Ένα ακόμη βήμα στην εμβάθυνση της αμυντικής συνεργασίας Κύπρου και Ισραήλ πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα 26 Οκτωβρίου 2026, με την υπογραφή συμφωνίας μεταξύ των υπουργείων Άμυνας των δύο χωρών για την απόκτηση ενός πλοίου ανοικτής θαλάσσης.

Την εξέλιξη γνωστοποίησε ο υπουργός Άμυνας της Κυπριακής Δημοκρατίας, Βασίλης Πάλμας, μέσω δημόσιας ανάρτησής του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Σύμφωνα με τον Κύπριο υπουργό, η συγκεκριμένη συμφωνία αποσκοπεί στην αναβάθμιση των επιχειρησιακών δυνατοτήτων της Εθνικής Φρουράς και στην ενίσχυση της ικανότητάς της να αντιμετωπίζει προκλήσεις στον τομέα της θαλάσσιας ασφάλειας.

Η ανακοίνωση του Βασίλη Πάλμα

Ο υπουργός Άμυνας της Κυπριακής Δημοκρατίας ανέφερε χαρακτηριστικά:

«Υπεγράφη σήμερα Συμφωνία ανάμεσα στο Υπουργείο Άμυνας της Κυπριακής Δημοκρατίας και στο Υπουργείο Άμυνας του Ισραήλ, για την απόκτηση ενός πλοίου ανοικτής θαλάσσης (Offshore Patrol Vessel).

Η συμφωνία αυτή αποτελεί ένα ακόμη σημαντικό βήμα για την ενίσχυση των επιχειρησιακών δυνατοτήτων της Εθνικής Φρουράς και της ικανότητάς της να ανταποκρίνεται σε προκλήσεις που αφορούν στη θαλάσσια ασφάλεια».

Ενίσχυση της ναυτικής παρουσίας της Κυπριακής Δημοκρατίας

Η απόκτηση ενός Offshore Patrol Vessel αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Κυπριακή Δημοκρατία, καθώς τα πλοία αυτής της κατηγορίας χρησιμοποιούνται σε αποστολές επιτήρησης, περιπολίας και ασφάλειας σε εκτεταμένες θαλάσσιες περιοχές.

Η ενίσχυση της ναυτικής παρουσίας της Εθνικής Φρουράς συνδέεται με τις αυξημένες ανάγκες επιτήρησης στην Ανατολική Μεσόγειο, μια περιοχή με ιδιαίτερη γεωστρατηγική σημασία λόγω των ενεργειακών πόρων, των θαλάσσιων μεταφορών και των περιφερειακών εντάσεων.

Παράλληλα, η συμφωνία επιβεβαιώνει τη σημασία που αποδίδουν Λευκωσία και Ιερουσαλήμ στη διμερή συνεργασία στον τομέα της άμυνας.

Η γεωπολιτική διάσταση της συμφωνίας

Η εξέλιξη καταγράφεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ανατολική Μεσόγειος βρίσκεται στο επίκεντρο έντονων γεωπολιτικών διεργασιών, με το ζήτημα των θαλάσσιων ζωνών, την ενεργειακή ασφάλεια και τις τουρκικές διεκδικήσεις να επηρεάζουν τις περιφερειακές ισορροπίες.

Για την Κυπριακή Δημοκρατία, η ενίσχυση των μέσων θαλάσσιας επιτήρησης αποτελεί σημαντική παράμετρο του αμυντικού σχεδιασμού της, ιδιαίτερα λόγω της γεωγραφικής θέσης της.

Η συνεργασία με το Ισραήλ αποκτά επιπλέον βαρύτητα στο πλαίσιο των σχέσεων που έχουν αναπτύξει τα δύο κράτη στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας.

Προς το παρόν, δεν έχουν δημοσιοποιηθεί περισσότερες τεχνικές λεπτομέρειες για το πλοίο, όπως ο τύπος, ο εξοπλισμός, το κόστος της προμήθειας και το χρονοδιάγραμμα παράδοσής του.

