Υπάρχουν επιχειρηματικές ιστορίες που δεν μετριούνται μόνο με τζίρους, κέρδη και μερίδια αγοράς. Μετριούνται με την επιμονή, την αντοχή και την αποφασιστικότητα εκείνων που αρνούνται να υποκύψουν όταν απέναντί τους βρίσκονται οικονομικά μεγαθήρια. Μία από αυτές είναι η ιστορία της Ζυθοποιίας Μακεδονίας–Θράκης και του ιδρυτή της, Δημήτρη Πολιτόπουλου.

Η ελληνική επιχείρηση που εδρεύει στην Κομοτηνή και παράγει την μπύρα «Βεργίνα» βρέθηκε επί χρόνια αντιμέτωπη με πρακτικές που περιόριζαν τη δυνατότητά της να ανταγωνιστεί επί ίσοις όροις στην ελληνική αγορά. Αντί να εγκαταλείψει την προσπάθεια, επέλεξε τον δύσκολο δρόμο: να διεκδικήσει το δίκιο της μέσα από την ελληνική και την ευρωπαϊκή Δικαιοσύνη.

Στις 21 Οκτωβρίου 2026, το Πρωτοδικείο του Άμστερνταμ δικαίωσε την ελληνική ζυθοποιία, υποχρεώνοντας τη Heineken και τη θυγατρική της, Αθηναϊκή Ζυθοποιία, να καταβάλουν από κοινού αποζημίωση 111.224.000 ευρώ.

Πρόκειται για μια δικαστική απόφαση με ιδιαίτερη σημασία, όχι μόνο για την ελληνική εταιρεία, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο μπορούν μικρότερες επιχειρήσεις να διεκδικούν αποζημιώσεις όταν έχουν ζημιωθεί από παράνομες πρακτικές ισχυρών ανταγωνιστών.

Η ελληνική μπύρα που βρέθηκε απέναντι σε μια πολυεθνική

Η Ζυθοποιία Μακεδονίας–Θράκης αναπτύχθηκε σε μια αγορά στην οποία η Αθηναϊκή Ζυθοποιία κατείχε δεσπόζουσα θέση. Η τελευταία, θυγατρική του ολλανδικού ομίλου Heineken, διέθετε ισχυρό εμπορικό δίκτυο και παρουσία σε μεγάλο μέρος της ελληνικής αγοράς μπύρας.

Για έναν μικρότερο παραγωγό, η προσπάθεια να κερδίσει χώρο στα σημεία πώλησης και στην εστίαση δεν ήταν εύκολη υπόθεση.

Το πρόβλημα, όμως, δεν περιοριζόταν στον φυσιολογικό ανταγωνισμό μεταξύ επιχειρήσεων διαφορετικού μεγέθους.

Η Ελληνική Επιτροπή Ανταγωνισμού διαπίστωσε ότι η Αθηναϊκή Ζυθοποιία είχε προχωρήσει σε κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης της, με πρακτικές που περιόριζαν τη δυνατότητα των ανταγωνιστών της να αποκτήσουν πρόσβαση στην αγορά.

Η παραβατική συμπεριφορά αφορούσε την περίοδο από το 1998 έως το 2014. Δηλαδή, για περίπου 16 χρόνια, οι συνθήκες ανταγωνισμού στην ελληνική αγορά μπύρας είχαν επηρεαστεί από πρακτικές που κρίθηκαν παράνομες.

Το γεγονός αυτό είχε άμεσες συνέπειες για επιχειρήσεις όπως η Ζυθοποιία Μακεδονίας–Θράκης, οι οποίες διεκδικούσαν μερίδιο σε μια αγορά όπου η πρόσβαση στα δίκτυα διανομής και στα σημεία κατανάλωσης είναι καθοριστικής σημασίας.

Η απόφαση της Επιτροπής Ανταγωνισμού που άνοιξε τον δρόμο

Η πρώτη καθοριστική εξέλιξη σημειώθηκε τον Δεκέμβριο του 2015, όταν η Ελληνική Επιτροπή Ανταγωνισμού επέβαλε στην Αθηναϊκή Ζυθοποιία πρόστιμο 31,45 εκατ. ευρώ για κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης.

Ήταν το μεγαλύτερο πρόστιμο που είχε επιβάλει μέχρι τότε η ανεξάρτητη αρχή.

Η υπόθεση περιλάμβανε πρακτικές αποκλεισμού ανταγωνιστών στην παραγωγή και διανομή μπύρας. Το πρόστιμο μειώθηκε αργότερα, το 2017, σε περίπου 26,7 εκατ. ευρώ από το Διοικητικό Εφετείο Αθηνών.

Η διαπίστωση της παράβασης, ωστόσο, αποτέλεσε τη βάση για την επόμενη και σημαντικότερη προσπάθεια της ελληνικής εταιρείας: την αξίωση αποζημίωσης για τη ζημιά που είχε υποστεί.

Διότι άλλο πράγμα είναι να επιβάλλει το κράτος πρόστιμο σε μια επιχείρηση που παραβίασε τους κανόνες ανταγωνισμού και άλλο να αποζημιώνονται εκείνοι που υπέστησαν τις οικονομικές συνέπειες αυτής της συμπεριφοράς.

Η Ζυθοποιία Μακεδονίας–Θράκης επέλεξε να διεκδικήσει το δεύτερο.

