Σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη καμπή εισέρχονται οι σχέσεις Ηνωμένων Πολιτειών και Ουκρανίας, καθώς οι διαφωνίες μεταξύ Ντόναλντ Τραμπ και Βολοντίμιρ Ζελένσκι αποκτούν άμεσες συνέπειες για την πολεμική προσπάθεια του Κιέβου.

Ο Ουκρανός πρόεδρος μεταβαίνει σήμερα, Τρίτη 20 Οκτωβρίου, στη Νορβηγία, όπου αναμένεται να συναντηθεί με τον ειδικό απεσταλμένο της αμερικανικής κυβέρνησης, Στιβ Γουίτκοφ.

Σύμφωνα με το Reuters, στις συνομιλίες συμμετέχουν επίσης ο πρωθυπουργός της Νορβηγίας Γιόνας Γκαρ Στέρε και ο πρόεδρος της Φινλανδίας Αλεξάντερ Στουμπ. Ο Τζάρεντ Κούσνερ προβλέπεται να συμμετάσχει μέσω τηλεδιάσκεψης.

Στο επίκεντρο οι αμερικανικές κυρώσεις κατά της Ρωσίας

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της αντιπαράθεσης αφορά την ενεργειακή πολιτική της Ουάσιγκτον.

Η αμερικανική κυβέρνηση έχει προχωρήσει σε χαλάρωση συγκεκριμένων κυρώσεων που αφορούν ρωσικά ενεργειακά προϊόντα, επιδιώκοντας να περιορίσει τις πιέσεις στις τιμές των καυσίμων.

Παράλληλα, σύμφωνα με τους Financial Times, ο Τραμπ έχει πιέσει το Κίεβο να περιορίσει τις επιθέσεις εναντίον ρωσικών διυλιστηρίων.

Η λογική της αμερικανικής πλευράς συνδέεται με τις επιπτώσεις που μπορεί να έχουν οι επιθέσεις αυτές στην προσφορά πετρελαίου και στις διεθνείς τιμές.

Για το Κίεβο, ωστόσο, η δυνατότητα πλήγματος στις ρωσικές ενεργειακές εγκαταστάσεις αποτελεί μέρος της στρατηγικής άσκησης πίεσης στη Μόσχα.

Η κρίσιμη διάσταση των πληροφοριών

Ακόμη σοβαρότερες είναι οι διαφωνίες γύρω από την αμερικανική τεχνολογική και πληροφοριακή υποστήριξη.

Η ουκρανική πλευρά καταγγέλλει ότι αντιμετωπίζει περιορισμούς στην έγκαιρη ενημέρωση για ρωσικές πυραυλικές επιθέσεις, αλλά και προβλήματα που επηρεάζουν τις δορυφορικές επικοινωνίες.

Εάν όμως οι περιορισμοί έχουν την έκταση που περιγράφει το Κίεβο, οι συνέπειες είναι σημαντικές.

Η έγκαιρη προειδοποίηση για εκτοξεύσεις πυραύλων και η διαθεσιμότητα αξιόπιστων επικοινωνιών είναι καθοριστικές για την αεράμυνα, τη διοίκηση μονάδων και τη χρήση μη επανδρωμένων συστημάτων.

Η Ευρώπη μπροστά σε νέα πραγματικότητα

Οι εξελίξεις δημιουργούν σοβαρά ερωτήματα για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις που συνεχίζουν να στηρίζουν την Ουκρανία.

Η στρατιωτική υποστήριξη δεν αφορά μόνο την παράδοση οπλικών συστημάτων. Εξαρτάται από την παροχή πληροφοριών, την τεχνική υποστήριξη, την αναπλήρωση αποθεμάτων και την πρόσβαση σε κρίσιμες τεχνολογίες.

Η Νορβηγία και η Φινλανδία αποκτούν, μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ιδιαίτερο διπλωματικό ρόλο, επιχειρώντας να διατηρήσουν ανοικτή την επικοινωνία ανάμεσα στο Κίεβο και στην Ουάσιγκτον.

