετα, παρουσίασε τις πρόσθετες γραπτές γνωστοποιήσεις και την αναμονή τουρκικής απάντησης ως διαδικασία που μπορεί να επιτρέψει στην Άγκυρα να εμφανιστεί ότι παρέχει άδεια.

Συνέδεσε την εκτίμησή του με την παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων στην περιοχή της Κάσου τον Ιούλιο του 2024, υποστηρίζοντας ότι η Τουρκία χρησιμοποίησε τη στρατιωτική πίεση για να επιβάλει τους στόχους της.

Η Ελλάδα χρειάζεται επανακαθορισμό στρατηγικής

Η κριτική του δεν περιορίστηκε στα ελληνοτουρκικά. Αναφέρθηκε στις εκκρεμότητες με την Αλβανία και στις πιέσεις που, κατά την άποψή του, δέχεται η χώρα από το περιφερειακό της περιβάλλον.

«Η Ελλάδα πρέπει να επανακαθορίσει την ύπαρξή της στο διεθνές σύστημα», τόνισε.

Εκτίμησε ότι η γεωγραφική θέση της Τουρκίας τής προσφέρει ιδιαίτερη χρησιμότητα για τις μεγάλες δυτικές δυνάμεις στον Εύξεινο Πόντο, στον Καύκασο και στη Μέση Ανατολή. Για την Ελλάδα ανέδειξε τη σημασία της Σούδας, της Αλεξανδρούπολης και των ενεργειακών υποδομών, επιμένοντας στην ανάγκη καλύτερης διαπραγμάτευσης των ελληνικών πλεονεκτημάτων.

Ως μέσα ενίσχυσης της ελληνικής θέσης πρότεινε την ενεργοποίηση της ελληνοαμερικανικής κοινότητας και μια ευφυέστερη διπλωματία.

Συνεργασία με το Ισραήλ με βάση την κοινή απειλή

Στο ζήτημα του Ισραήλ, ο Σάββας Καλεντερίδης καταδίκασε τη βάρβαρη τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς, ενώ άσκησε σκληρή κριτική στην ισραηλινή αντίδραση και στους εποικισμούς στη Δυτική Όχθη.

Διατύπωσε επίσης εκτιμήσεις για πιθανές μελλοντικές εδαφικές επιδιώξεις του Ισραήλ, συνδέοντάς τες με την αναζήτηση στρατηγικού βάθους.

Για την Ελλάδα και την Κύπρο, υποστήριξε ότι η συνεργασία με το Ισραήλ πρέπει να υπηρετεί την ενίσχυση της άμυνας και την αντιμετώπιση της κοινής τουρκικής απειλής, χωρίς να συνεπάγεται αποδοχή κάθε ισραηλινής ενέργειας. Επισήμανε, παράλληλα, τη θέση υπέρ της λύσης δύο κρατών στο Παλαιστινιακό.

Πρέσπες, Ορθοδοξία και υπηρεσίες πληροφοριών

Σχολιάζοντας τις αναφορές της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν σε «μακεδονικό πολιτισμό», ο αναλυτής υποστήριξε ότι η συγκεκριμένη διατύπωση δεν προβλέπεται στη Συμφωνία των Πρεσπών, αλλά αποτελεί, κατά την ερμηνεία του, προέκταση των όρων που έγιναν αποδεκτοί. Εξέφρασε την ανησυχία ότι δημιουργούνται προϋποθέσεις για μελλοντική προβολή μειονοτικού ζητήματος στην Ελλάδα.

Για τις σχέσεις με τη Ρωσία, έθεσε ως προτεραιότητα την προστασία του Οικουμενικού Πατριαρχείου και των πρεσβυγενών ελληνορθόδοξων Πατριαρχείων από εξωτερικές επιδιώξεις ελέγχου. Ταυτόχρονα, τόνισε ότι αυτά δεν πρέπει να μετατρέπονται σε εργαλεία των γεωπολιτικών αντιπάλων της Μόσχας.

Κλείνοντας, αναφέρθηκε στην ΕΥΠ και υπογράμμισε ότι οι επιτυχίες των υπηρεσιών πληροφοριών συνήθως παραμένουν μυστικές για την προστασία πηγών και επιχειρήσεων. Εκτίμησε ότι η ελληνική υπηρεσία διαθέτει υψηλό επίπεδο στεγανότητας και σημαντικές επιχειρησιακές δυνατότητες, προσθέτοντας ότι το εύρος της αποστολής της καθορίζεται τελικά από την πολιτική ηγεσία.

