Στις 26 Σεπτεμβρίου του 2022 ισχυρές εκρήξεις στον βυθό της Βαλτικής Θάλασσας προκάλεσαν σοβαρές ζημιές στους αγωγούς Nord Stream. κοντά στο νησί Μπόρνχολμ της Δανίας.

Τρεις από τις τέσσερις γραμμές των δύο αγωγών υπέστησαν ζημιές, ενώ τεράστιες ποσότητες φυσικού αερίου διέρρευσαν στη θάλασσα. Το περιστατικό αντιμετωπίστηκε ως πράξη δολιοφθοράς, προκαλώντας διεθνή αναστάτωση και εντείνοντας τις υποψίες για μια επιχείρηση με σοβαρές γεωπολιτικές προεκτάσεις. Οι αγωγοί αποτελούσαν κομβικό τμήμα της ενεργειακής σύνδεσης Ρωσίας και Γερμανίας. Ο Nord Stream 1 δεν λειτουργούσε τότε κανονικά, ενώ ο Nord Stream 2 δεν είχε τεθεί ποτέ σε εμπορική λειτουργία. Η καταστροφή σημειώθηκε επτά μήνες μετά την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη προσπαθούσε να περιορίσει την εξάρτησή της από το φυσικό αέριο.

Για τη Γερμανία, η ενεργειακή συνεργασία με τη Ρωσία είχε συμβάλλει επί χρόνια στην εξασφάλιση σχετικά φθηνής ενέργειας για τη βαριά βιομηχανία της. Σήμερα το αυξημένο ενεργειακό κόστος αποτελεί έναν από τους παράγοντες που επιβαρύνουν την ανταγωνιστικότητά της. Για την Ουκρανία, αντίθετα, οι αγωγοί είχαν διαφορετική σημασία, καθώς η απευθείας μεταφορά ρωσικού φυσικού αερίου στη Γερμανία περιόριζε τα έσοδα από τα τέλη διέλευσης μέσω του ουκρανικού δικτύου.

Παράλληλα, η απευθείας σύνδεση Ρωσίας και Γερμανίας είχε προκαλέσει επί χρόνια αντιδράσεις στο Κίεβο αλλά και τη Βαρσοβία. Η Πολωνία ήταν αντίθετη στην κατασκευή των αγωγών, θεωρώντας ότι ενίσχυε την ενεργειακή εξάρτηση της Γερμανίας από τη Μόσχα και περιόριζε τη στρατηγική σημασία της Ουκρανίας.

Η δίκη στο Αμβούργο και ο ύποπτος που εκδόθηκε από την Ιταλία

Οι έρευνες που ακολούθησαν επικεντρώθηκαν μεταξύ άλλων στο ιστιοπλοϊκό σκάφος Ανδρόμεδα, το οποίο σύμφωνα με τις γερμανικές εισαγγελικές αρχές χρησιμοποιήθηκε και από ομάδα που φέρεται να τοποθέτησε εκρηκτικούς μηχανισμούς στους αγωγούς. Στους εμπνευστές περιλαμβάνεται ο Βασίλ Μπούρμπα, πρώην επικεφαλής των ουκρανικών στρατιωτικών πληροφοριών, και ο πρώην αξιωματικός των μυστικών υπηρεσιών, ο Ρόμαν Τσερβίνσκι, ενώ ο Σεργκέι Κουζνέτσοφ, ο οποίος ήταν πρώην αξιωματικός των μυστικών υπηρεσιών και συλληφθείς, δικάζεται στο Αμβούργο, φέρεται να ηγήθηκε της ομάδας δολιοφθοράς στη Βαλτική θάλασσα και να συντόνισε την επίθεση. Οι ίδιοι είναι περήφανοι για την επίθεση. Στις 14 Οκτωβρίου του 2026 άρχισε στο Αμβούργο η δίκη του Σεργκέι Κουσνέτσοφ. Είχε συλληφθεί στην Ιταλία τον Αύγουστο του ΄25 και εκδόθηκε στη Γερμανία. Οι κατηγορίες περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων συμμετοχή σε εγκλήματα πολέμου, πρόκληση εκρήξεων και επίθεση σε υποδομές.

