Τον άνθρωπο ως ευάλωτο σημείο της ψηφιακής ασφάλειας και την ανθρώπινη απόφαση ως απαραίτητη δικλίδα στη στρατιωτική χρήση της τεχνητής νοημοσύνης ανέδειξε ο Κοσμόπουλος, σε συνέντευξή του στον Χρήστο Μουρτζούκο. Σε μια συζήτηση που συνέδεσε την καθημερινότητα των πολιτών με τις κρίσιμες υποδομές και τις διεθνείς ισορροπίες ισχύος, υπογράμμισε ότι η ίδια τεχνολογία που επιταχύνει την εργασία και ενισχύει την άμυνα μπορεί να αξιοποιηθεί για εξαπάτηση, χειραγώγηση και επιθέσεις.

«Δεν έχει ακόμα κατασκευαστεί firewall για τον ανθρώπινο εγκέφαλο», σημείωσε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας την πρόκληση που δημιουργούν η κλωνοποίηση φωνής και εικόνας και η παραγωγή πειστικού, αλλά κατασκευασμένου περιεχομένου.

Η απάτη αποκτά γνώριμη φωνή και πρόσωπο

Όπως εξήγησε, η επίθεση δεν χρειάζεται πάντοτε να παραβιάσει ένα σύνθετο πληροφοριακό σύστημα. Μπορεί να στοχεύσει απευθείας τον χρήστη, εκμεταλλευόμενη την εμπιστοσύνη του σε ένα οικείο πρόσωπο ή την πίεση μιας υποτιθέμενης επείγουσας ανάγκης.

Ανέφερε ενδεικτικά το σενάριο μιας τηλεδιάσκεψης στην οποία ένας εργαζόμενος πιστεύει ότι βλέπει και ακούει τον επικεφαλής της επιχείρησής του να ζητά μεταφορά χρημάτων. Η εικόνα και η φωνή μπορούν, όπως επισήμανε, να έχουν κατασκευαστεί, δημιουργώντας μια πειστική απομίμηση της πραγματικής επικοινωνίας.

Ανάλογη είναι, κατά την εκτίμησή του, η απειλή στο πολιτικό πεδίο: κατασκευασμένες δηλώσεις και βίντεο μπορούν να αποδώσουν σε δημόσια πρόσωπα λόγια που δεν είπαν, επηρεάζοντας την κρίση των πολιτών και δημιουργώντας εντυπώσεις.

Ο ίδιος συνέδεσε αυτή τη δυνατότητα με την κοινωνική ανθεκτικότητα. Προειδοποίησε ότι η μαζική παραγωγή παραπλανητικού περιεχομένου μπορεί να αξιοποιήσει υπάρχοντα κοινωνικά ρήγματα, να ενισχύσει την πόλωση και να τροφοδοτήσει συγκρούσεις.

Το ζητούμενο είναι να λειτουργεί η κοινωνία ακόμη και μετά το χτύπημα

Ιδιαίτερο βάρος έδωσε στην προστασία των κρίσιμων υπηρεσιών: ηλεκτρισμός, ύδρευση, μεταφορές, επικοινωνίες, νοσοκομεία και χρηματοπιστωτικό σύστημα βρίσκονται στον πυρήνα της καθημερινής λειτουργίας ενός κράτους.

Μια επίθεση σε αυτές τις υποδομές, τόνισε, μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές διαταραχές και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να θέσει σε κίνδυνο ανθρώπινες ζωές. Η δυσλειτουργία ενός νοσοκομείου ή μιας μεγάλης μονάδας ύδρευσης ξεπερνά τα όρια ενός τεχνικού προβλήματος.

Στο πλαίσιο αυτό, περιέγραψε τη μετάβαση από την έμφαση στην κυβερνοασφάλεια προς την κυβερνοανθεκτικότητα. Το στοίχημα, σύμφωνα με την τοποθέτησή του, είναι να εξασφαλίζεται η δυνατότητα των κοινωνιών να συνεχίζουν να λειτουργούν «έστω και πληγωμένες», όταν μια επίθεση καταφέρει να περάσει τις γραμμές άμυνας.

Παράλληλα, υπενθύμισε ότι η τεχνητή νοημοσύνη αξιοποιείται και από την πλευρά της προστασίας: στην παρακολούθηση συστημάτων, στην ανάλυση δεδομένων και στην προετοιμασία αμυντικών εργαλείων. Περιέγραψε έτσι έναν διαρκή αγώνα δρόμου ανάμεσα σε όσους εντοπίζουν και καλύπτουν ευπάθειες και σε όσους επιδιώκουν να τις εκμεταλλευτούν.