Εννέα χρόνια απέναντι στη Heineken

Το 2017 η ελληνική εταιρεία προσέφυγε στο Πρωτοδικείο του Άμστερνταμ κατά της Heineken, διεκδικώντας αποζημίωση για τη ζημιά που προκλήθηκε από τις παράνομες πρακτικές της Αθηναϊκής Ζυθοποιίας.

Η απόφαση να στραφεί και κατά της ολλανδικής μητρικής ήταν κρίσιμη.

Η υπόθεση δεν αφορούσε πλέον αποκλειστικά τη συμπεριφορά μιας εταιρείας στην Ελλάδα, αλλά και το κατά πόσο ένας μεγάλος πολυεθνικός όμιλος μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνος για παραβάσεις που διαπράττει θυγατρική του.

Ακολούθησε μια πολυετής δικαστική αντιπαράθεση, με διαδοχικές διαδικασίες στην Ολλανδία και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Τον Οκτώβριο του 2024, το δικαστήριο του Άμστερνταμ έκρινε ότι η Heineken και η Αθηναϊκή Ζυθοποιία αποτελούν ενιαία οικονομική οντότητα για τους σκοπούς της συγκεκριμένης ευθύνης.

Η εξέλιξη αυτή άνοιξε τον δρόμο για την από κοινού απόδοση ευθύνης στη μητρική και τη θυγατρική.

Τον Ιούνιο του 2026, το Ανώτατο Δικαστήριο της Ολλανδίας απέρριψε την προσπάθεια αμφισβήτησης της δικαιοδοσίας των ολλανδικών δικαστηρίων, ενώ είχε προηγηθεί σχετική κρίση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η μακρά διαδρομή κατέληξε στην απόφαση της 21ης Οκτωβρίου 2026.

Μια μάχη «Δαυίδ και Γολιάθ»

Ο ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της Ζυθοποιίας Μακεδονίας–Θράκης, Δημήτρης Πολιτόπουλος, χαρακτήρισε τον δικαστικό αγώνα ως μια μάχη «Δαυίδ και Γολιάθ».

Δεν είναι δύσκολο να αντιληφθεί κανείς το γιατί.

Από τη μία πλευρά βρισκόταν μια ελληνική παραγωγική επιχείρηση με έδρα την Κομοτηνή. Από την άλλη, ένας πολυεθνικός κολοσσός με τεράστια οικονομική ισχύ, διεθνή παρουσία και σημαντικούς νομικούς και οικονομικούς πόρους.

Σύμφωνα με τη διοίκηση της Ζυθοποιίας Μακεδονίας–Θράκης, ο δικαστικός αγώνας κόστισε περισσότερα από 17 εκατ. ευρώ και διήρκεσε εννέα χρόνια.

Ο ίδιος ο Πολιτόπουλος περιέγραψε αυτή την αντιπαράθεση ως «ιστορία ζωής και θανάτου».

Η υπόθεση δεν είχε μόνο οικονομική διάσταση. Για την ελληνική εταιρεία ήταν ζήτημα επιχειρηματικής επιβίωσης, ισότιμης πρόσβασης στην αγορά και αναγνώρισης της ζημιάς που είχε υποστεί.

Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά ο ιδρυτής της:

«Εμείς με τις πράξεις μας, την επιμονή και την υπομονή μας, διασφαλίσαμε ότι η ελευθερία αποκτάται με αγώνες, με ταπεινότητα και υπομονή».

Η φράση αποτυπώνει τη φιλοσοφία με την οποία αντιμετώπισε τη δικαστική διαμάχη.

Όχι ως μια απλή εμπορική διαφορά, αλλά ως αγώνα για το δικαίωμα μιας ελληνικής παραγωγικής επιχείρησης να λειτουργεί σε συνθήκες πραγματικού ανταγωνισμού.

Η δικαίωση έγινε πράξη – Στα ταμεία τα 111 εκατομμύρια ευρώ

Η απόφαση του ολλανδικού δικαστηρίου δεν έμεινε στα χαρτιά.

Σύμφωνα με όσα ανακοίνωσε ο Δημήτρης Πολιτόπουλος κατά τη διάρκεια ενημερωτικής συνάντησης με δημοσιογράφους, το ποσό της αποζημίωσης των 111,22 εκατ. ευρώ έχει ήδη καταβληθεί στη Ζυθοποιία Μακεδονίας–Θράκης.

Η απόφαση είναι προσωρινά εκτελεστή, γεγονός που επιτρέπει την είσπραξη της αποζημίωσης παρά το ενδεχόμενο συνέχισης της δικαστικής αντιπαράθεσης.

Η Heineken έχει εκφράσει τη διαφωνία της με το σκεπτικό του δικαστηρίου και έχει γνωστοποιήσει την πρόθεσή της να ασκήσει έφεση.

Η ολλανδική εταιρεία αμφισβητεί τον τρόπο υπολογισμού της ζημιάς, υποστηρίζοντας ότι οι παραδοχές για τις πωλήσεις, τις τιμές και την κερδοφορία που θα μπορούσε να είχε επιτύχει η ελληνική ζυθοποιία δεν ανταποκρίνονται επαρκώς στις πραγματικές συνθήκες της αγοράς.

Επομένως, παρά τη σημαντική δικαστική νίκη και την καταβολή της αποζημίωσης, η διαφορά δεν έχει ακόμη κλείσει αμετάκλητα.

Η εξέλιξη, πάντως, αποτελεί ήδη μία από τις σημαντικότερες υποθέσεις ιδιωτικής διεκδίκησης αποζημίωσης για παραβίαση του δικαίου ανταγωνισμού στην ελληνική αγορά.