Ήταν Ουκρανοί, αλλά δεν ήταν η Ουκρανία

Η επίθεση δεν διατάχθηκε από τον πρόεδρο Ζελένσκι, από ό,τι μας λένε οι πληροφορίες. Δεν γνωρίζω αν αυτό είναι και μια προσπάθεια να μην κατηγορηθεί η ηγεσία της Ουκρανίας αυτή τη δεδομένη χρονική στιγμή, με τα όποια επακόλουθα τα οποία μπορεί να έχει, αλλά θα το δούμε στη συνέχεια αυτό. Οι εγκέφαλοι αυτής της ιδέας και της πράξης, σύμφωνα με αναλυτές και ερευνητές από τη Γερμανία, φαίνεται να ήταν αντίπαλοι πολιτικά του Ζελένσκι και είχαν ήδη σημαντικές συγκρούσεις με την κυβέρνηση και πριν από τον πόλεμο, επειδή λέγεται ότι είχαν πραγματοποιήσει επιχειρήσεις με δική τους πρωτοβουλία. Ένας από αυτούς είναι ο Ζαλούσνι.

Η έρευνα η οποία έχει πραγματοποιηθεί από δύο Γερμανούς αναφέρει ότι γνώριζε και έδωσε ο ίδιος την εντολή. Σήμερα ο Ζαλούνσι είναι πρέσβης στη Μεγάλη Βρετανία και εδώ ίσως ο Ζελένσκι να τον έστειλε στη Βρετανία διότι ήταν και δελφίνος για τη θέση του προέδρου, οπότε κατά κάποιο τρόπο έχει ένα μικρότερο πρόβλημα όσον αφορά την ηγεσία της Ουκρανίας διότι ο Ζαλούνσι είχε πολιτικές φιλοδοξίες και αυτό έχει γίνει ένα κρίσιμο ερώτημα. Εάν ο αρχηγός ενός στρατού εγκρίνει μια τέτοια επίθεση, ενεργεί το ουκρανικό κράτος ή μήπως είναι μια ενέργεια μονομερώς; Αυτή ακριβώς λοιπόν είναι η διάκριση που καθιστά τη δίκη τόσο πολιτικά όσο και νομικά ενδιαφέρουσα.

Αν πραγματικά η γερμανική δικαιοσύνη είναι ουδέτερη, τότε θα κινηθεί σε διαφορετική κατεύθυνση και πιθανότατα να δηλώσει ότι είναι κρατική παρέμβαση και άρα έγκλημα πολέμου. Σε διαφορετική περίπτωση, αν θέλει να προστατεύσει τον πρόεδρο Ζελένσκι, πιθανότατα το δικαστήριο να αποφανθεί ότι ήταν μεμονωμένη απόφαση κάποιων ανθρώπων οι οποίοι τύχανε να είναι και σε καίριες θέσεις στο στράτευμα και πήραν αυτή την απόφαση μεμονωμένα, έτσι για να προστατεύσουν τον Ζελένσκι ίσως κάποιες δυτικές δυνάμεις και για να μπορέσει και με βάση αυτή τη νομική απόφαση η Γερμανία να συνεχίσει να υποστηρίζει την Ουκρανία στον πόλεμο. Σε διαφορετική περίπτωση προνοώ, ότι θα υπάρχει πρόβλημα στο πολιτικό σύστημα και γενικότερα στην κοινωνία της Γερμανίας, η οποία αντιδρά ως προς το σκέλος αυτό.