Η κρίσιμη απόφαση για τη χρήση ενός όπλου

Στο στρατιωτικό σκέλος της συνέντευξης, κεντρική θέση είχε η ανάγκη διατήρησης ανθρώπινου ελέγχου στην απόφαση χρήσης βίας.

«Η μεγάλη μας ανησυχία […] είναι η αυτόνομη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης», ανέφερε, εξηγώντας τη σημασία της παρουσίας ανθρώπου στη διαδικασία λήψης της τελικής απόφασης για την ενεργοποίηση ενός οπλικού συστήματος.

Ο κίνδυνος που περιέγραψε αφορά λανθασμένες εκτιμήσεις και εσφαλμένη αναγνώριση στόχων, με πιθανό αποτέλεσμα να πληγούν άμαχοι ή πολιτικές εγκαταστάσεις. Η ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών και επιλογής στόχων καθιστά, όπως προκύπτει από την παρέμβασή του, ακόμη πιο επιτακτικό το ζήτημα του ελέγχου και της ευθύνης.

Αναφέρθηκε επίσης στις απαιτήσεις άμυνας απέναντι σε πολλά μη επανδρωμένα μέσα που επιτίθενται ταυτόχρονα, καθώς και στη σημασία των δορυφορικών υποδομών για τις επικοινωνίες και τον επιχειρησιακό συντονισμό.

Ευρωπαϊκή αυτονομία με τεχνολογικές εξαρτήσεις

Στο ερώτημα αν η τεχνητή νοημοσύνη οδηγεί σε έναν νέο Ψυχρό Πόλεμο μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, ο Κοσμόπουλος διατύπωσε επιφυλάξεις για την εφαρμογή του παλαιού διπολικού σχήματος στη σημερινή διεθνή πραγματικότητα.

Για την Ευρώπη, ανέδειξε το χάσμα ανάμεσα στη φιλοδοξία της στρατηγικής αυτονομίας και στις εξαρτήσεις της από εξωτερικούς προμηθευτές τεχνολογίας. Εστίασε στις υπηρεσίες υπολογιστικού νέφους, στους ημιαγωγούς και στον εξοπλισμό των κέντρων δεδομένων, υποστηρίζοντας ότι αυτές οι εξαρτήσεις δυσκολεύουν την επίτευξη ουσιαστικής τεχνολογικής ανεξαρτησίας.

Ταυτόχρονα, περιέγραψε τρεις διαφορετικές προσεγγίσεις στην ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης: την ευρωπαϊκή έμφαση στους κανόνες και στα δικαιώματα, την αμερικανική προσήλωση στην αγορά και στην επιχειρηματική καινοτομία και το κινεζικό μοντέλο ισχυρού κρατικού ελέγχου.

Παρότι άσκησε κριτική στην πολυπλοκότητα του ευρωπαϊκού ρυθμιστικού πλαισίου, υποστήριξε την ανάγκη ύπαρξης ορίων. Η προστασία του πολίτη και η ανάπτυξη της τεχνολογίας με κανόνες αποτέλεσαν σταθερούς άξονες της τοποθέτησής του.

Το μήνυμα με το οποίο έκλεισε τη συζήτηση ήταν ότι η τεχνολογική πρόοδος οφείλει να υπηρετεί τον άνθρωπο και τις αρχές που στηρίζουν την κοινωνική και πολιτική συνύπαρξη. Η αποτελεσματικότητα των συστημάτων, στην προσέγγισή του, χρειάζεται να συμβαδίζει με την ανθρώπινη ευθύνη.

Η Αμμόχωστος, το αεροδρόμιο της Τύμπου και ο κίνδυνος να μετατραπούν οι συνομιλίες σε εργαλείο παγίωσης της κατοχής βρίσκονται στο επίκεντρο της παρέμβασης του δρος Διεθνών Σχέσεων Γιάννου Χαραλαμπίδη στο «Σίγμα».

Ο αναλυτής υποστηρίζει ότι η Άγκυρα αξιοποιεί τη διαπραγματευτική διαδικασία για να εδραιώνει τα τετελεσμένα της εισβολής και να ενσωματώνει τα κατεχόμενα στην Τουρκία. Εξηγεί γιατί, κατά την εκτίμησή του, το άνοιγμα του αεροδρομίου της Τύμπου πριν από τη λύση, χωρίς υπαγωγή στην Κυπριακή Δημοκρατία, θα άνοιγε τον δρόμο για αποδοχή χωριστής οντότητας και διχοτόμηση.