Αίσθηση προκαλεί η δημόσια τοποθέτηση του Αμερικανού πρέσβη στην Τουρκία, Τομ Μπάρακ, ο οποίος, με αφορμή τη συνάντησή του με τον υπουργό Εξωτερικών του Ιράκ, Φουάντ Χουσεΐν, στην Κωνσταντινούπολη, επιδόθηκε σε μια εξιδανικευμένη ιστορική αναδρομή για τον ρόλο της σημερινής Τουρκίας. Από τους «Έλληνες αποίκους» και τον Μέγα Κωνσταντίνο μέχρι τον Μωάμεθ τον Πορθητή και τον Μουσταφά Κεμάλ, ο Αμερικανός διπλωμάτης επιχείρησε να συνδέσει διαφορετικές ιστορικές περιόδους με τη σύγχρονη γεωπολιτική θέση της Άγκυρας, παρακάμπτοντας τις κατακτήσεις, τις διώξεις και τις τραγωδίες που σημάδεψαν την ιστορία του ελληνισμού.

Η συνάντηση στον Κεράτιο Κόλπο

Αφορμή για την παρέμβαση του Τομ Μπάρακ αποτέλεσε η συνάντησή του με τον Ιρακινό υπουργό Εξωτερικών Φουάντ Χουσεΐν, στις 10 Οκτωβρίου 2026, στον Κεράτιο Κόλπο της Κωνσταντινούπολης.

Ο Αμερικανός πρέσβης επέλεξε να παρουσιάσει τη συνάντηση όχι μόνο ως μια διπλωματική επαφή μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράκ, αλλά ως συνέχεια μιας ιστορικής παράδοσης που, κατά την άποψή του, καθιστά την Κωνσταντινούπολη σημείο συνάντησης της Ανατολής με τη Δύση.

Στην ανάρτησή του στο Χ ανέφερε ότι οι συνομιλίες επικεντρώθηκαν στη συνεργασία Ιράκ, Ηνωμένων Πολιτειών και Τουρκίας, καθώς και στις κοινές περιφερειακές προκλήσεις.

Χαρακτήρισε ιδιαίτερα σημαντική τη συνεργασία των τριών χωρών, επισημαίνοντας ότι οι δυσκολίες της περιοχής δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν από κανένα κράτος μεμονωμένα.

Μέχρι εκεί, η παρέμβασή του κινούνταν στα αναμενόμενα όρια μιας διπλωματικής ανακοίνωσης.

Η συνέχεια, ωστόσο, απέκτησε έντονο ιστορικό και πολιτικό περιεχόμενο.

Privileged to welcome Iraqi Foreign Minister Fuad Hussein to the shore of the Golden Horn at Tersane. We spoke of the close and enduring alliance between Iraq, the United States, and Türkiye, and of the regional hurdles that confront us all—challenges no nation can clear alone. It was an honor to listen to, and take part in, the wisdom and elegance of one of the most respected diplomats in the region. Baghdad’s envoys have been sailing into this harbor since the days of the caliphs; it felt right to continue that conversation here.

This is the oldest harbor in continuous diplomatic use on earth. Greek colonists sheltered here around 660 BC, Constantine made it the port of his new Rome, and Fatih Sultan Mehmet made it the gateway to a world empire—launching his fleets from the very shipyard where we stood. For sixteen centuries every envoy to Byzantium and then to the Sublime Porte landed beneath these domes—the embassies on one bank, the sultan on the other, and the water between them the negotiating table. To stand here is to stand where East met West and chose, longer than almost anywhere else, to talk rather than fight. Atatürk’s Republic carried that inheritance forward, and Türkiye today remains what this harbor has always been—the place where the world still comes to find each other.

— Ambassador Tom Barrack (@USAMBTurkiye) October 10, 2026

Οι «Έλληνες άποικοι» και η Νέα Ρώμη

Ο Μπάρακ επιχείρησε να παρουσιάσει τον Κεράτιο Κόλπο ως ένα από τα αρχαιότερα διπλωματικά κέντρα του κόσμου.

Αναφερόμενος στην ιστορική διαδρομή της περιοχής, σημείωσε ότι Έλληνες άποικοι εγκαταστάθηκαν εκεί περίπου το 660 π.Χ., ότι ο Μέγας Κωνσταντίνος την κατέστησε λιμάνι της Νέας Ρώμης και ότι ο Μωάμεθ Β΄ αξιοποίησε τον ίδιο χώρο ως πύλη για την ανάπτυξη της οθωμανικής αυτοκρατορικής ισχύος.