Από τη δικαστική νίκη σε επένδυση 50 εκατ. ευρώ στη Ροδόπη

Η Ζυθοποιία Μακεδονίας–Θράκης δεν περιορίζεται στη δικαστική της δικαίωση. Το σημαντικότερο ίσως στοιχείο της επόμενης ημέρας είναι ότι η εταιρεία επιλέγει να συνεχίσει να επενδύει στην ελληνική παραγωγή.

Ο αναπτυξιακός σχεδιασμός της προβλέπει τη δημιουργία νέου εργοστασίου κυτιοποιίας στη Ροδόπη, προϋπολογισμού 50 εκατ. ευρώ, το οποίο εκτιμάται ότι θα δημιουργήσει περισσότερες από 100 νέες θέσεις εργασίας.

Η νέα βιομηχανική εγκατάσταση προορίζεται να εξυπηρετήσει τις ανάγκες συσκευασίας της επιχείρησης, αλλά και να δραστηριοποιηθεί στην εγχώρια και τη βαλκανική αγορά.

Η συγκεκριμένη επένδυση αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τη Θράκη, μια περιοχή όπου η ενίσχυση της παραγωγικής δραστηριότητας και η δημιουργία σταθερών θέσεων απασχόλησης αποτελούν διαχρονικά ζητούμενα.

Είχαν προηγηθεί επενδύσεις συνολικού ύψους 20 εκατ. ευρώ την περίοδο 2023–2025, οι οποίες κατευθύνθηκαν κυρίως στον εκσυγχρονισμό των παραγωγικών εγκαταστάσεων της εταιρείας στην Κομοτηνή.

Σήμερα, σύμφωνα με τη διοίκησή της, η Ζυθοποιία Μακεδονίας–Θράκης διαθέτει δυνατότητα ετήσιας παραγωγής έως 700.000 εκατόλιτρων μπύρας, αν και εξακολουθεί να τηρεί το όριο των 200.000 εκατόλιτρων που προβλέπει το καθεστώς των μικροζυθοποιιών.

Πίσω από αυτούς τους αριθμούς βρίσκεται μια επιχείρηση που, παρά τα εμπόδια που συνάντησε, δεν εγκατέλειψε την παραγωγική της δραστηριότητα στην ελληνική περιφέρεια.

Μια απόφαση με σημασία για τις μικρότερες επιχειρήσεις της Ευρώπης

Η υπόθεση της «Βεργίνας» δεν αφορά αποκλειστικά την αγορά μπύρας.

Το δικαστήριο του Άμστερνταμ αναγνώρισε την ευθύνη της μητρικής Heineken για την παράνομη συμπεριφορά της ελληνικής θυγατρικής της, αναδεικνύοντας τη σημασία της ευρωπαϊκής νομοθεσίας περί ανταγωνισμού.

Το ουσιαστικό μήνυμα της απόφασης είναι ότι η οικονομική ισχύς και το μέγεθος ενός πολυεθνικού ομίλου δεν τον απαλλάσσουν από την υποχρέωση να αποζημιώνει επιχειρήσεις που έχουν ζημιωθεί από παράνομες πρακτικές.

Ο διευθυντής Εταιρικής Ανάπτυξης της Ζυθοποιίας Μακεδονίας–Θράκης, Δημήτρης Κρις, χαρακτήρισε την εξέλιξη ιστορική για τα ευρωπαϊκά δεδομένα, υπογραμμίζοντας ότι η επιμονή και ο σωστός σχεδιασμός μπορούν να οδηγήσουν σε δικαίωση ακόμη και απέναντι στους μεγαλύτερους επιχειρηματικούς ομίλους.

Από την πλευρά τους, οι νομικοί εκπρόσωποι της ελληνικής εταιρείας αναδεικνύουν τη δυνατότητα διεκδίκησης αποζημιώσεων από μητρικές εταιρείες στα δικαστήρια της χώρας όπου εδρεύουν, όταν διαπιστώνονται παραβάσεις του δικαίου ανταγωνισμού από θυγατρικές τους σε άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αυτό είναι ένα ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, οι οποίες συχνά δεν διαθέτουν τους οικονομικούς πόρους για πολυετείς δικαστικές αντιπαραθέσεις με διεθνείς ομίλους.

Η αξία της ελληνικής παραγωγής και της επιχειρηματικής επιμονής

Η περίπτωση της Ζυθοποιίας Μακεδονίας–Θράκης αναδεικνύει και ένα ευρύτερο ζήτημα για την ελληνική οικονομία: τη σημασία της προστασίας του υγιούς ανταγωνισμού και της εγχώριας παραγωγής.

Οι ελληνικές επιχειρήσεις δεν χρειάζονται προνομιακή μεταχείριση για να αναπτυχθούν. Χρειάζονται, όμως, κανόνες που εφαρμόζονται ισότιμα, πρόσβαση στην αγορά χωρίς παράνομα εμπόδια και ένα θεσμικό περιβάλλον που δεν επιτρέπει στους ισχυρότερους να αποκλείουν τους μικρότερους.

Η πορεία της «Βεργίνας» δείχνει ότι ο αγώνας για την εφαρμογή αυτών των κανόνων μπορεί να είναι μακρύς, δαπανηρός και εξαιρετικά δύσκολος.

Στην περίπτωση του Δημήτρη Πολιτόπουλου και της Ζυθοποιίας Μακεδονίας–Θράκης χρειάστηκαν εννέα χρόνια δικαστικής προσπάθειας και περισσότερα από 17 εκατ. ευρώ μέχρι να φτάσουν στην απόφαση που επιδίκασε την αποζημίωση.

