Σκληρή κριτική στις ευρωπαϊκές επιλογές για την Ουκρανία, προειδοποιήσεις για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου και ανησυχία για την τουρκική διείσδυση στην ανατολική Λιβύη περιλαμβάνει η ανάλυση του Σταύρου Καλεντερίδη. Στο επίκεντρο θέτει το οικονομικό βάρος για τους Ευρωπαίους πολίτες και το ερώτημα εάν το Κίεβο μπορεί να έρθει σε αντιπαράθεση με την Ουάσιγκτον, διατηρώντας τη βοήθεια που χρειάζεται.

Το κόστος της συνέχισης του πολέμου στην Ουκρανία και οι αντιθέσεις στο δυτικό στρατόπεδο βρέθηκαν στο επίκεντρο της ζωντανής ανάλυσης του Σταύρου Καλεντερίδη. Ο αναλυτής συνέδεσε τη συζήτηση για τη χρηματοδότηση του Κιέβου με τις ευρωπαϊκές δημοσιονομικές προτεραιότητες, υποστηρίζοντας ότι οι αποφάσεις για νέα κονδύλια έχουν συνέπειες στις υποδομές, στην ανάπτυξη και στην καθημερινότητα των πολιτών.

Παράλληλα, έστρεψε την προσοχή στην Ανατολική Μεσόγειο. Για τον ίδιο, η πορεία της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου και οι επαφές της Άγκυρας με την ανατολική Λιβύη αποτελούν δύο μέτωπα που απαιτούν ενεργή ελληνική διπλωματική παρουσία.

Νέα δισεκατομμύρια και ο λογαριασμός στους Ευρωπαίους

Ο Καλεντερίδης αναφέρθηκε σε πρόσθετες χρηματοδοτικές ανάγκες της Ουκρανίας, επικαλούμενος συζήτηση για ακόμη 70 δισ. ευρώ πέραν πακέτου 90 δισ. ευρώ. Αντιμετώπισε τα ποσά αυτά ως ένδειξη ότι οι ευρωπαϊκές δεσμεύσεις διευρύνονται, χωρίς να έχει παρουσιαστεί, κατά την εκτίμησή του, πειστική προοπτική τερματισμού του πολέμου.

Το ερώτημα που έθεσε αφορά την προέλευση των χρημάτων και τις δαπάνες που ενδεχομένως θα περιοριστούν για να εξασφαλιστούν. Στο πλαίσιο αυτό, επικαλέστηκε λιθουανικές ανησυχίες για τη χρηματοδότηση υποδομών, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τον σιδηροδρομικό άξονα Rail Baltica.

Κατά την προσέγγισή του, ακόμη και κυβερνήσεις που υποστηρίζουν το Κίεβο βρίσκονται αντιμέτωπες με τις εθνικές τους ανάγκες όταν η συζήτηση φτάνει στην κατανομή των ευρωπαϊκών πόρων. Ειδική αναφορά έκανε στη στάση του Αντρέι Μπάμπις, τον οποίο παρουσίασε ως αντίθετο στην ανάληψη πρόσθετων εγγυήσεων για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας.

Η κριτική του επικεντρώθηκε και στον μακροπρόθεσμο δανεισμό: υποστήριξε ότι οι σημερινές δεσμεύσεις μεταφέρουν βάρη στις επόμενες γενιές, ενώ οι ευρωπαϊκές κοινωνίες αντιμετωπίζουν ήδη πιεστικές οικονομικές ανάγκες.

Η διαμάχη για τα παγωμένα ρωσικά κεφάλαια

Ξεχωριστή θέση στην ανάλυση είχε η αξιοποίηση των δεσμευμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων. Ο Καλεντερίδης εξέφρασε έντονη αντίθεση στη διοχέτευσή τους προς το Κίεβο, διατυπώνοντας τη θέση ότι μια τέτοια επιλογή δημιουργεί σοβαρό προηγούμενο.

