Σε μια εκτενή ανάλυση με τίτλο «Τριμερής αρχιτεκτονική (αν)ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο: Η αμυντική συνεργασία Ελλάδας–Ελληνοκυπριακής Διοίκησης–Ισραήλ και οι στρατηγικές συνέπειες για την Τουρκία», το τουρκικό Ίδρυμα Πολιτικών, Οικονομικών και Κοινωνικών Ερευνών (SETA) εξετάζει τη μεταβολή των στρατιωτικών ισορροπιών στην περιοχή.

Συντάκτης της μελέτης είναι ο Μουράτ Ασλάν, απόστρατος αξιωματικός των τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων και ερευνητής του SETA, με αντικείμενο την άμυνα, την ασφάλεια και τις διεθνείς σχέσεις.

Το κείμενο δημοσιεύθηκε στις 6 Οκτωβρίου 2026 και παρουσιάζει τη συνεργασία Αθήνας, Λευκωσίας και Τελ Αβίβ ως μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής περιορισμού της τουρκικής επιρροής.

Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι η ανάλυση προέρχεται από έναν ερευνητικό οργανισμό με στενές σχέσεις με το πολιτικό και κυβερνητικό περιβάλλον της Άγκυρας, αν και οι θέσεις του συντάκτη δεν συνιστούν αυτομάτως επίσημο στρατιωτικό δόγμα της Τουρκίας.

Από την ενεργειακή συνεργασία στη στρατιωτική συμμαχία

Σύμφωνα με τον Ασλάν, η συνεργασία Ελλάδας, Κυπριακής Δημοκρατίας και Ισραήλ ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 2010, με έμφαση στην ενέργεια και τη διπλωματία.

Ωστόσο, κατά την περίοδο 2025–2026, ο τριμερής μηχανισμός απέκτησε περισσότερο στρατιωτικό και αμυντικοβιομηχανικό περιεχόμενο.

Η τουρκική ανάλυση εστιάζει στη 10η Τριμερή Σύνοδο Κορυφής, που πραγματοποιήθηκε στις 22 Δεκεμβρίου 2025 στην Ιερουσαλήμ, με τη συμμετοχή του Κυριάκου Μητσοτάκη, του Νίκου Χριστοδουλίδη και του Μπενιαμίν Νετανιάχου.

Ο Ασλάν θεωρεί ιδιαίτερα χαρακτηριστική την αναφορά του Ισραηλινού πρωθυπουργού σε όσους ονειρεύονται την ανασύσταση αυτοκρατοριών, ερμηνεύοντάς την ως έμμεση προειδοποίηση προς την Τουρκία και τη νεοοθωμανική στρατηγική της.

Στη συνέχεια, η ανάλυση αναδεικνύει δύο σημαντικές συμφωνίες:

• Το Κοινό Σχέδιο Δράσης Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ για το 2026.

• Το Πρόγραμμα Στρατιωτικής Συνεργασίας Ελλάδας–Ισραήλ για το ίδιο έτος.

Οι συμφωνίες αυτές υπογράφηκαν στη Λευκωσία τον Δεκέμβριο του 2025 και προβλέπουν κοινές επιχειρησιακές δραστηριότητες, εκπαίδευση ειδικών δυνάμεων, επιτελικές συναντήσεις και στρατιωτικό συντονισμό.

Η υπογραφή και το γενικό περιεχόμενό τους επιβεβαιώνονται και από την επίσημη ανακοίνωση του ελληνικού Γενικού Επιτελείου Εθνικής Άμυνας.

Για την τουρκική πλευρά, αυτή η θεσμοθέτηση αποδεικνύει ότι η τριμερής συνεργασία έχει ξεπεράσει το επίπεδο των διπλωματικών διακηρύξεων.

«Ασπίδα του Αχιλλέα»: Η μεγαλύτερη ανησυχία για την τουρκική αεροπορία

Στο επίκεντρο της ανάλυσης βρίσκεται το ελληνικό πρόγραμμα «Ασπίδα του Αχιλλέα», το οποίο η SETA συνδέει άμεσα με την προσπάθεια ανατροπής των υφιστάμενων αεροπορικών ισορροπιών.

Ο Ασλάν αναφέρεται σε συμφωνία ύψους περίπου 3 δισ. ευρώ, της 31ης Αυγούστου 2026, για την απόκτηση ισραηλινών συστημάτων αεράμυνας.

Σύμφωνα με τη μελέτη, στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται τα David’s Sling, Barak MX, Spyder και Drone Dome.

Η τουρκική εκτίμηση είναι ότι η συνδυασμένη λειτουργία των συγκεκριμένων συστημάτων θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα πολυεπίπεδο πλέγμα αεράμυνας, δυσχεραίνοντας τις επιχειρήσεις της τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας.

Η SETA χρησιμοποιεί τη στρατιωτική έννοια A2/AD, δηλαδή Άρνηση Πρόσβασης και Περιοχής, για να περιγράψει τις δυνατότητες που θα μπορούσε να αποκτήσει η Ελλάδα.

