Αναλύσεις
Οπλοποίηση του Διαστήματος: Η επίσημη παραδοχή των ΗΠΑ! – Τί αλλάζει;
Το κρίσιμο στοιχείο, κατά τον Κωνσταντίνο Γρίβα, βρίσκεται αλλού: Μέχρι σήμερα υπήρχε, όπως λέει, μια de facto αντίληψη του Διαστήματος «ως χώρου ειρηνικής δραστηριότητας της ανθρωπότητας», ακόμη και αν ήταν γνωστό ότι κράτη είχαν αναπτύξει αντιδορυφορικές δυνατότητες. Η δημόσια παραδοχή από τις Ηνωμένες Πολιτείες αλλάζει τον συμβολισμό αυτής της ισορροπίας.
Η εικόνα ενός πολέμου που διεξάγεται εκατοντάδες χιλιόμετρα πάνω από τα κεφάλια μας έμοιαζε, μέχρι πρόσφατα, περισσότερο με σενάριο επιστημονικής φαντασίας παρά με πραγματικό στρατιωτικό σχεδιασμό.
- Τι γνωρίζουμε για τα «διαστημικά όπλα» που οι ΗΠΑ έχουν σε τροχιά – Ο ανταγωνισμός και οι κίνδυνοι
Για τον καθηγητή στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων Κωνσταντίνο Γρίβα, η εξέλιξη μπορεί να αποτελέσει τομή στον τρόπο με τον οποίο οι μεγάλες δυνάμεις αντιλαμβάνονται το Διάστημα: Όχι απλώς ως χώρο από τον οποίο υποστηρίζονται οι επιχειρήσεις στη Γη, αλλά ως πιθανό πεδίο στρατιωτικής αντιπαράθεσης.
Και αυτό δημιουργεί ένα πολύ μεγαλύτερο ερώτημα: τι συμβαίνει όταν η αντιπαράθεση ΗΠΑ, Κίνας και Ρωσίας μεταφέρεται οριστικά έξω από την ατμόσφαιρα;
Από τη στρατιωτικοποίηση στην οπλοποίηση του Διαστήματος
Αυτό που αλλάζει είναι η δημόσια παραδοχή της ύπαρξης όπλων σε τροχιά.
Πράγματι, η Outer Space Treaty δεν περιλαμβάνει γενική απαγόρευση συμβατικών όπλων σε γήινη τροχιά. Το αποτέλεσμα είναι μια σημαντική γκρίζα ζώνη: συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου, αντιδορυφορικές δυνατότητες και άλλα μέσα μπορούν, ανάλογα με τη φύση και τη χρήση τους, να βρίσκονται εκτός της απαγόρευσης που αφορά τα όπλα μαζικής καταστροφής.
Το κρίσιμο στοιχείο, κατά τον Κωνσταντίνο Γρίβα, βρίσκεται αλλού: Μέχρι σήμερα υπήρχε, όπως λέει, μια de facto αντίληψη του Διαστήματος «ως χώρου ειρηνικής δραστηριότητας της ανθρωπότητας», ακόμη και αν ήταν γνωστό ότι κράτη είχαν αναπτύξει αντιδορυφορικές δυνατότητες. Η δημόσια παραδοχή από τις Ηνωμένες Πολιτείες αλλάζει τον συμβολισμό αυτής της ισορροπίας.
«Η επισημοποίηση, και ειδικά από τις Ηνωμένες Πολιτείες, που είναι και ο εγγυητής της διεθνούς τάξης, ότι έχει τοποθετήσει διαστημικά όπλα, είναι μία τομή, που μαε εισαγάγει σε μια νέα εποχή στις παγκόσμιες αντιπαραθέσεις», επισημαίνει.
Τι όπλα βρίσκονται εκεί πάνω;
Εδώ βρίσκεται το μεγάλο άγνωστο. Η Ουάσινγκτον δεν έχει εξηγήσει τι εννοεί ακριβώς με τον όρο «on-orbit space control weapons». Οι διαθέσιμες δημόσιες πληροφορίες δεν επιτρέπουν να γνωρίζουμε εάν πρόκειται για συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου, παρεμβολείς, οχήματα που μπορούν να προσεγγίζουν άλλους δορυφόρους ή διαφορετικού τύπου τεχνολογία.
Ειδικοί θεωρούν πιθανότερο να πρόκειται για μη κινητικά συστήματα, όπως μέσα ηλεκτρονικού πολέμου, και λιγότερο πιθανό για όπλα που θα καταστρέφουν φυσικά δορυφόρους, καθώς μια τέτοια επίθεση θα μπορούσε να δημιουργήσει τεράστιες ποσότητες επικίνδυνων διαστημικών συντριμμιών.
Ο Κωνσταντίνος Γρίβας επισημαίνει όμως μια δεύτερη, θεωρητικά πολύ πιο ανησυχητική διάσταση:
«Υπάρχει μία ασάφεια αναφορικά με αυτά τα όπλα: Είναι αντιδορυφορικά; ή είναι τροχιακά όπλα που μπορούν να προσβάλλουν στόχους στο έδαφος;».
Και σε αυτό το σημείο εισάγει το σενάριο των λεγόμενων «μεταπυρηνικών υπερόπλων» (post-nuclear super weapons): Συμβατικών συστημάτων τα οποία, θεωρητικά, θα μπορούσαν να προκαλέσουν εξαιρετικά μεγάλη καταστροφή χωρίς να χρησιμοποιούν πυρηνική γόμωση.