Η συμφωνία, ωστόσο, σηματοδοτεί την πρόθεση της Κυπριακής Δημοκρατίας να συνεχίσει την αναβάθμιση των αμυντικών της δυνατοτήτων, επενδύοντας σε μέσα που μπορούν να ενισχύσουν την παρουσία και την επιχειρησιακή ετοιμότητα της Εθνικής Φρουράς στη θάλασσα.

Η Deutsche Welle, σε ανάλυση του Τόμας Λάτσαν που δημοσιεύθηκε στις 24 Οκτωβρίου 2026, εξετάζει τις συνέπειες της απόφασης του λιβυκού Κοινοβουλίου να εγκρίνει τη συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης που είχε υπογράψει η Τουρκία με την τότε Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας της Τρίπολης το 2019.

Η συγκεκριμένη εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Ανατολική Λιβύη, η οποία επί χρόνια αντιτασσόταν στο μνημόνιο, μεταβάλλει πλέον τη στάση της, ανοίγοντας τον δρόμο για μεγαλύτερη συνεργασία με την Άγκυρα.

Η τουρκική κυβέρνηση χαιρέτισε την απόφαση, η οποία αποτελεί σημαντική διπλωματική εξέλιξη για την προσπάθειά της να εδραιώσει τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της στην περιοχή.

Ο θαλάσσιος διάδρομος που παρακάμπτει τα ελληνικά νησιά

Στον πυρήνα του τουρκολιβυκού σχεδιασμού βρίσκεται η χάραξη μιας ζώνης θαλάσσιας δικαιοδοσίας μεταξύ των νότιων ακτών της Τουρκίας και των βόρειων ακτών της Λιβύης.

Μέσω του συγκεκριμένου μνημονίου, η Άγκυρα επιχειρεί να κατοχυρώσει την αντίληψη ότι οι δύο χώρες διαθέτουν αντικείμενες θαλάσσιες ζώνες, παρά την παρουσία ελληνικών νησιών ανάμεσά τους.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν η Κρήτη, η Κάρπαθος και η Ρόδος, καθώς η τουρκολιβυκή χάραξη παραγνωρίζει τα δικαιώματα που απορρέουν από την ύπαρξη των συγκεκριμένων νησιών.

Η Ελλάδα απορρίπτει τη συμφωνία, υποστηρίζοντας ότι παραβιάζει το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να δημιουργήσει νόμιμα δικαιώματα εις βάρος τρίτων κρατών.

Η σημασία του διαδρόμου είναι πρωτίστως γεωπολιτική και οικονομική. Η Τουρκία επιχειρεί να διαμορφώσει ένα πλαίσιο εντός του οποίου θα μπορούσε να διεκδικήσει δικαιώματα έρευνας και αξιοποίησης φυσικών πόρων, επηρεάζοντας παράλληλα τους ενεργειακούς σχεδιασμούς άλλων κρατών.

Το ενεργειακό διακύβευμα πίσω από το τουρκολιβυκό

Η Ανατολική Μεσόγειος αποτελεί περιοχή ιδιαίτερου ενεργειακού ενδιαφέροντος, λόγω των ανακαλύψεων φυσικού αερίου και των εκτιμήσεων για πρόσθετα κοιτάσματα υδρογονανθράκων.

Σύμφωνα με την ανάλυση της Deutsche Welle, Τουρκία και Λιβύη επιδιώκουν να εξασφαλίσουν πρόσβαση στους δυνητικούς ενεργειακούς πόρους της περιοχής και να αναπτύξουν κοινές δραστηριότητες εκμετάλλευσής τους.

Η συνεργασία τους περιλαμβάνει σχέδια σεισμικών ερευνών και πιθανών μελλοντικών γεωτρήσεων, με την κρατική τουρκική πετρελαϊκή εταιρεία να αποκτά σημαντικό ρόλο.