Η λογική ενός τέτοιου συστήματος βασίζεται στη δημιουργία επικαλυπτόμενων ζωνών εντοπισμού και εμπλοκής εχθρικών στόχων.

Για την Άγκυρα, το ενδεχόμενο αυτό σημαίνει ότι η ελληνική αεράμυνα θα μπορούσε να αυξήσει σημαντικά το κόστος οποιασδήποτε επιθετικής αεροπορικής επιχείρησης.

Πάντως, η δημιουργία αποτελεσματικού δικτύου A2/AD δεν καθιστά αυτομάτως έναν εναέριο χώρο απροσπέλαστο. Η πραγματική αποτελεσματικότητα εξαρτάται από την ολοκλήρωση των συστημάτων, τις δυνατότητες διοίκησης και ελέγχου και την ανθεκτικότητά τους σε πολεμικές συνθήκες.

PULS: Τα 300 χιλιόμετρα που ανησυχούν την Άγκυρα

Ξεχωριστή θέση στη μελέτη καταλαμβάνει η προμήθεια 36 πολλαπλών εκτοξευτών πυραύλων PULS της ισραηλινής Elbit Systems.

Το συγκεκριμένο σύστημα μπορεί να χρησιμοποιήσει διαφορετικού τύπου πυρομαχικά, με ορισμένες εκδόσεις να διαθέτουν βεληνεκές που φθάνει τα 300 χιλιόμετρα.

Η SETA εκφράζει την ανησυχία ότι ενδεχόμενη ανάπτυξη τέτοιων συστημάτων στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου θα μπορούσε να θέσει εντός εμβέλειας στόχους σε σημαντικό βάθος στη δυτική Ανατολία.

Πρόκειται για ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά σημεία της τουρκικής ανάλυσης: η Άγκυρα δεν εξετάζει μόνο τον συνολικό αριθμό των ελληνικών εξοπλιστικών συστημάτων, αλλά και τις γεωγραφικές δυνατότητες που θα μπορούσε να προσφέρει η ανάπτυξή τους.

Ο Ασλάν συνδέει το ζήτημα με τις τουρκικές θέσεις περί αποστρατιωτικοποίησης των νησιών, επικαλούμενος τις Συνθήκες της Λωζάνης του 1923 και των Παρισίων του 1947.

Ωστόσο, η Ελλάδα απορρίπτει την τουρκική ερμηνεία περί γενικής απαγόρευσης αμυντικής θωράκισης των νησιών και επικαλείται, μεταξύ άλλων, το δικαίωμα νόμιμης άμυνας σύμφωνα με το άρθρο 51 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.

Επιπλέον, η SETA αναφέρεται σε ενδεχόμενη ανάπτυξη των PULS στα νησιά. Δεν τεκμηριώνει ότι έχει ήδη ληφθεί ή υλοποιηθεί τέτοια συγκεκριμένη απόφαση.

Κύπρος: Το Barak MX και η επιτήρηση των τουρκικών δυνάμεων

Η ανάπτυξη του ισραηλινού συστήματος Barak MX στην Κυπριακή Δημοκρατία αποτελεί, σύμφωνα με την τουρκική ανάλυση, μια ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη.

Η SETA επισημαίνει ότι το σύστημα διαθέτει δυνατότητες αεράμυνας σε αποστάσεις που μπορούν να φθάσουν περίπου τα 150 χιλιόμετρα, ανάλογα με την έκδοση του πυραύλου.

Το σημαντικότερο στοιχείο, ωστόσο, δεν είναι μόνο η εμβέλεια των πυραύλων αλλά και η λειτουργία των ραντάρ και αισθητήρων του συστήματος.

Η τουρκική μελέτη υποστηρίζει ότι η εγκατάσταση του Barak MX διευρύνει τη δυνατότητα επιτήρησης προς τα νότια παράλια της Τουρκίας και τον εναέριο χώρο των κατεχομένων.

Επιπλέον, διατυπώνει την εκτίμηση ότι η διασύνδεση των συστημάτων θα μπορούσε να επιτρέψει στο Ισραήλ να αποκτά πληροφορίες για κινήσεις των τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων.

Η τελευταία αυτή εκτίμηση δεν συνοδεύεται από δημόσια τεκμηρίωση ότι υφίσταται ήδη συγκεκριμένος μηχανισμός μεταβίβασης δεδομένων σε πραγματικό χρόνο.

Σημαντική είναι και η αναφορά της SETA στην απόφαση της Κυπριακής Δημοκρατίας να προμηθευτεί τέσσερα ελληνικά συστήματα αντιμετώπισης μη επανδρωμένων αεροσκαφών «Κένταυρος».

Για τον Ασλάν, οι συγκεκριμένες κινήσεις αποδεικνύουν ότι η στρατιωτική συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ αποκτά πλέον πολυεπίπεδο χαρακτήρα.

