Γενικά θέματα
Το γερμανικό ζήτημα υπό το πρίσμα της κρίσης της περιόδου 2009-14 και η πορεία της ΕΕ
Παναγιώτης Ήφαιστος
Επεξεργασμένο κείμενο συνεδρίου που διοργανώθηκε από το Πανεπιστήμιο Πειραιώς και την Ελληνική Βουλή
• Το Γερμανικό ζήτημα.
• Τις οντολογικές προϋποθέσεις της ΕΕ.
• Την εγγενή πλην εύθραυστη αντί-ηγεμονική φύση της ΕΕ.
• Τις αποφάσεις μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, ιδιαίτερα όσον αφορά τα νομισματικά δεσμά
Ποιος είναι ο ρόλος και ποια η θέση τουΓερμανικού κράτους στο κέντρο της Ευρώπης. Γερμανικού κράτους το οποίο
όταν είναι οικονομικά αδύναμο η Ευρώπη είναι ρακένδυτη και όταν είναι
πολύ ισχυρό έχουμε αστάθεια και πόλεμο. «Δεν με αφήνουν να κοιμηθώ οι
εφιάλτες των αντι-γερμανικών συσπειρώσεων», συνήθιζε να λέει Καγκελάριος
Μπίσμαρκ.
Η Γερμανία επιδίωξε πολλές φορές την ηγεμονία αλλά ποτέ δεν κατάφερε να
ηγεμονεύσει επί της Ευρώπης. Είτε είχαμε πόλεμο και ήττα της Γερμανίας
είτε η σταθερότητα της Γηραιάς Ηπείρου εξαρτάτο τόσο από μια σειρά
στρατηγικές, οικονομικές και πολιτικές αποφάσεις όσο και από την
κατανόηση εκ μέρους του Βερολίνου των ιστορικών στρατηγικών
καταναγκασμών της εξωτερικής του πολιτικής.
Η στρατηγική αποφυγής δημιουργίας αντί-γερμανικών αξόνων με το να
υιοθετεί μια στρατηγική χαμηλών τόνων είναι βασικά η μόνη επιλογή της
Γερμανίας. Ακόμη και η παραμικρή γερμανική ηγεμονική παράσταση προκαλεί
διλήμματα ασφαλείας που σταδιακά συγκροτούν τις προϋποθέσεις αστάθειας.
Παρά το γεγονός πως στις ανθρώπινες καταστάσεις και ιδιαίτερα στην
διεθνή πολιτική κανείς ποτέ δεν πρέπει να λέει ποτέ, πολλοί εκτιμούν ότι
η Γερμανία ποτέ δεν θα μπορέσει να ηγεμονεύσει επί της Ευρώπης.
Μπορούμε να αντιληφτούμε πως φθάσαμε στην συγκαιρινή κρίση αν
κατανοήσουμε την θέση του Γερμανικού ζητήματος στην σύγχρονη ευρωπαϊκή
ιστορία και αν γίνει κατανοητό ότι η νομισματική ένωση όπως αποφασίστηκε
το 1992 ως τρόπος ελέγχου της Γερμανίας ήταν μια αναποτελεσματική
προσέγγιση αλλά και ένα άλμα στο κενό. Όσον δε αφορά τις συναρτημένες με
αυτό σκέψεις για οικονομική και πολιτική ένωση ενός πλέον αποδεδειγμένα
διαφοροποιημένου εθνοκρατοκεντρικού ευρωπαϊκού χώρου ήταν και συνεχίζει
να είναι ένα πολύ επικίνδυνο σχέδιο.
Η πορεία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης μέχρι το Μάαστριχτ μπορεί να
χαρακτηριστεί ως μια προσεκτική θεμελίωση μιας «Ευρώπης των Πατρίδων».
Μετά το 1945, βέβαια, ο ουτοπισμός ποτέ δεν έλειψε. Όμως, από το 1985
μέχρι το 1992 εντάθηκαν οι ουτοπικές φωνές για ολοκλήρωση της κοινής
αγοράς με αποφάσεις που συνεπάγονταν μια νομισματική και οικονομική
ένωση. Αυτό το κλίμα εντάθηκε λόγω μεγάλων ανακατατάξεων στην φάση
μετάβασης από τον Ψυχρό Πόλεμο στην μεταψυχροπολεμική εποχή.
την έναρξη του τελευταίου παγκόσμιου πολέμου που εν πολλοίς οφειλόταν
στην ουτοπική πολιτική σκέψη, ο ουτοπισμός υπερίσχυσε και πάλιν αρχές
της δεκαετίας του 1990. Αν ζούσε ο Edward H Carr, ίσως θα έγραφε ένα νέο
αριστούργημα, το: The sixty year crisis. The consequences of lack in
strategic and political thinking in European interstate relations. (Το
βιβλίο του Carr The Twenty Year Crisis (μεταφρασμένο στα ελληνικά από τις εκδόσεις Ποιότητα: Η Εικοσαετής κρίση) θεωρείται
ότι είναι το εμβληματικό κείμενο που θεμελίωσε την επιστημονική μελέτη
των διεθνών σχέσεων. Είναι ένα κλασικό έργο που τεκμηριώνει, μεταξύ
πολλών άλλων, το πόσο επικίνδυνος είναι ο ουτοπισμός στις διεθνείς
σχέσεις και τον κλασικό χαρακτήρα των ηγεμονικών διεθνιστικών
μεταμφιέσεων).
συναρτάται με τα πεδία της οικονομίας, της διπλωματίας, της στρατηγικής,
των δημογραφικών δεικτών και με πιο σταθερά διαχρονικά γεωπολιτικά
κριτήρια της Ευρωπαϊκής πολιτικής.
Μετά το 1945 δεν υπάρχει ευρωπαϊκός και ευρωατλαντικός θεσμός ο οποίος
να μην είχε αποφασιστεί, πρωτίστως και κυρίως, σε αναφορά με το
γερμανικό ζήτημα. Επιγραμματικά υπενθυμίζω τα Σύμφωνα, τα σχέδια και τις
ιδέες από το 1945 μέχρι και το 1955. Οι κυρίαρχες αξιώσεις κυμαίνονταν
από ιδέες για διάλυση του σύγχρονου γερμανικού κράτους και την
δημιουργία εκατοντάδων μικρών κρατιδίων μέχρι και την
από-βιομηχανοποίηση, την αγροτικοποίησή και αποστρατικοποίηση του
κράτους που δημιούργησε ο Μπίσμαρκ ένα αιώνα πριν.