Πέρα από τη διεκδίκηση των κοιτασμάτων, η Άγκυρα επιδιώκει να ενισχύσει την παρουσία της σε μια περιοχή όπου διασταυρώνονται οι ενεργειακές επιδιώξεις της Ελλάδας, της Κύπρου, της Αιγύπτου και του Ισραήλ.

Η υλοποίηση ερευνών σε θαλάσσιες περιοχές αμφισβητούμενης δικαιοδοσίας θα μπορούσε να αποτελέσει νέα εστία έντασης.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση απορρίπτει το μνημόνιο – Στήριξη σε Ελλάδα και Κύπρο

Η αντίδραση των ευρωπαϊκών θεσμών υπήρξε κατηγορηματική.

Με κοινή δήλωσή τους στις 20 Οκτωβρίου, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν εξέφρασαν την έντονη αντίθεσή τους στην κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Υπενθύμισαν ότι η θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης παραμένει αμετάβλητη από το 2019, καθώς θεωρεί ότι η συμφωνία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και στερείται νομικής ισχύος.

Παράλληλα, επανέλαβαν την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη προς την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία.

Αντίστοιχη τοποθέτηση πραγματοποιήθηκε στις 21 Οκτωβρίου από την ύπατη εκπρόσωπο της ΕΕ για την Εξωτερική Πολιτική, Κάγια Κάλας, εκ μέρους της Ένωσης.

Η ευρωπαϊκή διπλωματία υπογράμμισε ότι η κύρωση του μνημονίου δεν μπορεί να δημιουργήσει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη, ζητώντας από όλες τις χώρες της περιοχής να σέβονται τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών-μελών.

Τι προβλέπει το Δίκαιο της Θάλασσας για τα νησιά

Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται η διαφορετική ερμηνεία των κανόνων που διέπουν τη θαλάσσια οριοθέτηση.

Η ελληνική επιχειρηματολογία στηρίζεται στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), την οποία έχει κυρώσει η Ελλάδα.

Σύμφωνα με το άρθρο 121 της Σύμβασης, τα νησιά διαθέτουν κατ’ αρχήν δικαιώματα σε αιγιαλίτιδα ζώνη, συνορεύουσα ζώνη, ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα, όπως και οι ηπειρωτικές ακτές. Εξαίρεση προβλέπεται για βράχους που δεν μπορούν να συντηρήσουν ανθρώπινη διαβίωση ή δική τους οικονομική ζωή.

Η συγκεκριμένη διάταξη αποτελεί βασικό στοιχείο της ελληνικής θέσης για την Κρήτη, τη Ρόδο, την Κάρπαθο και τα υπόλοιπα ελληνικά νησιά.

Από την πλευρά της, η Τουρκία υποστηρίζει ότι η ιδιαίτερη γεωγραφία της Ανατολικής Μεσογείου απαιτεί διαφορετική αντιμετώπιση, με περιορισμένη επήρεια ορισμένων ελληνικών νησιών κατά την οριοθέτηση.

Η Άγκυρα δεν έχει προσχωρήσει στη Σύμβαση του 1982 και επικαλείται τη γεωγραφική αναλογία των ακτών, υποστηρίζοντας ότι η πλήρης επήρεια των ελληνικών νησιών θα περιόριζε σημαντικά τις δικές της θαλάσσιες διεκδικήσεις.

Πρέπει, πάντως, να διακρίνεται το δικαίωμα ενός νησιού να διαθέτει ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα από την ακριβή επήρεια που θα έχει σε μια συγκεκριμένη οριοθέτηση, όταν υπάρχουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές άλλων κρατών.

Η μεγάλη ανατροπή: Η Τουρκία προσεγγίζει τον Χαφτάρ

Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της ανάλυσης της Deutsche Welle αφορά την αλλαγή των σχέσεων μεταξύ της Τουρκίας και των δυνάμεων του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ.

Το 2019, η Τουρκία είχε παρέμβει στρατιωτικά στη λιβυκή σύγκρουση, υποστηρίζοντας την κυβέρνηση της Τρίπολης απέναντι στις δυνάμεις της Ανατολικής Λιβύης.