Το ερώτημα είναι κατά πόσο οι ευρωπαϊκές χώρες μπορούν να καλύψουν ενδεχόμενα κενά στην αμερικανική βοήθεια και να διατηρήσουν την αποτελεσματικότητα της ουκρανικής άμυνας.

Οι συνομιλίες στο Όσλο θα αποτελέσουν μια σημαντική δοκιμασία για την κατεύθυνση που θα ακολουθήσει η αμερικανική πολιτική στον πόλεμο της Ουκρανίας.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί η μη προαναγγελθείσα επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ στο Ισραήλ, όπου συναντήθηκε τη Δευτέρα 19 Οκτωβρίου με τον πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου.

Την είδηση μετέδωσε αρχικά το Axios, επικαλούμενο δύο πηγές με γνώση της συνάντησης, ενώ ακολούθησε σχετική αναφορά του Reuters.

Σύμφωνα με το Axios, η συνάντηση πραγματοποιήθηκε στην αεροπορική βάση Οβντά, στο νότιο Ισραήλ, η οποία έχει συνδεθεί με την παρουσία αμερικανικών στρατιωτικών αεροσκαφών, συμπεριλαμβανομένων ιπτάμενων τάνκερ.

Η ατζέντα του Ιράν

Η επίσκεψη πραγματοποιήθηκε σε περίοδο αυξημένης έντασης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Ισραήλ και Ιράν.

Σύμφωνα με το αμερικανικό δημοσίευμα, οι δύο σύμμαχοι εξετάζουν το ενδεχόμενο επανάληψης μεγάλης κλίμακας στρατιωτικών επιχειρήσεων εναντίον του Ιράν.

Δεν έχουν δημοσιοποιηθεί λεπτομέρειες για συγκεκριμένες επιχειρησιακές αποφάσεις ή για το περιεχόμενο των συνομιλιών Χέγκσεθ–Νετανιάχου.

Ωστόσο, η συνάντηση αποκτά βαρύτητα λόγω της συνεχιζόμενης αντιπαράθεσης στην περιοχή, της σημασίας των ιρανικών στρατιωτικών δυνατοτήτων και των επιπτώσεων που μπορεί να έχει οποιαδήποτε νέα κλιμάκωση στην ενεργειακή ασφάλεια.

Ο στρατιωτικός παράγοντας

Η πιθανή διεξαγωγή νέων επιχειρήσεων θα απαιτούσε σημαντικό συντονισμό μεταξύ των αμερικανικών και ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων.

Οι βασικές επιχειρησιακές παράμετροι περιλαμβάνουν την αεροπορική υποστήριξη, τον ανεφοδιασμό αεροσκαφών, την προστασία στρατιωτικών εγκαταστάσεων, την αντιπυραυλική άμυνα και την αντιμετώπιση πιθανών ιρανικών αντιποίνων.

Εξίσου σημαντική είναι η ασφάλεια των αμερικανικών δυνάμεων που βρίσκονται στην ευρύτερη Μέση Ανατολή.

Μια νέα στρατιωτική κλιμάκωση με το Ιράν θα μπορούσε να επηρεάσει όχι μόνο το Ισραήλ αλλά και τις χώρες του Περσικού Κόλπου, τη ναυσιπλοΐα και τις διεθνείς αγορές ενέργειας.

Η εκλογική συγκυρία στο Ισραήλ

Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε επίσης λίγο πριν από τις ισραηλινές βουλευτικές εκλογές που είναι προγραμματισμένες για τα τέλη Οκτωβρίου.

Το Reuters επισημαίνει ότι μία ημέρα πριν από τη γνωστοποίηση της επίσκεψης, ο Ντόναλντ Τραμπ είχε εκφράσει την υποστήριξή του προς τον Νετανιάχου.