Ο ίδιος αναφέρει ως παράδειγμα την παλαιότερη θεωρητική ιδέα της εξαπόλυσης αδρανών μεταλλικών ράβδων βολφραμίου από το διάστημα, οι οποίες θα αποκτούσαν τεράστια κινητική ενέργεια κατά την πρόσκρουση και θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν εναντίον βαριά θωρακισμένων ή υπόγειων εγκαταστάσεων.
Όπως σημειώνει ο καθηγητής της Στρατιωτικής Σχολής Ευελπίδων, η σημασία βρίσκεται στο τι θα σήμαινε στρατηγικά η μελλοντική ανάπτυξη τέτοιων δυνατοτήτων: Όπλα με εξαιρετικά ισχυρό συμβατικό πλήγμα θα περιέπλεκαν ακόμη περισσότερο τη σχέση ανάμεσα στη συμβατική και την πυρηνική αποτροπή.
Γιατί το Διάστημα είναι πλέον κρίσιμο για κάθε πόλεμο στη Γη

Για να γίνει αντιληπτό το διακύβευμα, αρκεί να φανταστεί κανείς για λίγα λεπτά έναν σύγχρονο στρατό χωρίς δορυφόρους.
Χωρίς ασφαλείς δορυφορικές επικοινωνίες. Χωρίς αξιόπιστη πλοήγηση. Χωρίς δορυφορικές εικόνες. Χωρίς συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης για εκτοξεύσεις πυραύλων. Χωρίς τον συγχρονισμό που απαιτούν οι σύγχρονες δικτυοκεντρικές επιχειρήσεις.
Το Διάστημα έχει μετατραπεί σε κρίσιμο τμήμα της στρατιωτικής υποδομής των μεγάλων δυνάμεων. Ταυτόχρονα, οι ίδιες υποδομές συνδέονται συχνά άμεσα ή έμμεσα με την πολιτική και οικονομική ζωή: τηλεπικοινωνίες, πλοήγηση, μεταφορές, χρηματοπιστωτικές συναλλαγές και κρίσιμες υποδομές εξαρτώνται σε διαφορετικό βαθμό από δορυφορικά συστήματα.
Αυτό ακριβώς θεωρεί ο Κωνσταντίνος Γρίβας το σημαντικότερο στοιχείο της σημερινής συγκυρίας.
«Για μένα το σημαντικότερο είναι ότι αυτή η δήλωση έρχεται σε μια στιγμή που ο ρόλος του Διαστήματος στις πολεμικές επιχειρήσεις γίνεται πάρα πολύ πιο σημαντικός», αναφέρει.
Η Space Force, που δημιουργήθηκε το 2019 ως ο νεότερος κλάδος των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων, βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο αυτής της αλλαγής. Αποστολή της είναι η προστασία και λειτουργία των αμερικανικών στρατιωτικών διαστημικών δυνατοτήτων, ενώ η Ουάσινγκτον υποστηρίζει ότι Κίνα και Ρωσία αναπτύσσουν συστήματα ικανά να απειλήσουν αμερικανικούς δορυφόρους.
Το διάστημα πεδίο πυρηνικής αντιπαράθεσης
Υπάρχει όμως και ένα πολύ σκοτεινότερο ενδεχόμενο. Ο καθηγητής εκτιμά ότι η μετατροπή του Διαστήματος σε ανοικτό πεδίο στρατιωτικού ανταγωνισμού δημιουργεί νέα ερωτήματα ακόμη και γύρω από τη χρήση πυρηνικών όπλων.
«Ανοίγει και το Διάστημα στο να γίνει πεδίο πυρηνικής αντιπαράθεσης. Αυτό είναι το μεγάλο θέμα», σημειώνει.
Το σενάριο που περιγράφει είναι διαφορετικό από την κλασική εικόνα μιας πυρηνικής επίθεσης εναντίον μιας πόλης.
Μια πυρηνική έκρηξη στο Διάστημα θα μπορούσε να έχει ως στόχο την καταστροφή ή την αποδιοργάνωση δορυφορικών δικτύων, χωρίς το άμεσο ανθρώπινο κόστος μιας πυρηνικής έκρηξης στο έδαφος.
«Σε ένα πολύ ρευστό διεθνές σύστημα, εάν είναι να γίνει χρήση πυρηνικών όπλων μπορεί να γίνει στο Διάστημα. Δηλαδή με μια πυρηνική έκρηξη, να καταστραφούν τα δίκτυα των δορυφόρων, χωρίς όμως να έχουμε νεκρούς στο έδαφος. Με σοβαρές όμως επιπτώσεις για τη λειτουργία δικτύων. Με τεράστιες επιπτώσεις», αναφέρει.
«Άστοχη ενέργεια» η ανακοίνωση
«Μπαίνουμε σε μια νέα πολύ πολύπλοκη παγκόσμια γεωστρατηγική εξίσωση», τονίζει ο Κωνσταντίνος Γρίβας.
Χαρακτηρίζει μάλιστα την απόφαση δημοσιοποίησης «άστοχη ενέργεια», υποστηρίζοντας ότι προσφέρει σε άλλες μεγάλες δυνάμεις ένα πρόσθετο επιχείρημα για να προβάλλουν ανοικτά τη δική τους στρατιωτική ισχύ στο Διάστημα.