Η τουρκική στρατιωτική υποστήριξη συνέβαλε αποφασιστικά στην αποτροπή της κατάληψης της Τρίπολης από τον Λιβυκό Εθνικό Στρατό.

Έκτοτε, όμως, οι ισορροπίες έχουν μεταβληθεί.

Η Άγκυρα έχει αναπτύξει επαφές και με την Ανατολική Λιβύη, δημιουργώντας σχέσεις συνεργασίας με το περιβάλλον Χαφτάρ.

Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται στρατιωτικές και οικονομικές επαφές, καθώς και η παρουσία τουρκικών επιχειρήσεων στην ανοικοδόμηση της χώρας.

Σύμφωνα με τη γερμανική ανάλυση, οι τουρκικές κατασκευαστικές εταιρείες έχουν εξασφαλίσει συμβάσεις μεγάλης αξίας στη Λιβύη, ενώ παράλληλα αναπτύσσεται η συνεργασία στον ενεργειακό τομέα.

Η Τουρκία επιχειρεί έτσι να μετατραπεί σε συνομιλητή και των δύο βασικών κέντρων εξουσίας της χώρας, περιορίζοντας τη δυνατότητα άλλων περιφερειακών δυνάμεων να ασκούν αποκλειστική επιρροή στην Ανατολική Λιβύη.

Η Αίγυπτος και η Ρωσία απέναντι στην τουρκική διείσδυση

Η διεύρυνση της τουρκικής παρουσίας στην Ανατολική Λιβύη επηρεάζει άμεσα τους παραδοσιακούς υποστηρικτές του στρατάρχη Χαφτάρ.

Η Αίγυπτος διατηρεί στενούς πολιτικούς και στρατιωτικούς δεσμούς με την ηγεσία της Βεγγάζης, ενώ η Ρωσία έχει επίσης αναπτύξει σημαντική παρουσία στη χώρα.

Η προσέγγιση της Άγκυρας με το περιβάλλον Χαφτάρ δημιουργεί νέα δεδομένα, καθώς η Τουρκία επιχειρεί να αποκτήσει πρόσβαση σε περιοχές που κατά το παρελθόν βρίσκονταν κυρίως υπό την επιρροή των δύο αυτών δυνάμεων.

Παράλληλα, η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από την Ανατολική Λιβύη συνδέεται με την επιδίωξη συμμετοχής της πλευράς Χαφτάρ στα οικονομικά οφέλη που ενδέχεται να προκύψουν από μελλοντικές ενεργειακές δραστηριότητες.

Η εξέλιξη, ωστόσο, έχει προκαλέσει την έντονη αντίδραση της Αιγύπτου, η οποία έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν αναγνωρίζει τη συμφωνία και θεωρεί πως παραβιάζει τα δικά της κυριαρχικά δικαιώματα.

Κίνδυνος για τον EastMed και τα ενεργειακά έργα

Η Deutsche Welle επισημαίνει ότι ο τουρκολιβυκός σχεδιασμός ενδέχεται να δημιουργήσει πρόσθετες δυσκολίες στην υλοποίηση ενεργειακών έργων της Ανατολικής Μεσογείου.

Χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί ο σχεδιαζόμενος αγωγός φυσικού αερίου EastMed, ο οποίος προβλέπεται να συνδέσει ενεργειακά κοιτάσματα του Ισραήλ και της Κύπρου με την Ελλάδα και την ευρωπαϊκή αγορά.

Η χάραξη που προβάλλουν Τουρκία και Λιβύη διασταυρώνεται με την προτεινόμενη διαδρομή του αγωγού, δημιουργώντας ενδεχόμενο νέων αντιπαραθέσεων.

Η Άγκυρα έχει υποστηρίξει ότι η εγκατάσταση υποθαλάσσιων ενεργειακών υποδομών σε περιοχές υφαλοκρηπίδας τις οποίες διεκδικεί απαιτεί τη δική της συγκατάθεση.

