Στον θεσμικό ρόλο της Ακαδημίας Αθηνών και στις σύγχρονες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Δημοκρατία αναφέρθηκε ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ακαδημαϊκός και επίτιμος καθηγητής του ΕΚΠΑ, Προκόπης Παυλόπουλος, σε συνέντευξη που παραχώρησε στον δημοσιογράφο Σωτήρη Πολύζο, για τον τηλεοπτικό σταθμό TRT Θεσσαλίας.

Αφορμή αποτέλεσε η συμπλήρωση ενός αιώνα από την ίδρυση της Ακαδημίας Αθηνών, το 1926, με τη συζήτηση να επεκτείνεται πέρα από την ιστορική διαδρομή του ιδρύματος και να επικεντρώνεται σε θεμελιώδη ζητήματα της σύγχρονης πολιτειακής λειτουργίας.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στην ανάγκη προστασίας της αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας, στην οποία ο Προκόπης Παυλόπουλος αναγνωρίζει καθοριστικό ρόλο για τη διασφάλιση της ελευθερίας και την ανεμπόδιστη άσκηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων του ανθρώπου.

Ένας αιώνας Ακαδημίας Αθηνών – Η παρακαταθήκη της ελληνικής Παιδείας

Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας πραγματοποίησε αναδρομή στην ιστορία της Ακαδημίας Αθηνών, από την ίδρυσή της το 1926 έως τη συμπλήρωση των 100 χρόνων λειτουργίας της.

Στο επίκεντρο βρέθηκε η διαχρονική αποστολή του ανώτατου πνευματικού ιδρύματος της χώρας, με ιδιαίτερη αναφορά στην αρχαία ελληνική παιδεία και στην ελληνική γλώσσα.

Η Ακαδημία Αθηνών συνδέεται με την επιστημονική έρευνα, την καλλιέργεια των γραμμάτων και τη διατήρηση της πνευματικής κληρονομιάς του Ελληνισμού.

Ωστόσο, όπως αναδείχθηκε μέσα από τη θεματολογία της συνέντευξης, ο ρόλος της δεν περιορίζεται στην επιστημονική και πολιτιστική δραστηριότητα.

Η υπεράσπιση των αρχών που θεμελιώνουν τον δημοκρατικό πολιτισμό αποτελεί εξίσου σημαντική πτυχή της αποστολής της.

Η αντιπροσωπευτική Δημοκρατία ως εγγύηση της Ελευθερίας

Ξεχωριστή θέση στη συζήτηση κατείχε η σχέση της αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας με την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Ο Προκόπης Παυλόπουλος ανέδειξε την ανάγκη υπεράσπισης του δημοκρατικού πολιτεύματος ως βασικής εγγύησης της ελευθερίας και της δυνατότητας των πολιτών να ασκούν ανεμπόδιστα τα δικαιώματά τους.

Στο πλαίσιο αυτό, εξετάστηκαν τα προβλήματα που επηρεάζουν την ποιότητα της Δημοκρατίας και δοκιμάζουν τη λειτουργία των θεσμικών αντιβάρων.

Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία το ζήτημα της προστασίας του Κράτους Δικαίου βρίσκεται στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου, τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς.

Η διαβρωτική υπεροχή της εκτελεστικής εξουσίας

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της παρέμβασης Παυλόπουλου αφορούσε την υπεροχή που αποκτά σταδιακά η εκτελεστική εξουσία έναντι της νομοθετικής και της δικαστικής.

Πρόκειται για ένα θεσμικό πρόβλημα που συνδέεται άμεσα με την αρχή της διάκρισης των εξουσιών, η οποία αποτελεί θεμέλιο του σύγχρονου δημοκρατικού πολιτεύματος.

Όταν η εκτελεστική εξουσία ενισχύεται υπέρμετρα, δημιουργούνται κίνδυνοι για την ισορροπία μεταξύ των συνταγματικών θεσμών και την αποτελεσματική λειτουργία των μηχανισμών ελέγχου της κρατικής εξουσίας.

Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας έθεσε το συγκεκριμένο ζήτημα στο πλαίσιο των σύγχρονων προβλημάτων της Δημοκρατίας, εξετάζοντας τις επιπτώσεις του στην εφαρμογή των αρχών του Κράτους Δικαίου.

Η προβληματική αυτή δεν αφορά αποκλειστικά την Ελλάδα.

Στη συνέντευξη παρουσιάστηκαν συγκριτικά στοιχεία για την ελληνική πραγματικότητα, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αναδεικνύοντας τη διεθνή διάσταση των θεσμικών προκλήσεων.

Μήνυμα προς τους δικαστικούς λειτουργούς για την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ανάγκη προστασίας της προσωπικής και λειτουργικής ανεξαρτησίας των δικαστικών λειτουργών.

