Αιχμηρή κριτική στην ελληνική εξωτερική πολιτική άσκησε ο Σταύρος Καλεντερίδης στις παρεμβάσεις του σε BlueSky και Ναυτεμπορική, υποστηρίζοντας ότι η Άγκυρα αξιοποιεί τις εκκρεμότητες στις θαλάσσιες οριοθετήσεις για να διευρύνει την επιρροή της στην Ανατολική Μεσόγειο. Στο επίκεντρο της ανάλυσής του βρέθηκαν το τουρκολιβυκό μνημόνιο, η προσέγγιση Τουρκίας–Αιγύπτου και η ανάγκη οριοθέτησης ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας.

Ο διεθνολόγος απέδωσε ευθύνες στην κυβέρνηση αλλά και διαχρονικά στο ελληνικό πολιτικό σύστημα, εκτιμώντας ότι οι διπλωματικές δηλώσεις δεν αρκούν όταν δεν συνοδεύονται από πρωτοβουλίες και συγκεκριμένο κόστος για την τουρκική πολιτική.

Η κριτική για τη συμφωνία με την Αίγυπτο

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη μερική οριοθέτηση Ελλάδας–Αιγύπτου του 2020. Κατά την εκτίμησή του, η εκκρεμότητα ανατολικά του 28ου μεσημβρινού αφήνει περιθώριο στην Άγκυρα να επιδιώξει συμφωνία με το Κάιρο, παρακάμπτοντας ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.

Ο ίδιος επέκρινε έντονα την επιλογή της τμηματικής συμφωνίας, συνδέοντάς την με τη Ρόδο και το σύμπλεγμα της Μεγίστης. Υποστήριξε ότι η ελληνική πλευρά οφείλει να κλείσει τις εκκρεμότητες με δικές της κινήσεις, αντί να επιτρέπει στην Τουρκία να διαμορφώνει την περιφερειακή ατζέντα.

Στο πλαίσιο αυτό, πρόταξε την οριοθέτηση ΑΟΖ Ελλάδας–Κύπρου, την οποία παρουσίασε ως κεντρικό εργαλείο απέναντι στις τουρκικές επιδιώξεις. Παράλληλα, τάχθηκε υπέρ της επέκτασης των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια.

Πίεση στην Τουρκία μέσω της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, ο Σταύρος Καλεντερίδης υποστήριξε ότι η ελληνική στρατηγική πρέπει να εστιάζει πρωτίστως στην Τουρκία. Όπως ανέφερε, η Λιβύη αποτελεί σύνθετο πεδίο λόγω των εσωτερικών της διαιρέσεων και της τουρκικής εμπλοκής.

Ζήτησε αξιοποίηση του πολιτικού κεφαλαίου της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με άσκηση πίεσης και χρήση του βέτο όπου υπάρχει σχετική δυνατότητα. Κατά την προσέγγισή του, η Αθήνα πρέπει να συνδέει τις ευρωπαϊκές αποφάσεις που ενδιαφέρουν την Άγκυρα με την προστασία των ελληνικών συμφερόντων.

Επέκρινε επίσης την παρουσία της Ελλάδας στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, θεωρώντας ότι δεν αξιοποιήθηκε επαρκώς για την ανάδειξη των ελληνικών και κυπριακών θέσεων. Χαρακτήρισε τις σχετικές κυβερνητικές παρεμβάσεις κινήσεις εσωτερικής κατανάλωσης και υποστήριξε ότι απαιτείται συνέχεια ανάμεσα στη δημόσια ρητορική και τη διπλωματική πρακτική.

Γιατί προσεγγίζονται Άγκυρα και Κάιρο

Η ανάλυσή του για τις τουρκοαιγυπτιακές σχέσεις επεκτάθηκε πέρα από τις θαλάσσιες ζώνες. Εντόπισε πεδία σύγκλισης σε ζητήματα που αφορούν τη Σαουδική Αραβία, το Σουδάν και το Κέρας της Αφρικής, περιγράφοντας την τουρκική εξωτερική πολιτική ως πολιτική διαρκών πρωτοβουλιών σε πολλαπλά μέτωπα.

Εκτίμησε ότι η Αθήνα πρέπει να εξετάζει αυτές τις συγκλίσεις συνολικά και να αποφεύγει τον εφησυχασμό για τις σχέσεις της με το Κάιρο. Το κρίσιμο ερώτημα, κατά τον ίδιο, είναι μέχρι πού μπορεί να φτάσει η προσέγγιση Αιγύπτου–Τουρκίας και ποιες συνέπειες θα μπορούσε να έχει για τα ελληνικά συμφέροντα.