«Δίνει πατήματα σε χώρες όπως είναι η Κίνα, όπως είναι η Ρωσία και άλλες. Ότι, παιδιά, και εμείς», αναφέρει.
Και καταλήγει στο κρίσιμο ερώτημα: Πλέον, όπως λέει, οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν να οδηγηθούν σε εμφανέστερη «προβολή ισχύος στο Διάστημα», σε ένα περιβάλλον όπου «δεν είμαστε σίγουροι κατά πόσο θα δουλεύουν και οι μηχανισμοί της πυρηνικής αποτροπής».
Στο «κενό» η πυρηνική αποτροπή

Στη Γη, η στρατηγική σταθερότητα μεταξύ πυρηνικών δυνάμεων στηρίχθηκε επί δεκαετίες στην απειλή της αμοιβαίας καταστροφής. Ένα πρώτο πυρηνικό πλήγμα μπορούσε να προκαλέσει δεύτερο πλήγμα και επομένως καταστροφικές συνέπειες και για τον επιτιθέμενο.
Στο Διάστημα όμως τα όρια μπορεί να γίνουν περισσότερο δυσδιάκριτα.
Τι θεωρείται επίθεση που δικαιολογεί στρατιωτική απάντηση; Η καταστροφή ενός στρατιωτικού δορυφόρου; Η παρεμβολή του; Μια κυβερνοεπίθεση που τον θέτει προσωρινά εκτός λειτουργίας; Η προσέγγισή του από ένα εχθρικό διαστημικό όχημα;
Και, ακόμη πιο κρίσιμο, πώς γνωρίζει ένα κράτος εάν μια ξαφνική απώλεια δορυφόρων αποτελεί τεχνική βλάβη, συμβατική επίθεση ή την έναρξη μιας πολύ μεγαλύτερης επιχείρησης;
Η αβεβαιότητα αυτή μπορεί να καταστήσει την κρίση επικίνδυνη ακριβώς επειδή μειώνει τον χρόνο αντίδρασης και αυξάνει τον κίνδυνο λανθασμένης εκτίμησης.
Ο Κωσταντίνος Γρίβας θεωρεί ότι η αμερικανική ανακοίνωση μπορεί να ενισχύσει αυτή τη δυναμική.
Η κούρσα έχει ήδη αρχίσει
Η αμερικανική κίνηση δεν είναι κεραυνός εν αιθρία. Η Κίνα και η Ρωσία αναπτύσσουν εδώ και χρόνια αντιδιαστημικές δυνατότητες. Έχουν καταγραφεί συστήματα άμεσης ανόδου εναντίον δορυφόρων, τεχνολογίες παρεμβολών και παραποίησης σημάτων, κυβερνοπυρατείας, αλλά και διαστημικά οχήματα ικανά να προσεγγίζουν άλλους δορυφόρους. Η Ινδία έχει επίσης επιδείξει αντιδορυφορική ικανότητα, ενώ ευρωπαϊκές χώρες επενδύουν όλο και περισσότερο στη στρατιωτική διάσταση του Διαστήματος.
Το Πεκίνο αντέδρασε στην αμερικανική ανακοίνωση κατηγορώντας την Ουάσινγκτον ότι ενισχύει την «οπλοποίηση του Διαστήματος», ενώ η Μόσχα επανέφερε τη θέση της υπέρ της αποτροπής τοποθέτησης όπλων εκεί. Από την πλευρά τους, οι ΗΠΑ παρουσιάζουν τις δικές τους δυνατότητες ως απάντηση στην ανάπτυξη κινεζικών και ρωσικών αντιδιαστημικών συστημάτων.
Πρόκειται για τη γνώριμη λογική του διλήμματος ασφαλείας: κάθε πλευρά περιγράφει τις δικές της κινήσεις ως αμυντικές και εκείνες του αντιπάλου ως απειλητικές.
Μόνο που αυτή τη φορά το πεδίο είναι διαφορετικό.
cnn.gr
GEOPOLITICO
Κίνδυνος και… έγκλημα!
Ο πρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ επικρίνει τους χειρισμούς στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, εκτιμά ότι η επίσκεψη Ρούμπιο θα συνοδευτεί από εξοπλιστικές πιέσεις και απορρίπτει την παραχώρηση ελληνικών Patriot στην Ουκρανία.
Αιχμηρή παρέμβαση για την αντιμετώπιση των τουρκικών πιέσεων και την αξιοποίηση της στρατηγικής θέσης της Ελλάδας έκανε στη «Ναυτεμπορική» ο αντιστράτηγος ε.α. και πρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ, Ιωάννης Μπαλτζώης.
Στο επίκεντρο έθεσε το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου, προειδοποιώντας ότι ενδεχόμενη αποδοχή της απαίτησης της Άγκυρας για έγγραφη άδεια θα δημιουργούσε, κατά την εκτίμησή του, επικίνδυνο προηγούμενο εις βάρος των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Το καλώδιο και η παγίδα της άδειας
Ο κ. Μπαλτζώης σχολίασε θετικά την τοποθέτηση του Άγγελου Συρίγου για την ελληνική υποχωρητικότητα, όπως αυτή παρουσιάστηκε στη συζήτηση. Υποστήριξε ότι ο βουλευτής εξέφρασε δημόσια μια διαπίστωση που ο ίδιος επαναλαμβάνει εδώ και καιρό.