Κοινή στρατιωτική δύναμη 2.500 ανδρών: Το σενάριο που εξετάζει η SETA

Ένα ακόμη ιδιαίτερα ενδιαφέρον σημείο της ανάλυσης αφορά τη δυνατότητα συγκρότησης κοινής δύναμης ταχείας αντίδρασης Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ.

Ο Ασλάν αναφέρεται σε συζητήσεις για τη δημιουργία σχηματισμού επιπέδου ταξιαρχίας, περίπου 2.500 στρατιωτών, ο οποίος θα μπορούσε να ενεργοποιείται σε περιόδους κρίσης.

Σύμφωνα με την ανάλυση, η συγκεκριμένη δύναμη δεν θα ήταν απαραίτητα μόνιμα αναπτυγμένη, αλλά θα αποτελούσε μηχανισμό ταχείας στρατιωτικής κινητοποίησης.

Η SETA συνδέει τις σχετικές πληροφορίες με την εντατικοποίηση της στρατιωτικής συνεργασίας και τις αναφορές για αξιοποίηση κυπριακών εγκαταστάσεων από την ισραηλινή Πολεμική Αεροπορία.

Επισημαίνει, επίσης, ότι έχουν υπάρξει συζητήσεις σχετικές με τα F-35 και την ανταλλαγή στρατιωτικής εμπειρίας.

Πρέπει, ωστόσο, να διευκρινιστεί ότι η ανάλυση παρουσιάζει τη δύναμη των 2.500 ανδρών ως αντικείμενο συζητήσεων και όχι ως ήδη συγκροτημένο στρατιωτικό σχηματισμό.

Δεν έχει παρουσιαστεί δημόσια οριστική τριμερής συμφωνία που να καθορίζει τη σύνθεση, τη διοίκηση και τους κανόνες εμπλοκής μιας τέτοιας δύναμης.

Ισραηλινές απόψεις για στρατιωτική επιχείρηση στην κατεχόμενη Κύπρο

Ιδιαίτερη ανησυχία αποτυπώνεται στη μελέτη για τις απόψεις που έχουν διατυπωθεί από μεμονωμένους Ισραηλινούς αναλυτές σχετικά με το ενδεχόμενο στρατιωτικών επιχειρήσεων στην Κύπρο.

Ο Ασλάν αναφέρεται ειδικά στον Shay Gal, πρώην στέλεχος της Israel Aerospace Industries, ο οποίος έχει υποστηρίξει την ανάγκη εξέτασης συντονισμένων στρατιωτικών επιλογών που θα αφορούσαν το βόρειο τμήμα της Κύπρου.

Ο ίδιος ο συντάκτης της SETA αναγνωρίζει ότι οι συγκεκριμένες απόψεις δεν αποτελούν επίσημη πολιτική του Ισραήλ.

Ωστόσο, εκτιμά ότι η δημόσια διατύπωσή τους, σε συνδυασμό με την αυξανόμενη στρατιωτική συνεργασία των τριών χωρών, ενισχύει την αίσθηση απειλής στην Άγκυρα.

Η συγκεκριμένη αναφορά είναι αποκαλυπτική για το εύρος των σεναρίων που απασχολούν τουρκικούς κύκλους ασφαλείας, χωρίς να αποτελεί απόδειξη ύπαρξης επιχειρησιακού σχεδίου επίθεσης.

Η άσκηση του Σεπτεμβρίου, οι NAVTEX και το «Denizkurdu»

Η SETA επιχειρεί να συνδέσει τις διπλωματικές και εξοπλιστικές εξελίξεις με συγκεκριμένες στρατιωτικές δραστηριότητες του Σεπτεμβρίου 2026.

Αναφέρεται σε κοινή ναυτική άσκηση της 17ης Σεπτεμβρίου, στην οποία, σύμφωνα με τη μελέτη, συμμετείχαν δύο ισραηλινά πολεμικά σκάφη και δύο ελληνικές φρεγάτες.

Παράλληλα, καταγράφει τη διεξαγωγή της πολυεθνικής άσκησης MEDUSA-15, υπό ελληνική και αιγυπτιακή πρωτοβουλία.

Η τουρκική ανάλυση αναφέρεται ακόμη στις αντιπαραθέσεις γύρω από τις NAVTEX για επιστημονικές έρευνες του τουρκικού σκάφους TÜBİTAK Marmara στην περιοχή του Καστελλόριζου, κατά το διάστημα 1–15 Σεπτεμβρίου.

Ως τουρκική στρατιωτική απάντηση παρουσιάζει την άσκηση Denizkurdu-I/2026, η οποία πραγματοποιήθηκε από τις 20 έως τις 25 Σεπτεμβρίου σε Μαύρη Θάλασσα, Θάλασσα του Μαρμαρά, Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο.

Για τη SETA, η χρονική εγγύτητα των συγκεκριμένων δραστηριοτήτων αποτελεί ένδειξη ενίσχυσης του στρατιωτικού ανταγωνισμού στην περιοχή.