Στάθηκε στις επιφυλάξεις που απέδωσε στη βελγική πλευρά και στον ρόλο της Euroclear. Παρουσίασε τη διαφωνία ως ουσιαστικό ζήτημα για τον τρόπο χρηματοδότησης του πολέμου και για τις ευθύνες που θα αναλάβουν τα ευρωπαϊκά κράτη.

Στην ίδια συζήτηση ενέταξε τη δήλωση που απέδωσε στον Βολοντίμιρ Ζελένσκι για ενδεχόμενη μετακίνηση 20 εκατομμυρίων Ουκρανών προς την Ευρώπη σε περίπτωση ήττας. Ο αναλυτής ερμήνευσε την προειδοποίηση ως μέσο πίεσης προς τους Ευρωπαίους, ώστε να συνεχιστεί η οικονομική και στρατιωτική υποστήριξη.

Αμφισβήτησε, επίσης, τη δυνατότητα της Ρωσίας να καταλάβει και να ελέγξει ολόκληρη την Ουκρανία, επικαλούμενος τις στρατιωτικές απαιτήσεις της κατοχής μεγάλων αστικών κέντρων. Πρόκειται για τη δική του εκτίμηση ως προς την πιθανή εξέλιξη του πολέμου.

Με ποιες πλάτες συγκρούεται με τον Τραμπ;

Ο Καλεντερίδης έδωσε ιδιαίτερο βάρος στις διαφωνίες για τα ουκρανικά πλήγματα κατά ρωσικών ενεργειακών εγκαταστάσεων.

Όπως ανέφερε, ο Ντόναλντ Τραμπ αντιμετωπίζει τέτοιες επιθέσεις ως παράγοντα επιβάρυνσης των διεθνών τιμών ενέργειας, ενώ ο Φρίντριχ Μερτς υποστηρίζει το δικαίωμα της Ουκρανίας να πλήττει στόχους που συνδέονται με τη ρωσική πολεμική ικανότητα.

Ο αναλυτής διέκρινε διαφορετικές προτεραιότητες μεταξύ Ουάσιγκτον και ευρωπαϊκών κυβερνήσεων. Εκτίμησε ότι το Κίεβο αντλεί πολιτική στήριξη από τη Βρετανία και τη Γερμανία, αμφισβήτησε όμως κατά πόσον αυτή μπορεί να αναπληρώσει την αμερικανική συνδρομή.

Συνέδεσε το ζήτημα με τις ανάγκες της ουκρανικής αεράμυνας και τις ελλείψεις αναχαιτιστικών πυραύλων που, όπως ανέφερε επικαλούμενος δημοσιεύματα, περιορίζουν τις δυνατότητές της.

Η βασική του εκτίμηση ήταν ότι η αντιπαράθεση με την αμερικανική ηγεσία ενέχει μεγάλο στρατηγικό κίνδυνο για τον Ζελένσκι, καθώς η ευρωπαϊκή πολιτική υποστήριξη δεν εξασφαλίζει αυτομάτως την κάλυψη των στρατιωτικών αναγκών της χώρας.

Το καλώδιο και ο κίνδυνος τουρκικής εμπλοκής

Στα ελληνοτουρκικά, ο Καλεντερίδης εξέφρασε ανησυχία για το ενδεχόμενο να δημιουργηθεί διαδικασία συνεννόησης με την Άγκυρα για τις έρευνες της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου.

Με αφορμή αναφορές σε αίτημα της Nexans προς τη Λευκωσία, διατύπωσε τον φόβο ότι θα μπορούσε να ανοίξει ο δρόμος για αντίστοιχη προσέγγιση προς την τουρκική πλευρά. Το παρουσίασε ως κίνδυνο που παρακολουθεί, χωρίς να αναφέρει ότι έχει ήδη υποβληθεί τέτοιο αίτημα προς την Τουρκία.