Η συγκεκριμένη θέση αποκτά ευρύτερη σημασία και για άλλα έργα, όπως οι υποθαλάσσιες ηλεκτρικές διασυνδέσεις, αν και το νομικό καθεστώς εγκατάστασης καλωδίων και αγωγών δεν είναι ταυτόσημο.

Συνεπώς, η διεύρυνση των τουρκικών θαλάσσιων διεκδικήσεων θα μπορούσε να επηρεάσει όχι μόνο την εκμετάλλευση υδρογονανθράκων, αλλά και την ενεργειακή συνδεσιμότητα της περιοχής.

Δύο ανταγωνιστικοί άξονες στην Ανατολική Μεσόγειο

Η ανάλυση της Deutsche Welle καταλήγει στο ενδεχόμενο διαμόρφωσης δύο ανταγωνιστικών γεωπολιτικών και ενεργειακών σχηματισμών.

Ο πρώτος περιλαμβάνει την Τουρκία και τη Λιβύη, οι οποίες επιδιώκουν να αναπτύξουν κοινή θαλάσσια και ενεργειακή στρατηγική.

Ο δεύτερος συγκροτείται γύρω από τη συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου, Αιγύπτου και Ισραήλ, με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η σύγκρουση των δύο σχεδιασμών αφορά τη θαλάσσια δικαιοδοσία, την πρόσβαση στους ενεργειακούς πόρους και τον έλεγχο των υποδομών που θα συνδέουν την Ανατολική Μεσόγειο με την Ευρώπη.

Η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της Ανατολικής Λιβύης αποτελεί σημαντική πολιτική επιτυχία για την τουρκική διπλωματία σε επίπεδο περιφερειακής επιρροής.

Δεν συνεπάγεται, ωστόσο, ότι οι θαλάσσιες διεκδικήσεις της Τουρκίας έχουν αποκτήσει διεθνή νομική αναγνώριση.

Το κρίσιμο ζήτημα για την επόμενη περίοδο είναι εάν η Άγκυρα θα επιχειρήσει να μετατρέψει τις διεκδικήσεις αυτές σε πρακτικά τετελεσμένα, μέσω σεισμικών ερευνών, γεωτρήσεων και παρεμβάσεων σε ενεργειακά έργα.

Μια συνολική αποτίμηση των διεθνών εξελίξεων, με επίκεντρο τη μεταβολή των παγκόσμιων συσχετισμών ισχύος, την ενεργειακή κρίση, τους πολέμους και τη θέση της Ελλάδας στο νέο γεωπολιτικό περιβάλλον, παρουσιάστηκε στην εκπομπή «Αντιθέσεις» με τον Γιώργο Σαχίνη.

Κεντρικός καλεσμένος ήταν ο ιστορικός Γιώργος Μαργαρίτης, ο οποίος υποστήριξε ότι η ανθρωπότητα βρίσκεται σε μια μακρά μεταβατική περίοδο, κατά την οποία οι παραδοσιακές δυνάμεις επιχειρούν να διατηρήσουν την κυριαρχία τους, ενώ νέα οικονομικά και γεωπολιτικά κέντρα αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη ισχύ.

Ο πανεπιστημιακός αναζήτησε ιστορικές αναλογίες τόσο στην παρακμή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας όσο και στη διαδικασία αποαποικιοποίησης μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Κοινό χαρακτηριστικό αυτών των περιόδων, όπως επισήμανε, ήταν η διαδοχή πολεμικών συγκρούσεων που συνόδευαν τη μεταβολή των διεθνών ισορροπιών.

Κατά την εκτίμησή του, αντίστοιχες διαδικασίες εξελίσσονται σήμερα, καθώς μετατοπίζονται γεωγραφικά τα παραγωγικά και οικονομικά κέντρα του κόσμου.

Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε στην αδυναμία των πολιτικών ηγεσιών να αντιμετωπίσουν τις κοινωνικές και οικονομικές αντιθέσεις με συμβατικά μέσα.