Ισραήλ και κίνδυνος νέας κλιμάκωσης

Στις παρεμβάσεις του αναφέρθηκε και στις πολιτικές εξελίξεις στο Ισραήλ, εξετάζοντας σενάρια κυβερνητικών συνεργασιών, ευρύτερης συνεννόησης ή νέας προσφυγής στις κάλπες. Άσκησε έντονη κριτική στον Μπενιαμίν Νετανιάχου και αμφισβήτησε τις καταγγελίες περί εξωτερικής παρέμβασης στην εκλογική διαδικασία.

Παράλληλα, ερμήνευσε τη ρητορική του Ισραηλινού πρωθυπουργού για το Ιράν ως ένδειξη κινδύνου νέου κύκλου εχθροπραξιών. Η εκτίμησή του ήταν ότι η εσωτερική πολιτική αβεβαιότητα δεν αποκλείει στρατιωτική κλιμάκωση, με συνέπειες για την ευρύτερη Μέση Ανατολή.

Γράφει ο Μανώλης Σκούληκας

Πρόσφατα γιορτάσαμε την ιστορική επέτειο του έπους της 28^ης Οκτωβρίου του 1940 και της ηρωικής Ελληνικής αντιστάσεως κατά των δυνάμεων του Άξονα. Μιας αντίστασης που καθόρισε την εξέλιξη του πολέμου καθώς αποτέλεσε την πρώτη νίκη εναντίον του αήττητου μέχρι τότε Άξονα και καθυστέρησε μοιραία την Επιχείρηση Μπαρμπαρόσα, δίνοντας στους Σοβιετικούς τρεις καίριους μήνες για να αντεπιτεθούν στις ορδές των ναζί και να γυρίσουν τις τύχες του πολέμου.

Ενώ στην πραγματικότητα οι κληθέντες Έλληνες έφεδροι παρουσιάστηκαν τη ίδια κιόλας μέρα της επιθέσεως μαζί με πλειάδα εθελοντών και σύσσωμο το έθνος «μέθυσε με το Αθάνατο κρασί του ‘21», οι μίσθαρνοι μισέλληνες του υπουργείου παιδείας προστρέχουν εις μάτην να μας παρουσιάσουν τον περήφανο Ελληνικό λαό σαν ευτελείς κιοτήδες που «κρύβονταν στα υπόγεια» χωρίς καν να υπάρχει αεροπορική επιδρομή και ταυτίζουν τον ανδρισμό με το φόβο και την φυγή.

Παράλληλα οι νέοι μας αρνούνται σε ανεπανάληπτους αριθμούς την στράτευση, είτε λόγω πραγματικών ψυχολογικών προβλημάτων είτε λόγω δειλίας που συνήθως μεταμφιέζεται σε μισελληνικό νιχιλισμό. Τη νύχτα μέσα στους κοιτώνες λένε ότι ακούς αναφιλητά και οι αρκετοί στρατιώτες αναζητούν… τη μαμά τους. Αρκετοί δηλώνουν ανερυθρίαστα πλέον ότι δεν πρόκειται να παρουσιαστούν σε καιρό πολέμου και θα διαφύγουν στο εξωτερικό, υπό τη σαθρή δικαιολογία ότι δεν θα πολεμήσουν για ένα διεφθαρμένο πολιτικό σύστημα που ταυτίζουν γελοιωδώς με την πατρίδα τους. Η ηγεσία μας έχει συλλήβδην υποκύψει εδώ και πάρα πολλές δεκαετίες στον ενδοτισμό και τη δειλία, ως αμνοί που ηγούνται λεόντων, οδηγώντας όλο και περισσότερο το μέσο Έλληνα στην αλλοτρίωση και έναντι της έννοιας του κράτους αλλά και αυτής ακόμα της πατρίδας.

