Η Άγκυρα ξεκαθαρίζει προς τους συνομιλητές της, ότι σε σχέση με το Κυπριακό δεν αποδέχεται οτιδήποτε ανατρέπει τις «πραγματικότητες» στην Κύπρο, τα τετελεσμένα που επέβαλε δηλαδή η εισβολή, ενώ παράλληλα διαμηνύει ότι θα αποτρέψει ενέργειες που επηρεάζουν τα «δικαιώματα» της στο Αιγαίο κι άλλες περιοχές. Στην εξίσωση και η εντεινόμενη προσπάθεια αναβάθμισης της αποσχιστικής οντότητας.

Είναι πρόδηλο ότι η κατοχική πλευρά εντάσσει το πακέτο Κυπριακό- ελλαδοτουρκικά, στο ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο των επιδιώξεων της, θεωρώντας το ως βασικό πυλώνα προώθησης και υλοποίησης των σχεδιασμών της. Είναι σαφές ότι, διά της Ελλάδος και της Κύπρου, προωθεί επεκτατικές στρατηγικές. Θεωρεί, δηλαδή, τον έλεγχο τους, απαραίτητη προϋπόθεση για υλοποίηση των σχεδίων της.

Η Άγκυρα διατυπώνει συνήθως μια επαναλαμβανόμενη θέση σε σχέση με το Κυπριακό. Ότι αποδέχεται να υπάρξει διάλογος, ακόμη και Πενταμερή. Την ίδια, όμως, ώρα υποδεικνύει ότι συζητά μόνο στη βάση των όρων για κυριαρχική ισότητα και ίσο διεθνές καθεστώς. Δηλαδή, δυο κράτη.

Στο πλαίσιο της διαχρονικής επιδίωξης για αναβάθμιση της αποσχιστικής οντότητας, της πολιτικής για λύση δυο κρατών, η Άγκυρα, επιστρατεύοντας υπόγειες τακτικές κινήσεις, προσκάλεσε τον εγκάθετο της στα κατεχόμενα, Τουφάν Έρχιουρμαν, για να συμμετάσχει στη Σύνοδο Κορυφής για το Κλίμα ( COP 31) των Ηνωμένων Εθνών, που φιλοξενεί η  Τουρκία, τον Νοέμβριο.Όπως είναι γνωστό, μετά από πολλές προσπάθειες, διαβήματα, παρεμβάσεις, η Τουρκία αναγκάσθηκε να προσκαλέσει- ως όφειλε- τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη στη διεθνή αυτή σύναξη. Κι αυτό ενώ είχε ήδη- από τον Ιούλιο- «προσκαλέσει» και τον Έρχιουρμαν.

Τρίτο, η  Τουρκία έστειλε το ερευνητικό σκάφος  «Όρουτς Ρέις» στη θαλάσσια περιοχή της κατεχόμενης Κερύνειας, συνοδεύμενο από πολεμικό πλοίο για το έργο κατασκευής υποθαλάσσιου αγωγού μεταφοράς φυσικού αερίου διπλής κατεύθυνσης Τουρκίας- κατεχόμενων.  Η κίνηση αυτή θεωρείται αντιπερισπασμός στους ενεργειακούς σχεδιασμούς της Κυπριακής Δημοκρατίας στην περιοχή, όπως και της Ελλάδας. Το έργο, όπως κι αυτό με τη μεταφορά νερού, έχει και δεύτερη ανάγνωση. Αφορά το σχεδιασμό της κατοχικής δύναμης για προσάρτηση των κατεχομένων. Είναι το λεγόμενο Σχέδιο Β, το οποίο ενίοτε λειτουργεί ως το βασικό πλάνο.

Τέταρτο, επί του εδάφους, η Άγκυρα προβαίνει σε ενέργειες επιβολής τετελεσμένων. Κι αυτό γίνεται στη νεκρή ζώνη. Με την προέλαση θέσεων του Αττίλα και την τοποθέτηση σημαίας της κατοχικής δύναμης. Τα περιστατικά αυτά πυκνώνουν.