Γνώριζαν τα σχέδια άλλες μυστικές υπηρεσίες όπως και οι Γερμανικές

Η CIA γνώριζε το σχέδιο από νωρίς, πρόσφεραν ακόμη και οικονομική υποστήριξη. Αυτό άλλαξε όταν η ολλανδική υπηρεσία πληροφοριών έμαθε επίσης για τα σχέδια επίθεσης. Η CIA προφανώς φοβόταν ότι οι επαφές της με τους εγκεφάλους θα μπορούσαν να αποκαλυφθούν. Στη συνέχεια προειδοποίησε τη Γερμανία και άλλους συμμάχους για την επίθεση. Υπήρξαν επίσης πολλά λάθη. Αφέθηκαν ίχνη στο σκάφος, συμπεριλαμβανομένου του DNA. Οι συμμετέχοντες πιάστηκαν να υπερβαίνουν το όριο ταχύτητας. Τα πλαστά διαβατήρια δεν ήταν και πολύ καλά. Ο Σεργκέι Κουζνέτσοφ πήγε μάλιστα για διακοπές στην Ιταλία με το πραγματικό του όνομα.

Η γερμανική κυβέρνηση είχε προειδοποιηθεί για την επίθεση από ξένες υπηρεσίες πληροφοριών, αλλά δεν κατάφερε να εξαγάγει επαρκή συμπεράσματα. Για παράδειγμα, θα μπορούσε να είχε αναθέσει στην Ομοσπονδιακή Αστυνομία την αύξηση της επιτήρησης των εν λόγω υδάτων. Αυτό δεν συνέβη. Τέτοια μέτρα ελήφθησαν μόνο μετά την επίθεση. Αυτό αντικατοπτρίζει ένα θεμελιώδες πρόβλημα με την πολιτική της Ρωσίας εκείνη την εποχή, ο Σολτς αρνήθηκε να αναγνωρίσει τον κίνδυνο. Οι Αμερικανοί είχαν προειδοποιήσει νωρίς τη Γερμανία για μια ρωσική επίθεση στην Ουκρανία. Ο διευθυντής της CIA, Γουίλιαμ Μπερνς, επισκέφθηκε ξανά τον Σολτς λίγες εβδομάδες πριν από το ξέσπασμα του πολέμου και τον ενημέρωσε για τα σχέδια του Πούτιν. Ο τότε πρωθυπουργός της Πολωνίας, Ματέους Μοραβιέτσκι, προσπάθησε επίσης να πείσει τον Σολτς για τη σοβαρότητα της απειλής.

Τον αντιμετώπισε μάλιστα με πληροφορίες των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών. Αλλά ο Σολτς δεν έλαβε τις προειδοποιήσεις αρκετά σοβαρά. Οι Αμερικανοί πρότειναν να χρησιμοποιηθεί ο Nord Stream 2 ως μοχλός πίεσης: Εάν ο Πούτιν απέσυρε τα στρατεύματά του από τα ουκρανικά σύνορα, ο αγωγός θα μπορούσε να τεθεί σε λειτουργία. Εάν δεν το έκανε, δεν θα παρέδιδε ποτέ φυσικό αέριο. Αλλά η γερμανική κυβέρνηση αρχικά δεν χρησιμοποίησε αυτήν την επιλογή. ο Ζελένσκι είπε σε τρεις Ευρωπαίους αρχηγούς κυβερνήσεων ότι ο Σολτς τον τηλεφωνούσε τακτικά και τον παρότρυνε να συνθηκολογήσει, υποστηρίζοντας ότι μια μικρή Ουκρανία ήταν καλύτερη από το να μην υπάρχει καθόλου Ουκρανία. Μιλήσαμε με τους εμπλεκόμενους και αντιμετωπίσαμε τον Σολτς με αυτή την κατηγορία. Την αρνείται. Για μένα, είναι σαφές ότι ο λανθασμένος υπολογισμός της ρωσικής απειλής ήταν ένα από τα πιο μοιραία λάθη της θητείας του.