Θα αναρωτηθεί λοιπόν κανείς αν υπό αυτές τις προϋποθέσεις μπορεί κανείς να ελπίζει σε μια αναβίωση του έπους του ’40 στις μέρες μας αν κληθούμε ως πολίτες και ως έθνος να συνομιλήσουμε με την ιστορία. Προτού όμως υποπέσουμε σε καθ’ υπερβολήν εθνομειοδοτικά και αυτοχειριαστικά πεσιμιστικά αποφθέγματα, ας θυμηθούμε ότι το 1821 στα Δερβενάκια συμμετείχαν μόνο περί τους 5000 Έλληνες αγωνιστές από ένα συνολικό πληθυσμό 250.000 σε όλο το Μοριά. Αν μια πλήρης επιστράτευση φτάνει μέχρι το 10% του συνολικού πληθυσμού, βλέπουμε ότι μόνο ένας στους πέντε πήγε να πολεμήσει. Οι υπόλοιποι κρύφτηκαν στα σπίτια τους υπηρετώντας την μακραίωνη παράδοση του ραγιαδισμού που καλλιέργησαν αιώνες καταπίεσης και σκλαβιάς. Διότι μόνο ένας στους πέντε είναι πραγματικός πατριώτης σε οποιαδήποτε ιστορική περίσταση. Οι υπόλοιποι είναι απλά ελληνόφωνοι τζαμπατζήδες που επωφελούνται των θυσιών των πραγματικών Ελλήνων. Η αλήθεια είναι ότι μετά το 1821 το εθνικό φρόνημα μεγάλωσε και το ποσοστό των πολιτών που ήταν διατεθειμένοι να υπερασπίσουν την Ελλάδα και τους Έλληνες αυξήθηκε κάθετα όπως έδειξαν οι εποποιίες των Βαλκανικών, Της Μικράς Ασίας και του Β’ΠΠ. Αλλά η μεταπολεμική διάβρωση των κοινωνιών, για πολλούς κοινωνικούς, πολιτικούς και οικονομικούς λόγους, μας έχει οδηγήσει και πάλι σε ηθική κατάπτωση και ραγιαδισμό, κάτι που αντικατοπτρίζεται και στην συλλήβδην πολιτική μας ηγεσία.

Όμως στις εσχατιές της Ελλάδας, στη δοξασμένη μας επαρχία, όπως και σε μικρούς αστικούς πυρήνες, ο ελληνισμός δεν έχει σβήσει ακόμα. Αντιθέτως κρατάει καλά και είναι διατεθειμένος να λάμψει ακόμα μια φορά σαν «φωτεινό διάλειμμα» μέσα στο μακρύ σκότος του εθνομηδενιστικού ραγιαδισμού που συνωμοτεί να καταλύσει την πατρίδα μας. Οι λιγότεροι αυτοί πατριώτες είναι αρκετοί για να υπερασπίσουν την πατρίδα όταν ηχήσουν οι καμπάνες της Ιστορίας. Αυτοί δε θα κρυφτούν στα υπόγεια. Δε θα ψάξουν για δικαιολογίες. Δεν θα μετρήσουν τον ανδρισμό τους με το ένστικτό της αυτοσυντήρησης αλλά με το αίμα τους που θα ποτίσει το δέντρο της Ελευθερίας.

Αυτοί, που η παρούσα κυβέρνηση τολμά, ανερυθρίαστα και υποκριτικά, να αποκαλεί «πατριώτες της φακής», θα αποδείξουν για άλλη μια φορά το μεγαλείο της ελληνικής «Αρετής» που έρχεται σαν ένα αστροπελέκι μέσα από τις χιλιετηρίδες για να βροντοφωνάξει για άλλη μια φορά, για πάντα: «Μολών Λαβέ».

Θετικά αποτίμησαν την παρουσίαση του χάρτη από τον πρωθυπουργό, αλλά ζήτησαν συνέχεια και συνεκτική στρατηγική. Στο επίκεντρο η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, το τουρκολιβυκό μνημόνιο και οι όροι που επιχειρεί να θέσει η Άγκυρα.

Τον κίνδυνο να μετατραπεί η συζήτηση περί «ενημέρωσης» της Τουρκίας για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου σε εργαλείο προώθησης των τουρκικών διεκδικήσεων ανέδειξαν ο Σάββας Καλεντερίδης και ο Ιωάννης Μάζης, κατά την παρέμβασή τους στον ΑΝΤ1.

Οι δύο αναλυτές αξιολόγησαν θετικά την κίνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη να παρουσιάσει χάρτη στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, υπογράμμισαν όμως ότι η προβολή των ελληνικών θέσεων πρέπει να συνοδεύεται από σταθερή διπλωματική δράση και σαφή πολιτική αντιμετώπισης των τουρκικών πιέσεων.

Μάζης: «Δεν αρκεί μόνο να σηκώσεις έναν χάρτη»

Ο Ιωάννης Μάζης υπενθύμισε ότι επί χρόνια υποστήριζε την παρουσίαση χαρτών στα διεθνή φόρα, ώστε να γίνονται κατανοητές οι ελληνικές θέσεις. Όπως εξήγησε, η διεθνής κοινότητα δεν είναι αυτονόητο ότι γνωρίζει τα ελληνικά επιχειρήματα και τη γεωγραφία της περιοχής.