To 1955, λίγο πριν δημιουργηθεί η Ομόσπονδη Γερμανία, είχαμε το
Σοβιετικό Σχέδιο για ολική επανένωση και ουδετεροποίηση του νέου
κράτους. Κάτι ήξεραν οι Σοβιετικοί και κάτι ξέρουν οι Ρώσοι σήμερα τι
σημαίνει για την κατανομή ισχύος, θέσης και ρόλων, η ύπαρξη ενός
ενωμένου και ισχυρού Γερμανικού κράτους στο κέντρο της Ευρώπης.
Σημαίνει, βασικά, κατάλυση του ιστορικού συνασπισμού των ναυτικών
δυνάμεων και άνοιγμα της βεντάλιας των στρατηγικών παιγνίων που ευνοούν
τις ηπειρωτικές δυνάμεις.
Το 1955, το νέο γερμανικό κράτος αποτελούμενο από τα τρία μόνο
κατεχόμενα κομμάτια, υποχρεώθηκε να δεχθεί μια σειρά δεσμεύσεων τα οποία
λίγο πολύ επαναλήφθηκαν το 1994 και ισχύουν και σήμερα. Ο
πολιτικοστρατηγικός σκοπός είναι ρητός και συχνά διακηρυγμένος: Ο
στρατηγικός έλεγχος της Γερμανίας σε όλα τα νοητά πολιτικοοικονομικά και
πολιτικοστρατηγικά πεδία, για «να υπάρχει μια Γερμανία της Ευρώπης και όχι μια Ευρώπη της Γερμανίας».
Το 1955 η Ομοσπονδιακή Γερμανία εντάχθηκε σε όλους τους ευρωπαϊκούς και
ευρωατλαντικούς θεσμούς. Η ΔΕΕ αποστολή είχε να ελέγχει τους γερμανικούς
εξοπλισμούς. Η Βόννη υποχρεώθηκε επίσης να μην διαθέτει ανεξάρτητο
γερμανικό στρατιωτικό επιτελείο και δεσμεύτηκε συνταγματικά να μην
αποκτήσει πυρηνικά όπλα. Υπέστη επιπλέον τον σφικτό εναγκαλισμό της
Γαλλίας με την Συνθήκη του 1963, και με πιο πολιτικό τρόπο κατά την
διάρκεια του μεταπολέμου υποχρεώθηκε να κρατάει χαμηλό προφίλ στην
διπλωματία. Συχνά Γάλλοι ηγέτες δηλώνουν ότι ένας από τους σκοπούς που
εξυπηρετούνται με την κατοχή πυρηνικών όπλων είναι η «ψυχολογική
εξισορρόπηση της Γερμανίας».
Μερικές διατυπώσεις συνοψίζουν γλαφυρά το γερμανικό ζήτημα. Για
παράδειγμα, όταν την δεκαετία του 1980 συζητούσαν το ζήτημα της
αυτόνομης ευρωπαϊκής άμυνας, και αφού το λογικό συμπέρασμα ήταν ότι το
άλογο που θα μπορούσε να τραβήξει το άρμα μιας ευρωπαϊκής συμμαχίας ήταν
η Γερμανία, ο τότε πρωθυπουργός του Λουξεμβούργου ιδιοφυώς αποτύπωσε το
ανυπέρβλητο δίλημμα: «Το ζήτημα είναι πως για να συμβεί αυτό η
Γερμανία πρέπει να είναι τόσο δυνατή που να την φοβάται η Σοβιετική
Ένωση αλλά και τόσο αδύναμη ούτως ώστε να μην την φοβάται το
Λουξεμβούργο».
Η πιο πολυσυζητημένη φράση στις ευρωστρατηγικές συζητήσεις, δικαίως, είναι του Josef Joffe. Υπενθυμίζοντας
το γερμανικό ζήτημα και τα υποβόσκοντα διλήμματα ασφαλείας στην Γηραιά
Ήπειρο, υπογράμμισε ακόμη πιο ξεκάθαρα το θεμελιώδες χαρακτηριστικό της
μεταπολεμικής στρατηγικής αρχιτεκτονικής άμυνας και ασφάλειας. Όπως
έγραψε «η Αμερική με την παρουσία της στην Ευρώπη σώζει τους Ευρωπαίους
από τους εαυτούς τους». Ερχόμαστε λοιπόν στην μεταψυχροπολεμική εποχή
οπότε και βλέπουμε ότι ο Joffe επιβεβαιώθηκε και πάλιν. Κατά την
μετάβαση στην μεταψυχροπολεμική εποχή παρατηρήθηκαν τα εξής:
Πρώτον, είχαμε την εντονότερη εκδήλωση διλημμάτων ασφαλείας μεταξύ των
μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων και η Ευρώπη διέτρεξε τον κίνδυνο μεγάλης
αστάθειας ή ακόμη και πολεμικής σύγκρουσης.
Δεύτερον, οι ΗΠΑ κράτησαν συγκρατημένη στάση μέχρι το τέλος του 1991 αναμένοντας
τις αποφάσεις των Ευρωπαίων πλην παράλληλα πλασάροντας την διαιώνιση
της Ατλαντικής Συμμαχίας ως τον εγγυητή της σταθερότητας, με τον όρο,
όμως, των εκτός περιοχής δράσεων, οι οποίες μέχρι και σήμερα εξυπηρετούν
τον αμερικανικό επεμβατικό σχεδιασμό. Όπως χαρακτηριστικά έγραψε η
υφυπουργός εξωτερικών Κοντολέσα Ράις που χειριζόταν την κρίση στην
Ουάσιγκτον οι ΗΠΑ κράτησαν αποστάσεις μέχρι την στιγμή που ο Μιτεράν
έχοντας πλέον συμφωνήσει την ΟΝΕ με τον Κολ δήλωσε ότι η επανένωση θέτει μεγάλα προβλήματα που θα αντιμετωπίζονται όπως θα επέρχονται.