Το κατηγορητήριο εγείρει επίσης το ερώτημα εάν η επίθεση έλαβε χώρα με την έγκριση των κρατικών αρχών. Αλλά ποιος αποτελεί το κράτος σε αυτή την περίπτωση; Είναι η Ουκρανία, εάν ο αρχηγός του στρατού συναινεί; Ή μήπως ο πρόεδρος θα έπρεπε να το γνωρίζει; Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι ο Ζελένσκι δεν γνώριζε τίποτα για αυτό. Το AfD και το BSW ήδη ζητούν να σταματήσει η υποστήριξη προς την Ουκρανία, επικαλούμενοι την έκρηξη στον Nord Stream ως δικαιολογία. Εάν επικρατήσει η ιδέα ότι ο Ζελένσκι ή η ουκρανική κυβέρνηση επιτέθηκαν σκόπιμα στη Γερμανία, αυτό θα γίνει πολιτικά επικίνδυνο.

Του Κώστα Μαυρίδη

Τις προάλλες, παρευρέθηκα στην παρουσίαση του βιβλίου «Γεώργιος Κατσάνης – Ο Διοικητής του Αγίου Ιλαρίωνα και η κληρονομιά του» με συγγραφέα την Αγγελική Κατσάνη, κόρη του Γ. Κατσάνη.

Το 1974, ο Γ. Κατσάνης ήταν Διοικητής της 33ης Μοίρας Καταδρομών στην Κύπρο και στις 20 Ιουλίου ηγήθηκε μιας υποδειγματικής νυχτερινής επιχείρησης διείσδυσης στα μετόπισθεν, για εξάλειψη τουρκικών θέσεων στην περιοχή του Αγίου Ιλαρίωνα στον Πενταδάκτυλο.

Προδομένος και εγκαταλελειμμένος, έπεσε κυριολεκτικά μαχόμενος την 21η Ιουλίου, μαζί με τους Καταδρομείς του, ευρισκόμενος σε εχθρικό έδαφος και έκτοτε υπήρξε για δεκαετίες αγνοούμενος.

Για τον ήρωα Κατσάνη, νυμφευμένο με δύο μικρά παιδάκια τότε, γράφτηκαν πολλά και θα συνεχίσουν κι άλλα. Το βιβλίο αυτό ξεχωρίζει γιατί γράφτηκε από την μια του κόρη, την Αγγελική Κατσάνη, η οποία εξήγησε και στον πρόλογό της ότι «θέλησα να γράψω ένα βιβλίο για τον πατέρα μου διαφορετικό, ένα βιβλίο που περιγράφει και την ιστορία της ζωής του ανθρώπου Γεωργίου Κατσάνη, μέσα από γεγονότα που διαμόρφωσαν τον χαρακτήρα του και τις διηγήσεις ανθρώπων που τον γνώρισαν».

Για το βιβλίο απηύθυναν χαιρετισμούς: ο Υπουργός Άμυνας Βασίλης Πάλμας (εκπροσωπώντας τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας), ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Γεώργιος, ο Πρόεδρος της 33 Μ.Κ. Πέλλαπαις 1974 Λάμπρος Κακουλλής και ο εκδότης Ανδρέας Γερμανός.

Το βιβλίο παρουσίασαν οι Ηλίας Λεοντάρης, Επίτιμος Αρχηγός ΓΕΕΦ, Σάββας Μέντζης, Πρόεδρος Παγκύπριου Συνδέσμου Εφέδρων Καταδρομέων, Πέτρος Παπαπολυβίου, Αναπλ. Καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου και Ελένη Σιούφτα, εκπαιδευτικός-λογοτέχνης.

Συντονίστρια της εκδήλωσης η Σωτηρούλα Βασιλείου, ιστορικός και τραγούδι από τον Μάριο Ορφανίδη.

Από την ημέρα που βγήκαν τα δημοσιεύματα στη Wall Street Journal για την Γκιλφόιλ, υπήρξε έντονη παραφιλολογία για το τι πραγματικά συνέβη, αν αληθεύουν ή δεν αληθεύουν όλα αυτά τα γεγονότα.