Great Sea Interconnector: Ο φόβος του αποκλεισμού από την Ανατολική Μεσόγειο

Η ανάλυση επεκτείνεται και στον γεωοικονομικό ανταγωνισμό, με ιδιαίτερη αναφορά στο Great Sea Interconnector.

Ο Ασλάν υποστηρίζει ότι η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου σχεδιασμού που θα μπορούσε να περιορίσει τον γεωπολιτικό χώρο της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Χαρακτηριστική είναι η αναφορά στον φόβο της Άγκυρας ότι οι ελληνικές θέσεις για το Καστελλόριζο και η ανάπτυξη ενεργειακών υποδομών θα οδηγήσουν στον περιορισμό των τουρκικών θαλάσσιων διεκδικήσεων προς τον Κόλπο της Αττάλειας.

Σε αυτό το πλαίσιο, η SETA παρουσιάζει το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 ως εργαλείο εξισορρόπησης της ελληνικής και κυπριακής στρατηγικής.

Η συγκεκριμένη προσέγγιση αποτυπώνει την τουρκική θέση. Η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία αμφισβητούν τη νομιμότητα και τις συνέπειες του τουρκολιβυκού μνημονίου, ενώ υποστηρίζουν ότι τα έργα ενεργειακής διασύνδεσης υλοποιούνται σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.

Το ενδιαφέρον είναι ότι η SETA δεν αντιμετωπίζει το GSI ως ένα μεμονωμένο ενεργειακό έργο.

Αντίθετα, το εντάσσει στην ευρύτερη στρατηγική συνεργασία των τριών χωρών, συνδέοντάς το με τις αμερικανικές πρωτοβουλίες στην Ανατολική Μεσόγειο και τον οικονομικό διάδρομο Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης (IMEC).

Η εκτίμηση αυτή εξηγεί γιατί η Άγκυρα αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στη διαδρομή του καλωδίου και στις διαδικασίες πραγματοποίησης των ερευνών.

Η Ουάσιγκτον, τα F-35 και η πίεση στο ΝΑΤΟ

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της ανάλυσης αφορά τη σύνδεση της τριμερούς συνεργασίας με την αμερικανική στρατηγική.

Η SETA εκτιμά ότι ο συντονισμός Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ μπορεί να ενισχύσει τη διπλωματική πίεση προς την Ουάσιγκτον για ζητήματα που αφορούν την Τουρκία.

Ο Ασλάν αναφέρεται ειδικά στις προηγούμενες παρεμβάσεις οργανώσεων και ομάδων πίεσης στις Ηνωμένες Πολιτείες σχετικά με τους S-400 και την απομάκρυνση της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35.

Κατά την εκτίμησή του, η περαιτέρω εμβάθυνση της τριμερούς συνεργασίας θα μπορούσε να περιορίσει την πρόσβαση της Τουρκίας σε αμερικανικά εξοπλιστικά προγράμματα.

Εξίσου ενδιαφέρουσα είναι η αναφορά στην εσωτερική συνοχή του ΝΑΤΟ.

Ο ερευνητής υποστηρίζει ότι η δημιουργία ενός αποτρεπτικού σχήματος από ένα κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ, με τη συμμετοχή χώρας εκτός Συμμαχίας, εναντίον άλλου κράτους-μέλους δημιουργεί σοβαρές αντιφάσεις στην αρχιτεκτονική συλλογικής άμυνας.

Η SETA προειδοποιεί μάλιστα ότι μια ελληνοτουρκική στρατιωτική κρίση θα μπορούσε να επηρεάσει τη Βουλγαρία και τα κράτη των Δυτικών Βαλκανίων, δημιουργώντας διπλωματικές πιέσεις και περιφερειακή πόλωση.

Ο φόβος ατυχήματος τύπου Ιμίων

Στην ανάλυση γίνεται ειδική αναφορά στο ενδεχόμενο στρατιωτικού επεισοδίου εξαιτίας της αυξημένης συγκέντρωσης δυνάμεων, ασκήσεων και θαλάσσιων αναγγελιών στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ο Ασλάν επικαλείται την κρίση των Ιμίων του 1996 και το ναυτικό επεισόδιο του 2020 ως παραδείγματα κινδύνων που μπορούν να εμφανιστούν όταν στρατιωτικές δυνάμεις επιχειρούν σε περιορισμένο γεωγραφικό χώρο.

Σύμφωνα με την εκτίμησή του, μια τέτοια κρίση δεν θα επηρέαζε μόνο την Ελλάδα και την Τουρκία, αλλά θα μπορούσε να διαταράξει τις θαλάσσιες μεταφορές, τον τουρισμό και τις ενεργειακές δραστηριότητες.

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στον κίνδυνο μεταφοράς της αντιπαράθεσης Τουρκίας–Ισραήλ από τη Συρία προς την Ανατολική Μεσόγειο.