Ο Προκόπης Παυλόπουλος ανέδειξε τη σημασία της συνταγματικής κατοχύρωσης της δικαστικής ανεξαρτησίας, αλλά και την ευθύνη των ίδιων των δικαστικών λειτουργών να την υπερασπίζονται.

Η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση για την αποτελεσματική προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών και την αποτροπή αυθαίρετων παρεμβάσεων στη λειτουργία της.

Το ζήτημα συνδέεται άμεσα με την αρχή της διάκρισης των εξουσιών, καθώς η Δικαιοσύνη οφείλει να μπορεί να ασκεί τις αρμοδιότητές της χωρίς εξαρτήσεις ή πιέσεις από άλλα κέντρα εξουσίας.

Στο πλαίσιο αυτό, η συνέντευξη ανέδειξε την ανάγκη διαρκούς επαγρύπνησης για τη διαφύλαξη των συνταγματικών εγγυήσεων.

Η αποστολή της Ακαδημίας Αθηνών στη σύγχρονη εποχή

Η συμπλήρωση 100 χρόνων από την ίδρυση της Ακαδημίας Αθηνών αποτέλεσε, έτσι, την αφετηρία μιας ευρύτερης συζήτησης για τη σχέση της Παιδείας με τη Δημοκρατία και τον ρόλο των πνευματικών θεσμών στην υπεράσπιση της ελευθερίας.

Η ελληνική γλώσσα, η αρχαία ελληνική παιδεία και η ιστορική συνέχεια του ελληνικού πολιτισμού συνδέθηκαν με την ανάγκη διατήρησης των αρχών που συγκροτούν ένα σύγχρονο δημοκρατικό κράτος.

Η παρέμβαση του Προκόπη Παυλόπουλου ανέδειξε ότι η υπεράσπιση της Δημοκρατίας δεν εξαντλείται στην τυπική λειτουργία των πολιτειακών θεσμών.

Προϋποθέτει τον ουσιαστικό σεβασμό στη διάκριση των εξουσιών, την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και την αποτελεσματική προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Αυτά τα ζητήματα βρέθηκαν στον πυρήνα της συνέντευξης, αναδεικνύοντας τη σημασία της εκατονταετηρίδας της Ακαδημίας Αθηνών ως ευκαιρίας προβληματισμού για το παρόν και το μέλλον της Δημοκρατίας.

Η εκπομπή «Direct News» με τον Ανδρέα Μουντζουρούλια και τον συνομιλητή του, Τζιοβάνη, επικεντρώνεται στις ραγδαίες γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, στα σενάρια αμερικανοϊσραηλινής στρατιωτικής επιχείρησης κατά του Ιράν και στις πολιτικές διεργασίες που ακολουθούν τις ισραηλινές εκλογές. Παράλληλα, εξετάζονται οι τουρκικές διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, η στρατηγική σημασία της Κύπρου και οι προκλήσεις για την ελληνική εξωτερική πολιτική.

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η αναφορά του Μουντζουρούλια σε πληροφορίες που, σύμφωνα με τον ίδιο, συγκλίνουν προς ενδεχόμενη επανέναρξη στρατιωτικών επιθέσεων κατά του Ιράν μέσα στο Σαββατοκύριακο. Πρόκειται για εκτίμηση και πληροφορίες που παρουσιάστηκαν στην εκπομπή, όχι για ανεξάρτητα επιβεβαιωμένη στρατιωτική απόφαση.

Ρεπορτάζ

Στο επίκεντρο το Ιράν και οι αμερικανικές στρατιωτικές προετοιμασίες

Στην εκπομπή παρουσιάστηκαν πληροφορίες και δημοσιεύματα ισραηλινών μέσων, μεταξύ των οποίων η Jerusalem Post και η Israel Hayom, σχετικά με το ενδεχόμενο νέας στρατιωτικής επιχείρησης εναντίον του Ιράν.

Ο Μουντζουρούλιας υποστήριξε ότι οι στρατιωτικές προετοιμασίες βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο, αναφερόμενος σε μετακινήσεις προσωπικού, αεροπλανοφόρα, αμφίβια πλοία και μέτρα προστασίας διπλωματικών αποστολών.

Παρουσίασε επίσης πληροφορίες που, όπως είπε, προέρχονται από αξιόπιστη προσωπική πηγή και δείχνουν ότι η επανέναρξη των επιχειρήσεων θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί ακόμη και το Σάββατο. Στη συζήτηση αναφέρθηκε και η 3η Νοεμβρίου ως κρίσιμη ημερομηνία, σύμφωνα με δημοσιεύματα.