Τα ευρωτουρκικά

Η Άγκυρα δηλώνει ότι επιδιώκει αναθέρμανση των σχέσεων της με την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά δεν κάνει βήματα προσέγγισης. Επιχειρεί να μην υπάρξει διασύνδεση με το Κυπριακό, αν και το ζήτημα τούτο το βρίσκει συνεχώς μπροστά της. Άλλωστε, υπάρχουν πολλά τουρκικά αιτήματα προς την Ε.Ε., που μπορούν εκ των πραγμάτων να διασυνδεθούν και να δημιουργήσουν συνθήκες για συνεργασία. Αυτός είναι ο στόχος της Κομισιόν, που θέτει συνεχώς το Κυπριακό, ωστόσο μέχρι τώρα η Άγκυρα δεν συνεργάζεται.

Ο απεσταλμένος της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Κυπριακό, Ραφαέλε Φίτο, ο οποίος είναι Εκτελεστικός Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη Συνοχή και τις Μεταρρυθμίσεις, προγραμματίζει ταξίδι στην Άγκυρα για το Κυπριακό. Δεν έχουν ακόμη διευθετηθεί ημερομηνίες, αλλά αναμένεται ότι σύντομα θα πραγματοποιηθεί.

Το κρίσιμο, όμως, είναι ότι μετά από συνεννόηση με τον Γ.Γ. του ΟΗΕ, θα υπάρξει προσεχώς συνάντηση της Ε.Ε. με την Τουρκία, στο υψηλότερο επίπεδο. Δηλαδή του Ερντογάν με τον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα. Σε αυτή τη συνάντηση θα κριθούν πολλά καθότι, η Ένωση θα ζητήσει από την Άγκυρα να ξεκαθαρίσει τις προθέσεις της στο Κυπριακό, αλλά και τα ευρωτουρκικά.

Θα προηγηθεί, ωστόσο, ταξίδι του Τούρκου ΥΠΕΞ, Χακάν Φιντάν, στις Βρυξέλλες για επαφές με την κυβέρνηση του Βελγίου και κατά πάσα πιθανότητα θα συναντηθεί με τον Πρόεδρο του Ευρ. Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα.

Τα Ηνωμένα Έθνη

Η Προσωπική Απεσταλμένη Γ.Γ. του ΟΗΕ στο Κυπριακό, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, προετοιμάζει την κάθοδο της στην περιοχή, σε μια από τις τελευταίες προσπάθειες της πριν ολοκληρώσει την αποστολή της. Εάν πετύχει πρόοδο, τότε θα έχει πιθανότητες το συμβόλαιο της με τον Διεθνή Οργανισμό να ανανεωθεί από τον νέο Γενικό Γραμματέα. Προφανώς και γνωρίζει πως δεν διαφαίνονται σήμερα προοπτικές, πλην όμως οι οδηγίες που έχει από τον Αντόνιο Γκουτέρες είναι να εξαντλήσει όλα τα χρονικά περιθώρια μέχρι το Δεκέμβριο, αξιοποιώντας όλες τις πιθανότητες.

Τα Ηνωμένα Έθνη έχουν, ως γνωστό, ετοιμάσει το έγγραφο των συγκλίσεων, το οποίο κινδυνεύει να παραμένει στα αζήτητα. Κι αυτό γιατί η τουρκική πλευρά δεν θέλει να κατατεθεί και τα Ηνωμένα Έθνη προσαρμοζόμενα σε αυτό, δηλώνουν ότι θα πράξουν τούτο με την έναρξη διαπραγματεύσεων.

Η Λευκωσία

Η Κυπριακή Δημοκρατία, αν και βάλλεται πανταχόθεν ( και εκ των έσω), έχει αναλάβει πολλές πρωτοβουλίες για να προχωρήσει η προσπάθεια. Οι ιδέες που προωθούνται δίνουν διεξόδους, τόσο στα Ηνωμένα Έθνη, σε διαδικαστικό επίπεδο, αλλά και στον Τουφάν Έρχιουρμαν, παρόλο που είναι προφανές ότι δεν μπορεί να κάνει βήμα χωρίς την έγκριση της Τουρκίας.