Η αναφορά στους Έλληνες αποίκους είναι ιστορικά θεμελιωμένη, καθώς το αρχαίο Βυζάντιο ιδρύθηκε από Έλληνες αποίκους, σύμφωνα με την παράδοση από τα Μέγαρα.

Ωστόσο, η ιστορία της Κωνσταντινούπολης δεν εξαντλείται σε μια σύντομη αναφορά στην αρχαία ελληνική εγκατάσταση.

Για περισσότερο από μία χιλιετία, η πόλη υπήρξε το πολιτικό, πολιτιστικό και θρησκευτικό κέντρο της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, με καθοριστική παρουσία της ελληνικής γλώσσας και παράδοσης.

Η Νέα Ρώμη του Μεγάλου Κωνσταντίνου εξελίχθηκε στην Κωνσταντινούπολη των αυτοκρατόρων, των Πατριαρχών, της Αγίας Σοφίας και μιας πολιτιστικής κληρονομιάς που επηρέασε ολόκληρο τον χριστιανικό κόσμο.

Αυτή η ιστορική πραγματικότητα δεν εξαφανίζεται επειδή η πόλη κατακτήθηκε το 1453.

Ο Μωάμεθ ο Πορθητής και η αποσιώπηση της Άλωσης

Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί η αναφορά του Αμερικανού διπλωμάτη στον Μωάμεθ Β΄, τον οποίο παρουσιάζει ως ηγέτη που μετέτρεψε τον Κεράτιο Κόλπο σε πύλη μιας παγκόσμιας αυτοκρατορίας.

Η συγκεκριμένη διατύπωση αναδεικνύει την αυτοκρατορική ισχύ των Οθωμανών, αποφεύγοντας όμως να αναφερθεί στις συνθήκες υπό τις οποίες η Κωνσταντινούπολη πέρασε στην κυριαρχία τους.

Στις 29 Μαΐου 1453, η Κωνσταντινούπολη αλώθηκε από τις οθωμανικές δυνάμεις έπειτα από πολιορκία.

Η πτώση της συνοδεύτηκε από θανάτους, αιχμαλωσίες, λεηλασίες και την κατάλυση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Η Άλωση αποτελεί καθοριστικό γεγονός για την ελληνική και ευρωπαϊκή ιστορία, αλλά και σημείο καμπής για την ίδια την Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Επομένως, η περιγραφή του Μωάμεθ αποκλειστικά μέσα από τη δημιουργία αυτοκρατορικής ισχύος παρουσιάζει μόνο μία πλευρά της ιστορικής πραγματικότητας.

Το ζήτημα δεν είναι η αμφισβήτηση της σημασίας του Οθωμανού σουλτάνου στην παγκόσμια ιστορία. Είναι η επιλογή ενός εν ενεργεία Αμερικανού διπλωμάτη να χρησιμοποιήσει μια εξιδανικευμένη αφήγηση, χωρίς αναφορά στο κόστος της οθωμανικής κατάκτησης για τους κατακτημένους πληθυσμούς.

Η Κωνσταντινούπολη ως δήθεν διαχρονικός τόπος ειρήνης

Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περιγραφή της Κωνσταντινούπολης ως τόπου όπου η Ανατολή και η Δύση προτίμησαν επί αιώνες τη διαπραγμάτευση αντί της σύγκρουσης.

Ο Μπάρακ υποστήριξε ότι η περιοχή αποτέλεσε έναν διαρκή χώρο διπλωματικής συνεννόησης, με τις ξένες πρεσβείες και την οθωμανική εξουσία να βρίσκονται στις αντίθετες όχθες του Κερατίου.

Είναι γεγονός ότι η Κωνσταντινούπολη υπήρξε μεγάλο εμπορικό και διπλωματικό κέντρο.

Όμως η ιστορία της περιλαμβάνει πολιορκίες, πολέμους, κατακτήσεις και βαθιές θρησκευτικές και πολιτικές συγκρούσεις.

Η Οθωμανική Αυτοκρατορία δεν επεκτάθηκε στα Βαλκάνια και στην Ανατολική Μεσόγειο μέσω ειρηνικών διαπραγματεύσεων, αλλά πρωτίστως μέσω στρατιωτικών εκστρατειών.

Παράλληλα, η μεταγενέστερη ιστορία της περιοχής συνδέεται με εκτοπισμούς, διώξεις και βίαιες πληθυσμιακές μεταβολές.