Αυτό που κάνει την υπόθεση ξεχωριστή δεν είναι μόνο το ύψος του ποσού. Είναι ότι μια ελληνική επιχείρηση επέμεινε να αναζητά δικαστική προστασία απέναντι σε έναν από τους μεγαλύτερους ομίλους του κλάδου της, χωρίς να εγκαταλείψει την παραγωγική της δραστηριότητα.

Και η συνέχεια αυτής της ιστορίας γράφεται στη Ροδόπη, με μια νέα βιομηχανική επένδυση και περισσότερες από 100 θέσεις εργασίας.

Γιατί η δικαίωση μιας επιχείρησης αποκτά ακόμη μεγαλύτερη αξία όταν μετατρέπεται σε παραγωγή, επενδύσεις και απασχόληση.

Και γιατί, τελικά, η ιστορία της «Βεργίνας» αποδεικνύει κάτι απλό: όταν ο Έλληνας επιμένει, αγωνίζεται και διεκδικεί το δίκιο του, μπορεί να τα καταφέρει ακόμη και απέναντι σε μεγαθήρια.

Ιδιαίτερα αιχμηρός εμφανίστηκε ο Μανώλης Κοττάκης στο ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας και Κύπρου και των πληροφοριών περί ενδεχόμενης έγγραφης ενημέρωσης της Τουρκίας για τις εργασίες πόντισης του καλωδίου.

Ο δημοσιογράφος αμφισβήτησε ευθέως την επιχειρηματολογία ότι μια τέτοια διαδικασία προβλέπεται από τη διεθνή πρακτική, ζητώντας από όσους την υποστηρίζουν να παρουσιάσουν συγκεκριμένα προηγούμενα.

«Δεν έχουν ξαναγίνει ποτέ και πουθενά αυτά», υποστήριξε, αναφερόμενος τόσο στην ενδεχόμενη γραπτή ενημέρωση όσο και στο σενάριο να αναλάβει τη σχετική διαδικασία τρίτο κράτος.

Η κριτική του επικεντρώθηκε ιδιαίτερα στο ενδεχόμενο εμπλοκής της Γαλλίας, είτε μέσω της κυβέρνησής της είτε μέσω της εταιρείας που συμμετέχει στο έργο.

«Να ασκούν οι Γάλλοι εξωτερική πολιτική για την Ελλάδα στο όνομα ημών. Αυτά δεν υπάρχουν», ανέφερε, θέτοντας ζήτημα κυριαρχίας και αυτονομίας της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.

Στο ίδιο πλαίσιο χρησιμοποίησε μια χαρακτηριστική αποστροφή: «Δεν είναι το οικόπεδο του μπαμπά τους το Αιγαίο, τα νησιά ή η Μεσόγειος».

Κατά την εκτίμησή του, μια διαδικασία ενημέρωσης της Άγκυρας, εφόσον συνδεθεί με την αναγνώριση δικαιώματος παρέμβασης της Τουρκίας, θα μπορούσε να δημιουργήσει επικίνδυνο προηγούμενο για μελλοντικά έργα ελληνικού ενδιαφέροντος.

Ο Κοττάκης προειδοποίησε ότι η επανάληψη τέτοιων πρακτικών ενδέχεται να οδηγήσει σε σταδιακή «φινλανδοποίηση», όπως τη χαρακτήρισε, δηλαδή σε περιορισμό της ελευθερίας άσκησης εξωτερικής πολιτικής υπό την πίεση ισχυρότερου γείτονα.

Απαντώντας, τέλος, στο επιχείρημα ότι η ενημέρωση θα μπορούσε να γίνει από τη γαλλική εταιρεία και όχι απευθείας από την ελληνική κυβέρνηση, ξεκαθάρισε τη θέση του:

«Η εξωτερική πολιτική μιας χώρας που αφορά την επικράτεια, την κυριαρχία της και τα κυριαρχικά της δικαιώματα δεν είναι κόλπο».

Λιβύη: «Πρέπει να αλλάξει το αμυντικό μας δόγμα»

Σημαντικό μέρος της παρέμβασης αφιερώθηκε στις εξελίξεις στη Λιβύη και στις συνέπειες της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας για την ελληνική άμυνα.

Ο Μανώλης Κοττάκης υποστήριξε ότι η ύπαρξη τουρκικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στη Λιβύη μεταβάλλει τις επιχειρησιακές παραμέτρους που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις.

Όπως εξήγησε, μια μελλοντική ελληνοτουρκική κρίση δεν θα περιορίζεται αναγκαστικά στο Αιγαίο ή στις θαλάσσιες περιοχές γύρω από την Κρήτη, αλλά θα μπορούσε να επεκταθεί ακόμη και προς το Ιόνιο.

Σύμφωνα με όσα ανέφερε, το ελληνικό υπουργείο Εθνικής Άμυνας εξετάζει αναπροσαρμογή του αμυντικού δόγματος, με μεγαλύτερη έμφαση στη Μεσόγειο.

Περιέγραψε ένα μοντέλο στο οποίο η προστασία του Αιγαίου θα βασίζεται περισσότερο στον συνδυασμό μη επανδρωμένων συστημάτων, της «Ασπίδας του Αχιλλέα» και των δυνάμεων που βρίσκονται στα νησιά, επιτρέποντας στο Πολεμικό Ναυτικό να μεταφέρει μεγαλύτερο μέρος του επιχειρησιακού του βάρους προς την Ανατολική Μεσόγειο.