Δεν φαίνεται να κάνει πίσω η Τουρκία

Οι τελευταίες εξελίξεις στο πεδίο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης- Κύπρου, δρομολογούν  πορεία υλοποίησης του έργου μετά από πολλά χρόνια. Η γαλλική εταιρεία NEXANS υπέβαλε αίτημα προς το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών, για να προχωρήσουν οι διαδικασίες έκδοσης NAVTEX. Αυτό σηματοδοτεί την επανέναρξη  επανέναρξη των ερευνών για την πόντιση του καλωδίου. Εκείνο που δοκιμασθεί πλέον επί του πεδίου είναι η αντίδραση της Άγκυρας. Σύμφωνα με πληροφορίες, η Τουρκία δεν πρόκειται να κάνει πίσω και το ερώτημα είναι κατά πόσο η γαλλική πλευρά έχει προβεί σε συνεννοήσεις με την τουρκική πλευρά. Ή ακόμη κατά πόσο υπάρχει συνεννόηση της Ουάσιγκτον με την Άγκυρα. Οι δυο NAVTEX, που εκδόθηκαν από την Τουρκία την περασμένη Παρασκευή, επιβεβαιώνει προθέσεις για αμφισβήτηση των περιοχών, από τις οποίες θα περάσει το καλώδιο.

Το χρήμα, «το αίμα που δεν γίνεται νερό» και οι σχέσεις Τουρκίας και Αζερμπαϊτζάν

Το αίμα νερό δεν γίνεται, αλλά το χρήμα είναι πάνω από όλα. Οι σχέσεις Τουρκίας και Αζερπαίτζάν διανύουν περίοδο κρίσης, αλλά δεν αναμένεται ότι στο τέλος θα διαταραχθούν σε βαθμό ρήξης.  «Τριβές» παρατηρούνται σχετικά με τα τιμολόγια του αγωγού. Η τουρκική Botaş και η αζερική SOCAR βρέθηκαν αντιμέτωπες με εμπορικό αδιέξοδο όσον αφορά τις προτεινόμενες αυξήσεις τελών για τη διέλευση μέσω του Αγωγού Φυσικού Αερίου (TANAP). Το Μπακού επιδιώκει απευθείας μακροπρόθεσμες πωλήσεις με βάση τις ευρωπαϊκές τιμές αναφοράς, ενώ η Άγκυρα πιέζει για την απόκτηση δικαιωμάτων επανεξαγωγής, ώστε να λειτουργήσει ως περιφερειακός κόμβος φυσικού αερίου. Όπως σημειώνεται, παρά τη συμμαχία, που πολλές φορές περιγράφεται με το «ένα έθνος, δύο κράτη», υπάρχουν «συγκρούσεις» οικονομικού χαρακτήρα.

Πρόσφατα καταγράφηκε μια ακόμη διαφωνία. Κι αυτή ξεκίνησε με αφορμή τους περιορισμούς στη χρήση της ισλαμικής μαντίλας στα σχολεία του Αζερμπαϊτζάν. Πολλοί είναι εκείνοι που θεωρούν ότι αφορμή είναι οι σχέσεις του Μπακού με το Ισραήλ. Σύμφωνα με το Euronews, το κυβερνών κόμμα Νέο Αζερμπαϊτζάν (YAP) εξέδωσε στις 13 Οκτωβρίου επίσημη ανακοίνωση εναντίον του Οκτάι Σαράλ, ανώτατου συμβούλου του Ερντογάν, και βουλευτών του AKP, για παρεμβάσεις τους σε σχέση με την μαντήλα. Το κόμμα του Αλίγιεφ κάλεσε το AKP να σεβαστεί την κυριαρχία του Αζερμπαϊτζάν.

Σε όλα αυτά μπορούν να ενταχθούν και τα μουρμουρητά για την επίσκεψη του Ισραηλινού προέδρου Ισαάκ Χέρτσογκ στο Μπακού στις 14 Οκτωβρίου, στο πλαίσιο της συνόδου της Διάσκεψης για την Αλληλεπίδραση και τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης στην Ασία (CICA). Είναι σαφές πως η Άγκυρα ενοχλείται από τη στρατηγική συνεργασία Αζερμπαϊτζάν και Ισραήλ, πλην όμως το Μπακού δεν πρόκειται να αλλάξει σχεδιασμούς. Άλλωστε οι σχέσεις με το Ισραήλ είναι, όπως την περιγράφουν οι Αζέροι, στρατηγικής σημασίας. Στηρίζεται στην ενέργεια, στην αμυντική τεχνολογία και στη συνεργασία στον τομέα των πληροφοριών.