Η SETA θεωρεί ότι η ενίσχυση της ισραηλινής στρατιωτικής παρουσίας στην Κύπρο και η συνεργασία με την Ελλάδα δημιουργούν νέες πιθανότητες τριβής μεταξύ Άγκυρας και Τελ Αβίβ.

Η πιο χαρακτηριστική αναφορά: Η Τουρκία μπορεί να πολεμήσει σε τρία ή τέσσερα μέτωπα

Το πλέον χαρακτηριστικό σημείο της ανάλυσης βρίσκεται στο συμπέρασμά της.

Ο Μουράτ Ασλάν υποστηρίζει ότι η Τουρκία δεν πρόκειται να παραμείνει αδρανής απέναντι στη συγκρότηση αυτού που περιγράφει ως νέο στρατιωτικό μπλοκ στην Ανατολική Μεσόγειο.

Προτείνει έναν συνδυασμό στρατιωτικών και διπλωματικών ενεργειών, με έμφαση στην ενίσχυση της αποτροπής, στη δραστηριοποίηση εντός του ΝΑΤΟ, στη συνεργασία με την Αίγυπτο και τις χώρες του Κόλπου και στη διατήρηση μηχανισμών διαχείρισης κρίσεων.

Ταυτόχρονα, όμως, καταλήγει σε μια ιδιαίτερα σημαντική εκτίμηση: ότι η τουρκική στρατιωτική ισχύς επιτρέπει στην Άγκυρα να αντιμετωπίσει ακόμη και πόλεμο σε τρία ή τέσσερα μέτωπα.

Η αναφορά αυτή αποτελεί εκτίμηση του συντάκτη για τις δυνατότητες των τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων και όχι επιβεβαιωμένη επιχειρησιακή αξιολόγηση.

Αναδεικνύει, ωστόσο, το επίπεδο στρατιωτικής αντιπαράθεσης που εξετάζεται στη δημόσια συζήτηση του τουρκικού στρατηγικού περιβάλλοντος.

Τι αποκαλύπτει τελικά η ανάλυση της SETA

Η σημασία της μελέτης δεν βρίσκεται μόνο στην καταγραφή των ελληνικών, κυπριακών και ισραηλινών εξοπλιστικών προγραμμάτων.

Το ουσιαστικό στοιχείο είναι ότι ένας οργανισμός με σημαντική παρουσία στον τουρκικό δημόσιο διάλογο αντιμετωπίζει πλέον τη συνεργασία των τριών χωρών ως συγκροτούμενη στρατιωτική αρχιτεκτονική, η οποία έχει τη δυνατότητα να επηρεάσει άμεσα την περιφερειακή ισορροπία ισχύος.

Η SETA προσδιορίζει συγκεκριμένα πεδία στα οποία εντοπίζει τις μεγαλύτερες προκλήσεις για την Άγκυρα: την ενίσχυση της ελληνικής αεράμυνας, την ανάπτυξη πυραυλικών συστημάτων μεγάλης εμβέλειας, την ενίσχυση των στρατιωτικών δυνατοτήτων της Κυπριακής Δημοκρατίας, την πιθανή δημιουργία τριμερούς δύναμης ταχείας αντίδρασης και τη διπλωματική συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Παράλληλα, η τουρκική μελέτη αναδεικνύει μια σημαντική γεωπολιτική διάσταση: η άμυνα, η ενέργεια, οι θαλάσσιες υποδομές και οι διεθνείς εμπορικοί διάδρομοι αντιμετωπίζονται πλέον ως αλληλένδετα στοιχεία του ανταγωνισμού στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η ελληνική και κυπριακή πλευρά παρουσιάζουν την τριμερή συνεργασία ως μηχανισμό περιφερειακής σταθερότητας, ασφάλειας και προστασίας κρίσιμων υποδομών. Αντίθετα, η SETA την ερμηνεύει ως προσπάθεια στρατηγικής εξισορρόπησης και περιορισμού της Τουρκίας.

Το γεγονός ότι οι δύο πλευρές αποδίδουν τόσο διαφορετικό περιεχόμενο στις ίδιες στρατιωτικές και διπλωματικές εξελίξεις δείχνει πόσο περίπλοκο έχει γίνει το περιβάλλον ασφάλειας στην περιοχή.

Σε κάθε περίπτωση, η ανάλυση του Μουράτ Ασλάν αποτελεί ένα σημαντικό τεκμήριο για τη μελέτη της τουρκικής στρατηγικής σκέψης και των απειλών που αναγνωρίζει η Άγκυρα στην αναβαθμισμένη συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ.

Αιχμηρή κριτική στη στάση του Μάρκο Ρούμπιο απέναντι στο ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου άσκησε ο πρέσβης ε.τ. Λεωνίδας Χρυσανθόπουλος, μιλώντας στον Θήτα FM και τη Βασιλική Πολίτου. Υποστήριξε ότι η Αθήνα πρέπει να επιμείνει στην υλοποίηση του έργου στη βάση των δικαιωμάτων της, ενώ έθεσε ζητήματα για την υπόθεση Γκίλφοϊλ, την Κύπρο και τις ελληνικές στρατιωτικές αποστολές στο εξωτερικό.