Παράλληλα, θέτει ζήτημα πολιτικής νομιμοποίησης για ομάδες που συμμετέχουν σε παράλληλες διαδικασίες, ασκεί κριτική στον χειρισμό των συνομιλιών από τον ΟΗΕ και ζητά δημοσιοποίηση των συγκλίσεων. «Το Κυπριακό είναι πρόβλημα εισβολής και κατοχής», τονίζει, απορρίπτοντας την αντιμετώπισή του ως αποκλειστικά διακοινοτικής διαφοράς.

Στο τελευταίο μέρος της παρέμβασης στρέφει την κριτική του στην πολιτική των «ήπιων νερών», με αιχμές προς τον Γιώργο Γεραπετρίτη και αναφορές στο τουρκολιβυκό μνημόνιο και στη «Γαλάζια Πατρίδα». Το ερώτημα που θέτει είναι συγκεκριμένο: Πώς μπορεί να προκύψει δημοκρατική λύση όταν οι πολίτες αγνοούν το περιεχόμενο των διαπραγματεύσεων;

Του Νεκτάριου Γουναρίδη, Sensory Talks N Tips

Πριν από λίγες ημέρες είχα την ευκαιρία να επισκεφθώ τον Διονύση στον χώρο όπου πραγματοποιεί την πρακτική του άσκηση, σε ένα φιλανθρωπικό κατάστημα της Thames Hospice στο Maidenhead της Αγγλίας. Έφυγα από εκεί με ένα αίσθημα αισιοδοξίας, όχι μόνο για τον ίδιο τον Διονύση αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο μια κοινωνία μπορεί να δημιουργεί πραγματικές ευκαιρίες ένταξης, προσφοράς και ανάπτυξης δεξιοτήτων για ανθρώπους με αναπηρίες.

Στην Ελλάδα έχουμε μεγαλώσει με τη λογική ότι τα παλιά ρούχα, τα έπιπλα ή τα αντικείμενα που δεν χρειαζόμαστε πια είτε θα δοθούν κάπου πρόχειρα είτε θα καταλήξουν σε μια αποθήκη ή στα σκουπίδια. Στην Αγγλία όμως λειτουργεί ένα εντυπωσιακό δίκτυο επαναχρησιμοποίησης και ανακύκλωσης. Φιλανθρωπικές οργανώσεις, επιχειρήσεις ανακύκλωσης και κοινωνικές δομές συνεργάζονται μεταξύ τους δημιουργώντας μια ολόκληρη αλυσίδα διαλογής, επεξεργασίας και επαναπώλησης προϊόντων. Γύρω από αυτή τη διαδικασία κινούνται σημαντικοί οικονομικοί πόροι, ενώ παράλληλα δημιουργούνται θέσεις εργασίας και εκπαιδευτικές ευκαιρίες για πολλούς ανθρώπους, συμπεριλαμβανομένων ατόμων με αναπηρίες ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες.

Στο συγκεκριμένο κατάστημα γνώρισα ξανά την Τίνα, μια γυναίκα γύρω στα εξήντα, μητέρα τριών παιδιών και γιαγιά οκτώ εγγονιών. Η δουλειά της είναι να υποστηρίζει φοιτητές του BCA College που πραγματοποιούν την πρακτική τους άσκηση εκεί. Παρατηρώντας την να εργάζεται, συνειδητοποίησα πόσο ουσιαστικός μπορεί να είναι ένας τέτοιος ρόλος. Δεν καθοδηγούσε απλώς τους νέους στο τι πρέπει να κάνουν. Με ηρεμία, ευγένεια και απίστευτη υπομονή τους βοηθούσε να κατανοήσουν ολόκληρη τη διαδικασία μιας εργασίας, να σκεφτούν το επόμενο βήμα, να ζητήσουν βοήθεια όταν τη χρειάζονται και να νιώσουν ότι αποτελούν μέρος μιας ομάδας.