Τρίτον, οι σπασμωδικές και νευρικές Βρετανικές, Γαλλικές και άλλες
κινήσεις οδήγησαν μεν στην επανένωση και σε νέες Συνθήκες πλην το
Γερμανικό ζήτημα δεν έκλεισε αλλά άνοιξε. Αυτά που βλέπουμε τα τελευταία
χρόνια δεν είναι παρά η αρχή ενός μεγάλου ζητήματος που το 1992 μπήκε
σε μια νέα αφετηρία.
Τέταρτον, οι Γάλλοι, πάλεψαν για να εκπληρώσουν, τουλάχιστον, την επί
δεκαετίες αξίωσή τους για επιβολή κάποιου είδους ευρωπαϊκού νομισματικού
ελέγχου επί της Κεντρικής Γερμανικής Τράπεζας. Οι Γερμανοί τραπεζίτες
ήταν μεν ανεξάρτητοι πλην λειτουργούσαν με εθνικούς γερμανικούς όρους
και όχι κάποιας πολιτικής ανθρωπολογίας ενός ανύπαρκτου ευρωπαϊκού
έθνους.
Ο νομισματικός έλεγχος, ήλπιζαν οι Γάλλοι, θα επόπτευε τις Γερμανικές
οικονομικές αποφάσεις. Μάταια, βέβαια, όπως ομολόγησε ο Ντελόρ το 1996,
καθότι αυτό που μετράει δεν είναι μόνο οι νομισματικές αποφάσεις αλλά
και η οικονομική ισχύς ενός κράτους που προκαλεί άνισο και αθέμιτο
ανταγωνισμό και αθέμιτα πλεονάσματα. Στις διακρατικές σχέσεις αυτό που
προστατεύει τα λιγότερο ισχυρά κράτη και τα συστήματα διανεμητικής
δικαιοσύνης που συναρτώνται με τις κοινωνικές ισορροπίες είναι τα
οικονομικά σύνορα. Η ΕΕ ως σχέδιο συνεργασίας κρατών δεν μπορεί να
υπάρχει αν καταστεί μέσο συντριβής των λιγότερο ισχυρών, δεσποτείας του
ισχυρότερου και κυριαρχίας μιας τεχνόσφαιρας στερούμενης πολιτικής
νομιμοποίησης.
Πάντως αυτά συζητήθηκαν εκτενώς στην Γαλλία το 1993 όταν έγινε το
δημοψήφισμα για την Συνθήκη του Μάαστριχτ που υπερψηφίστηκε με μισή
ποσοστιαία μονάδα, οι αντίπαλοί της ορθά, όπως αποδεικνύεται, δήλωναν
ότι η Γαλλία με την ΟΝΕ «προσπαθεί να δέσει ένα γίγαντα με κλωστές». Αυτό
που ζούμε τώρα, ακριβώς, είναι το σπάσιμο αυτών των κλωστών. Τώρα, στο
πνευματικό πεδίο, αρκεί η γλαφυρή αναφορά του Mauriac που εξέφραζε
πολλούς όταν έγραψε: «Αγαπώ τόσο πολύ τους γερμανούς που θέλω να είναι
δύο», δηλαδή διαιρεμένοι μεταξύ Ανατολικής και Δυτικής Γερμανίας.
Ο σκοπός ελέγχου της Γερμανίας δενμπορούσε να επιτευχθεί με νομισματική ενοποίηση. Ούτε η οικονομική ή
πολιτική ένωση με κατάλυση των εθνοκρατών είναι εφικτή. Σε
ένα διαφοροποιημένο εθνοκρατοκεντρικό χώρο οι νομισματικές αποφάσεις δεν
υπόθεση των τεχνοκρατών που χαίρομαι καθότι χθες οι συνάδελφοι
Χατζηεμμανουήλ και Κότιος το υπογράμμισαν.
Επηρεάζει τα μακροοικονομικά μεγέθη, τις κοινωνικές ισορροπίες εντός των
κρατών, την διαχείριση των χρηματοοικονομικών ροών ενδοκρατικά,
ευρωπαϊκά και διεθνώς, τα επιτόκια, τις ξένες επενδύσεις, βασικά τα
πάντα. Είναι Υψηλή Πολιτική par excellence.
Απλή λογική οδηγούσε στο συμπέρασμα ότι τα λιγότερο ανταγωνιστικά κράτη
θα βυθίζονταν και ναυαγοσώστες δεν θα υπήρχαν. Αν βέβαια ισχύει η αρχή
της αυτοβοήθειας τότε σε τι διαφέρει το Κοινοτικό σύστημα από το
υπόλοιπο διακρατικό σύστημα! Προς τι να καλούμε για πολιτική ένωση; Αν
αυτό είναι εφικτό με μια δήλωση γιατί να μην ενωθεί ο πλανήτης αύριο;
Τώρα, εδώ υπάρχει ένα μυστήριο! Γιατί το 2001 η Ελλάδα πριν είναι έτοιμη
θεσμικά, οικονομικά, αναπτυξιακά και ανταγωνιστικά, πήδηξε μέσα σε αυτό
τον τρικυμισμένο ωκεανό; Είπαμε, η ζωή των ανθρώπων και η πορεία των
κρατών είναι ένα ταξίδι, μια οδύσσεια. Ο Οδυσσέας όμως εισήλθε στην
σπηλιά των Κυκλώπων επειδή δεν γνώριζε. Το ίδιο και εμείς νομίζω πράξαμε
με την ΟΝΕ. Δεν ξέραμε ότι είναι οι συμπληγάδες των στρατηγικών
ανταγωνισμών Γαλλίας-Γερμανίας και ότι δεν ήταν ένας χλοερός τόπος
γεμάτος αλληλεγγύη;
Πολλές ευθύνες εντοπίζονται στα πεδία των διεθνών και ευρωπαϊκών σπουδών
και του κατασκευαστικού ιδεολογικού και δογματικού κανονιστικού λόγου
που κυριαρχεί στις πολιτικές επιστήμης στην Ευρώπη. Του κανονιστικού
ιδεολογικού λόγου όπως είπε χθες ο Κοντογιώργης που εμφανίζεται ως
επιστήμη. Το ιδεαλιστικό κατασκευαστικό «ΘΑ» στην διεθνή πολιτική, πολλοί ιστορικοί θα πουν, αποδεικνύεται ότι ήταν πάντοτε τα δύο πρώτα ψηφία της λέξης «Θάνατος». Ο Πλάτωνας βέβαια από εκεί υψηλά συχνά μας ατενίζει και μειδιά σαρδόνια για τα πλατωνίζοντα ιδεαλιστικά καμώματά μας.