Ισραήλ: Ο Νετανιάχου, ο Μπένετ και οι αμερικανικές πιέσεις

Μεγάλο μέρος της εκπομπής αφιερώθηκε στις μετεκλογικές εξελίξεις στο Ισραήλ.

Οι δύο συνομιλητές εξέτασαν τα σενάρια κυβερνητικής συνεργασίας του Μπενιαμίν Νετανιάχου, με ιδιαίτερη αναφορά στον Ναφτάλι Μπένετ και στις πιέσεις που, σύμφωνα με τις πληροφορίες που επικαλέστηκαν, ασκούνται από την αμερικανική πλευρά για τον σχηματισμό κυβέρνησης εθνικής ενότητας.

Εκτιμήθηκε ότι μια τέτοια συνεργασία δεν θα συνεπαγόταν ουσιαστική μεταβολή της ισραηλινής πολιτικής απέναντι στο Ιράν, στη Χαμάς και στη Χεζμπολάχ.

Τουρκία: Θαλάσσιες διεκδικήσεις και η πρόκληση του GSI

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην τουρκική πρόταση προς την Αίγυπτο για θαλάσσια οριοθέτηση, την οποία οι παρουσιαστές αντιμετώπισαν ως προσπάθεια παράκαμψης των ελληνικών δικαιωμάτων στην Ανατολική Μεσόγειο.

Στο ίδιο πλαίσιο συζητήθηκαν οι τουρκικές NAVTEX, οι αντιδράσεις σε έργα υποθαλάσσιων καλωδίων και το Great Sea Interconnector (GSI).

Οι συνομιλητές υποστήριξαν ότι η Ελλάδα διαθέτει δυνατότητες ισχυρότερης αποτροπής, εφόσον υπάρξουν οι αναγκαίες πολιτικές αποφάσεις.

Κύπρος: Η στρατηγική αναβάθμιση και ο ρόλος των ΗΠΑ

Θετικά αξιολογήθηκε η πολιτική του Νίκου Χριστοδουλίδη, ιδιαίτερα ως προς την εμβάθυνση των σχέσεων της Κυπριακής Δημοκρατίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και την Ινδία.

Στην εκπομπή συζητήθηκε η προοπτική αναβάθμισης των ναυτικών υποδομών στο Μαρί, καθώς και η συνεργασία στον τομέα των μη επανδρωμένων συστημάτων και της αντιμετώπισής τους.

Η κριτική στην Ευρώπη και οι σχέσεις με τη Ρωσία

Έντονη κριτική ασκήθηκε στην ευρωπαϊκή ηγεσία και στην αδυναμία της Ευρωπαϊκής Ένωσης να λειτουργήσει ως αυτόνομος γεωπολιτικός παράγοντας.

Παράλληλα, εξετάστηκε το ενδεχόμενο επαναπροσέγγισης ΗΠΑ και Ρωσίας, με τους συνομιλητές να διατυπώνουν διαφορετικές εκτιμήσεις για τις συνέπειες μιας τέτοιας εξέλιξης στην Ελλάδα.

Ίμια, Λιβύη και ιστορικά διδάγματα

Η συζήτηση επεκτάθηκε στην κρίση των Ιμίων του 1996, με αναφορές στον ρόλο του Κώστα Σημίτη, του Θεόδωρου Πάγκαλου και της αμερικανικής διαμεσολάβησης. Οι σχετικοί ισχυρισμοί παρουσιάστηκαν ως προσωπικές μαρτυρίες και ερμηνείες του συνομιλητή.

Εξετάστηκαν επίσης οι εξελίξεις στη Λιβύη, η εμπλοκή της Τουρκίας και της Ρωσίας και η στάση των μεγάλων δυνάμεων.

Στο τελευταίο μέρος της εκπομπής έγινε εκτενής ιστορική αναδρομή στον πόλεμο των Φόκλαντ/Μαλβίνων, με αναφορές στα γαλλικά Super Étendard, στους πυραύλους Exocet και στις επιχειρήσεις του βρετανικού στόλου.

Να ενημερώσει από τώρα ο πρωθυπουργός τους ομολόγους του στο επόμενο Συμβούλιο Κορυφής στις 13 Νοέμβρη για το ενδεχόμενο ενεργοποίησης της Ρήτρας Αμοιβαίας Αμυντικής Συνδρομής, ζήτησε σήμερα απ’ τις Βρυξέλλες ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ Νικόλας Φαραντούρης.

🚨 #Καλώδιο #Τουρκία – Η Αθήνα πρέπει να ενημέρωσει από τώρα τους εταίρους στην 🇪🇺 ΕΕ ότι εάν η Τουρκία προχωρήσει στις απειλές με παρεμπόδιση ή επίθεση, η Ελλάδα θα ζητήσει την ενεργοποίηση της Ρήτρας Αμοιβαίας Συνδρομής (άρθρο 42 παρ. 7 της Συνθήκης ΕΕ).