Παράλληλα, έθεσε το ζήτημα της απουσίας συγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος για την ηλεκτρική διασύνδεση. Όπως τόνισε, ένα τόσο σημαντικό διακρατικό έργο δεν μπορεί να παραμένει χωρίς σαφές πλαίσιο υλοποίησης. Κατά την άποψή του, η αναζήτηση στήριξης μέσω γαλλικών συμφερόντων φανερώνει αμηχανία απέναντι στις τουρκικές αντιδράσεις.
Η σοβαρότερη προειδοποίησή του αφορούσε το ενδεχόμενο υποβολής αιτήματος άδειας προς την Τουρκία. Μια τέτοια κίνηση, υποστήριξε, θα ξεπερνούσε την πολιτική ταπείνωση: θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από την Άγκυρα ως παραδοχή των αξιώσεών της και να αξιοποιηθεί εναντίον της Ελλάδας και σε άλλες περιοχές του Αιγαίου.
Επικρίνοντας τους χειρισμούς στην Κάσο, επισήμανε ότι όταν η άλλη πλευρά χρησιμοποιεί πολεμικά πλοία για να επιβάλει τη θέση της, η Ελλάδα οφείλει να επιδεικνύει ανάλογη αποφασιστικότητα. Στη δική του ανάγνωση, η στρατιωτικοποίηση ενός ζητήματος από την Τουρκία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με αποχώρηση και διαρκείς αναβολές.
«Δεν πρέπει εμείς να γονατίσουμε»
Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε στη διατύπωση προειδοποιήσεων από το τουρκικό υπουργείο Άμυνας. Εκτίμησε ότι η Άγκυρα επιχειρεί έτσι να προσδώσει στρατιωτικό βάρος στις διεκδικήσεις της και να εντείνει την πίεση προς την ελληνική πλευρά.
Ωστόσο, απέρριψε την αντίληψη ότι αυτό πρέπει να οδηγεί αυτομάτως σε υποχώρηση.
«Δεν σημαίνει ότι επειδή το λέει το υπουργείο Άμυνας πρέπει εμείς να γονατίσουμε», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Επικαλούμενος ανάλυση του Μάικλ Ρούμπιν, αμφισβήτησε την εικόνα απόλυτης στρατιωτικής ισχύος που προβάλλει η Τουρκία. Υποστήριξε ότι το μέγεθος των ενόπλων δυνάμεών της δεν τεκμηριώνει από μόνο του την αποτελεσματικότητά τους απέναντι σε έναν οργανωμένο αντίπαλο.
Αναφέρθηκε επίσης στην προσωπική του εμπειρία από κοινά επιτελεία και ασκήσεις, αποδίδοντας υψηλό επίπεδο στο ελληνικό στρατιωτικό προσωπικό και επισημαίνοντας αδυναμίες της τουρκικής πλευράς.
Στο ίδιο πλαίσιο έκανε ιστορική αναφορά στην εισβολή στην Κύπρο το 1974. Απέδωσε καθοριστική ευθύνη στους τότε ελληνικούς χειρισμούς και στις εντολές που δόθηκαν, υποστηρίζοντας ότι η έκβαση δεν μπορεί να παρουσιάζεται απλώς ως απόδειξη τουρκικής στρατιωτικής υπεροχής.
Το ισραηλινό ενδιαφέρον και η Κύπρος
Ο πρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ αναφέρθηκε σε ανάλυση της Jerusalem Post, την οποία συνέδεσε με ισραηλινές ανησυχίες για τις τουρκικές θαλάσσιες διεκδικήσεις και την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας.
Όπως μετέφερε, ο θαλάσσιος διάδρομος που προβάλλεται μέσω του τουρκολιβυκού μνημονίου αντιμετωπίζεται στην εν λόγω ανάλυση ως δυνητικό πρόβλημα για τις θαλάσσιες μεταφορές του Ισραήλ. Με βάση αυτή την ανάγνωση, εκτίμησε ότι οι τουρκικές επιδιώξεις θίγουν ευρύτερα συμφέροντα στη Μεσόγειο και ενδέχεται να προκαλέσουν πρόσθετες αντιδράσεις.
Διατύπωσε επίσης την πρόβλεψη ότι το κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου μπορεί να βρεθεί στο επίκεντρο έντονων εξελίξεων, χωρίς να παρουσιάσει συγκεκριμένο περιστατικό ως ήδη δρομολογημένο.
Τι περιμένει από τον Ρούμπιο
Για την επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα, ο κ. Μπαλτζώης εκτίμησε ότι η αμερικανική πλευρά θα επιδιώξει ελληνική συμμετοχή σε διπλωματικές προσπάθειες σχετικές με το Ιράν και την περιφερειακή ασφάλεια, καθώς και πρόσθετες αγορές αμερικανικών οπλικών συστημάτων.
Συνέδεσε το ελληνικό ενδιαφέρον με την εμπορική ναυτιλία και την ανάγκη να παραμένουν ασφαλείς οι θαλάσσιες οδοί. Υπενθύμισε τις ιστορικές σχέσεις Ελλάδας και Ιράν, αναγνωρίζοντας ότι οι σημερινές πολιτικές σχέσεις έχουν διαταραχθεί.