Στην Ελλάδα μεγάλο μέρος των μέσων ενημέρωσης αναλώθηκε στο γεγονός το ότι ανέφερε τον περασμένο Μάρτιο, και μάλιστα παρουσία δύο υπουργών της κυβέρνησης, ότι ”όπως αλλάξαμε την κυβέρνηση στη Ρουμανία, μπορούμε να αλλάξουμε την κυβέρνηση και στην Ελλάδα”.

Βέβαια, υπήρχαν δημοσιεύματα και υπάρχουνε στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής για δωροδοκίες και για πρόσβαση ανθρώπων στο Λευκό Οίκο. Αυτά φέρεται τουλάχιστον μέχρι στιγμής να λέει ότι δήλωνε και ότι ζητούσε και χρήματα. Εγώ δεν θέλω να μείνω πάνω σε αυτό το κομμάτι, δεν μας ενδιαφέρει καταρχάς, είναι ένα θέμα το οποίο αφορά την αμερικανική πολιτική και εγώ θέλω να μείνω καθαρά στο γεγονός της Κίμπερλι Γκιλφόιλ ως πρέσβεως των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής.

Και εδώ έχουμε σε δύο σκέλη να χωρίσουμε την παρουσία της.

Στο πρώτο, όπου δεν θα σταθώ ιδιαίτερα, διότι επίσης θεωρώ ότι δεν μας αφορά, είναι στην κοσμική ζωή που έκανε και λιγότερο στη διπλωματική της ιδιότητα. Το προσπερνάμε όμως αυτό και θέλω να σταθώ στο γεγονός ως της Κίμπερλι Γκιλφόιλ, της πρέσβειος, το τι πραγματικά έκανε.

Αυτό που βλέπουμε μέχρι στιγμής, είναι φωνές από την Αμερική και από την ελληνική ομογένεια να αναφέρουν ότι όλη αυτή η διαδικασία ήταν υποκινούμενη από τους Δημοκρατικούς, από την αντιπολίτευση, έγινε σκόπιμα πριν τις ενδιάμεσες εκλογές για να πλήξει τον πρόεδρο Τραμπ. Επίσης, πριν συνεχίσω για το καθαρά διπλωματικό κομμάτι της κυρίας Γκιλφόιλ, να πω ότι η πρόσληψή της από το Κογκρέσο εγκρίθηκε με 51 ψήφους υπέρ και 47 κατά. Ήταν μια ψηφοφορία οριακή, οπότε γίνεται εύκολα αντιληπτό ότι ένα άτομο με τόσο έντονη κοσμική ζωή υπήρχε πολύ μεγάλη πιθανότητα στην πρώτη στραβή να την πατήσει ή να βρουν οι πολιτικοί αντίπαλοί της κάτι μεμπτό για να την χτυπήσουν πολιτικά, όπως και το κάνουν την δεδομένη χρονική στιγμή, διότι η συζήτηση που έγινε όσον αφορά το ότι αν θέλουν μπορούν να ρίξουν και την κυβέρνηση στην Ελλάδα, έγινε τον Μάρτιο και όλα τα υπόλοιπα που έρχονται στο φως της δημοσιότητας, τα ηχητικά μηνύματα ή τα γραπτά μηνύματα ότι έναντι χρηματικής αμοιβής μπορούσε να προσφέρει πρόσβαση στον Λευκό Οίκο και αυτά ήταν αρκετό καιρό νωρίτερα.

Άρα εδώ βλέπουμε ότι σκόπιμα έγινε αυτή η δημοσίευση όλων αυτών των περιστατικών, τη δεδομένη χρονική στιγμή. Βέβαια, εκτός από το πολιτικό κομμάτι υπάρχουν και τα επιχειρηματικά συμφέροντα για το γεγονός ότι έδινε σε συγκεκριμένα πρόσωπα πρόσβαση και σε οικονομικό επίπεδο αλλά και σε πολιτικό επίπεδο όσον αφορά την πρόσβαση στο Λευκό Οίκο συγκεκριμένων επιχειρηματιών για να κλείνουνε δουλειές.