Ο έμπειρος διπλωμάτης αντιμετώπισε με επιφυλακτικότητα την αποτίμηση της επίσκεψης του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών ως ελληνικής διπλωματικής επιτυχίας. Παρότι χαρακτήρισε θετική κίνηση την επίσκεψη στην Ελλάδα χωρίς αντίστοιχη μετάβαση στην Τουρκία, εκτίμησε ότι αυτό δεν συνεπάγεται ιδιαίτερη ενόχληση της Άγκυρας, επικαλούμενος τις αμερικανοτουρκικές επαφές στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ.

Το καλώδιο και η απάντηση «βρείτε τα μεταξύ σας»

Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε η απάντηση Ρούμπιο για την ηλεκτρική διασύνδεση και η αναφορά του σε ευαίσθητα ζητήματα που απαιτούν διπλωματικό χειρισμό. Ο Χρυσανθόπουλος ερμήνευσε τη στάση αυτή ως προτροπή προς τις εμπλεκόμενες πλευρές να τα βρουν μεταξύ τους, χωρίς σαφή αμερικανική στήριξη της ελληνικής θέσης.

«Τίποτα δεν κερδίζουμε. Τίποτα δεν κερδίζουμε από αυτό», είπε χαρακτηριστικά, απαντώντας στο ερώτημα της Βασιλικής Πολίτου για το όφελος που αποκομίζει η Ελλάδα από τη συγκεκριμένη τοποθέτηση.

Κατά τον ίδιο, ο Γιώργος Γεραπετρίτης θα έπρεπε να είχε διατυπώσει καθαρά την πρόθεση της Ελλάδας να προχωρήσει το έργο, επικαλούμενος το διεθνές δίκαιο και τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας. Η θέση του ήταν ότι η ελληνική πλευρά οφείλει να υπερασπιστεί έμπρακτα τα δικαιώματα που επικαλείται.

«Η δουλειά είναι του ελληνικού κράτους»

Σχολιάζοντας τη συζήτηση γύρω από τη Nexans, ο πρέσβης ε.τ. χαρακτήρισε σωστή την τοποθέτηση της γαλλικής εταιρείας, όπως αυτή παρουσιάστηκε στη συνέντευξη. Έδωσε, ωστόσο, έμφαση στην ευθύνη των κυβερνήσεων Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας να επιμείνουν στην υλοποίηση της διασύνδεσης.

«Η δουλειά δεν είναι της γαλλικής εταιρείας, είναι του ελληνικού κράτους», υπογράμμισε. Με αυτή τη διατύπωση απάντησε στον προβληματισμό που έθεσε η δημοσιογράφος για το ενδεχόμενο να αναλάβει μια ιδιωτική εταιρεία χειρισμούς με πολιτικές συνέπειες για τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.

Να ζητηθούν εξηγήσεις για την υπόθεση Γκίλφοϊλ

Ο Χρυσανθόπουλος στάθηκε ιδιαίτερα και στο δημοσίευμα της Wall Street Journal για δηλώσεις που αποδόθηκαν στην Αμερικανίδα πρέσβη Κίμπερλι Γκίλφοϊλ. Υποστήριξε ότι η ελληνική κυβέρνηση θα έπρεπε εξαρχής να την είχε καλέσει για εξηγήσεις και να είχε ζητήσει προσωπική, δημόσια διάψευση.

Κατά την άποψή του, μια διάψευση μέσω δικηγόρου δεν επαρκεί για να κλείσει πολιτικά το ζήτημα. Χαρακτήρισε προσβολή για την Ελλάδα την εκκρεμότητα που, όπως εκτίμησε, εξακολουθεί να υπάρχει και επέκρινε την αντίδραση Ρούμπιο στη σχετική ερώτηση.

Κύπρος: Προτεραιότητα η αποχώρηση των κατοχικών στρατευμάτων

Ο πρέσβης ε.τ. δήλωσε ότι δεν τον καλύπτει μια γενική αναφορά στην επανένωση της Κύπρου. Όπως τόνισε, πρέπει να αναδεικνύονται η κατοχή, η αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων και ο συνεχιζόμενος εποικισμός.

Για τον Χρυσανθόπουλο, το πρώτο ζητούμενο είναι η απελευθέρωση του νησιού και η απομάκρυνση των κατοχικών δυνάμεων. Γι’ αυτό και αντιμετώπισε τις γενικές διατυπώσεις περί επανένωσης ως ανεπαρκείς, εφόσον δεν συνοδεύονται από αναφορά στον πυρήνα του προβλήματος.

Ορμούζ και Patriot: Κριτήριο οι ελληνικές ανάγκες

Για το ενδεχόμενο αποστολής ελληνικού πολεμικού πλοίου στα Στενά του Ορμούζ, ο Χρυσανθόπουλος δέχθηκε ότι θα μπορούσε να δικαιολογηθεί η παρουσία ενός πλοίου για την προστασία της ελληνικής εμπορικής ναυτιλίας. Έθεσε, όμως, περιορισμένο πλαίσιο στην αποστολή, επισημαίνοντας τις ανάγκες του Πολεμικού Ναυτικού στην Ελλάδα.

Παράλληλα, ζήτησε την επιστροφή των ελληνικών Patriot από τη Σαουδική Αραβία. Υποστήριξε ότι η σαουδαραβική πλευρά δεν έχει εκπληρώσει οικονομικές και συμβατικές υποχρεώσεις που συνδέονται με την αποστολή, περιλαμβανομένων εξόδων του προσωπικού. Στη βάση αυτής της καταγγελίας, επέκρινε την παράταση της παραμονής τους και υποστήριξε ότι το ΚΥΣΕΑ θα έπρεπε να είχε αποφασίσει την απόσυρσή τους.

Πρόταση για επαναπροσέγγιση με τη Μόσχα

Ο πρώην πρέσβης εισηγήθηκε ακόμη την αποκατάσταση των σχέσεων με τη Ρωσία, θεωρώντας ότι η επίσκεψη Ρούμπιο προσέφερε ευκαιρία να γνωστοποιηθεί μια τέτοια ελληνική πρόθεση. «Θα το ανακοινώσει, όχι να πάρει άδεια», είπε, περιγράφοντας τον τρόπο με τον οποίο, κατά την άποψή του, θα έπρεπε να κινηθεί η Αθήνα.

Σχολίασε επίσης επικριτικά τις αναφορές του Αμερικανού υπουργού στο Ιράν κατά την ομιλία στην Πνύκα, τονίζοντας την ιστορική και πολιτισμική διαδρομή της αρχαίας Περσίας. Τέλος, εξέφρασε επιφυλάξεις για τη συμφωνία συνεργασίας με την Εθνοφρουρά της Φλόριντα, δηλώνοντας ότι θα προτιμούσε συνεργασία με τις Ένοπλες Δυνάμεις των ΗΠΑ.

Τον κίνδυνο η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου να προχωρήσει μέσα από μια διευθέτηση που θα αφήνει άθικτες τις τουρκικές διεκδικήσεις στην περιοχή της Κάσου ανέδειξε ο αντιστράτηγος ε.α. και πρόεδρος του Ελληνικού Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών, Ιωάννης Μπαλτζώης, στην παρέμβασή του στη Θεσσαλία Τηλεόραση.

Μιλώντας στον δημοσιογράφο Δημήτρη Κολλάτο, άσκησε έντονη κριτική στους ελληνικούς διπλωματικούς χειρισμούς, εξέφρασε ανησυχία για την ενίσχυση της τουρκικής αεροπορίας και συνέδεσε τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο με τα συμφέροντα του Ισραήλ. Παράλληλα, διατύπωσε την εκτίμηση ότι η αμερικανική στρατιωτική κινητικότητα στη Μέση Ανατολή μπορεί να προμηνύει νέα σύγκρουση με το Ιράν.

Το πιο αιχμηρό σημείο της τοποθέτησής του αφορούσε την πόντιση του καλωδίου. Ο κ. Μπαλτζώης περιέγραψε ένα πιθανό σενάριο στο οποίο τουρκικά και ελληνικά πολεμικά πλοία θα αναπτυχθούν στην περιοχή, θα δημιουργηθεί ένταση και στη συνέχεια θα υπάρξει παρέμβαση τρίτων, με τη Γαλλία να διαδραματίζει ρόλο στη διευθέτηση.

Κατά την εκτίμησή του, η Άγκυρα θα μπορούσε τότε να εμφανίσει την απομάκρυνση των πλοίων της ως κίνηση υπέρ της ειρήνης, υποστηρίζοντας ταυτόχρονα ότι είχε ενημερωθεί και ότι είχε καταγράψει εμπράκτως τις διεκδικήσεις της. Με αυτόν τον τρόπο, προειδοποίησε, η συνέχιση του έργου δεν θα σήμαινε αυτομάτως και ακύρωση της τουρκικής αμφισβήτησης.

«Άρα παραμένει το γκριζάρισμα της περιοχής της Κάσου», ανέφερε χαρακτηριστικά, αποτυπώνοντας την ανησυχία του για το πολιτικό αποτύπωμα μιας τέτοιας εξέλιξης. Το σενάριο αυτό παρουσιάστηκε ως δική του εκτίμηση για τον πιθανό τρόπο διαχείρισης της κρίσης.

Στο ίδιο πλαίσιο επέκρινε τον υπουργό Εξωτερικών, Γιώργο Γεραπετρίτη, για την παρουσίαση των προηγούμενων εξελίξεων στην Κάσο. Επικαλούμενος τοποθέτηση του Άγγελου Συρίγου, υποστήριξε ότι είχε υπάρξει ελληνική υποχώρηση και αμφισβήτησε την εξήγηση πως οι εργασίες είχαν απλώς ολοκληρωθεί.