Στο εξοπλιστικό σκέλος, προέβλεψε πιέσεις προς την Αθήνα για μεγαλύτερο μερίδιο των αμυντικών δαπανών σε αμερικανικά συστήματα, πέραν των F-35. Κατά την εκτίμησή του, οι δεσμεύσεις προς άλλους προμηθευτές και τα συγκεκριμένα δημοσιονομικά περιθώρια θα δυσκολέψουν τους κυβερνητικούς χειρισμούς.
Κάθετος για τους Patriot
Κατηγορηματική ήταν η αντίθεσή του σε ενδεχόμενη παραχώρηση ελληνικών Patriot στην Ουκρανία. Υποστήριξε ότι μια τέτοια απόφαση θα αποδυνάμωνε την ελληνική άμυνα, ιδιαίτερα λόγω των δυσκολιών αναπλήρωσης.
«Θα είναι έγκλημα να τους δώσουμε», είπε, επιμένοντας ότι προτεραιότητα πρέπει να αποτελεί η κάλυψη των ελληνικών αμυντικών αναγκών.
Στη συζήτηση επικαλέστηκε πληροφορία για πιθανή παραχώρηση Patriot με όρο την προστασία ελληνικών εμπορικών πλοίων από ουκρανικά πλήγματα. Πρόκειται για πληροφορία που ανέφερε ο ίδιος, χωρίς να παρουσιάσει τεκμήρια κατά την παρέμβασή του.
Παράλληλα, αναγνώρισε την ενίσχυση της Πολεμικής Αεροπορίας και του Πολεμικού Ναυτικού μέσω των εξοπλιστικών προγραμμάτων, ζητώντας μεγαλύτερη προσοχή στον Στρατό Ξηράς. Ειδικά για τα τεθωρακισμένα οχήματα μάχης, έθεσε το ζήτημα της προστατευμένης μεταφοράς και υποστήριξης των στρατιωτών στο πεδίο.
Η Ελλάδα να διεκδικήσει περισσότερα
Κλείνοντας, ο κ. Μπαλτζώης υποστήριξε ότι η Ελλάδα δεν αξιοποιεί επαρκώς τη γεωπολιτική της αξία στις σχέσεις με τους συμμάχους. Έφερε ως παράδειγμα την Αλεξανδρούπολη και τη συμβολή της στις μεταφορές στρατιωτικού υλικού προς την Ουκρανία, αντιπαραβάλλοντας αυτή την προσφορά με τα ανταλλάγματα που, κατά την άποψή του, λαμβάνει η χώρα.
Εστίασε στη σημασία του Αιγαίου, της Κρήτης και της Κύπρου για τους θαλάσσιους διαδρόμους της Ανατολικής Μεσογείου. Ζήτησε η στρατηγική θέση της Ελλάδας να μετατρέπεται σε διαπραγματευτική ισχύ, αμυντική ενίσχυση και ουσιαστική υποστήριξη των εθνικών συμφερόντων.
GEOPOLITICO
Κειμήλια αντί λειψάνων Σαμουήλ: Τα ερωτήματα για τη συμφωνία με τη Βουλγαρία και τη Συνθήκη του Νεϊγύ
Ο Γιώργος Καρανίκας, με άρθρο του στον «Χρόνο», θέτει ζήτημα αντιμετώπισης των λεηλατημένων ελληνικών θησαυρών ως αντικειμένων ανταλλαγής. Η υποχρέωση επιστροφής, οι εκκρεμείς διεκδικήσεις και οι ενστάσεις των Μητροπόλεων.
Η επιστροφή 48 εκκλησιαστικών κειμηλίων από τη Βουλγαρία επαναφέρει ένα ιστορικό και πολιτικό ερώτημα: γιατί η απόδοση θησαυρών που αφαιρέθηκαν από ελληνικές μονές συνδέεται με την παράδοση ανταλλάγματος, όταν η Συνθήκη του Νεϊγύ προέβλεπε ήδη την επιστροφή τους;
Αυτό είναι το κεντρικό ζήτημα που αναδεικνύει ο δημοσιογράφος Γιώργος Καρανίκας, στο άρθρο του «Διαγράφουμε την συνθήκη του Νεϊγύ;», που δημοσιεύεται στην εφημερίδα «Χρόνος» στις 7 Οκτωβρίου. Η παρέμβασή του στρέφεται κατά της λογικής της ανταλλαγής και της πανηγυρικής παρουσίασης μιας συμφωνίας που αφορά μέρος των θησαυρών που διεκδικεί η ελληνική πλευρά.
Η υποχρέωση που διατυπώθηκε το 1919
Η Συνθήκη του Νεϊγύ υπογράφηκε στις 27 Νοεμβρίου 1919, μετά την ήττα της Βουλγαρίας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Πέρα από τις εδαφικές και οικονομικές ρυθμίσεις, περιλάμβανε συγκεκριμένη πρόβλεψη για την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών.
Το άρθρο 126 όριζε ότι η Βουλγαρία αναλαμβάνει να αναζητήσει και να επιστρέψει χωρίς καθυστέρηση στην Ελλάδα, τη Ρουμανία και το Σερβοκροατοσλοβενικό Κράτος αρχεία, έγγραφα και αντικείμενα αρχαιολογικού, ιστορικού ή καλλιτεχνικού ενδιαφέροντος που είχαν απομακρυνθεί από τα εδάφη τους κατά τον πόλεμο.