Επικαλέστηκε τουρκικά δημοσιεύματα για τις διεκδικήσεις της Άγκυρας στην περιοχή και άσκησε κριτική στις ελληνικές κυβερνήσεις για την απουσία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών με την Κυπριακή Δημοκρατία.

Κατά την εκτίμησή του, η στάση της Γαλλίας θα επηρεάσει καθοριστικά την εξέλιξη του έργου, καθώς το ζητούμενο είναι εάν οι τουρκικές απαιτήσεις θα αποκτήσουν πρακτικό βάρος στη διαδικασία των ερευνών.

Η Άγκυρα απλώνει επιρροή στη Λιβύη

Για τη Λιβύη, ο αναλυτής αναφέρθηκε σε πολιτικές εξελίξεις στο ανατολικό τμήμα της χώρας και σε τουρκικές πιέσεις προς το περιβάλλον Χαφτάρ για την προώθηση του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Εκτίμησε ότι οι επαφές της Άγκυρας με τον Σαντάμ Χαφτάρ απαιτούν στενή παρακολούθηση από την Αθήνα. Υπογράμμισε ότι η Ελλάδα χρειάζεται δική της διπλωματική δράση, καθώς η στάση τρίτων χωρών καθορίζεται από τα δικά τους συμφέροντα.

Στο μεταναστευτικό, τέλος, σχολίασε τις συζητήσεις που περιέγραψε για αυστηρότερη ευρωπαϊκή πολιτική, έλεγχο των συνόρων και επιστροφές. Τις αξιολόγησε ως ένδειξη αλλαγής προσανατολισμού, διατηρώντας επιφυλάξεις για την επάρκεια των μέτρων.

Το κοινό νήμα της παρέμβασής του ήταν το κόστος των πολιτικών αποφάσεων: ποιος το αναλαμβάνει στην Ευρώπη και με ποια στρατηγική προετοιμάζεται η Ελλάδα για τις πιέσεις στην περιοχή της.

Γράφει ο Μανώλης Σκούληκας

Έχουμε επανειλημμένα ονομάσει τη σοβούσα παγκόσμια αναμέτρηση μεταξύ Κίνας και ΗΠΑ ως τον «Πόλεμο των Δρόμων» καθώς η κυρίως οικονομική άμιλλα τους εξαρτάται πρωτίστως από τη ροή πρωτογενών και δευτερογενών αγαθών στα πλαίσια του παγκόσμιου εμπορίου.

Σε αυτά ακριβώς τα πλαίσια κονταροχτυπιούνται οι αντίπαλοι διάδρομοι BRI (Belt and Road Initiative) και IMEC (India-Middle East-Europe Corridor). Δεδομένου ότι ο πόλεμος της Ουκρανίας έθεσε, επ’ αορίστω, σε ακινησία το βόρειο τμήμα του Κινεζικού Δρόμου του Μεταξιού» (BRI) λόγω των κυρώσεων στη Ρωσία, οι Κινέζοι ετοιμάζονται να ενεργοποιήσουν την «κερκόπορτα» της Ευρώπης μέσω του «Μεσαίου Διαδρόμου» που περνά από την Κασπία θάλασσα και φτάνει στον πολυπόθητο στόχο του, την πλούσια αγορά της Ευρώπης, μέσω Αζερμπαϊτζάν και Τουρκίας. Αντιστοίχως, η ρευστή κατάσταση στη Μέση Ανατολή αναστέλλει προσωρινώς, αλλά επίσης επ’ αορίστω, την ενεργοποίηση του IMEC, οπότε οι ΗΠΑ προσπαθούν να βρουν ένα τρόπο να αποτρέψουν μια πιθανή ενεργειακή επανένωση της Ευρώπης με τη Ρωσία, ιδιαιτέρως μετά το επερχόμενο τέλος του Ρωσο-Ουκρανικού πολέμου. Σε αυτά τα πλαίσια ενεργοποιείται ο λεγόμενος «Κάθετος Διάδρομος Ενέργειας» (Vertical Energy Corridor) που θα ενώνει την Αλεξανδρούπολη με όλες τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.