Η διπλωματία ασφαλώς αποτελούσε μέρος της οθωμανικής πολιτικής. Δεν μπορεί όμως να παρουσιάζεται ως το μοναδικό ή κυρίαρχο χαρακτηριστικό μιας αυτοκρατορικής ιστορίας που διαμορφώθηκε και μέσα από πολέμους.

Η αναφορά στον Μουσταφά Κεμάλ

Στο τέλος της ιστορικής του αναδρομής, ο Τομ Μπάρακ συνέδεσε την Οθωμανική Αυτοκρατορία με την Τουρκική Δημοκρατία που ίδρυσε ο Μουσταφά Κεμάλ.

Κατά τον Αμερικανό διπλωμάτη, το νέο τουρκικό κράτος συνέχισε την κληρονομιά του Κερατίου Κόλπου ως τόπου συνάντησης διαφορετικών λαών και πολιτισμών.

Πρόκειται για μια ιδιαίτερα επιλεκτική ιστορική αφήγηση.

Η συγκρότηση της σύγχρονης Τουρκίας πραγματοποιήθηκε μέσα στις δραματικές συνθήκες που ακολούθησαν τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Για τον ελληνισμό, η περίοδος αυτή είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη Μικρασιατική Καταστροφή, την καταστροφή της Σμύρνης, τον ξεριζωμό των ελληνικών πληθυσμών και την υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών.

Η κεμαλική πολιτική οικοδόμησε επίσης ένα συγκεντρωτικό εθνικό κράτος, στο οποίο η μονοκομματική διακυβέρνηση αποτέλεσε βασικό χαρακτηριστικό της πρώτης περιόδου.

Ο χαρακτηρισμός του συγκεκριμένου πολιτικού συστήματος ως πλήρως δημοκρατικού με τα σημερινά κριτήρια δεν ανταποκρίνεται στην ιστορική πραγματικότητα.

Αξίζει πάντως να διευκρινιστεί ότι ο Μπάρακ δεν αποκάλεσε προσωπικά τον Κεμάλ «δημοκράτη». Αναφέρθηκε στην Τουρκική Δημοκρατία και στη συνέχιση μιας ιστορικής κληρονομιάς.

Αυτό που προκαλεί συζήτηση είναι η επιλογή του να παρουσιάσει τη μετάβαση από τη βυζαντινή στην οθωμανική και στη σύγχρονη τουρκική περίοδο ως μια σχεδόν αδιάκοπη παράδοση συνεννόησης.

Η Τουρκία στο επίκεντρο της αμερικανικής περιφερειακής στρατηγικής

Η ιστορική αναδρομή του Μπάρακ δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τη σημερινή εξωτερική πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών.

Ο Αμερικανός διπλωμάτης δεν περιορίζεται πλέον στα καθήκοντα του πρέσβη στην Άγκυρα. Είναι παράλληλα ειδικός προεδρικός απεσταλμένος για τη Συρία και το Ιράκ, γεγονός που του επιτρέπει να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στις εξελίξεις της Μέσης Ανατολής.

Η επιλογή αυτή αντανακλά τη σημασία που αποδίδει η κυβέρνηση Τραμπ στη συνεργασία με την Τουρκία για τη διαχείριση περιφερειακών κρίσεων.

Η Άγκυρα διαθέτει στρατιωτική παρουσία και ισχυρά συμφέροντα στη βόρεια Συρία, διατηρεί στενές οικονομικές σχέσεις με το Ιράκ και επιδιώκει να εδραιωθεί ως βασικός παράγοντας στις ενεργειακές και μεταφορικές διασυνδέσεις της περιοχής.

Αυτή η γεωπολιτική πραγματικότητα εξηγεί γιατί η Ουάσιγκτον επιδιώκει στενή συνεργασία με την τουρκική ηγεσία.

Δεν εξηγεί, ωστόσο, την ανάγκη υιοθέτησης μιας τόσο εξιδανικευμένης παρουσίασης της οθωμανικής και τουρκικής ιστορίας.

Η τουρκική δημοσιότητα και οι ύμνοι στον Πορθητή

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ο τρόπος με τον οποίο υποδέχθηκαν τις δηλώσεις του Μπάρακ τουρκικά μέσα ενημέρωσης.

Η εφημερίδα Türkiye, σε δημοσίευμα της 10ης Οκτωβρίου, επέλεξε να αναδείξει τους ιστορικούς επαίνους του Αμερικανού πρέσβη, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην αναφορά του στον Μωάμεθ τον Πορθητή.