Στη διάταξη αυτή στηρίζεται η κριτική του Καρανίκα: η επιστροφή των λεηλατημένων κειμηλίων αποτελούσε υποχρέωση της βουλγαρικής πλευράς, επομένως η αντιμετώπισή τους ως στοιχείων μιας αμοιβαίας συναλλαγής δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα.
Ο αρθρογράφος υπενθυμίζει και την παράδοση χειρογράφων το 1923. Σύμφωνα με την ιστορική αναδρομή του, η ελληνική αντιπροσωπεία παρέλαβε κιβώτια τα οποία παρουσιάστηκαν ως το σύνολο των αφαιρεθέντων, αλλά περιείχαν μόνο περιορισμένο αριθμό χειρογράφων. Κατά τον ίδιο, η εκκρεμότητα δεν έκλεισε ποτέ, παρά τους μεταγενέστερους βουλγαρικούς ισχυρισμούς.
Τι περιλαμβάνει η πρόσφατη συμφωνία
Στις 3 Οκτωβρίου 2026, στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού της Θεσσαλονίκης, υπογράφηκαν τα πρωτόκολλα παράδοσης και παραλαβής, παρουσία των πρωθυπουργών Ελλάδας και Βουλγαρίας.
Τα 48 κειμήλια προέρχονται από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσας, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης. Η ελληνική πλευρά παραδίδει τα λείψανα που έχουν ταυτοποιηθεί ως ανήκοντα στον τσάρο Σαμουήλ, μαζί με το υπόλοιπο ανθρωπολογικό υλικό από τέσσερις σαρκοφάγους της Βασιλικής του Αγίου Αχιλλείου στις Πρέσπες.
Η επίσημη ανακοίνωση προβλέπει συνέχιση των διαπραγματεύσεων για ιστορικά αντικείμενα που δεν περιλήφθηκαν στην παρούσα συμφωνία. Τα επιστραφέντα κειμήλια θα εκτίθενται στη Θεσσαλονίκη έως τις 5 Νοεμβρίου και κατόπιν θα αποδοθούν στους φορείς προέλευσής τους.
Οι θησαυροί που παραμένουν εκτός
Οι εκκρεμείς διεκδικήσεις δείχνουν ότι η επιστροφή των 48 αντικειμένων δεν ολοκληρώνει τον επαναπατρισμό.
Ο Μητροπολίτης Δράμας Δωρόθεος, σε επιστολή του προς την υπουργό Πολιτισμού, αναφέρει ότι από την Εικοσιφοίνισσα είχαν αφαιρεθεί 800 ιερά κειμήλια και 430 χειρόγραφα. Εκφράζει επίσης την ανησυχία ότι η παράδοση των λειψάνων του Σαμουήλ αποδυναμώνει τη διαπραγματευτική δυνατότητα της Ελλάδας για όσα παραμένουν στη Βουλγαρία.
Η Μητρόπολη Ξάνθης και Περιθεωρίου διεκδικεί ακόμη 50 αντικείμενα από τις Μονές Παναγίας Καλαμούς και Παναγίας Αρχαγγελιώτισσας, ζητώντας την επιστροφή τους έξω από τη λογική ανταλλαγής. Παράλληλα, η Ιερά Σύνοδος χαιρέτισε τον επαναπατρισμό των 48 κειμηλίων, εκφράζοντας την προσδοκία να ακολουθήσουν νέες επιστροφές.
Το ερώτημα περί «διαγραφής» της Συνθήκης του Νεϊγύ αποτελεί την αιχμηρή πολιτική θέση του Καρανίκα· δεν τεκμηριώνει από μόνο του νομική κατάργησή της. Αναδεικνύει, όμως, ένα συγκεκριμένο ζήτημα που απαιτεί απάντηση: πώς διασφαλίζεται η διεκδίκηση του συνόλου των αφαιρεθέντων θησαυρών, μετά την ολοκλήρωση αυτής της ανταλλαγής;
Η επιστροφή των 48 κειμηλίων έχει αξία για τις μονές και την πολιτιστική κληρονομιά της χώρας. Η ιστορική εκκρεμότητα, ωστόσο, παραμένει ανοιχτή όσο χειρόγραφα και εκκλησιαστικοί θησαυροί εξακολουθούν να βρίσκονται μακριά από τους τόπους στους οποίους ανήκουν.
GEOPOLITICO
Μουντζουρούλιας: «Πού είναι η ελληνική αντίδραση;» – Μακεδονικό, γαλλοτουρκική προσέγγιση και αποτροπή στο Αιγαίο
Αιχμές για τις αναφορές της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ερωτήματα για τη στάση του Παρισιού απέναντι στην Άγκυρα και ανάλυση των κινήσεων που ενισχύουν την ελληνική άμυνα.
Η στάση των Βρυξελλών στο Μακεδονικό, η ανάπτυξη των αμυντικών σχέσεων Γαλλίας–Τουρκίας και η ενίσχυση της ελληνικής αποτροπής βρέθηκαν στο επίκεντρο της εκπομπής «Direct News» με τον Ανδρέα Μουντζουρούλια. Ο δημοσιογράφος άσκησε έντονη κριτική για τις αναφορές της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν σε «μακεδονική» γλώσσα και ταυτότητα, έθεσε ερωτήματα για τις επιλογές του Παρισιού και παρουσίασε τις στρατιωτικές και διπλωματικές εξελίξεις που, κατά την εκτίμησή του, διαμορφώνουν ένα νέο περιβάλλον για την Ελλάδα.