Πρόκειται, κατά τον ίδιο, για ουσιαστική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα αντιλαμβάνεται τη γεωγραφία της αποτροπής.

«Ο Μητσοτάκης έδειξε τον χάρτη στον 25ο λεπτό των καθυστερήσεων»

Ο δημοσιογράφος αναφέρθηκε και στην παρουσίαση χάρτη από τον Κυριάκο Μητσοτάκη στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, σε σχέση με το τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Αναγνώρισε ότι η κίνηση ήταν σωστή, αλλά άσκησε κριτική για τη χρονική στιγμή κατά την οποία πραγματοποιήθηκε.

«Τον έδειξε στον 25ο λεπτό, στις καθυστερήσεις, στην παράταση», σχολίασε χαρακτηριστικά.

Υποστήριξε ότι από την υπογραφή του τουρκολιβυκού μνημονίου, τον Νοέμβριο του 2019, είχαν προηγηθεί αρκετές ευκαιρίες για την προβολή των ελληνικών θέσεων στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών.

Κατά την άποψή του, η καθυστερημένη ανάδειξη του ζητήματος επέτρεψε στην Τουρκία να ενισχύσει τα διπλωματικά της ερείσματα.

Η ψηφοφορία στον ΟΗΕ και η χαμένη ευκαιρία

Σχολιάζοντας τη διαδικασία έγκρισης ψηφίσματος για τη Λιβύη στο Συμβούλιο Ασφαλείας, ο Κοττάκης διαφώνησε με την επιλογή της ελληνικής αποχής.

Υποστήριξε ότι η Αθήνα όφειλε να επιμείνει στην ανάδειξη του Δικαίου της Θάλασσας και να αναλάβει το πολιτικό κόστος μιας ενδεχόμενης αρνητικής ψηφοφορίας.

Κατά την εκτίμησή του, η Ελλάδα θα έπρεπε να καταγράψει με μεγαλύτερη ένταση τις αντιρρήσεις της, ακόμη και αν δεν εξασφάλιζε την απαραίτητη υποστήριξη.

Σημείωσε επίσης ότι η στάση άλλων κρατών επηρεάζεται από τα δικά τους γεωπολιτικά συμφέροντα, αναφερόμενος στις Ηνωμένες Πολιτείες, στην Κίνα και σε αφρικανικές χώρες.

Η τουρκική διείσδυση στην Αφρική

Ο Κοττάκης συνέδεσε τις δυσκολίες της ελληνικής διπλωματίας με τη συστηματική ανάπτυξη της τουρκικής παρουσίας στην αφρικανική ήπειρο.

Αναφέρθηκε στο εκτεταμένο δίκτυο τουρκικών πρεσβειών, στις αεροπορικές συνδέσεις της Turkish Airlines και στη λειτουργία τουρκικών μέσων ενημέρωσης που απευθύνονται σε γαλλόφωνους και αραβόφωνους πληθυσμούς.

Όπως υποστήριξε, η Άγκυρα έχει επενδύσει επί χρόνια στη δημιουργία σχέσεων επιρροής, τις οποίες μπορεί να αξιοποιεί σε κρίσιμες διεθνείς ψηφοφορίες.

«Έχουν κάνει μια δουλειά η οποία τους επιτρέπει να μας βάζουν τρικλοποδιές παντού», παρατήρησε.

Η επισήμανσή του αφορούσε την ανάγκη η ελληνική διπλωματία να αντιμετωπίζει τον ανταγωνισμό με την Τουρκία σε παγκόσμια κλίμακα και όχι αποκλειστικά μέσα από το στενό πλαίσιο των διμερών σχέσεων.

Σινιρλίογλου: Η ελληνική ψήφος και η διαφορετική στάση της Κύπρου

Ξεχωριστή αναφορά έκανε στον Τούρκο διπλωμάτη Φεριντούν Σινιρλίογλου και στην ελληνική υποστήριξη της υποψηφιότητάς του για τη θέση του γενικού γραμματέα του ΟΑΣΕ.

Ο Κοττάκης επέκρινε την ελληνική επιλογή, υπενθυμίζοντας τον ρόλο που έχει διαδραματίσει ο συγκεκριμένος διπλωμάτης στην προώθηση τουρκικών θέσεων που αμφισβητούν ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.

Παράλληλα, επισήμανε ότι η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία έχουν διαφοροποιηθεί σε ψηφοφορίες διεθνών οργανισμών, αναφέροντας τον ΟΑΣΕ και τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό.

Χαρακτήρισε αυτές τις διαφοροποιήσεις πρωτοφανείς για τη μεταπολιτευτική ιστορία, εκφράζοντας την αντίθεσή του στην ελληνική υποστήριξη τουρκικών υποψηφιοτήτων χωρίς, κατά την εκτίμησή του, να συνυπολογίζονται επαρκώς οι εθνικές επιπτώσεις.

Αμερικανικές εκλογές: «Μας ενδιαφέρει περισσότερο ο μανάβης στο Ντάλας»

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και η κριτική του στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι αμερικανικές εκλογές στην Ελλάδα.

Με αφορμή άρθρο του στην εφημερίδα Εστία, με τίτλο «Τα σύνορά μας στο Τέξας», καυτηρίασε την υπερβολική ενασχόληση του ελληνικού δημόσιου διαλόγου με τις εσωτερικές πολιτικές αντιπαραθέσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Παρατήρησε ότι συχνά αναλύονται εξαντλητικά η ακρίβεια, η διαφθορά και οι κοινωνικές δυσκολίες των Αμερικανών, την ώρα που ανάλογα προβλήματα στην ελληνική περιφέρεια δεν λαμβάνουν την ίδια προσοχή.

Με χαρακτηριστικό παράδειγμα τις τιμές των προϊόντων, υποστήριξε ότι ορισμένοι δείχνουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για το κόστος ζωής στο Ντάλας παρά για όσα αντιμετωπίζουν οι πολίτες στις λαϊκές αγορές της Θεσσαλονίκης ή της Αθήνας.

Διευκρίνισε πάντως ότι οι αμερικανικές εκλογές έχουν πραγματική σημασία για την Ελλάδα, αλλά πρέπει να εξετάζονται με γεωπολιτικούς και εθνικούς όρους: τι σημαίνει το αποτέλεσμά τους για την Ανατολική Μεσόγειο, την ισορροπία δυνάμεων και τη δυνατότητα του Αμερικανού προέδρου να υλοποιήσει την πολιτική του.

Διαφθορά και κοινωνική απαξίωση

Στην αρχή της συζήτησης, ο Κοττάκης τοποθετήθηκε για τις διαδοχικές αποκαλύψεις υποθέσεων διαφθοράς και οργανωμένης παρανομίας.

Ερωτηθείς εάν τέτοιες υποθέσεις θα μπορούσαν να αξιοποιούνται για τον αποπροσανατολισμό της κοινής γνώμης από σοβαρότερα ζητήματα, υποστήριξε ότι μια τέτοια στρατηγική, εφόσον υπάρχει, μπορεί τελικά να λειτουργεί αντίστροφα.

Κατά την εκτίμησή του, οι αποκαλύψεις αναδεικνύουν και τις ευθύνες της πολιτείας, ιδιαίτερα όταν πρόσωπα που έχουν απασχολήσει στο παρελθόν τις Αρχές επανεμφανίζονται σε νέες υποθέσεις.

Αναφέρθηκε επίσης στην έννοια της «δημιουργικής καταστροφής», περιγράφοντας την πιθανότητα ένα σύστημα που βρίσκεται υπό πίεση να θυσιάζει ορισμένους από τους λιγότερο ισχυρούς κρίκους του.

Το σημαντικότερο, ωστόσο, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι η αυξανόμενη κοινωνική απαξίωση.

Υποστήριξε ότι για τα δημόσια πρόσωπα η απώλεια εμπιστοσύνης, η περιφρόνηση και η σιωπηρή αποδοκιμασία των πολιτών μπορεί να αποτελέσουν βαρύτερη πολιτική τιμωρία ακόμη και από μια ποινική καταδίκη.

Η παρέμβασή του στον Θήτα FM ανέδειξε έτσι μια συνολικότερη κριτική για την απόσταση ανάμεσα στην πολιτική διαχείριση, την άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων και τις πραγματικές ανησυχίες της ελληνικής κοινωνίας.

Νέα δεδομένα στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις διαμορφώνει η εκλογική νίκη των Δημοκρατικών στις Ηνωμένες Πολιτείες, προκαλώντας προβληματισμό στην Άγκυρα για το μέλλον των μεγάλων εξοπλιστικών προγραμμάτων της.

Η προσπάθεια του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να εξασφαλίσει την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών πέμπτης γενιάς F-35 και την άρση των αμερικανικών κυρώσεων CAATSA βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με ένα δυσμενέστερο πολιτικό περιβάλλον.

Οι Δημοκρατικοί εξασφάλισαν τον έλεγχο τόσο της Βουλής των Αντιπροσώπων όσο και της Γερουσίας στις εκλογές της 3ης Νοεμβρίου 2026, περιορίζοντας τα περιθώρια ελιγμών του Ντόναλντ Τραμπ κατά το υπόλοιπο της προεδρικής του θητείας. Οι νέοι συσχετισμοί θα αποτυπωθούν θεσμικά με την ανάληψη καθηκόντων του νέου Κογκρέσου στις 3 Ιανουαρίου 2027.

Τούρκοι δημοσιογράφοι και αναλυτές προειδοποιούν ότι η προσωπική σχέση Ερντογάν–Τραμπ ενδέχεται πλέον να μην αρκεί για την υπέρβαση των αμερικανικών νομοθετικών εμποδίων.

Η ανησυχία για το ελληνικό λόμπι

Η Τουρκάλα αναλύτρια Μπαρτσίν Γκιναντς εκτιμά ότι η αλλαγή της πολιτικής ισορροπίας στο Κογκρέσο δημιουργεί ευνοϊκότερες συνθήκες για την προώθηση ελληνικών θέσεων στην Ουάσιγκτον.

Κατά την άποψή της, το ελληνικό λόμπι θα διαθέτει ευκολότερη πρόσβαση σε Δημοκρατικούς βουλευτές και γερουσιαστές, γεγονός που θα μπορούσε να ενισχύσει τις πρωτοβουλίες εναντίον της τουρκικής πολιτικής.

Οι διαφωνίες με την Άγκυρα δεν περιορίζονται στα ζητήματα των εξοπλισμών. Περιλαμβάνουν επίσης την κατάσταση της δημοκρατίας, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη συμπεριφορά της Τουρκίας στην ευρύτερη περιοχή.

Η Γκιναντς επισημαίνει ότι ακόμη και ο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος διατηρεί φιλική σχέση με τον Τούρκο πρόεδρο, δεν έχει κατορθώσει μέχρι σήμερα να επιλύσει τις εκκρεμότητες που υπάρχουν στο Κογκρέσο.

Εκτιμά, επομένως, ότι η νέα πολιτική πραγματικότητα θα καταστήσει τις διαπραγματεύσεις ακόμη πιο δύσκολες.

Οι S-400 παραμένουν το μεγαλύτερο εμπόδιο

Κεντρικό ζήτημα εξακολουθεί να αποτελεί η κατοχή των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400 από την Τουρκία.

Η αγορά τους οδήγησε το 2019 στον αποκλεισμό της Άγκυρας από το πρόγραμμα των F-35, καθώς η Ουάσιγκτον εκτίμησε ότι η ταυτόχρονη παρουσία των ρωσικών συστημάτων και των αμερικανικών μαχητικών δημιουργούσε σοβαρούς κινδύνους για την ασφάλεια της τεχνολογίας stealth.

Τον Δεκέμβριο του 2020 επιβλήθηκαν επίσης κυρώσεις βάσει του νόμου CAATSA στην τουρκική υπηρεσία αμυντικών προμηθειών και σε στελέχη της.

Η Μπαρτσίν Γκιναντς υποστηρίζει ότι, εφόσον η Τουρκία επιθυμεί πραγματικά να αποκτήσει F-35, θα πρέπει να αναζητήσει λύση στο πρόβλημα των S-400 μέσω συνεννόησης με τη Μόσχα.

Η επισήμανση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς το ζήτημα δεν αφορά μόνο τις πολιτικές σχέσεις Ουάσιγκτον–Άγκυρας, αλλά συγκεκριμένες προϋποθέσεις που προβλέπει η αμερικανική νομοθεσία.

Σύμφωνα με την Υπηρεσία Ερευνών του Κογκρέσου (CRS), η μεταφορά F-35 στην Τουρκία απαγορεύεται βάσει της νομοθεσίας του 2020, εκτός εάν η αμερικανική εκτελεστική εξουσία πιστοποιήσει την εκπλήρωση συγκεκριμένων όρων, μεταξύ των οποίων η μη κατοχή των S-400 από την Άγκυρα.

Δύο μήνες προθεσμία βλέπουν οι Τούρκοι αναλυτές

Ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία εκφράζει ο Τούρκος ακαδημαϊκός Κεμάλ Ολτσάρ, ο οποίος εκτιμά ότι η Άγκυρα διαθέτει ένα εξαιρετικά περιορισμένο χρονικό παράθυρο για να πετύχει συμφωνία με την κυβέρνηση Τραμπ.

Όπως επισημαίνει, τέσσερα κρίσιμα ζητήματα παραμένουν ανοικτά στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις: οι κινητήρες για το τουρκικό μαχητικό KAAN, η προμήθεια F-35, οι κυρώσεις CAATSA και οι αμερικανικοί τελωνειακοί δασμοί.

Ο Ολτσάρ υπενθυμίζει ότι ο Ερντογάν είχε εμφανιστεί αισιόδοξος μετά τις επαφές του με τον Αμερικανό πρόεδρο, υποστηρίζοντας ότι υπήρχε πρόοδος στα ζητήματα των κυρώσεων και των εξοπλισμών.

Ωστόσο, θεωρεί ότι οποιαδήποτε ουσιαστική διευθέτηση πρέπει να προχωρήσει πριν από τις 3 Ιανουαρίου 2027, όταν θα αναλάβει καθήκοντα το νέο Κογκρέσο.

Η εκτίμησή του βασίζεται στην πεποίθηση ότι οι Δημοκρατικοί θα υιοθετήσουν αυστηρότερη στάση απέναντι στην Τουρκία, ιδιαίτερα όσον αφορά την εφαρμογή των κυρώσεων.

«Οι Δημοκρατικοί θα κλείσουν τις πόρτες»

Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και ο ακαδημαϊκός Τολγκά Σακμάν, ο οποίος θεωρεί εξαιρετικά δύσκολη την άρση των κυρώσεων CAATSA υπό τους νέους κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς.

Ο Σακμάν υπογραμμίζει ότι η πολιτική βούληση του Αμερικανού προέδρου δεν αρκεί από μόνη της για την επίλυση προβλημάτων που συνδέονται με τη νομοθεσία και την αρμοδιότητα του Κογκρέσου.

Αναφέρει, μάλιστα, ότι ο Τραμπ έχει ήδη απευθυνθεί εγγράφως στο Κογκρέσο για το ζήτημα.

Ο ίδιος εμφανίζεται απαισιόδοξος ακόμη και για το ενδεχόμενο συμφωνίας μέσα στο εναπομείναν χρονικό διάστημα πριν από την αλλαγή της κοινοβουλευτικής σύνθεσης.

Πάντως, πρέπει να διευκρινιστεί ότι οι διαδικασίες άρσης ή αναστολής κυρώσεων δεν είναι όλες ίδιες. Η αμερικανική νομοθεσία προβλέπει συγκεκριμένες δυνατότητες ενεργειών της εκτελεστικής εξουσίας, υπό όρους και με συμμετοχή ή εποπτεία του Κογκρέσου. Συνεπώς, η εκτίμηση ότι οι Δημοκρατικοί θα αποκλείσουν οποιαδήποτε διευθέτηση αποτελεί πολιτική πρόβλεψη και όχι αυτοματοποιημένη νομική συνέπεια της εκλογικής τους νίκης.