Εδώ, παρενθετικά μια λέξη για τους Γερμανούς. Κράτος είναι και μάλιστα
πολύ φυσιολογικό που λογικά λειτουργώντας αξιώνει θέση και ρόλο που
συνάδει με την εθνοκρατική του ισχύ. Μελετώντας τη περίοδο 1945-1990
είναι πράγματι να θαυμάσει κανείς την επιτυχή ισορροπία που επιτύγχαναν
σημαντικοί Γερμανοί ηγέτες όπως οι Αντενάουερ, Μπράντ, Σμιτ και Κολ. Εν
μέσω της δίνης που προκαλούσαν οι εναλλαγές ύφεσης και έντασης κατά την
διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, πέτυχαν να επιβιώσει η Γερμανία, και,
ευκαιρίας δοθείσης, να ενωθεί ξανά. Διόλου τυχαία, συχνά ακούγαμε τον
Καγκελάριο Κολ να θυμίζει την ρήση του Μπίσμαρκ ότι δεν τον αφήνουν να
κοιμηθεί οι εφιάλτες των αντί-γερμανικών συσπειρώσεων». Τα τελευταία
χρόνια τέτοια λόγια δεν ακούγονται πια συχνά στην Γερμανία. Και αυτό
είναι μια σημαντική αλλαγή.
αρχαϊκού δογματικού φιλελευθερισμού που θεωρούσε την αναγωγή του
πολιτικού και στρατηγικού αστερισμού στον οικονομικό αστερισμό ως
γραμμική υπόθεση. Η οικονομία και οι ιδεολογικά εμπνευσμένοι θεσμοί,
συνεχίζουν να πιστεύουν μερικοί, είναι ανεξάρτητοι διαμορφωτικοί
παράγοντες που λειτουργούν απρόσκοπτα ως κινητήρια δύναμη ανθρωπολογικής
και πολιτικής εξομοίωσης και ολοκλήρωσης που οδηγεί σε ένα λίγο πολύ
ενιαίο πλανήτη. Οι άνθρωποι σύμφωνα με αυτή την λογική πειθαρχούν στους
θεσμούς και διαμορφώνονται. Η πολιτική πάει περίπατο.
Παραμερίζοντας απροβλημάτιστα τα στρατηγικά ζητήματα σχετικού
συμφέροντος και άνισης ανάπτυξης, αναμίχθηκαν δογματικά και συγκεχυμένα η
οικονομία, το κράτος και η πολιτική. Πολλοί πείστηκαν ότι οι
οικονομικές διαδράσεις είναι επαρκής προϋπόθεση αποδυνάμωσης ή και
κατάργησης της πολιτικής και τρόπος μαγικής εξαφάνισης των διακρατικών
στρατηγικών προβλημάτων. Πολλοί πίστεψαν ότι γραμμικά και απρόσκοπτα οι
θεσμοί, το αόρατο οικονομικό χέρι και οι χαρούμενες αισθητικές σχέσεις
θα συγκροτούσαν μια ευρωπαϊκή υπερεθνική πολιτική ανθρωπολογία που στην
συνέχεια, όπως έγραψε ο Amitai Etzioni δεν θα είχε νόημα να υπάρχει μόνο στην Ευρώπη. Το εγχείρημα της ολοκλήρωσης, υποστήριξε, να επεκταθεί πλανητικά.
Βέβαια, όπως και άλλοι εισηγητές επισήμαναν χθες, συνέτειναν και άλλα
γεγονότα τα οποία εξώθησαν τους πάντες προς τον ανορθολογισμό. Το 1985
εν μέσω πιέσεων για τον κορεσμό της διαδικασίας ολοκλήρωσης και των 300
κανονισμών ολοκλήρωσης της Ενιαίας Αγοράς που ολοκληρώθηκαν το 1992,
απροβλημάτιστα ουκ ολίγοι αξίωναν αφόρητα μια πορεία προς οικονομική και
πολιτική ολοκλήρωση.
Δεν κυριάρχησε το θεμελιώδες ερώτημα για το πώς θα μπορούσε να
πορευτεί η Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση αν δεν συνεκτιμήσει πλήρως το γεγονός
ότι η ευρωπαϊκή υπερεθνική ανθρωπολογία είναι μηδέν. Υπερεθνικοί θεσμοί
υπάρχουν. Υπερεθνικοί άνθρωποι, όμως, δεν υπήρχαν και δεν υπάρχουν. Και
δεν κατασκευάζονται με την ελεύθερη κυκλοφορία προϊόντων όπως
παρωχημένες λειτουργιστικές αντιλήψεις υποστήριζαν. Όμως, μηδέν πολιτική
ανθρωπολογία, σημαίνει μηδέν ανθρωπολογικές προϋποθέσεις υιοθέτησης
αμιγών υπερεθνικών θεσμών. Σημαίνει μηδενική δυνατότητα άσκησης λαϊκής
κυριαρχίας σε υπερεθνικό επίπεδο. Σημαίνει μηδενική δημοκρατία, σημαίνει
ανυπαρξία πολιτικοοικονομικού ορθολογισμού και κατά συνέπεια επιτάσσει
μηδενικές ανεξάρτητες υπερεθνικές αρμοδιότητες. Οτιδήποτε το αντίθετο
συμβολίζει μηδενική πολιτική σκέψη.
Όριο ο ουρανός, βέβαια, για αρμοδιότητες των υπερεθνικών θεσμών ως
εντολοδόχων των εντολέων διακυβερνητικών θεσμών. Και σε αυτή την
περίπτωση, όμως, πολιτικός ορθολογισμός σημαίνει ομόφωνες αποφάσεις στο
διακυβερνητικό επίπεδο και ενδυνάμωση της δημοκρατίας στο εσωτερικό κάθε
κράτους μέλους.