Κεντρικό σημείο της παρέμβασής του ήταν ότι η Αθήνα χρειάζεται να συνδυάζει την αμυντική προετοιμασία με ξεκάθαρη διπλωματική στάση. Οι εξοπλισμοί και οι στρατηγικές συνεργασίες αποκτούν ουσιαστικό βάρος όταν συνοδεύονται από ετοιμότητα και αποφασιστικότητα στην υπεράσπιση των εθνικών συμφερόντων.
Μακεδονικό: Κριτική για τις Πρέσπες και την απουσία αντίδρασης
Ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας ξεκίνησε από τις δηλώσεις που, όπως ανέφερε, έκανε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατά την επίσκεψή της στα Σκόπια στις 2 Οκτωβρίου. Σύμφωνα με την παρουσίαση στην εκπομπή, οι αναφορές αφορούσαν την ταυτότητα, τον πολιτισμό και τη γλώσσα της Βόρειας Μακεδονίας.
Ο δημοσιογράφος τις αντιμετώπισε ως επιβεβαίωση των συνεπειών της Συμφωνίας των Πρεσπών, την οποία επέκρινε με ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα. Καταλόγισε ευθύνες στην κυβέρνηση που την υπέγραψε, αλλά και στη σημερινή κυβέρνηση για τη διαχείριση του ζητήματος.
Στάθηκε ιδιαίτερα στο γεγονός ότι, μέχρι την ώρα της εκπομπής, ο ίδιος δεν είχε διαπιστώσει ισχυρή ελληνική αντίδραση. Επέκρινε επίσης την περιορισμένη, κατά την εκτίμησή του, ανάδειξη του θέματος από τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης.
Παράλληλα, αμφισβήτησε το επιχείρημα ότι η ένταξη της γειτονικής χώρας στο ΝΑΤΟ θα την απομάκρυνε από την τουρκική επιρροή, επικαλούμενος τη συνέχιση της συνεργασίας της με την Άγκυρα.
Γαλλία–Τουρκία: Τι θα κάνει το Παρίσι για το καλώδιο;
Στη συνέχεια, ο παρουσιαστής επικεντρώθηκε στον οδικό χάρτη αμυντικής συνεργασίας Γαλλίας–Τουρκίας, ο οποίος, σύμφωνα με όσα παρουσίασε, υπογράφηκε στις 3 Οκτωβρίου.
Υπογράμμισε ότι η εξέλιξη ενδιαφέρει άμεσα την Ελλάδα λόγω της στρατηγικής σχέσης με τη Γαλλία, της ρήτρας αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής και των εξοπλιστικών προγραμμάτων με τα Rafale και τις φρεγάτες Belharra.
Ο Μουντζουρούλιας διευκρίνισε ότι η γαλλοτουρκική προσέγγιση δεν ακυρώνει την ελληνογαλλική συνεργασία. Έθεσε, όμως, ένα συγκεκριμένο ερώτημα: Πώς θα εκφραστεί έμπρακτα η γαλλική στήριξη εάν η Τουρκία επιχειρήσει να παρεμποδίσει τις εργασίες για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου;
Στο ίδιο πλαίσιο ενέταξε τις συζητήσεις για πιθανή τουρκική προμήθεια του γαλλοϊταλικού συστήματος αεράμυνας SAMP/T. Κατά την ανάλυσή του, η Αθήνα χρειάζεται σαφείς απαντήσεις για τις προθέσεις του Παρισιού, το οποίο αναπτύσσει διαύλους και με τις δύο πλευρές του Αιγαίου.
Η Ινδία και τα στρατιωτικά σενάρια στο Αιγαίο
Θετικά αξιολόγησε την εμβάθυνση των σχέσεων Ελλάδας–Ινδίας, δίνοντας έμφαση στη ναυτιλία, στις θαλάσσιες μεταφορές, στις λιμενικές υποδομές και στην άμυνα.
Όπως επισήμανε, η ελληνική ναυτιλιακή τεχνογνωσία μπορεί να συνδεθεί με την αναπτυσσόμενη βιομηχανική βάση και τις διεθνείς φιλοδοξίες της Ινδίας. Αναφέρθηκε επίσης στις επαφές του Ινδού πρέσβη με την ελληνική στρατιωτική ηγεσία, παρουσιάζοντάς τες ως ένδειξη ενίσχυσης της αμυντικής συνεργασίας.
Στον αντίποδα, στάθηκε στην άσκηση ναυτικών ειδικών δυνάμεων Τουρκίας–Αζερμπαϊτζάν που, όπως ανέφερε, προγραμματιζόταν για τις 19–20 Οκτωβρίου στο Ακσάζ. Υπογράμμισε τη σημασία της τοποθεσίας απέναντι από τα Δωδεκάνησα και το ελληνικό ενδιαφέρον για τα σενάρια υποβρύχιας επίθεσης και άμυνας.