Ο Διονύσης μαζί με άλλους δύο φοιτητές βρισκόταν σχεδόν στην αρχή της αλυσίδας επεξεργασίας των δωρεών. Πολίτες έφερναν σακούλες με ρούχα και άλλα αντικείμενα και οι φοιτητές αναλάμβαναν να τα ανοίξουν, να τα εξετάσουν και να τα ταξινομήσουν. Κάποια ρούχα προορίζονταν για πώληση στο κατάστημα, άλλα έπρεπε να ελεγχθούν περαιτέρω και κάποια να οδηγηθούν προς ανακύκλωση. Παρότι η εργασία φαίνεται απλή, απαιτούσε συγκέντρωση, οργάνωση, οπτική παρατήρηση, λήψη αποφάσεων και συνεργασία με άλλους ανθρώπους.

Υπήρχαν βέβαια και δυσκολίες. Παρατήρησα ότι ο Διονύσης χρειαζόταν υποστήριξη σε ορισμένες πρακτικές λεπτομέρειες, όπως το να δέσει έναν διπλό κόμπο σε μια σακούλα ή να ανοίξει σωστά ένα ρούχο ώστε να μπορέσει να ελέγξει την κατάστασή του και να αποφασίσει σε ποια κατηγορία ανήκει. Αυτές οι στιγμές μου θύμισαν πολλές από τις δυσκολίες που συναντάμε κάθε εβδομάδα στην κλινική όταν δουλεύουμε πάνω στον κινητικό σχεδιασμό, την εκτελεστική λειτουργία και την επίλυση προβλημάτων.

Παράλληλα όμως είδα και πολλά ενθαρρυντικά στοιχεία. Σε αρκετές περιπτώσεις ο Διονύσης λάμβανε αντικείμενα από την Τίνα και τα μετέφερε σε άλλα τμήματα του καταστήματος, αναζητώντας το σωστό άτομο για να τα παραδώσει. Ήταν μια μικρή αποστολή που συνδύαζε προσανατολισμό στον χώρο, πρωτοβουλία, επικοινωνία και ανεξαρτησία. Εκεί φαινόταν ότι μπορούσε να λειτουργήσει αποτελεσματικά όταν η εργασία είχε ξεκάθαρη δομή και συγκεκριμένο σκοπό.

Κατά τη διάρκεια του διαλείμματος είχα την ευκαιρία να παρατηρήσω μια διαφορετική πλευρά του. Η συζήτηση στράφηκε στον Όλι, έναν νέο φίλο που γνώρισε πρόσφατα στο κολέγιο. Ο Διονύσης περιέγραψε πώς γνωρίστηκαν, πώς αντάλλαξαν αριθμούς τηλεφώνου και πώς άρχισαν να συζητούν για ταινίες τρόμου, ένα ενδιαφέρον που φαίνεται να μοιράζονται. Καθώς μιλούσε, γελούσε αυθόρμητα και με ενθουσιασμό. Ήταν ίσως η πιο αυθεντική έκφραση χαράς που τον έχω δει να δείχνει εδώ και αρκετό καιρό και μια υπενθύμιση του πόσο σημαντικές είναι οι φιλικές σχέσεις για την ψυχική υγεία και την αυτοεκτίμηση κάθε νέου ανθρώπου.

Αυτό που με έκανε να νιώσω ιδιαίτερη ικανοποίηση ήταν ότι μπορούσα να αναγνωρίσω, μέσα σε αυτό το πραγματικό εργασιακό περιβάλλον, πολλές από τις δεξιότητες που εξασκούμε συστηματικά στις θεραπευτικές συνεδρίες. Η οργάνωση μιας δραστηριότητας, η προσοχή στις λεπτομέρειες, η μεταφορά οδηγιών στην πράξη, η επικοινωνία με άλλα άτομα, η διαχείριση μικρών ευθυνών και η αντιμετώπιση καθημερινών προβλημάτων δεν ήταν πλέον ασκήσεις της κλινικής. Είχαν αποκτήσει πραγματικό νόημα.

Ως θεραπευτής, αυτές είναι από τις στιγμές που σε γεμίζουν αισιοδοξία. Όχι επειδή όλα λειτουργούν τέλεια ούτε επειδή οι δυσκολίες εξαφανίζονται. Αλλά επειδή βλέπεις ότι οι προσπάθειες, οι επαναλήψεις και οι ώρες δουλειάς αρχίζουν να βρίσκουν εφαρμογή έξω από το θεραπευτικό δωμάτιο. Και τελικά αυτός είναι ο στόχος κάθε παρέμβασης: να βοηθήσει έναν άνθρωπο να συμμετέχει όσο το δυνατόν πιο ενεργά, πιο αυτόνομα και πιο ουσιαστικά στη ζωή του.