⚠️Τα υπόλοιπα κράτη μέλη υποχρεούνται να συνδράμουν με όλα τα μέσα: στρατιωτικά, οικονομικά, επιχειρησιακά, ψηφιακά.

❗️ Η Αθήνα οφείλει να ενημερώσει και να προειδοποιήσει στο επόμενο άτυπο Συμβούλιο κορυφής στις 13 Νοέμβρη.

— Νικόλας Φαραντούρης / Nikolas Farantouris (@NFarantouris) October 30, 2026

«Ο πρωθυπουργός οφείλει να ενημέρωσει από τώρα τους εταίρους στην ΕΕ ότι εάν η Τουρκία προχωρήσει στις απειλές της με παρεμπόδιση ή επίθεση, η Ελλάδα θα ζητήσει την ενεργοποίηση της Ρήτρας Αμοιβαίας Συνδρομής του άρθρου 42 παρ. 7 της Συνθήκης ΕΕ» σημείωσε ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ, προσθέτοντας ότι «σε μια τέτοια περίπτωση τα υπόλοιπα κράτη μέλη υποχρεούνται να συνδράμουν με όλα τα μέσα: στρατιωτικά, οικονομικά, επιχειρησιακά, ψηφιακά».

Το άρθρο 42 παρ. 7 της Συνθήκης ΕΕ

Το άρθρο 42 παρ. 7 της Συνθήκης ΕΕ καθιερώνει τη ρητή νομική και πολιτική δέσμευση συλλογικής ασφάλειας μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών:

«Σε περίπτωση κατά την οποία κράτος μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα άλλα κράτη μέλη οφείλουν να του παράσχουν βοήθεια και συνδρομή με όλα τα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους».

Η διατύπωση υποχρεώνει τα κράτη μέλη να συνδράμουν το αμυνόμενο μέλος. Η συνδρομή μπορεί να είναι στρατιωτική ή και υλικοτεχνική, οικονομική, διοικητική ή ψηφιακή.

Η ρήτρα έχει ενεργοποιηθεί μία μόνο φορά, από τη Γαλλία, μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι στις 17 Νοεμβρίου 2015.

Η Γαλλία είχε επιλέξει τότε το Άρθρο 42 παρ. 7 αντί για τη «ρήτρα αλληλεγγύης» (άρθρο 222 της ΣΛΕΕ).

Το Άρθρο 42 παρ. 7 λειτουργεί σε διμερές επίπεδο μεταξύ κρατών μελών, παρακάμπτοντας τις χρονοβόρες ή περίπλοκες γραφειοκρατικές διαδικασίες των επίσημων θεσμών της ΕΕ. Όπως είχε δηλώσει ο τότε Γάλλος Υπουργός Άμυνας Jean-Yves Le Drian, η κίνηση αυτή ήταν πρώτα απ’ όλα μια πολιτική πράξη ευρωπαϊκής αλληλεγγύης. Όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ εξέφρασαν την πολιτική τους αλληλεγγύη. Χώρες όπως η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο, είχαν αναλάβει υποστηρικτικούς ρόλους ή ανέπτυξαν δυνάμεις σε ειρηνευτικές αποστολές στην Αφρική (π.χ. στο Μάλι και την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία). Αυτό επέτρεψε στη Γαλλία να αποδεσμεύσει δικά της στρατεύματα και να τα αναδιατάξει στις επιχειρήσεις κατά του ISIS στη Συρία και το Ιράκ, καθώς και στην εσωτερική ασφάλεια. Ενισχύθηκε επίσης άμεσα η συνεργασία των μυστικών υπηρεσιών και η αντιτρομοκρατική δράση εντός της ΕΕ.

Ο Νικόλας Φαραντούρης τόνισε ότι ότι ο Έλληνας πρωθυπουργός οφείλει στο επόμενο άτυπο Συμβούλιο Κορυφής στις 13 Νοεμβρίου, να θέσει το θέμα στους εταίρους μας και ομολόγους του:

«Να προειδοποιήσει τους ομολόγους του ότι η Ελλάδα θα ενεργοποιήσει το άρθρο 42 παράγραφος 7, σε περίπτωση που η Τουρκία παρεμποδίσει στρατιωτικά την υλοποίηση ενός ευρωπαϊκού πρότζεκτ, απειλήσει και θίξει τα συμφέροντα και τα δικαιώματα της πατρίδας μας. Οφείλει να προειδοποιήσει ότι πλέον η ενεργοποίηση του άρθρου 42 παράγραφος 7 θα είναι αναπόφευκτη. Και να το κάνει από τώρα».

Δείτε τις δηλώσεις του ευρωβουλευτή του ΠΑΣΟΚ: