Πριν από λίγο περισσότερο από πέντε χρόνια, στις 25 Οκτωβρίου 2021, ο Στρατηγός των Ενόπλων Δυνάμεων του Σουδάν, Αμπντέλ Φατάχ αλ-Μπουρχάν, και ο ηγέτης των Δυνάμεων Ταχείας Υποστήριξης (RSF), Μοχάμεντ Χαμντάν Νταγκάλο (γνωστός ως Χεμέντι), ανέτρεψαν την πολιτική μεταβατική κυβέρνηση του Πρωθυπουργού Αμπντάλα Χάμντοκ, η οποία είχε συσταθεί μετά από μια λαϊκή επανάσταση. Οι εντάσεις ανάμεσα στους δύο στρατηγούς κλιμακώθηκαν αργότερα, βυθίζοντας το Σουδάν στον πόλεμο τον Απρίλιο του 2023, με τα υπολείμματα του πρώην ισλαμιστικού καθεστώτος να διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην αναζωπύρωση της σύγκρουσης.

Αυτός ο πόλεμος έχει εξελιχθεί στη μεγαλύτερη ανθρωπιστική καταστροφή στον κόσμο. Είναι επίσης θύμα ενός μεγαλύτερου φαινομένου: της υποχώρησης της διεθνούς τάξης πραγμάτων που υποτίθεται ότι προστάτευε χώρες σαν τη δική μου όταν κατέρρεαν.

Η παράλυση των διεθνών θεσμών

Το Σουδάν δεν ήταν πάντα ξεχασμένο. Για τρεις δεκαετίες, αποτελούσε μια σπάνια περίπτωση διακομματικής συναίνεσης στην Ουάσινγκτον. Δημοκρατικοί και Ρεπουμπλικανοί παραμέριζαν τις διαφορές τους για τον εμφύλιο πόλεμο στο Νότο, τη γενοκτονία στο Νταρφούρ και την ισλαμιστική δικτατορία του Ομάρ αλ-Μπασίρ. Ο σημερινός πόλεμος μοιράζεται τις ίδιες ρίζες και φρίκες με εκείνους τους πολέμους. Αυτό που άλλαξε δεν είναι το Σουδάν αλλά η Δύση, όπου η εξωτερική πολιτική έχει μετατραπεί σε ένα ακόμη μέτωπο εσωτερικού «πολιτισμικού πολέμου» (culture war) και οι μακρινές συγκρούσεις ερμηνεύονται με βάση το τι σημαίνουν για τη δυτική πολιτική σκηνή, και όχι για το τι προκαλούν στους ανθρώπους που τις ζουν.

Οι θεσμοί που δημιουργήθηκαν για να σταματούν πολέμους όπως του Σουδάν έχουν παραλύσει και μια μόνο πρωτεύουσα μπορεί τώρα να αποφασίζει αν θα λειτουργήσουν καθόλου. Τον Νοέμβριο του 2024, η Ρωσία άσκησε βέτο σε ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών που συνέταξε το Ηνωμένο Βασίλειο, το οποίο ζητούσε απλώς την προστασία των πολιτών — ενώ τα υπόλοιπα 14 μέλη ψήφισαν ναι. Το εμπάργκο όπλων που θα μπορούσε να ανακόψει τον πόλεμο παραμένει έκτοτε μπλοκαρισμένο, παρόλο που ελάχιστοι αμφισβητούν ότι τα ξένα όπλα κρατούν τη φλόγα αναμμένη. Η Αφρικανική Ένωση δεν τα πήγε καλύτερα: Όταν το Συμβούλιο Ειρήνης και Ασφάλειας συνεδρίασε για το Σουδάν τον περασμένο Φεβρουάριο, η αντιπαράθεση δεν έγινε για το πώς θα σιγήσουν τα όπλα, αλλά για το ποια πλευρά αξίζει να αποκαλείται νόμιμη.

Η επικίνδυνη «κόκκινη-πράσινη συμμαχία»

Μέσα από αυτό το ρήγμα αναδύθηκε αυτό που ορισμένοι αποκαλούν «κόκκινη-πράσινη συμμαχία»: ένας συνασπισμός της Ακροαριστεράς και του πολιτικού Ισλαμισμού, του οποίου οι θέσεις για το Σουδάν πηγάζουν από δυτικές ιδεολογικές διαμάχες και όχι από τη σουδανική πραγματικότητα. Απογυμνώνει τον πόλεμο από τις πραγματικές του ρίζες —έξι δεκαετίες στρατιωτικής διακυβέρνησης και κατάληψης του κράτους από μια στενή στρατιωτικο-ισλαμιστική ελίτ που κυβερνούσε με τη βία— και τον αναδιατυπώνει ως έναν αμιγώς πόλεμο δι’ αντιπροσώπων (proxy war) στο πλαίσιο ενός παγκόσμιου ανταγωνισμού.

Η Βρετανίδα Υπουργός Εξωτερικών Ιβέτ Κούπερ δήλωσε τον Φεβρουάριο ότι περισσότερες από 12 χώρες τροφοδοτούν τον πόλεμο, ωστόσο αυτό το στρατόπεδο στοχοποιεί μόνο ελάχιστες που ταιριάζουν στον δικό του γεωπολιτικό χάρτη. Και αντί να καταδικάσει δύο εμπόλεμα μέρη που είναι κομμένα από το ίδιο ύφασμα, προστατεύει το ένα, τηρώντας σιγή ακόμη και για τη χρήση χημικών όπλων που επιβεβαίωσε η αμερικανική κυβέρνηση. Ακόμη και γνωστοί οργανισμοί ανθρωπίνων δικαιωμάτων φαίνεται τώρα να βλέπουν τα πράγματα μονομερώς.

Για να καλύψει αυτές τις μεροληψίες, αυτό το ρεύμα δανείζεται συνθήματα που δεν έχουν καμία απήχηση στο Σουδάν:

• Ο «Αντιιμπεριαλισμός» δεν ταιριάζει στον Μπουρχάν και τους συνεταίρους του στρατηγούς.

• Η «Εθνική Κυριαρχία» επιστρατεύεται σαν να ήταν άδεια για τον βομβαρδισμό πολιτών, αντί για υποχρέωση προστασίας τους.

• Οι «Σουδανικές Λύσεις» προβάλλονται ως σύνθημα υπέρ των ίδιων αξιωματικών που, με ξένη υποστήριξη, ανέτρεψαν τη λύση που επέλεξαν οι ίδιοι οι Σουδανοί στην επανάσταση του Δεκεμβρίου 2018.

Οι μισές αλήθειες είναι το χειρότερο είδος ψεύδους — ειδικά για εκείνους που ισχυρίζονται ότι μιλούν στο όνομα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Το τίμημα για το Σουδάν και ο κίνδυνος της Μουσουλμανικής Αδελφότητας

Το τίμημα για το Σουδάν είναι προφανές: αυτή η στάση έχει παρατείνει τον πόλεμο και έχει βαθεύνει τη τραγωδία. Κανένας διάσημος δεν έχει γίνει viral απαιτώντας τα δύο πιο απλά πράγματα —να σταματήσει ο πόλεμος και να επιτραπεί η ανθρωπιστική βοήθεια— επειδή η προσοχή βρίσκεται αλλού.

Ο κίνδυνος όμως δεν σταματά στα σύνορα του Σουδάν. Το Σουδάν είναι το μεγάλο τρόπαιο της παγκόσμιας Μουσουλμανικής Αδελφότητας: η μόνη χώρα που κυβέρνησε για 30 χρόνια και όπου τώρα έχει την ευκαιρία να κυβερνήσει ξανά πίσω από μια στρατιωτική βιτρίνα. Ορισμένοι Δυτικοί αριστεροί αντιμετωπίζουν την εναντίωση στη Μουσουλμανική Αδελφότητα ως εχθρότητα προς το Ισλάμ — λες και είναι περισσότερο Μουσουλμάνοι από τη Σαουδική Αραβία, την Αίγυπτο, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και την Ιορδανία, που την έχουν θέσει εκτός νόμου.

Μια ισλαμιστική παλινόρθωση στο Χαρτούμ θα σημάνει:

1. Ένα καταφύγιο τρομοκρατών στην Ερυθρά Θάλασσα.

2. Έναν ευρύτερο περιφερειακό πόλεμο.

3. Ένα προγεφύρωμα για το Ιράν και τους άλλους ανατολικούς αμφισβητίες της Δύσης.

Έχουμε ξαναδεί αυτό το έργο: την τελευταία φορά που οι Ισλαμιστές του Σουδάν είχαν κράτος, το αποτέλεσμα ήταν η τρομοκρατία στο Μανχάταν.

Γιατί η προσέγγιση της κυβέρνησης Τραμπ είναι η σωστή

Αυτό μας φέρνει σε μια άβολη αλήθεια για τους κομματικούς κύκλους της Ουάσινγκτον: ό,τι κι αν πιστεύει κανείς για την ευρύτερη ατζέντα του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, η προσέγγιση της κυβέρνησής του στο ζήτημα του Σουδάν είναι η ορθή και σε έναν κανονικό κόσμο θα έπρεπε να χαίρει διακομματικής υποστήριξης.

• Έθεσε το Σουδάν σε προτεραιότητα, τόσο στη ρητορική όσο και στη διπλωματία του απεσταλμένου Μασάντ Μπουλός (Massad Boulos).

• Δημιούργησε την Τετραμερή (Quad) με τη Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ και την Αίγυπτο, παράγοντας έναν οδικό χάρτη που συνεχίζει να προωθεί παρά τα εμπόδια.

• Απέκλεισε τις ισλαμιστικές φατρίες από την ειρηνευτική διαδικασία, αναγνωρίζοντας την απειλή τους.

• Έθεσε ως απόλυτη προτεραιότητα την ανθρωπιστική εκεχειρία, συντάσσοντας τη σχετική συμφωνία.