Σε αυτό το περιβάλλον ενέταξε την ελληνική άσκηση «Αλέξανδρος», αναδεικνύοντας τον έλεγχο των χρόνων αντίδρασης, την ενεργοποίηση σχεδίων και τον συντονισμό Στρατού Ξηράς, Πολεμικού Ναυτικού και Πολεμικής Αεροπορίας. Στην παρουσίασή του περιέλαβε σενάρια ανακατάληψης νησίδων, απόκρουσης αποβατικής ενέργειας και συνδυασμένης αεροναυτικής δράσης.
Ρούμπιο και ενεργειακή θέση της Ελλάδας
Στην εκπομπή, την οποία ο παρουσιαστής τοποθέτησε χρονικά στις 4 Οκτωβρίου, αναφέρθηκε στην επικείμενη τότε επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα στις 6 Οκτωβρίου.
Έδωσε βάρος στον ελληνοαμερικανικό στρατηγικό διάλογο, στην αμυντική συνεργασία και στην ενεργειακή ασφάλεια. Ανέδειξε τον Κάθετο Διάδρομο φυσικού αερίου και τον ρόλο της Ελλάδας ως πύλης προς τη Νοτιοανατολική και Ανατολική Ευρώπη, ενώ επισήμανε τη στρατηγική σημασία της Σούδας και της Αλεξανδρούπολης.
Υποστήριξε επίσης ότι γύρω από τα ενεργειακά έργα συγκρούονται κρατικά και επιχειρηματικά συμφέροντα. Ζήτησε οι σχετικές εξελίξεις να εξετάζονται μέσα στο ευρύτερο γεωπολιτικό τους πλαίσιο.
Τα υποβρύχια «φαντάσματα», οι οχυρώσεις και τα Spike NLOS
Μεγάλο μέρος της εκπομπής αφορούσε την ενίσχυση της ελληνικής στρατιωτικής ισχύος. Ο δημοσιογράφος αναφέρθηκε σε πρόγραμμα βαριάς συντήρησης των τεσσάρων υποβρυχίων Type 214 κλάσης «Παπανικολής», ύψους 120 εκατ. ευρώ, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε.
Έδωσε έμφαση στη δυνατότητα παρατεταμένης παραμονής τους σε κατάδυση και στο χαμηλό ακουστικό τους ίχνος, χαρακτηριστικά που ενισχύουν την επιχειρησιακή τους αξία.
Παράλληλα, παρουσίασε πρόγραμμα 522 οχυρωματικών θέσεων στον Έβρο και στα νησιά. Το βασικό του επιχείρημα ήταν ότι μια μονάδα πρέπει να μπορεί να συνεχίσει να μάχεται μετά το πρώτο πλήγμα. Καταφύγια, διασπορά μέσων, προστατευμένες θέσεις και ασφαλή κέντρα διοίκησης αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις.
Στάθηκε ακόμη στα Spike NLOS και στην προσοχή που, όπως ανέφερε, δίνει ο τουρκικός Τύπος στην ανάπτυξή τους. Συνέδεσε αυτή την παρακολούθηση με το ευρύτερο ενδιαφέρον για τις νέες ελληνικές φρεγάτες, τον εκσυγχρονισμό των MEKO και τις μελλοντικές δυνατότητες του Πολεμικού Ναυτικού.
Τέλος, αναφέρθηκε στη διαστημική διάσταση της άμυνας, υπογραμμίζοντας την αξία της έγκαιρης εικόνας του πεδίου και της αξιοποίησης δεδομένων. Η εκπομπή περιέλαβε επίσης αναφορές στην τουρκική οικονομία και στον τρόπο με τον οποίο τουρκικά μέσα αντιμετωπίζουν τη συνεργασία Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ.
-
Αναλύσεις3 εβδομάδες πρινΤο τελεσίγραφο Καλίν την ώρα που η Τουρκία προετοιμάζεται για πόλεμο!
-
Άμυνα3 μήνες πρινΡωσσικό ΜΜΕ: Ελληνικό «μπλόκο» στην απαίτηση για Patriot – Πώς γνωρίζει το Κίεβο απόρρητα στοιχεία για τους πυραύλους μας;
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πρινΠακιστανός με καναδική υπηκοότητα ο υπαίτιος της πυρκαγιάς στον Έβρο! Πιθανόν να μετέφερε μετανάστες
-
GEOPOLITICO1 μήνα πρινΤο διέρρευσε ο Παπαχελάς! Έφεραν τον Καλίν στο Μαξίμου – Τί συζήτησε με τον Μητσοτάκη;
-
Αναλύσεις1 μήνα πρινΚαραγκιούλ: «Αν Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ επιτεθούν στην Τουρκία, ο χάρτης του Αιγαίου θα αλλάξει»
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πρινΞέσπασμα της μητέρας της Μυρτούς για την υπόθεση Τζαβέντ Ασλάμ: «Δεν ξεχνώ ποτέ» – «Δήμαρχος των Πακιστανών ο Δούκας»
-
GEOPOLITICO3 εβδομάδες πρινΤί λέει Τούρκος δημοσιογράφος για Σάββα Καλεντερίδη; «Έκανε πολύ καλά τη δουλειά του για τη χώρα του – Δεν μπορούσε να τον στριμώξει η ΜİΤ»
-
Αναλύσεις3 μήνες πρινΕάν η Τουρκία απορρίψει τη συμφωνία αποχώρησης από την Κύπρο θα απομακρυνθεί δια της βίας