Αν και η αποπομπή της πρέσβειρας Γκιλφόιλ μπορεί να αποτελέσει μια πρόσκαιρη τροχοπέδη στην εξέλιξη του, ο Διάδρομος είναι απαίτηση της Αμερικής και οι Ελληνικές κυβερνήσεις των τελευταίων δεκαετιών τουλάχιστον, έχουν επανειλημμένα δηλώσει την τυφλή υποταγή τους στα κελεύσματα των ΗΠΑ, με μόνη ίσως τραγική εξαίρεση των Κώστα Καραμανλή το νεότερο. Όμως οι αυξημένες ενεργειακές ανάγκες της κούρσας για την Προηγμένη Τεχνητή Νοημοσύνη δεν εγγυώνται τη συνεχή ροή του αμερικανικού σχιστολιθικού υδρογονάθρακα. Έτσι η μελλοντική παροχή ενέργειας στην περιοχή προβλέπεται να είναι από τις εξορύξεις στην λεκάνη της Ανατολικής Μεσογείου, μια τοποθεσία που εγγυάται και την παράκαμψη των επισφαλέστατων πλέον στενών του Περσικού Κόλπου και της Ερυθράς Θάλασσας. Όμως η εκφοβιστική πολιτική της Τουρκίας, που εξυπηρετεί και τα συμφέροντα της Κίνας, κατά της Ελλάδας και της Κύπρου έχει παγώσει κάθε ενέργεια και μόνο η πίεση των ΗΠΑ έχει πλέον πριμοδοτήσει την έξωθεν πρόσφατη μεταμόσχευση γενναιότητας στην ελληνόφωνη κυβέρνηση.

Το καίριο λοιπόν διακύβευμα της Τουρκίας, ως δάκτυλος των Ευρασιατικών Δυνάμεων, είναι να αποτρέψει αρχικά την ενεργειακή διασύνδεση της Ελλάδας και της Κύπρου με το Ισραήλ και κατόπιν να αμφισβητήσει στρατιωτικά τις ΑΟΖ της Ανατολικής Μεσογείου ώστε να αποτρέψει τις γεωτρήσεις από ιδιωτικές εταιρείες, λόγω αυξημένης επισφάλειας. Μέχρι στιγμής φαίνεται να το έχει καταφέρει καθώς μια σωρεία ελληνόφωνων κυβερνήσεων επεδίωξαν τα «ήρεμα νερά» μέχρι το τέλος της εκλογικής περιόδου με μια σειρά ανεπαίσχυντων υποχωρήσεων. Τώρα μάλιστα είμαστε σε τέτοιο επίπεδο προωθήσεως των Τούρκων που η υποχώρησή τους θα τους εξευτέλιζε σε τέτοιο σημείο που κάνει ένα θερμό επεισόδιο πολύ πιθανό. Αυτά είναι τα επίχειρα της υποχωρητικότητας και του ενδοτισμού. Το κόστος όμως δεν θα το πληρώσουν οι μίσθαρνοι συστημικοί απόγονοι των κοτζαμπάσηδων αλλά ο ελληνικός λαός.

Παράλληλα με το μεγάλο ρίσκο ενός θερμού επεισοδίου από το οποίο θα βγει ταπεινωμένη, η Τουρκία έχει πρόσφατα αναγκαστεί να έρθει σε πολιτιστική και θρησκευτική αντιπαράθεση με τον κλειδόλιθο του Μεσαίου διαδρόμου-το Αζερμπαϊτζάν. Η παρεμβατική πολιτική της σε εθνολογικά και θρησκευτικά ζητήματα που η όμορη χώρα επιλύει κοσμικά, την έχει φέρει σε έντονη αντιπαράθεση μαζί της και η στενή σχέση των Αζέρων με τους νέους ορκισμένους άσπονδους εχθρούς τους, τους Ισραηλινούς, τους καθιστά την επίλυση της εξισώσεως ιδιαζόντως δύσκολη, καθώς οι Αζέροι δεν εξαρτώνται πλέον αποκλειστικά από τους Τούρκους, αφού έχουν γίνει σοβαρές προσεγγίσεις στη χώρα από το Δυτικό άρμα.