Εγώ θα επισημάνω ότι το αίτιο της αποπομπής-παραίτησής της δεν μας ενδιαφέρει, μας ενδιαφέρει καθαρά το κομμάτι το διπλωματικό για να δούμε αν άφησε το αποτύπωμα της ως πρέσβεως των ΗΠΑ στην Ελλάδα. Υπάρχουν επίσης φωνές που τονίζουν ότι ο ρόλος της ήταν διακοσμητικός και ήταν μια παρένθεση στην Αθήνα, διότι δεν ήταν μια πρέσβης η οποία ήταν άνθρωπος της διπλωματίας. Για το γεγονός του  κάθετου άξονα, διότι μετά την παραίτηση-αποπομπή της έγινε μεγάλος θόρυβος για το αν θα διακοπεί η διαδικασία υλοποίησής του ή όχι, και αυτό το αναφέρω γιατί είχαμε φωνές και από τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία αλλά και την Αλβανία όσον αφορά τα οικονομικά σκέλη, αλλά ο κάθετος άξονας είναι ένα έργο δρομολογημένο και νομικά θεσμοθετημένο και αυτό έχει συμβεί από την πιο προηγούμενη αντιπροσώπευση των Ηνωμένων Πολιτείων στην Αθήνα και στην Ελλάδα από τον Τζέφρι Πάιατ, διότι από εκεί ξεκίνησε η όλη διαδικασία και απλά τους τελευταίους μήνες και ενώσω ήταν στην Ελλάδα η Κίμπερλι Γκιλφόιλ έπεσαν τότε οι υπογραφές.

Αυτό που κατάφερε η Κίμπερλι Γκιλφόιλ ήταν το ότι είχε την άμεση επαφή με τον Λευκό Οίκο, κάτι που για τους επόμενους αρκετούς μήνες, απ ό,τι πληροφορούμε, δεν θα έχουμε, πιθανόν η αντικατάσταση του επόμενου διπλωμάτη στην Αθήνα να γίνει περί τον Φεβρουάριο-Μάρτιο, πιθανότατα και τον Απρίλιο. Όλο αυτό το διάστημα η Ελλάδα θα είναι με επιτετραμένο και όχι απευθείας εκπροσώπηση με πρέσβη, άρα χάνουμε και την πολιτική εκπροσώπηση κατά κάποιο τρόπο απευθείας στο Λευκό Οίκο, κάτι που είχαμε με την Γκιλφόιλ, και επίσης το ότι βοήθησε στο ότι αντί για να προμηθευτεί φυσικό αέριο 700.000 κυβικών μέτρων, αυτό που κατάφερε η Γκιλφόιλ, είναι να το αυξήσει και να προμηθευτεί η Ελλάδα 1,3 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου.

Επίσης όσον αφορά τον κάθετο άξονα υπάρχουν διπλωμάτες αφυπηρετήσαντες, οι οποίοι αναφέρουν ότι δεν υπάρχει και ιδιαίτερη ωφέλεια του κάθετου άξονα για την Ελλάδα. Η μόνη ωφέλεια είναι οι 80 μόνιμες θέσεις στην Αλεξανδρούπολη, και η πραγματική ωφέλεια, όπως σκοπτικά μου τόνισε κάποιος διπλωμάτης, προσπαθώ λέει να καταλάβω ποια είναι. Όταν καταλάβω, θα σας πω.

Η Κίμπερλι Γκιλφόιλ έφυγε. Το πραγματικό ερώτημα, όμως, παραμένει: τι ακριβώς άφησε πίσω της η θητεία της για την Ελλάδα;