Αναφορικά με το Ισραήλ μπορεί να ισχυρισθεί κανείς ότι η Τουρκία συμπεριφέρεται υποκριτικά.  Ο αγωγός Μπακού–Τιφλίδα–Τσεϊχάν είναι ένα παράδειγμα. Ο αγωγός, όπως είναι γνωστό, μεταφέρει αργό πετρέλαιο προσφέροντας στο Αζερμπαϊτζάν πρόσβαση στις διεθνείς αγορές. Μέσω αυτού του αγωγού και της υποδομής, το Μπακού εξυπηρετεί το Τελ Αβίβ.

Είναι προφανές πως αν και δεν υπάρχει επίσημα ρήξη στις σχέσεις των δυο «αδελφών χωρών», διαπιστώνονται διαφωνίες, που έχουν σχέση και με την προσπάθεια της Άγκυρας να ελέγξει τα πάντα. Αυτό δεν γίνεται αποδεκτό από το Αζερμπαϊτζάν, το οποίο, ειρήσθω εν παρόδω, πολλές φορές εξυπηρετεί τουρκικές επιδιώξεις και κάνει χατίρια στην Άγκυρα σε σχέση με τα κατεχόμενα. Συνήθως με επαφές, προσκλήσεις κλπ. Τίποτε, όμως, πέραν αυτών.

Κώστας Βενιζέλος

Τουρκία – Αζερμπαϊτζάν. Η αμοιβαία δηλωμένη έννοια του «ένα έθνος, δύο κράτη» δεν είναι τόσο πιστευτή όσο ήταν παλιά. Πρόσφατα εκτιμήθηκε ότι «η αδερφοσύνη” δοκιμάζεται από τις διαμαρτυρίες υπέρ της χιτζάμπ στο Αζερμπαϊτζάν», αφού ορισμένοι Αζέροι υποψιάστηκαν ότι ορισμένες από αυτές τις διαδηλώσεις ενορχηστρώνονταν, τουλάχιστον εν μέρει, από ορισμένους Τούρκους ακτιβιστές που υπάρχουν υποψίες ότι συνδέονται με το τουρκικό κράτος.

Αυτό ακολούθησε ομιλία του Τούρκου προέδρου, ο οποίος καταδίκαζε την απαγόρευση της χιτζάμπ, χωρίς όμως να κατονομάσει χώρες, ακριβώς πριν από την εφαρμογή της νέας πολιτικής σχολικών στολών του Αζερμπαϊτζάν, την οποία ορισμένοι διοικητικοί υπάλληλοι ερμήνευσαν με αυτόν τον τρόπο.

Η προαναφερθείσα ανάλυση αξιολόγησε επίσης ότι οι στενοί δεσμοί στρατιωτικής ασφάλειας του Αζερμπαϊτζάν με το Ισραήλ διαταράσσουν την Τουρκία, καθώς το Αζερμπαϊτζάν και η Τουρκία θεωρούν επίσημα τους εαυτούς τους ως «ένα έθνος, δύο κράτη», ωστόσο το Αζερμπαϊτζάν εξακολουθεί να έχει στενές σχέσεις με τον ισραηλινό αντίπαλο της Τουρκίας μετά τα γεγονότα της 7ης Οκτωβρίου.

Αυτή η παρατήρηση πλαισιώνει τον τρόπο με τον οποίο ο Πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν Ιλχάμ Αλίγιεφ χρησιμοποίησε τον Ισραηλινό ομόλογό του Ισαάκ Χέρτζογκ για να επιτεθεί στον Ερντογάν κατά τη διάρκεια της τελευταίας συνόδου κορυφής της CICA που πραγματοποιήθηκε την περασμένη εβδομάδα στο Μπακού.

Το CICA αναφέρεται στη «Διάσκεψη για την Αλληλεπίδραση και τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης στην Ασία», η οποία είναι ένα από τα κύρια πολυμερή φόρουμ της Ασίας και φιλοξενεί συνόδους κορυφής ηγεσίας κάθε τέσσερα χρόνια.

Το Middle East Eye επιβεβαίωσε δημοσιεύματα στα τουρκικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι ο Χέρτζογκ έφτασε στο Αζερμπαϊτζάν με την εθνική αεροπορική εταιρεία του, Azerbaijan Airlines, η οποία διήλθε από τον τουρκικό εναέριο χώρο. Αυτό ερμηνεύτηκε ως το πρώτο χτύπημα του Αλίγιεφ στον Ερντογάν μέσω του Χέρτζογκ από τότε που η Τουρκία απαγόρευσε τις ισραηλινές πτήσεις στον εναέριο χώρο της.