«Τα αδιέξοδα δεν είναι παρά η προπομπή συγκρούσεων», ανέφερε χαρακτηριστικά, εκτιμώντας ότι οι σημερινές αντιφάσεις μπορούν να οδηγήσουν σε μεγαλύτερη διεθνή αστάθεια.

Η Ευρώπη στρέφεται στην πολεμική βιομηχανία, αλλά αντιμετωπίζει σοβαρά εμπόδια

Ξεχωριστή θέση στη συζήτηση κατέλαβε η προσπάθεια μετατροπής των ευρωπαϊκών οικονομιών σε πολεμικές.

Ο Γιώργος Μαργαρίτης έθεσε το ερώτημα κατά πόσον η Ευρώπη διαθέτει τις πραγματικές παραγωγικές προϋποθέσεις για μια τέτοια μετάβαση.

Όπως εξήγησε, η ανάπτυξη μιας ισχυρής βιομηχανικής βάσης προϋποθέτει τρία βασικά στοιχεία:

• Επαρκές και κατάλληλα καταρτισμένο εργατικό δυναμικό.

• Πρόσβαση σε πρώτες ύλες με ανταγωνιστικό κόστος.

• Διαθέσιμη και οικονομικά προσιτή ενέργεια.

Σύμφωνα με την ανάλυσή του, οι ευρωπαϊκές χώρες δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν ταυτόχρονα αυτές τις προϋποθέσεις.

Η μεταφορά σημαντικού μέρους της βιομηχανικής παραγωγής προς την Ασία, η ενεργειακή εξάρτηση και η απώλεια της προηγούμενης πρόσβασης σε φθηνές ενεργειακές πηγές περιορίζουν τις δυνατότητες επαναβιομηχάνισης.

Ο ιστορικός αμφισβήτησε, συνεπώς, την αποτελεσματικότητα μιας στρατηγικής που αντιμετωπίζει την πολεμική βιομηχανία ως διέξοδο από τα συνολικότερα προβλήματα της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Γιατί η Τουρκία γίνεται περιζήτητη στην ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η αναφορά του Γιώργου Μαργαρίτη στην Τουρκία.

Ο πανεπιστημιακός υποστήριξε ότι η γειτονική χώρα διαθέτει ορισμένα από τα χαρακτηριστικά που αναζητούν ευρωπαϊκές επιχειρήσεις για την ανάπτυξη της αμυντικής παραγωγής.

Αναφέρθηκε συγκεκριμένα στο εργατικό δυναμικό, στις ενεργειακές διασυνδέσεις και στη δυνατότητα πρόσβασης σε πρώτες ύλες.

Παράλληλα, επισήμανε ότι η τουρκική αμυντική βιομηχανία ενισχύεται όχι μόνο εξαιτίας των επιλογών της Άγκυρας, αλλά και μέσω της συνεργασίας με ευρωπαϊκούς παραγωγικούς και τεχνολογικούς φορείς.

Στην ίδια συζήτηση επισημάνθηκε ότι η Τουρκία δεν περιορίζει τη στρατηγική της στις ελληνοτουρκικές διαφορές, αλλά επιχειρεί να αξιοποιήσει τις ευρύτερες διεθνείς ανακατατάξεις.

Ο Μαργαρίτης άσκησε κριτική στην ελληνική πολιτική, εκτιμώντας ότι δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη τις οικονομικές και παραγωγικές παραμέτρους που ενισχύουν τη γεωπολιτική θέση της Τουρκίας.

Το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου και ο κίνδυνος της συνδιαχείρισης

Ένα από τα σημαντικότερα θέματα της εκπομπής ήταν η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου και τα εμπόδια που δημιουργεί η Τουρκία.

Στη συζήτηση με τη συμμετοχή του στρατιωτικού αναλυτή Κωνσταντίνου Λουκόπουλου τέθηκαν ζητήματα σχετικά με τις τουρκικές NAVTEX, τις αντιδράσεις της Άγκυρας και τη δυνατότητα συνέχισης των εργασιών για το υποθαλάσσιο καλώδιο.