αργοπορημένα, η ΟΝΕ ήταν το κύκνειο άσμα μιας παρωχημένης και
πολιτικοστρατηγικά ελλειμματικής οικονομικίστικης αντίληψης για τον
άνθρωπο, το κράτος και το διεθνές σύστημα. Πέραν του ότι πραγματολογικά
δεν έχει κανένα ιστορικό έρεισμα, αγνοεί ή παρακάμπτει το γεγονός ότι το
σύγχρονο διεθνές σύστημα είναι όλως ιδιαιτέρως εθνοκρατικά και
ανθρωπολογικά διαφοροποιημένο.
Πέραν αυτού, θυμίζω ότι στο πεδίο της θεωρίας ολοκλήρωσης. Ήδη από το
1966, αυτή η συζήτηση τελείωσε με τις γνωστές παραδοχές του Ernst Haas
στην διαμάχη του με τον Stanley Hoffman. Είχε ήδη γίνει φανερό ότι
λειτουργική ολοκλήρωση ναι μεν συγκρότησε ένα σύστημα συναλλαγών, θεσμών
και κοινών πολιτικών που διαχειρίζονταν υπερεθνικοί θεσμοί κατ’ εντολή
των κρατών μελών, αλλά δεν αναίρεσε και αντίθετα ενίσχυσε την θεμελιώδη
εθνοκρατική διαφοροποίηση της Ευρώπης.
Αυτή ίσως είναι και η ουσία των πάντων. Μετά τον Συμβιβασμό του Λουξεμβούργου του 1966 η
θεμελίωση της ΕΕ σε εθνοκρατοκεντρική βάση ήταν μια συνειδητή από όλους
και συμπεφωνημένη στάση. Συγκεκριμένα, ο ομόφωνος και σε κάθε περίπτωση
συναινετικός χαρακτήρας των αποφάσεων που συγκρότησε τις πολιτικές, τις
λειτουργίες, την φυσιογνωμία και τις εγγενείς ιδιότητες της ΕΕ
προκάλεσε τα εξής:
δημοκρατικής συγκρότησης βρίσκονται εκεί όπου η πίστη και η
νομιμοφροσύνη των πολιτών νομιμοποιεί το Πολιτικό γεγονός, δηλαδή
εθνοκρατικά.
να είναι μόνο εντολοδόχοι. Λογικά, αποστολή τους μπορεί να είναι μόνο να
δρουν ως καταλύτες προτάσεων και ομόφωνων κοινοτικών αποφάσεων που
συναρτούν ανταλλακτικά τα εθνικά συμφέροντα. Σωστά νοούμενη αυτή είναι η
κοινοτική μέθοδος.
Αυτό εξάλλου καταμαρτυρείται από την σταδιακή ενίσχυση των
διακυβερνητικών θεσμών όπως το Συμβούλιο αρχηγών κρατών, το coreper, τα
Συμβούλια Υπουργών και τις Διακυβερνητικές Διασκέψεις.
διπλωματίας, άμυνας και ασφάλειας που αφορούν τον πυρήνα της κρατικής
κυριαρχίας ποτέ δεν είχαν υπερεθνικά χαρακτηριστικά
εξαρτάται από τον βαθμό που οι αποφάσεις των συνελεύσεων των μελών είναι
συναινετικές ή και ομόφωνες.
Αυτά μόνο είναι συμβατά με την εθνοκρατική οντολογία των έξη τελευταίων
δεκαετιών. Τα υπόλοιπα είναι ουτοπία, ίσως και θανατηφόρα.
που αναφέρθηκαν σε ορθολογικές επιλογές σε κοινωνικό, οικονομικό και
πολιτικό πλαίσιο. Σωστά νοούμενες αυτές οι θεωρήσεις εμπίπτουν απολύτως
στο πεδίο που μόλις σκιαγραφήθηκε. Όροι και έννοιες όπως «λογική»,
«ορθός λόγος», «ορθώς διανοείσθαι», «λελογισμένως διανοείσθαι»,
«ορθολογισμός» «ανορθολογισμός» κτλ, αν και το μεταγενέστερο ύστερο
περιεχόμενό τους ροκανίστηκε και στρεβλώθηκε από αναρίθμητα θεωρήματα
και διακλαδώθηκαν σε πολλαπλάσια ιδεολογήματα διαφορετικού περιεχομένου,
πολιτικά ανάγονται στην (πολιτικά) πολύ αναπτυγμένη κλασική εποχή.
Τότε όπως και σήμερα οι πολιτικοί όροι και έννοιες για να μην είναι μεταφυσικοί απαιτείται να διαθέτουν κοινωνική αναφορά. Πολιτική
αναφορά με οντολογική υπόσταση ανθρωπολογικά περιεκτική. Οι
ανθρωπολογικές προϋποθέσεις δεν κατασκευάζονται και μιας και δεν υπάρχει
μια κοινωνική οντότητα αλλά πολλές, οι πολιτικοί όροι και έννοιες
αποκτούν περιεκτικό περιεχόμενο αν ανταποκρίνονται στην αλήθεια μιας
συγκεκριμένης κοινωνικής οντότητας και όχι όλων. Μονολεκτικά
υπενθυμίζουμε τα ποικιλόμορφα διεθνιστικά ιδεολογικά δόγματα όλων των
αποχρώσεων των τελευταίων τριών αιώνων τα οποία το κάθε ένα εξ αυτών
υποστηρίζει πως υπάρχει δήθεν ένας μόνο «ορθολογισμός» ο οποίος είναι
κοινός για όλους τους ανθρώπους όλου του πλανήτη.
Πέραν του γεγονότος ότι ποτέ δεν είχαμε ένα μόνο ορθολογισμό αλλά μια
πανσπερμία πολλών «ορθών οικουμενικών λόγων», οι ίδιες οι κοινωνίες σε
κάθε ένα ξεχωριστό εθνοκράτος υιοθετούν τον δικό τους πολιτικό
ορθολογισμό. Απόδειξη: Η διαφοροποίηση καταγράφεται επακριβώς αν κανείς
παρατηρήσει όλες τις συνταγματικές και ηθικοκανονιστικές δομές κάθε
εθνοκράτους για να διαπιστώσει την κάθετη και οριζόντια διαφοροποίηση
μεταξύ εθνοκρατών. Ούτε ενός εθνοκράτους οι κοσμοθεωρητικές και ηθικές
δομές δεν είναι οι ίδιες με τις αντίστοιχες κάποιου άλλου. Κοντολογίς,
οι άνθρωποι διεξάγοντας τον κοινό τους βίο στο εσωτερικό καθεμιάς
ανεξάρτητης πολιτείας αποφασίσουν οι ίδιοι ποιος «ορθολογισμός»
προσιδιάζει στις δικές τους ανθρωπολογικές προϋποθέσεις.