Επιπλέον, η πρόσφατη κραυγαλέα επίδειξη αφερεγγυότητας με την Συμφωνία της Μέκκας, καθιστά πλέον την Τουρκία κάθε άλλο από την πάλαι ποτέ πολύφερνη νύφη στη ευρωπαϊκή και αμερικανική παράλογα εξιδανικευτική φαντασία.

Για τον κίνδυνο δημιουργίας προηγουμένου εις βάρος των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων προειδοποίησε ο Ιωάννης Μάζης, εφόσον η γαλλική εταιρεία απευθυνθεί στην Τουρκία για άδεια σχετικά με το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου. Η αιχμηρή κριτική στην Αθήνα και οι εκτιμήσεις του για την ευρωπαϊκή πολιτική στο Ουκρανικό.

Αυστηρή προειδοποίηση για τους χειρισμούς γύρω από την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου απηύθυνε ο καθηγητής Οικονομικής Γεωγραφίας και Γεωπολιτικής Θεωρίας, Ιωάννης Μάζης, μιλώντας στην τηλεόραση της «Ναυτεμπορικής». Στο επίκεντρο της παρέμβασής του βρέθηκε το ενδεχόμενο να αναζητηθεί τουρκική άδεια μέσω της γαλλικής εταιρείας που εμπλέκεται στο έργο, με την ελληνική πλευρά να περιορίζεται στις δικές της διοικητικές ενέργειες.

Ο καθηγητής ξεκαθάρισε εξαρχής ότι σχολιάζει όσα προκύπτουν από τα σχετικά ρεπορτάζ, υπό την παραδοχή ότι αυτά έχουν βάση. Με αυτή την επισήμανση, χαρακτήρισε «ποντιοπιλατική» τη στάση που, κατά την εκτίμησή του, διαμορφώνεται: η Αθήνα να εγκρίνει τις απαραίτητες αιτήσεις, να δεχθεί τα σκάφη, να ενεργοποιήσει το Λιμενικό εντός των εθνικών χωρικών υδάτων και να εκδώσει NAVTEX, αφήνοντας όμως αναπάντητο το κρίσιμο ερώτημα για τη συνέχεια των εργασιών πέραν αυτών.

Το κρίσιμο σημείο πίσω από τα «διεθνή ύδατα»

Ο Ιωάννης Μάζης επέμεινε στη διάκριση ανάμεσα στα ύδατα και στον βυθό, υποστηρίζοντας ότι η αναφορά σε «διεθνή ύδατα» δεν μπορεί να χρησιμοποιείται για να παρακάμπτεται η συζήτηση περί ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Όπως ανέφερε, στην περιοχή στην οποία αναφερόταν η ανάλυσή του, κάτω από τα διεθνή ύδατα βρίσκονται ελληνική υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ, συνδέοντας την τοποθέτησή του με την οριοθέτηση μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου. Κατά συνέπεια, υποστήριξε, η συζήτηση για την έρευνα και την όδευση του καλωδίου δεν εξαντλείται στην επιφάνεια της θάλασσας.

Σχολιάζοντας τις διαβεβαιώσεις ότι δεν θα ζητηθεί άδεια τρίτης χώρας, έδωσε ιδιαίτερο βάρος στη διατύπωση περί εθνικών χωρικών υδάτων. Σύμφωνα με την ανάγνωσή του, αυτός ο περιορισμός αφήνει ανοικτό το ουσιαστικό ζήτημα για τα υπόλοιπα τμήματα της διαδρομής.