Ο Λουκόπουλος εξέφρασε την ανησυχία ότι η αναζήτηση κάποιας μορφής συνεννόησης με την Τουρκία για την πραγματοποίηση των εργασιών ενδέχεται να δημιουργήσει δυσμενή προηγούμενα για τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.

Αναφέρθηκε, επίσης, στις πληροφορίες περί επαφών της γαλλικής εταιρείας που εμπλέκεται στο έργο με την τουρκική πλευρά, διερωτώμενος κατά πόσον μια τέτοια διαδικασία θα μπορούσε να οδηγήσει σε έμμεση αποδοχή τουρκικών αξιώσεων.

Κατά την άποψή του, η ελληνική πλευρά οφείλει να διαφυλάξει τα δικαιώματά της με κατάλληλους διπλωματικούς και άλλους χειρισμούς.

Ο Γιώργος Μαργαρίτης συμφώνησε ότι η ελληνική πολιτική έχει εγκλωβιστεί σε μια δύσκολη κατάσταση, την οποία χαρακτήρισε διαχρονικό πρόβλημα και όχι αποκλειστική ευθύνη μιας κυβέρνησης.

Εξέφρασε, μάλιστα, προβληματισμό για το ενδεχόμενο ένα ενεργειακό έργο να μετατραπεί σε πεδίο όπου θα επιχειρηθεί η κατοχύρωση ευρύτερων τουρκικών αξιώσεων.

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο και η στάση των δυτικών δυνάμεων

Στην εκπομπή εξετάστηκε επίσης το τουρκολιβυκό μνημόνιο και η προσπάθεια της Άγκυρας να ενισχύσει τη θέση της στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ο Κωνσταντίνος Λουκόπουλος στάθηκε στη σημασία που αποδίδουν οι Ηνωμένες Πολιτείες στη συνολική λειτουργικότητα της περιοχής.

Κατά την εκτίμησή του, η Ουάσινγκτον προσεγγίζει την Ανατολική Μεσόγειο πρωτίστως ως ενιαίο γεωστρατηγικό χώρο, στον οποίο επιδιώκει σταθερότητα και προώθηση των αμερικανικών συμφερόντων.

Αντίστοιχα, υπογράμμισε τη βαρύτητα που έχει αποκτήσει η Τουρκία για τους ευρωπαϊκούς αμυντικούς σχεδιασμούς.

Στο πλαίσιο αυτό, άσκησε κριτική στην ευρωπαϊκή αντιμετώπιση της Άγκυρας, υπενθυμίζοντας τις τουρκικές απειλές κατά της Ελλάδας και τη συνεχιζόμενη κατοχή εδάφους της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Η συζήτηση επεκτάθηκε και στο ενδεχόμενο μιας ευρύτερης περιφερειακής διευθέτησης στην Ανατολική Μεσόγειο, με αναφορές στην πρόταση για μεσογειακή διάσκεψη.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία και τα ευρωπαϊκά στρατηγικά αδιέξοδα

Σημαντικό μέρος της εκπομπής αφιερώθηκε στον πόλεμο στην Ουκρανία, στη χρηματοδότηση του Κιέβου και στις οικονομικές επιπτώσεις για την Ευρώπη.

Οι συνομιλητές εξέτασαν τη συνέχιση της ευρωπαϊκής υποστήριξης προς την Ουκρανία και την ανάγκη διαμόρφωσης μιας συγκεκριμένης στρατηγικής για την έκβαση του πολέμου.

Ο Λουκόπουλος υποστήριξε ότι η παροχή οικονομικής και στρατιωτικής βοήθειας δεν μπορεί να αποτελεί από μόνη της ολοκληρωμένη στρατηγική, εάν δεν συνοδεύεται από σαφείς πολιτικούς στόχους.

Η συζήτηση συνδέθηκε με την ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης, τις σχέσεις ΗΠΑ–Ρωσίας και τις επιπτώσεις των διεθνών κυρώσεων.