Επειδή, ακριβώς, ο ορθολογισμός ως ανθρώπινη συμπεριφορά μπορεί να είναι
μόνο πολιτικά συναρτημένος και όχι ένας μεταφυσικός ορθολογισμός, οι
ιδιότητες και οι αρμοδιότητες των υπερεθνικών δομών της ΕΕ μπορούν να
προσδιοριστούν μόνο από τους ανεξάρτητα εθνοκράτη της Κοινότητας τα
οποία ποτέ δεν αποφάσισαν να εγκαταλείψουν την πολιτική τους κυριαρχία. Οι κοινοί υπερεθνικοί θεσμοί θα πρέπει να είναι συμβατοί με την υποκείμενη οντολογική εθνοκρατική διαφοροποίηση της ΕΕ.
Οι αιτιολογήσεις μια τέτοιας θέσης είναι πολλές και δεν αφορούν μόνο την
ΕΕ αλλά κάθε άλλη διεθνή ρύθμιση στις διακρατικές σχέσεις. Για
παράδειγμα, αν μια υπερεθνική διάταξη, για παράδειγμα οι διατάξεις ενεός
διεθνούς θεσμού, δεν ανταποκρίνονται σε μια συμπεφωνημένη ταύτιση ή
σύγκλιση εθνικών συμφερόντων, ο θεσμός αυτός θα ταλανίζεται από
αντιφάσεις και αντιθέσεις. Αυτό επειδή για τα μέλη ενός έθνους ο
«ορθολογισμός» των άλλων εθνών όπως απορρέει από μια άλλη πολιτική
ανθρωπολογία ενδέχεται να είναι «ανορθολογισμός», και το αντίστροφο.
Έτσι, στον ΟΗΕ, για παράδειγμα, συμφωνούν στην Υψηλή Αρχή της μη
επέμβασης και της διακρατικής ισοτιμίας επειδή συνάδει με τα εθνικά
συμφέροντα των μελών, αλλά για άλλους θα ήταν ορθολογικό και για
κάποιους άλλους ανορθολογικό μια πιθανή διάταξη που θα όριζε ότι η
θρησκεία διακρίνεται και διαχωρίζεται πλήρως από τους κρατικούς θεσμούς
των μελών του ΟΗΕ. Στο πλαίσιο της ίδιας συλλογιστικής πολλά κράτη της
Ευρώπης υπέγραψαν την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων ή την
αντίστοιχη σύμβαση του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου αλλά αυτό αφορά
συγκεκριμένες κοινά αποδεκτές διατάξεις που δεν αναιρούν την εθνική τους
ανεξαρτησία και την πολιτική τους κυριαρχία. Κοντολογίς,
συγκροτείται μια κοινή διακρατική δημόσια σφαίρα η οποία ανταποκρίνεται
στην εθνοκρατική ανεξαρτησία και στην αξίωση όλων των κοινωνικών
οντοτήτων για πολιτική κυριαρχία και εσωτερική πολιτική αυτοδιάθεση.
Ο κάθε ορθολογισμός, επίσης, ιδιαίτερα αν αναφέρεται σε εκλογικεύσεις
της πολιτικής καθημερινότητας κάθε εθνοκράτους, απαιτείται να είναι
συμβατός με τα κοσμοθεωρητικά του θεμέλια. Για να θυμηθούμε τον Κονδύλη, «συλλογικές
θεμελιώδεις στάσεις και έσχατες λογικές που εκλογικεύουν πολιτικά και
ιδεολογικά συλλογικές στάσεις απέναντι στον υπόλοιπο κόσμο βρίσκονται οι
ίδιες πέραν κάθε λογικής αιτιολόγησης: Μονάχα η εκλογίκευση της
θεμελιώδους στάσης ή απόφασης μπορεί να πραγματοποιηθεί με «λογική»
συνέπεια όχι η ίδια η θεμελιώδης στάση: στα έσχατα ερωτήματα η απάντηση
δίνεται με αξιωματικές αποφάνσεις. Υπάρχουν τόσες μορφές λογικής
συνέπειας όσες και οι θεμελιώδεις στάσεις. Μολονότι τα τυπικά λογικά
μέσα παραμένουν τα ίδια, ωστόσο υπηρετούν κάθε φορά την εκλογίκευση
θεμελιωδών αποφάσεων με διαφορετικό περιεχόμενο».
Τουτέστιν, κάθε εθνοκρατική ανθρωπολογία παράγει τις δικές της πολιτικές
εκλογικεύσεις και συγκροτεί τις δικές της συμβατές με αυτές πολιτικές
δομές. Όσο και αν προκαλεί τα αισθήματα κάθε πλατωνίζουσας ιδεαλιστικής
ύπαρξης που κινείται πάνω στο εκκρεμές των διεθνιστικών παραδοχών, η
σκέψη και μόνο ότι ένα οντολογικά διαφοροποιημένο διακρατικό σύστημα
μπορεί να διακυβερνηθεί εξισωτικά ως και να ήταν ανθρωπολογικά
εξομοιωμένο, δεν είναι μόνο ουτοπική αλλά και επικίνδυνη για την
σταθερότητα μεταξύ εθνικά ανεξάρτητων κρατών. Η ιστορία το καταμαρτυρεί
καθημερινά τους τελευταίους αιώνες.
Μια υπερεθνική θεσμική δομή με οικονομικές προεκτάσεις, κατά
συνέπεια, δεν μπορεί παρά να λάβει υπόψη την εθνοκρατική διαφοροποίηση
και οι κοινοί (υπερεθνικοί) θεσμοί να αντιστοιχούν σε συγκλίσεις
συμφερόντων που συγκροτούν μια συναινετικά θεμελιωμένη διακρατική
σφαίρα. Οι δε θεσμοί μιας διακρατικά συμπεφωνημένης υπερεθνικής
δομής να είναι εντολοδόχοι αυτής της δημόσιας σφαίρας. Έτσι, μόνο η
υπερεθνική δημόσια σφαίρα της ΕΕ μπορεί να είναι συμβατή με την
διαφοροποιημένη εθνοκρατοκεντρική πολιτική δομή της Ευρώπης. Τώρα, αυτά
είναι αμιγείς αξιολογικά ελεύθερες περιγραφικές και ερμηνευτικές
επισημάνσεις. Αν κανείς τις αμφισβητεί δεν έχει παρά να μελετήσει την
πορεία της ΟΝΕ από το 1992 μέχρι το 2012 και ιδιαίτερα από το 2008 μέχρι
το 2012. Μπορεί επίσης να ανατρέξει στην Σοβιετική εμπειρία για να
διαπιστώσει ότι όλες οι περιπτώσεις υπερίσχυσης διεθνιστικών παραδοχών
με ιδεολογικά πρόσημα είναι μορφικά πανομοιότυπες. Ο καθείς βέβαια είναι
ελεύθερος να μην μιλά γήινα και να επιλέγει να μιλά εξωγήινα φτάνει να
μην προκαλεί ανθρώπινες κακουχίες και θανάτους.
κτισμένα πλην εύθραυστα αντι-ηγεμονικά ερείσματα της ΕΕ και στις
συναρτημένες με αυτά κοσμοθεωρητικές παραδοχές του Κοινοτικού
εγχειρήματος. Το κυριότερο πολιτικοπνευματικό έρεισμα της
εθνοκρατοκεντρικά δομημένης ΕΕ είναι η αντί-ηγεμονική της φύση που
σφυρηλατήθηκε επί έξη δεκαετίες. Αν η ΕΕ δεν αποκτούσε αυτά τα εγγενή
χαρακτηριστικά θα είχε από καιρό διαλυθεί.
Ο αντί-ηγεμονισμός είναι η κοσμοθεωρία της ΕΕ και η δύναμη που την κρατά όρθια τις τελευταίες δεκαετίες. Γι’
αυτό και η αναβίωση γερμανικών ηγεμονικών αντιλήψεων που δεν ελέγχονται
είναι άκρως προβληματική εξέλιξη. Η επιβίωσή της ΕΕ είναι αντιστρόφως
ανάλογη επίπλαστων θεσμών, ανορθολογικών οικονομικών πολιτικών και
ηγεμονικών συμπεριφορών. Τόσο στην Ευρώπη όσο και στον υπόλοιπο
εθνοκρατοκεντρικό κόσμο η σταθερότητα και η ειρήνη δεν ήταν και ποτέ δεν
θα είναι υπόθεση αλτρουισμού ή κάποιας αγαθής ανθρώπινης πρόθεσης.
Συναρτάται με τη φύση κάθε διακρατικού συστήματος κάθε εποχής:
Σταθερότητα έχουμε μόνο όταν διασφαλίζεται ισορροπία ισχύος και
συμφερόντων και η δυνατότητα γρήγορων αντί-ηγεμονικών συσπειρώσεων.
Για να συνδέσω αυτή την θέση με την συντρέχουσα κρίση, η εγγενής
αντι-ηγεμονική κοσμοθεωρία της ΕΕ θα διασωζόταν και θα αποτελούσε τρόπο
διεξόδου αν οι αντιπρόσωποι της Ελλάδας με ταχύτητα και συγκροτώντας
ένα αξιόπιστο πολιτικό λόγο ευρωπαϊκών προδιαγραφών συμβατό με την
ευρωπαϊκή νομιμότητα και τα βαθύτερα συμφέροντα διατήρησης των
μεταπολεμικών ισορροπιών στην Ευρώπη, συνάσπιζε αντί-ηγεμονικά όχι μόνο
πολλά ευρωπαϊκά κράτη αλλά και πολλούς πολιτικοστρατηγικά σκεπτόμενους
Γερμανούς. Τα ευρωπαϊκά κράτη και οι κοινωνίες τους συμπεριλαμβανομένων
των γερμανών έχουν πολλά να χάσουν αν αναβιώσουν ανεξέλεγκτες ηγεμονικές
συμπεριφορές.
τερματίστηκε ο Ψυχρός Πόλεμος και άρχισαν διαδοχικές διευρύνσεις, ενώ οι
στρατηγικές δομές άλλαζαν με καταιγιστικούς ρυθμούς, η μέριμνα όλων
λογικά έπρεπε να είναι όχι άλματα τεχνοκρατικής εμβάθυνσης αλλά πολύ
μικρά βήματα ή και βήματα σημειωτόν επί τόπου για να διατηρηθεί η
συμβατότητα της οικονομικής σφαίρας με τις σφαίρες της πολιτικής, της
στρατηγικής και της προαναφερθείσης υπαρκτής μεν πλην εύθραυστης κοινής
αντί-ηγεμονικής υφής του Ευρωπαϊκού οικοδομήματος.
Το ζήτημα που ετίθετο το 1990 δεν ήταν η Ευρώπη να τρέξει πριν μπορέσει
να περπατήσει αλλά πατώντας πάνω σε στέρεα πολιτική και στρατηγική σκέψη
να διασφαλίσει τα κεκτημένα. Δηλαδή, με σκεπτικό την εθνοκρατοκεντρική
φύση της ΕΕ να κατοχυρωθεί το acquis communatauire με θεσμικοπολιτικές
αναδιατάξεις που θα καθιστούσαν το νομικό και θεσμικό εποικοδόμημα
συμβατό με την υποκείμενη εθνοκρατικά διαφοροποιημένη οντολογία. Αν
κανείς ψάχνει για πολιτική δράση αυτό είναι το πεδίο.
Αντί αυτού, το 1992 δημιουργήθηκε μια νομισματική τεχνοκρατική σφαίρα
αποκομμένη από τα εθνικά κοινωνικοπολιτικά συστήματα. Ενός κακού μύρια
έπονται. Τις δύο τελευταίες δεκαετίες διαδοχικές και άκρως ανορθολογικές
αποφάσεις αντιστρέφουν τους όρους εντολέα – εντολοδόχου σε όλα τα
ενδοκρατικά και διακρατικά επίπεδα συμπαρασύροντας τις εθνικές πολιτικές
στην μια ανορθολογική απόφαση μετά την άλλη. Αν αυτά δεν είναι
πολιτικός ανορθολογισμός τότε τι είναι;
κηρύττουν ένα ξύλινο λόγο στερούμενο κάθε πολιτικής και στρατηγικής
σκέψης δεν είναι μόνο αντί-αισθητικός αλλά στρατηγικά και πολιτικά και
άκρως επικίνδυνος.