Η σύμπτωση διπλωματικής κινητικότητας και εκλογικής διαδικασίας προσδίδει πρόσθετη πολιτική διάσταση στην επίσκεψη, χωρίς να είναι γνωστό κατά πόσο επηρέασε τον προγραμματισμό της.

Το βασικό ερώτημα είναι εάν η αμερικανοϊσραηλινή στρατιωτική συνεργασία θα επικεντρωθεί στην αποτροπή νέων επιθέσεων ή εάν προετοιμάζονται ευρύτερες στρατιωτικές επιλογές.

Προς το παρόν, η αιφνιδιαστική επίσκεψη αποτελεί επιβεβαιωμένο γεγονός. Το ακριβές επιχειρησιακό περιεχόμενο των συνομιλιών παραμένει άγνωστο.

Μια λέξη μπορεί να αποκτήσει τεράστια γεωπολιτική σημασία. Στην υπόθεση του Great Sea Interconnector, της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, αυτή η λέξη είναι η «ενημέρωση».

Πίσω από μια φαινομενικά τεχνική διαδικασία βρίσκεται μια ουσιαστική διαφορά σχετικά με την άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων, την ελευθερία πόντισης υποβρυχίων καλωδίων και τον ρόλο που διεκδικεί η Τουρκία στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι δραστηριότητες σε περιοχές τις οποίες θεωρεί τουρκική υφαλοκρηπίδα πρέπει προηγουμένως να αποτελούν αντικείμενο συνεννόησης με την ίδια.

Η λογική αυτή δημιουργεί σοβαρό πρόβλημα για την ελληνική πλευρά: ακόμη και εάν η διαδικασία ονομαστεί «ενημέρωση» αντί «αδειοδότηση», πρέπει να εξεταστεί εάν στην πράξη καταλήγει να εξαρτά τις εργασίες από την αποδοχή της Τουρκίας.

Η εποικοδομητική ασάφεια και οι τουρκικές διεκδικήσεις

Η διαφορά ανάμεσα σε μια τεχνική ενημέρωση για λόγους ασφάλειας ναυσιπλοΐας και σε μια διαδικασία προηγούμενης πολιτικής συναίνεσης είναι καθοριστική.

Η πρώτη μπορεί να αποτελεί συνήθη πρακτική για την ασφαλή πραγματοποίηση ναυτικών εργασιών. Η δεύτερη μπορεί να αναγνωρίζει, έστω εμμέσως, δικαιοδοσία σε κράτος που προβάλλει αμφισβητούμενες αξιώσεις.

Αυτή ακριβώς είναι η παγίδα της εποικοδομητικής ασάφειας.

Η Τουρκία μπορεί να αποφεύγει, σε ορισμένες περιπτώσεις, την άμεση διατύπωση της λέξης «άδεια», επιμένοντας αντί αυτής στην προηγούμενη επικοινωνία και στον συντονισμό. Εάν όμως η διαδικασία χρησιμοποιείται για να καθορίσει αν και πότε επιτρέπεται σε ένα πλοίο να πραγματοποιήσει εργασίες, η πρακτική συνέπειά της πλησιάζει εκείνη μιας διαδικασίας έγκρισης.

Το κρίσιμο ζήτημα για την Αθήνα είναι να μη δημιουργηθεί προηγούμενο σύμφωνα με το οποίο η πόντιση υποβρυχίων καλωδίων εξαρτάται από τουρκική συγκατάθεση.

Αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο σε θαλάσσιες περιοχές όπου η Ελλάδα δεν αναγνωρίζει τις τουρκικές διεκδικήσεις.

Τι λέει το Δίκαιο της Θάλασσας

Το άρθρο 79 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας κατοχυρώνει το δικαίωμα όλων των κρατών να ποντίζουν υποβρύχια καλώδια και αγωγούς στην υφαλοκρηπίδα.

Η παράγραφος 2 ορίζει ότι το παράκτιο κράτος δεν μπορεί να εμποδίζει γενικά την πόντιση ή τη συντήρηση καλωδίων, με την επιφύλαξη συγκεκριμένων δικαιωμάτων του.

Είναι σημαντική η διάκριση που εισάγει η παράγραφος 3: η συναίνεση του παράκτιου κράτους για τη χάραξη διαδρομής αναφέρεται στους υποβρύχιους αγωγούς, όχι γενικά στα καλώδια.

Υπάρχουν επιπλέον ειδικοί κανόνες για εργασίες στα χωρικά ύδατα, για την προστασία εγκαταστάσεων και για επιμέρους ερευνητικές δραστηριότητες. Επομένως, απαιτείται ακριβής εξέταση του είδους κάθε εργασίας και του σημείου όπου πραγματοποιείται.

Η βασική αρχή, πάντως, είναι σαφής: η απλή διέλευση υποβρυχίου ηλεκτρικού καλωδίου από υφαλοκρηπίδα δεν θεμελιώνει από μόνη της γενικό δικαίωμα αδειοδότησης από το παράκτιο κράτος.

Το ντοκουμέντο του 1986 που εκθέτει την Άγκυρα

Εδώ βρίσκεται ένα ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο, το οποίο έχει ήδη αναδείξει το Geopolitico.

Στις 9 Οκτωβρίου 2026 δημοσιεύτηκε η ανάλυση του Νικόδημου Καλλιντέρη με τίτλο:

«Η τουρκική νομοθεσία του 1986 εκθέτει τη σημερινή στάση της Τουρκίας για τον Great Sea Interconnector».

Στο δημοσίευμα παρουσιάζεται η τουρκική κανονιστική πράξη 86/11264 της 17ης Δεκεμβρίου 1986, η οποία αφορά την τουρκική Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη στη Μαύρη Θάλασσα.

Το άρθρο 3 αναγνωρίζει στα πλοία άλλων κρατών την ελευθερία ναυσιπλοΐας και στα άλλα κράτη την ελευθερία πόντισης υποβρυχίων καλωδίων και αγωγών στην εν λόγω ζώνη.

Η ίδια διάταξη αναφέρει ότι κατά την άσκηση αυτών των ελευθεριών πρέπει να τηρείται η τουρκική νομοθεσία και η γενική πρακτική.

Πρόκειται για σημαντική αναγνώριση εκ μέρους της ίδιας της Τουρκίας ότι η ύπαρξη τουρκικής ΑΟΖ δεν δημιουργεί αυτομάτως αποκλειστική εξουσία έγκρισης της πόντισης καλωδίων από τρίτα κράτη.

Η τουρκική νομοθεσία του 1986 εκθέτει τη σημερινή στάση της Τουρκίας για τον Great Sea Interconnector

Η αντίφαση ανάμεσα στη Μαύρη Θάλασσα και την Ανατολική Μεσόγειο

Το πολιτικό και νομικό ερώτημα είναι προφανές.

Πώς είναι δυνατόν η Τουρκία να αναγνωρίζει στην ΑΟΖ της στη Μαύρη Θάλασσα την ελευθερία τρίτων κρατών να ποντίζουν υποβρύχια καλώδια και, στην Ανατολική Μεσόγειο, να προβάλλει αξιώσεις προηγούμενου συντονισμού που ενδέχεται να λειτουργούν ως δικαίωμα έγκρισης;

Η διαφορά γεωγραφικού και νομικού πλαισίου δεν επιτρέπει να υποστηριχθεί απλουστευτικά ότι η τουρκική πράξη του 1986 εφαρμόζεται αυτομάτως στο Αιγαίο ή στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ωστόσο, αποτελεί ισχυρό τεκμήριο της τουρκικής κρατικής πρακτικής και αναδεικνύει την αντίφαση με το γενικευμένο δικαίωμα παρέμβασης που προβάλλει σήμερα η Άγκυρα.

Επιπλέον, η ίδια η Τουρκία δεν έχει υπογράψει τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας, παρότι ορισμένες από τις αρχές της εκφράζουν και εθιμικό διεθνές δίκαιο.

Το επιχείρημα του 1986 μπορεί να χρησιμοποιηθεί από την ελληνική διπλωματία με συγκεκριμένο στόχο: να καταδειχθεί ότι ακόμη και η τουρκική νομική πρακτική αναγνωρίζει την ελευθερία πόντισης καλωδίων.

Το δημοσίευμα της Milliyet και η γαλλική διάσταση

Μια πρόσθετη πτυχή προκύπτει από το δημοσίευμα της τουρκικής Milliyet και του Οζάι Σεντίρ, το οποίο επίσης ανέδειξε το Geopolitico στις 9 Οκτωβρίου.

Ο Τούρκος αρθρογράφος υποστήριξε ότι, εφόσον οι εργασίες πραγματοποιούνται από πλοία με γαλλική σημαία, το ζήτημα της συνεννόησης πρέπει να εξεταστεί μεταξύ Άγκυρας και Παρισιού.

Η επιχειρηματολογία του ξεπερνά την απλή τεχνική επικοινωνία μιας εταιρείας με τις αρμόδιες ναυτιλιακές αρχές.

Ουσιαστικά προβάλλεται η αξίωση η Τουρκία να συνομιλεί με τη Γαλλία για εργασίες σε περιοχή όπου η Αθήνα δεν αναγνωρίζει τουρκική αρμοδιότητα έγκρισης.

Η συγκεκριμένη τουρκική θέση έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή επιχειρεί να προσδώσει διακρατική διάσταση στις απαιτήσεις της Άγκυρας και να καθιερώσει την Τουρκία ως αναγκαίο συνομιλητή πριν από την έναρξη των εργασιών.

Η Ελλάδα δεν πρέπει να ζητήσει άδεια

Το συμπέρασμα της ανάλυσης είναι ότι η Ελλάδα οφείλει να διαχωρίζει απολύτως τρεις διαφορετικές διαδικασίες: την ενημέρωση για λόγους ναυσιπλοΐας, τη νόμιμη τεχνική συνεργασία και την αναζήτηση πολιτικής άδειας.

Η πρώτη δεν συνεπάγεται αυτομάτως τη δεύτερη ή την τρίτη.

Η Αθήνα δεν έχει λόγο να αποδεχθεί την Τουρκία ως αδειοδοτούσα αρχή σε περιοχές όπου δεν αναγνωρίζει τέτοια δικαιοδοσία.

Ο κίνδυνος από μια ασαφή διαδικασία δεν είναι μόνο επιχειρησιακός. Είναι και διπλωματικός.

Η Άγκυρα ενδέχεται να επικαλεστεί στο μέλλον προηγούμενες επικοινωνίες ή συνεννοήσεις ως στοιχεία που, κατά τη δική της ερμηνεία, επιβεβαιώνουν ότι διαθέτει αρμοδιότητα στις επίμαχες περιοχές. Πρόκειται για ενδεχόμενο που χρειάζεται ρητές επιφυλάξεις και καθαρή νομική τοποθέτηση, αν και μια τεχνική ενημέρωση δεν δημιουργεί από μόνη της νόμιμο τουρκικό δικαίωμα.

Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι να συμφωνήσουν όλοι σε μια λέξη. Είναι να μην αποκτήσει η Τουρκία, μέσω της διαδικασίας, εξουσία που δεν της αναγνωρίζει το εφαρμοστέο διεθνές δίκαιο.

Το Great Sea Interconnector μετατρέπεται έτσι σε δοκιμασία όχι μόνο της ενεργειακής στρατηγικής Ελλάδας και Κύπρου, αλλά και της αντοχής της ελληνικής διπλωματίας απέναντι στη σταδιακή δημιουργία τετελεσμένων.

Η πόντιση του καλωδίου δεν πρέπει να μετατραπεί σε διαδικασία τουρκικής αδειοδότησης.