Ανάλογη προβολή έδωσε και το Rûdaw, παραθέτοντας την ιστορική περιγραφή του Μπάρακ για τον Κεράτιο Κόλπο και τον σημερινό ρόλο της Τουρκίας.

Η θετική υποδοχή των δηλώσεων στον τουρκικό Τύπο δεν προκαλεί έκπληξη.

Η εικόνα της Τουρκίας ως ιστορικού κέντρου αυτοκρατορικής ισχύος και σύγχρονου διπλωματικού διαμεσολαβητή βρίσκεται κοντά στην αντίληψη που προβάλλει η Άγκυρα για τον διεθνή ρόλο της.

Το γεγονός ότι αυτή η αφήγηση προέρχεται από έναν υψηλόβαθμο Αμερικανό διπλωμάτη της προσδίδει ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για την Ελλάδα

Η Αθήνα οφείλει να παρακολουθεί τις εξελίξεις με όρους στρατηγικής ανάλυσης.

Η Τουρκία είναι σύμμαχος των Ηνωμένων Πολιτειών στο ΝΑΤΟ, αλλά ταυτόχρονα διατηρεί αναθεωρητικές διεκδικήσεις εις βάρος ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων και αμφισβητεί πλευρές του υφιστάμενου καθεστώτος ασφαλείας στο Αιγαίο.

Η ανάδειξη της Άγκυρας ως κεντρικού παράγοντα στη Μέση Ανατολή δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο η Ουάσιγκτον θα διαχειρίζεται τις σχέσεις της με την Ελλάδα και την Τουρκία.

Από τις δηλώσεις του Μπάρακ δεν προκύπτει αυτομάτως αλλαγή της αμερικανικής στάσης στα ελληνοτουρκικά.

Είναι όμως σαφές ότι η κυβέρνηση Τραμπ προσδίδει ιδιαίτερη σημασία στον περιφερειακό ρόλο της Τουρκίας, ειδικά στη Συρία και στο Ιράκ.

Η συγκεκριμένη πολιτική πρέπει να αξιολογείται με βάση τις αποφάσεις, τις στρατιωτικές συνεργασίες και τις διπλωματικές πρωτοβουλίες που τη συνοδεύουν.

Η ιστορία δεν μπορεί να μετατρέπεται σε εργαλείο πολιτικής εξιδανίκευσης

Η παρέμβαση του Τομ Μπάρακ αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα χρησιμοποίησης της ιστορίας για την υποστήριξη σύγχρονων διπλωματικών επιδιώξεων.

Ο Αμερικανός πρέσβης συνέδεσε την αρχαία ελληνική παρουσία, τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, την οθωμανική κατάκτηση και το κράτος του Μουσταφά Κεμάλ σε μία ενιαία αφήγηση ιστορικής συνέχειας.

Όμως η Κωνσταντινούπολη δεν είναι απλώς ένα γεωγραφικό σημείο από το οποίο πέρασαν διαδοχικές αυτοκρατορίες.

Υπήρξε πρωτεύουσα ενός κράτους με βαθιά ελληνική πολιτιστική και γλωσσική ταυτότητα, κέντρο της ορθόδοξης χριστιανοσύνης και σημείο αναφοράς για τον ελληνισμό επί αιώνες.

Η οθωμανική κατάκτηση του 1453 δεν ήταν μια ειρηνική μεταβίβαση εξουσίας. Και η δημιουργία της σύγχρονης Τουρκίας δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τον ξεριζωμό των ελληνικών πληθυσμών της Μικράς Ασίας και την τραγωδία του 1922.

Η διπλωματία μπορεί να επιλέγει τους συμβολισμούς της. Η ιστορική έρευνα, όμως, οφείλει να αποτυπώνει και όσα δεν εξυπηρετούν τις σημερινές πολιτικές σκοπιμότητες.

Το ουσιαστικό μήνυμα της παρέμβασης Μπάρακ δεν βρίσκεται μόνο σε όσα είπε για τον Μωάμεθ τον Πορθητή και τον Μουσταφά Κεμάλ, αλλά κυρίως στην εικόνα που επιχειρεί να διαμορφώσει για τη σημερινή Τουρκία: ενός κράτους που η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει ως βασικό συνομιλητή για το μέλλον της Μέσης Ανατολής.

Και αυτή είναι μια γεωπολιτική εξέλιξη που η Ελλάδα δεν μπορεί να αγνοήσει.