Hürriyet: Αλλάζει η εξίσωση Ερντογάν–Τραμπ

Την αλλαγή των δεδομένων στις σχέσεις ΗΠΑ–Τουρκίας αναδεικνύει και η δημοσιογράφος Χαντέ Φιράτ της τουρκικής εφημερίδας Hürriyet.

Σύμφωνα με την ανάλυσή της, η πολιτική της Άγκυρας απέναντι στην Ουάσιγκτον δεν μπορεί πλέον να βασίζεται αποκλειστικά στην προσωπική επικοινωνία και τη συνεννόηση μεταξύ Ερντογάν και Τραμπ.

Τα επόμενα δύο χρόνια, το Κογκρέσο αναμένεται να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στον έλεγχο των αποφάσεων που αφορούν την Τουρκία.

Η Φιράτ επισημαίνει ότι τα σημαντικότερα ζητήματα της τουρκικής αμυντικής πολιτικής, όπως τα F-35, οι S-400 και οι κυρώσεις CAATSA, συνδέονται άμεσα με την αμερικανική νομοθεσία.

Η νέα Δημοκρατική πλειοψηφία μπορεί να αυξήσει την κοινοβουλευτική εποπτεία και να καταστήσει δυσκολότερη οποιαδήποτε απόπειρα παράκαμψης των υφιστάμενων περιορισμών.

Οι αντιδράσεις στο Κογκρέσο είχαν ξεκινήσει πριν από τις εκλογές

Η αντίθεση σε μια ενδεχόμενη επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα F-35 δεν αποτελεί καινούργια εξέλιξη.

Ήδη από τον Ιούλιο του 2026, μέλη της αμερικανικής Βουλής των Αντιπροσώπων είχαν απευθυνθεί στην κυβέρνηση Τραμπ εκφράζοντας αντιρρήσεις για την πιθανότητα πώλησης μαχητικών πέμπτης γενιάς στην Άγκυρα.

Όπως καταγράφεται σε έκθεση της Υπηρεσίας Ερευνών του Κογκρέσου, δέκα βουλευτές είχαν προειδοποιήσει ότι η συμπεριφορά του Ερντογάν απέναντι σε εταίρους των ΗΠΑ και οι αμυντικές σχέσεις της Τουρκίας με αντιπάλους της Ουάσιγκτον καθιστούν προβληματική μια τέτοια πώληση.

Παράλληλα, ομάδα 18 βουλευτών είχε ζητήσει να εξεταστεί κοινοβουλευτική αντίδραση εάν η αμερικανική κυβέρνηση επιχειρούσε να επανεντάξει την Τουρκία στο πρόγραμμα των F-35 παρακάμπτοντας τις προβλέψεις του CAATSA χωρίς επαρκή νομική βάση.

Η ίδια έκθεση καταγράφει ότι το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών είχε αναγνωρίσει πως η Τουρκία δεν πληρούσε ακόμη τις νόμιμες προϋποθέσεις για τη μεταφορά των μαχητικών.

Τα δεδομένα αυτά επιβεβαιώνουν ότι τα εμπόδια που αντιμετωπίζει η Άγκυρα προϋπήρχαν της εκλογικής νίκης των Δημοκρατικών.

Κόλαφος η έκθεση της Κομισιόν για την Τουρκία: Μπλοκάρει το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου, διατηρεί το casus belli και αμφισβητεί ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα

Στο επίκεντρο η αεροπορική ισορροπία Ελλάδας–Τουρκίας

Το ζήτημα των F-35 έχει άμεση σχέση και με την ισορροπία αεροπορικής ισχύος στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Η Τουρκία επιδιώκει την απόκτηση 40 μαχητικών F-35, ενώ παράλληλα προωθεί την ανάπτυξη του εγχώριου μαχητικού KAAN.

Η Ελλάδα, από την πλευρά της, έχει προχωρήσει στο πρόγραμμα απόκτησης F-35, εντάσσοντας τα αεροσκάφη πέμπτης γενιάς στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό αναβάθμισης της Πολεμικής Αεροπορίας.

Η προοπτική παρατεταμένου αποκλεισμού της Τουρκίας από το αμερικανικό πρόγραμμα θα μπορούσε να επηρεάσει τον χρονικό ορίζοντα εκσυγχρονισμού της τουρκικής αεροπορίας και τη συγκριτική τεχνολογική εξέλιξη των δύο χωρών.

Ωστόσο, η τελική έκβαση θα εξαρτηθεί από τη διευθέτηση του ζητήματος των S-400, τις αποφάσεις της κυβέρνησης Τραμπ και τη στάση του νέου Κογκρέσου.

Η εκλογική αλλαγή στην Ουάσιγκτον δεν σημαίνει αυτομάτως οριστικό αποκλεισμό της Τουρκίας από τα F-35. Δημιουργεί, όμως, πρόσθετες πολιτικές δυσκολίες σε ένα εξοπλιστικό ζήτημα που παραμένει άλυτο από το 2019.

Για την Άγκυρα, το βασικό πρόβλημα είναι ότι η προσωπική συνεννόηση Ερντογάν–Τραμπ δεν μπορεί να υποκαταστήσει τις απαιτήσεις της αμερικανικής νομοθεσίας. Και με τους Δημοκρατικούς να αναλαμβάνουν τον έλεγχο του Κογκρέσου, οι προσπάθειες εξεύρεσης συμβιβασμού αναμένεται να γίνουν ακόμη πιο σύνθετες.