Παρά τη θετική του αποτίμηση, έθεσε ζήτημα συνέχειας: «Δεν αρκεί μόνο να σηκώσεις έναν χάρτη. Χρειάζεται μία διαρκής διπλωματία η οποία να έχει κορυφώσεις».

Κατά την εκτίμησή του, μια τέτοια παρέμβαση θα μπορούσε να έχει ουσιαστικότερες επιπτώσεις για την Τουρκία εάν αποτελούσε κορύφωση οργανωμένης στρατηγικής. Συνέδεσε, παράλληλα, τη ρητορική Ερντογάν για τον «τουρκικό αιώνα» με την ευρύτερη τουρκική αναθεωρητική αντίληψη, παραπέμποντας στο Μισάκ-ι Μιλλί, τον λεγόμενο Εθνικό Όρκο.

Το βασικό του επιχείρημα ήταν ότι η Αθήνα οφείλει να εξετάζει τις τουρκικές κινήσεις σε συνάρτηση με τους διαχρονικούς στόχους της Άγκυρας.

Καλεντερίδης: Ζήτημα συνέπειας και αξιοπιστίας

Ο Σάββας Καλεντερίδης χαρακτήρισε εξαιρετική την κίνηση με τον χάρτη, άσκησε όμως κριτική στη συνοχή των ελληνικών διπλωματικών μηνυμάτων.

Επικαλούμενος προηγούμενη τοποθέτηση της μόνιμης αντιπροσώπου της Ελλάδας στον ΟΗΕ, έθεσε το ερώτημα πώς συνδυάζεται η αναφορά σε εξαιρετικές σχέσεις με την Τουρκία με την καταγγελία των τουρκικών ενεργειών από τον πρωθυπουργό. Υποστήριξε ότι οι αντιφατικές διατυπώσεις αποδυναμώνουν την αξιοπιστία της χώρας.

Στάθηκε επίσης στη σημασία που αποδίδει στην κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου. Κατά την ανάλυσή του, η μη δέσμευση τρίτων χωρών από μια διμερή συμφωνία δεν αναιρεί την ανάγκη να αξιολογούνται οι κινήσεις των δύο συμβαλλόμενων πλευρών και οι συνέπειές τους στο πεδίο.

Η προειδοποίηση για τη στρατιωτικοποίηση

Το πιο αιχμηρό σημείο της παρέμβασης Καλεντερίδη αφορούσε τη χρήση του τουρκικού Πολεμικού Ναυτικού. Επικαλούμενος την αποστολή πέντε τουρκικών πλοίων τον Ιούλιο του 2024, υποστήριξε ότι η Άγκυρα έχει δείξει πρόθεση να στηρίξει τις διεκδικήσεις της με στρατιωτικά μέσα.

«Όταν σε μία ενέργεια στέλνεις πολεμικό ναυτικό», ανέφερε, εκπέμπεις μήνυμα στρατιωτικοποίησης του ζητήματος. Προειδοποίησε ότι αυτή η πορεία μπορεί να οδηγήσει σε κρίση και πολεμική σύγκρουση, περιγράφοντας τον κίνδυνο κλιμάκωσης που διακρίνει στην τουρκική στάση.

Γιατί αμφισβητούν την «απλή ενημέρωση»

Ο Ιωάννης Μάζης εστίασε στους όρους που, όπως ανέφερε, θέτει ο Χακάν Φιντάν: να μη θιγούν το status quo και τα κυριαρχικά δικαιώματα που επικαλείται η Τουρκία. Κατά την εκτίμησή του, μια ενημέρωση υπό αυτούς τους όρους ενέχει κίνδυνο αποδοχής του τουρκικού πλαισίου.

Στη συζήτηση παρουσιάστηκε και η κυβερνητική θέση ότι άλλο είναι η αδειοδότηση και άλλο η απλή ενημέρωση, με άδεια να ζητείται μόνο από την Ελλάδα και χωρίς νομικές συνέπειες από την ενημέρωση.

Ο Καλεντερίδης επέμεινε, ωστόσο, στην πολιτική διάσταση: το κρίσιμο ερώτημα, κατά τον ίδιο, είναι ποιος τουρκικός στόχος εξυπηρετείται ώστε η Άγκυρα να μην επαναλάβει την αποστολή πολεμικών πλοίων. «Δεν μπορούμε να ξεγελάσουμε τους Τούρκους», τόνισε.

Κοινός άξονας των παρεμβάσεών τους ήταν η ανάγκη η Ελλάδα να συνδέσει τη διεθνή προβολή των θέσεών της με συνεπή στρατηγική και να αξιολογήσει την υπόθεση του καλωδίου με βάση τις πολιτικές επιδιώξεις της Τουρκίας.