Ο ενεργειακός πόλεμος και η αναδιάταξη των συσχετισμών

Με τη συμμετοχή του ειδικού σε ενεργειακά ζητήματα Ηλία Μπασιά, η εκπομπή εστίασε στις διεθνείς αγορές ενέργειας, στις νέες ενεργειακές διαδρομές και στις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή οικονομία.

Εξετάστηκαν η προοπτική τροφοδοσίας της Ευρώπης με αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο, οι επιπτώσεις των συγκρούσεων στις ενεργειακές υποδομές και η σχέση της Ευρώπης με τη Ρωσία.

Σημαντική διάσταση αποτέλεσε η επισήμανση ότι η ενεργειακή ασφάλεια δεν περιορίζεται στη διαθεσιμότητα πετρελαίου και φυσικού αερίου, αλλά συνδέεται άμεσα με το κόστος παραγωγής, την ανταγωνιστικότητα και τη βιωσιμότητα των βιομηχανικών δραστηριοτήτων.

Οι αναφορές αυτές εντάχθηκαν στο συνολικότερο ερώτημα για το κατά πόσον η Ευρώπη μπορεί να αποκτήσει πραγματική στρατηγική αυτονομία.

Η κοινωνική έκρηξη και οι ιστορικοί κίνδυνοι

Προς το τέλος της εκπομπής, ο Γιώργος Μαργαρίτης επικεντρώθηκε στις κοινωνικές αντιδράσεις που καταγράφονται σε ευρωπαϊκές χώρες.

Υποστήριξε ότι η συρρίκνωση των μικρομεσαίων στρωμάτων, η οικονομική πίεση και η υποβάθμιση κοινωνικών υπηρεσιών διαμορφώνουν συνθήκες ευρύτερης δυσαρέσκειας.

Αναφέρθηκε στις κινητοποιήσεις στη Γαλλία και στις αντιδράσεις σε άλλες ευρωπαϊκές κοινωνίες, εξετάζοντας τη σύνθεση και τους στόχους των κοινωνικών ομάδων που συμμετέχουν.

Παράλληλα, επισήμανε ότι τα κινήματα κοινωνικής διαμαρτυρίας δεν οδηγούν αυτομάτως σε προοδευτικές πολιτικές αλλαγές.

Για να εξηγήσει την ιστορική διάσταση του ζητήματος, αναφέρθηκε στη Γερμανία του Μεσοπολέμου και στον τρόπο με τον οποίο ο εθνικοσοσιαλισμός αξιοποίησε την οικονομική κρίση και την κοινωνική δυσαρέσκεια.

Ο ιστορικός προειδοποίησε ότι η κοινωνική οργή, όταν δεν αποκτά σαφή πολιτικό προσανατολισμό, μπορεί να αξιοποιηθεί από διαφορετικές και ακόμη και αυταρχικές πολιτικές δυνάμεις.

«Ζούμε μια μακρά μεταβατική περίοδο»

Ολοκληρώνοντας την παρέμβασή του, ο Γιώργος Μαργαρίτης χαρακτήρισε τη σημερινή εποχή μακρά περίοδο ιστορικής μετάβασης.

Εξήγησε ότι οι κυρίαρχες δυνάμεις προσπαθούν να διατηρήσουν τις υφιστάμενες ισορροπίες, την ώρα που οι οικονομικές και κοινωνικές αντιθέσεις επιταχύνουν τις εξελίξεις.

Ο ίδιος εκτίμησε ότι η διαδικασία μπορεί να οδηγήσει σε μακροχρόνιες αναταραχές, συγκρούσεις και προσωρινές σταθεροποιήσεις, χωρίς να θεωρεί ότι μπορεί να προβλεφθεί με βεβαιότητα η τελική της κατάληξη.

Η συζήτηση έκλεισε με τη διαπίστωση ότι η ιστορική εξέλιξη συνεχίζεται και ότι οι σημερινές παγκόσμιες ανακατατάξεις δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν ως ένα προσωρινό επεισόδιο.