Σκληρή ήταν και η απάντησή του στο ερώτημα για τη γαλλική στάση απέναντι στην προοπτική διάθεσης πυραύλων Meteor στην Τουρκία. «Δεν φταίει ο Μακρόν. Εμείς φταίμε», είπε, αποδίδοντας την ευθύνη στην ελληνική πλευρά για την ανεπαρκή, κατά την άποψή του, εξασφάλιση των ελληνικών συμφερόντων στο πλαίσιο της συνεργασίας με το Παρίσι.

Αναφερόμενος στους Meteor, τόνισε τη σημασία τους ως όπλων αέρος–αέρος μεγάλου βεληνεκούς. Εξήγησε ότι η δυνατότητα προσβολής ενός αντιπάλου από μεγάλη απόσταση αποτελεί σοβαρό πλεονέκτημα στην αεροπορική μάχη. Η συζήτηση επικεντρώθηκε, έτσι, στις επιπτώσεις που θα είχε για την ελληνική αποτροπή η απόκτηση αντίστοιχων δυνατοτήτων από την τουρκική αεροπορία.

Για τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο πρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ εκτίμησε ότι θα επιδιώξει να παραμείνει στην εξουσία, αναζητώντας είτε αλλαγή των συνταγματικών περιορισμών είτε μια διαδρομή μέσω πρόωρων εκλογών. Στη συζήτηση τέθηκε το ενδεχόμενο μιας κρίσης με την Ελλάδα ως μέσου πολιτικής κινητοποίησης στο εσωτερικό της Τουρκίας, με τον ίδιο να συμμερίζεται την ανησυχία. Πρόκειται για πρόβλεψη σχετικά με την πιθανή συμπεριφορά της τουρκικής ηγεσίας.

Ιδιαίτερο βάρος έδωσε και στον Μάρκο Ρούμπιο. Αναφερόμενος στην επίσκεψη στην Ελλάδα, η οποία κατά τον χρόνο της συζήτησης αναμενόταν, υπογράμμισε την πολιτική σημασία της παρουσίας του και τη βαρύτητα των τοποθετήσεών του. Θύμισε επίσης τη συνεργασία του με τον Μπομπ Μενέντεζ σε ζητήματα που αφορούν την Ελλάδα και την Κύπρο, ενώ τον παρουσίασε ως πρόσωπο με ισχυρές προοπτικές στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα.

Στο μέτωπο του Ιράν, ο κ. Μπαλτζώης εκτίμησε ότι η συγκέντρωση αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων μπορεί να προετοιμάζει επιχειρήσεις μεγάλης κλίμακας. Τοποθέτησε το πιθανό χρονικό παράθυρο στον Νοέμβριο ή τον Δεκέμβριο, μετά τις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές, και δεν απέκλεισε περιορισμένες χερσαίες ή αεροποβατικές επιχειρήσεις εναντίον συγκεκριμένων στρατηγικών στόχων.

Διευκρίνισε ότι δεν αναφερόταν σε κατάληψη ολόκληρου του Ιράν, αλλά σε επιχειρήσεις με συγκεκριμένους αντικειμενικούς σκοπούς, στις οποίες θεωρεί πιθανή και τη συμμετοχή του Ισραήλ. Η πρόβλεψη αυτή διατυπώθηκε ως προσωπική στρατιωτική εκτίμηση. Στη συζήτηση επισημάνθηκε και ο κίνδυνος μιας νέας ενεργειακής αναταραχής, με επιπτώσεις στις τιμές του πετρελαίου και στο κόστος ζωής.

Κλείνοντας, επανήλθε στην Ανατολική Μεσόγειο, επικαλούμενος ανάλυση της Jerusalem Post για τις επιπτώσεις του τουρκολιβυκού μνημονίου στις θαλάσσιες οδούς του Ισραήλ. Όπως μετέφερε, η τουρκική επιδίωξη δημιουργίας ενός διαδρόμου έως τη Λιβύη, παρακάμπτοντας ελληνικά νησιά όπως η Κρήτη και η Ρόδος, αντιμετωπίζεται ως απειλή για την ελεύθερη ναυσιπλοΐα και την ασφάλεια των ισραηλινών εμπορικών και εφοδιαστικών διαδρομών.

Για τον ίδιο, η ελληνική θέση ότι το μνημόνιο είναι παράνομο δεν αρκεί για να εμποδίσει την Τουρκία να το χρησιμοποιεί ως εργαλείο πίεσης. «Παράγει και ξαναπαράγει», είπε, αναφερόμενος στις πρακτικές συνέπειες της τουρκικής πολιτικής και στις παρεμβάσεις κατά της πόντισης του καλωδίου. Εκτίμησε, τέλος, ότι τα συμφέροντα του Ισραήλ μπορεί να οδηγήσουν σε ενεργότερη αντίδραση απέναντι στις τουρκικές επιδιώξεις.