Η ευθύνη δεν μεταφέρεται στην εταιρεία

Η βασική ένσταση του καθηγητή αφορά το ενδεχόμενο η γαλλική εταιρεία να προχωρήσει σε δικές της συνεννοήσεις με την Άγκυρα και η ελληνική πλευρά να εμφανιστεί στη συνέχεια ως μη εμπλεκόμενη.

Ο ίδιος απέρριψε αυτή τη λογική, υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα, ως η πλευρά που κατά την τοποθέτησή του διευθύνει το έργο, οφείλει να καθορίζει τους όρους υπό τους οποίους ενεργούν οι ανάδοχοι και οι υπεργολάβοι. Δεν μπορεί, όπως τόνισε, να επικαλείται άγνοια για τις ενέργειές τους όταν αυτές ενδέχεται να επηρεάζουν εθνικά συμφέροντα.

Στο ίδιο πλαίσιο ζήτησε να επιβάλλονται οι αναγκαίες εθνικές ρήτρες και να υπάρχει έλεγχος των κινήσεων των εταιρειών που συμμετέχουν στην υλοποίηση του έργου. Η τεχνική ολοκλήρωση της διασύνδεσης, κατά την προσέγγισή του, δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τις πολιτικές συνέπειες του τρόπου με τον οποίο θα πραγματοποιηθεί.

Προειδοποίηση για προηγούμενο με διάρκεια

Η πλέον αιχμηρή προειδοποίησή του ήταν ότι μια ενδεχόμενη αποδοχή τουρκικής αδειοδότησης δεν θα αποτελούσε μια μεμονωμένη διευθέτηση χωρίς συνέχεια.

Κατά την εκτίμησή του, εάν η γαλλική πλευρά ζητήσει άδεια και η ελληνική διαχείριση του έργου ανεχθεί αυτή την ενέργεια, η σχετική αλληλογραφία θα μπορούσε να αξιοποιηθεί από την Τουρκία σε μελλοντικές διμερείς συνομιλίες, σε διεθνή φόρα ή ακόμη και σε ενδεχόμενη διαιτητική διαδικασία.

Το ζήτημα, επομένως, όπως το έθεσε, υπερβαίνει την άμεση εκτέλεση των εργασιών. Αφορά το προηγούμενο που μπορεί να δημιουργηθεί και το επιχείρημα που ενδέχεται να αποκτήσει η Άγκυρα για τις επόμενες διεκδικήσεις της.

Κριτική στην Ευρώπη για την Ουκρανία

Στο δεύτερο μέρος της παρέμβασής του, ο Ιωάννης Μάζης άσκησε έντονη κριτική στην ευρωπαϊκή πολιτική για τον πόλεμο στην Ουκρανία. Συνέδεσε την οικονομική δυσπραγία και τις πολιτικές πιέσεις σε ευρωπαϊκά κράτη με το κόστος του πολέμου και τις δυσκολίες στην προμήθεια ενέργειας.

Υποστήριξε ότι η συνέχιση αυτής της κατάστασης απειλεί την αντοχή των πολιτικών συστημάτων και επέκρινε τις ευρωπαϊκές ηγεσίες για επιμονή σε μια πολιτική την οποία χαρακτήρισε αδιέξοδη, την ώρα που, κατά την εκτίμησή του, οι Ηνωμένες Πολιτείες μεταβάλλουν πορεία.

Παράλληλα, αμφισβήτησε το σενάριο μιας ρωσικής εκστρατείας για την κατάκτηση ολόκληρης της Ευρώπης. Ζήτησε επίσης τη διεξαγωγή εκλογών στην Ουκρανία και αναφέρθηκε σε υποθέσεις σκανδάλων και παραιτήσεις συνεργατών του Βολοντίμιρ Ζελένσκι, εντάσσοντάς τες στην κριτική του προς την ουκρανική ηγεσία.