Η δεύτερη επίπληξη εναντίον του αφορούσε το όνομα του αεροπλάνου, Shusha, το οποίο το Middle East Eye επικαλέστηκε τουρκικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να αναφέρει ότι θα μπορούσε να είναι μια σκόπιμη αναφορά στη Διακήρυξη Shusha του 2021 , η οποία επισημοποίησε ένα σύμφωνο αμοιβαίας άμυνας μεταξύ Αζερμπαϊτζάν και Τουρκίας.

Ορισμένοι Τούρκοι, επομένως, θεωρούν την πτήση του Χέρτζογκ προς το Ισραήλ με ένα αεροσκάφος του Αζερμπαϊτζάν που πήρε το όνομά του από αυτή τη συμμαχία και πέρασε τον τουρκικό εναέριο χώρο, παραβιάζοντας την απαγόρευση της Άγκυρας στις ισραηλινές πτήσεις, ως μια κατάφωρη – ακόμη και ασυγχώρητη – περιφρόνηση.

Το τελευταίο χτύπημα του Αλίγιεφ στον Ερντογάν επισημάνθηκε από το άρθρο « Turkish Century », το οποίο επέστησε την προσοχή στο πώς αυτός και η σύζυγός του μοιράστηκαν ξεχωριστά μια φωτογραφία του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν να υποκλίνεται με σεβασμό ενώ σφίγγει το χέρι του Αλίγιεφ, την οποία ερμήνευσαν ως «μια άθλια προσπάθεια προσβολής της Τουρκίας».

Άλλωστε, ο Φιντάν απεικονίζεται με τρόπο που θα μπορούσε να ερμηνευτεί ως ένδειξη σεβασμού προς τον Αλίγιεφ, αλλά ο Αλίγιεφ θα μπορούσε «εύλογα να αρνηθεί» ότι πρόκειται για προσβολή αν αμφισβητηθεί και να κατηγορήσει έναν διαχειριστή μέσων κοινωνικής δικτύωσης, αν πιεστεί.

Ως λιγότερο ερεθιστικό και περισσότερο μήνυμα, η φωτογραφία του Αλίγιεφ από την κατ’ ιδίαν συνάντησή του με τον Φιντάν τους δείχνει ψυχρά να αντικατοπτρίζουν ο ένας τη στάση του άλλου στις καρέκλες τους, ενώ η φωτογραφία της κατ’ ιδίαν συνάντησής του με τον Χέρτζογκ τους δείχνει ενεργά εμπλεκόμενους σε μια φιλική συζήτηση.

Αυτή η αντίθεση δείχνει πόσο άβολα έχει γίνει ο Αλίγιεφ με την Τουρκία εν μέσω των διαμαρτυριών υπέρ της χιτζάμπ, τις οποίες ορισμένοι Αζέροι αποδίδουν σε Τούρκους ακτιβιστές που συνδέονται με το τουρκικό κράτος, ενώ παράλληλα δείχνει πόσο άνετα νιώθει με το Ισραήλ παρά την έντονη αντιπαλότητά του με την Τουρκία.

Επιστρέφοντας στο πώς ο Αλίγιεφ χρησιμοποίησε τον Χέρτζογκ για να χτυπήσει τον Ερντογάν τρεις φορές σε μια εκδήλωση, είναι σαφές ότι είναι εξαιρετικά δυσαρεστημένος μαζί του και θέλει να το μάθει όλος ο κόσμος. Από την τουρκική οπτική γωνία, ωστόσο, ο Αλίγιεφ μπορεί να έχει ξεπεράσει μια κόκκινη γραμμή.

Αντί οι ακτιβιστές του (είτε συνδέονται πραγματικά με το τουρκικό κράτος είτε μόνο υπάρχουν υποψίες ότι συνδέονται) να μειώσουν την εκστρατεία τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εναντίον του Αζερμπαϊτζάν και του ίδιου προσωπικά, μπορεί να την εντείνουν προκλητικά, καίγοντας έτσι τα τελευταία νήματα αδελφοσύνης μεταξύ τους.

Defence-point.gr