• Στάθηκε ξεκάθαρα στο πλευρό ενός δημοκρατικού μέλλοντος και κράτησε τη διεθνή γραμμή ενάντια στη νομιμοποίηση του πραξικοπήματος του 2021, την ώρα που άλλες δυτικές κυβερνήσεις διολίσθαιναν προς την αποδοχή του.

• Κατονόμασε ανοιχτά το ρόλο της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, χαρακτηρίζοντας το Σουδανικό Ισλαμικό Κίνημα ως τρομοκρατική οργάνωση.

• Επιβεβαίωσε τη χρήση χημικών όπλων από τον στρατό, επιβάλλοντας παράλληλα κυρώσεις και στους αντιπάλους τους για τις βιαιότητές τους.

• Κατέθεσε την πιο φιλόδοξο πρόταση των τελευταίων ετών στο ΣΑ του ΟΗΕ, ζητώντας επέκταση του εμπάργκου όπλων (συμπεριλαμβανομένων των drones) σε ολόκληρο το Σουδάν.

Παραδόξως, αυτό το αμερικανικό ιστορικό αντιμετωπίζεται με περισσότερο σκεπτικισμό από τμήματα της Δύσης παρά από τους ίδιους τους Σουδανούς.

Το Σουδάν δεν χρειάζεται τη Δύση να συμφωνήσει για τον Τραμπ. Χρειάζεται τη Δύση να συμφωνήσει για το Σουδάν, όπως έκανε κάποτε. Η κατάπαυση του πυρός, οι ανοιχτοί διάδρομοι ανθρωπιστικής βοήθειας, ο τερματισμός της ροής ξένων όπλων και η επιστροφή στην πολιτική μετάβαση που επέλεξε ο λαός του Σουδάν δεν είναι κομματικά αιτήματα. Είναι το ελάχιστο που οφείλει ο πολιτισμένος κόσμος σε 50 εκατομμύρια ανθρώπους. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει χαράξει τη σωστή πορεία – και δεν θα έπρεπε να την βαδίζει μόνη της.

Middle East Forum

Η ανατομία μιας οπτικής πρόκλησης

1. Ιστορικός διαχωρισμός της επικράτειας: Η ελληνική χερσόνησος αποτυπώνεται κατακερματισμένη. Το αρχικό ελληνικό κράτος (Πελοπόννησος, Στερεά Ελλάδα, Κυκλάδες) εμφανίζεται σε ανοιχτόχρωμη απόχρωση, ενώ οι περιοχές που απελευθερώθηκαν αργότερα (Ήπειρος, Μακεδονία, νησιά Αιγαίου) διαχωρίζονται με διαφορετικό τόνο.
2. Η Θράκη αποκομμένη σε πράσινο: Η ελληνική Θράκη δεν αποτελεί ενιαίο τμήμα της χώρας στο λογότυπο, αλλά αποκόπτεται οπτικά και χρωματίζεται σε έντονο πράσινο —το κατεξοχήν χρώμα που χρησιμοποιείται ιστορικά και συμβολικά στον ισλαμικό και οθωμανικό αναθεωρητισμό.
3. Η Ροδόπη στο «κόκκινο»: Στο κέντρο της Θράκης, ο νομός Ροδόπης μαρκάρεται με έντονο κόκκινο χρώμα. Η σημειολογία είναι σαφής: η Ροδόπη προβάλλεται ως το επίκεντρο του ενδιαφέροντος, ως ένας θύλακας που «ξεχωρίζει» από το υπόλοιπο ελληνικό σώμα.
4. Η οδοντωτή στεφάνη: Ο χάρτης περιβάλλεται από μια ημικυκλική οδοντωτή στεφάνη στο επάνω μέρος, ενώ στο κάτω μέρος αναγράφεται με τουρκικούς χαρακτήρες «Gümülcine S. Müftülüğü» —διεκδικώντας θεσμική υπόσταση εκεί όπου η ελληνική έννομη τάξη αναγνωρίζει μόνο τη νόμιμη Μουφτεία Κομοτηνής.

Από τη σημειολογία στη στρατηγική του αναθεωρητισμού

• Αμφισβήτηση της κυριαρχίας: Με τον οπτικό διαχωρισμό παλαιάς και νέας Ελλάδας, αναπαράγεται το ιστορικό αφήγημα περί «προσωρινότητας» ή διαφοροποίησης των εδαφών που απελευθερώθηκαν μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους και τη Συνθήκη της Λωζάνης.
• Στοχοποίηση της Ροδόπης: Ο κόκκινος χρωματισμός της Ροδόπης συμπίπτει απόλυτα με τις επιδιώξεις του τουρκικού Προξενείου Κομοτηνής να μετατρέψει τον νομό σε προνομιακό πεδίο επιρροής, διεκδικώντας ρόλο κηδεμόνα για τη μουσουλμανική μειονότητα.
• Υποκρισία περί «θρησκευτικής οργάνωσης»: Την ώρα που η σελίδα αυτοπροσδιορίζεται στο Facebook ως «θρησκευτική οργάνωση», το βασικό της έμβλημα αποτελεί πολιτικο-γεωγραφικό μανιφέστο διαμελισμού της χώρας.