Στην προφορική συζήτηση που ακολούθησε τις εισηγήσεις των μελών του
πάνελ έγιναν ενδιαφέρουσες ερωτήσεις. Στέκομαι μόνο σε τρεις.
Πρώτον, όσον αφορά την σταθερότητα στην Ευρώπη, δεν μπορεί να υπάρξει
αντίρρηση ότι από το 1945 μέχρι το 1990 ο στρατηγικός σταθεροποιητής
ήταν οι Ηνωμένες Πολιτείες. Ήδη στην εισήγηση έγινε συνοπτική αναφορά
στην σχετική σημαίνουσα ανάλυση του Josef Joffe.
Δεύτερον, σε αναφορά και σε σχετική ανάλυση της εισήγησης του συναδέλφου
Αθανάσιου Πλατιά η Γερμανία, υποστηρίχθηκε ότι η εξέλιξη της Γερμανικής
στρατηγικής θα εξαρτηθεί από τον μελλοντικό πλανητικό συσχετισμό
ισχύος. Λογικό είναι, όσο ανέρχεται οικονομικά και δυναμώνει πολιτικά να
επιδιώξει αν οι περιστάσεις την υποχρεώσουν λόγω απειλών που
προέρχονται από πυρηνικά κράτη, να οδηγηθεί στην απόκτηση πυρηνικών
όπλων. Σχετικά είναι και τα άρθρα του Kenneth Waltz την δεκαετία του
1990 που προκάλεσαν μεγάλη συζήτηση.
Τρίτον, σε αναφορά με την θέση των συναδέλφων Κουσκουβέλη και
Αρβανιτόπουλου για την ΟΝΕ, τονίστηκε ότι το ζήτημα της συμμετοχής στην
νομισματική (και όχι οικονομική και πολιτική) ένωση, θέτει επί τάπητος
ζητήματα ορθολογικής συμπεριφοράς εκ μέρους της Ελλάδας. Συγκεκριμένα.
α) Εισήλθε απροετοίμαστη και οπωσδήποτε πριν είναι θεσμικά και
αναπτυξιακά έτοιμη να αντιμετωπίσει τον ανταγωνισμό (δες και σχετική
ανάλυση πχ στην διεύθυνση http://www.tanea.gr/ellada/article/?aid=4077306 και http://www.tanea.gr/ellada/article/?aid=4112419, και σε πολλά βιβλία που αναφέρονται πιο κάτω).
β) Επειδή ακριβώς, πολλοί θεωρούσαν την ένταξη στην ΟΝΕ ως ιδεολογικά
επιβεβλημένη, δεν έθεσε ασφαλιστικές δικλείδες ως όρο συμμετοχής.
γ) Η Ελλάδα δεν πρόταξε όρους βελτίωσης των μηχανισμών όπως για
παράδειγμα έγκαιρη προειδοποίηση που θα ενεργοποιεί συλλογικές
διαβουλεύσεις και αποφάσεις. Τι εμπόδιζε κάτι τέτοιο; Πως τέλος πάντων
βλέπουν μερικοί την συμμετοχή την ΕΕ; Ως στάση μαθητή προς δάσκαλο ή ως
στάση ισότιμου και ανεξάρτητου κράτους, Χωρίς μια τέτοια στάση
ανεξάρτητου κράτους δεν υπάρχει ορθολογισμός και δεν υπάρχουν σωστές
αποφάσεις (εθνικές και κοινοτικές).
δ) Η Ελλάδα πριν την ένταξη δεν έθεσε ζήτημα αλληλεγγύης αν
αντιμετωπιστούν προβλήματα ανταγωνιστικότητας, αναπτυξιακών προγραμμάτων
για εξίσωση των όρων παραγωγής και συνδρομής στο πεδίο του θεσμικού
εξυγχρονισμού.
ε) Η Ελλάδα δεν έθεσε ζήτημα κοινής διαχείρισης προκλήσεων όπως οι
επιθέσεις των διεθνικών χρηματοοικονομικών δρώντων και κοινής
διαπραγματευτικής στάσης έναντι τρίτων.
στ) Δεν τέθηκε ζήτημα έκτακτης ανάγκης, δηλαδή ύστατης και υπέρτατης δικαιοδοσίας αν υπάρξουν προβλήματα.
Και πολλά άλλα τα οποία θα μπορούσαν να ειπωθούν.
ήταν μεταξύ συμμετοχής ή όχι σε ένα διεθνές εγχείρημα αλλά ζήτημα
σοβαρότητας τόσο του κράτους όσο και της ΕΕ. Ένα κυρίαρχο κράτος και
ισότιμο μέλος της ΕΕ δεν διστάζει και δεν κωλύεται να συμπεριφέρεται με
ορθολογιστικό τρόπο και δεν έχει αναστολές να θέσει όρους και
προϋποθέσεις συμμετοχής. Το τι είναι ορθό εξάλλου κρίνεται εκ του
αποτελέσματος. Σωστή προεργασία και σωστοί όροι συμμετοχής ήταν
προϋπόθεση ένταξης στην ΕΕ. Λάθος ήταν να προσχωρήσει η Ελλάδα ως και να
ήταν κράτος-ζητιάνος, κάτι που εκ των υστέρων οδήγησε στο να γίνει
ζητιάνος και κράτος αναξιοπρεπές και υποτιμημένο. Μια συνολική εκτίμηση,
πάντως, σχετίζεται με αυτό που ειπώθηκε στην κυρίως εισήγηση, ότι
δηλαδή οι διεθνείς και ευρωπαϊκές σπουδές δεν φάνηκαν αντάξιες της
αποστολής τους με το να δημιουργήσουν ένα κλίμα γνώσης και σύνεσης όσον
αφορά την διπλωματία της Ελλάδας και τους όρους συμμετοχής στην ΕΕ. Όσον
αφορά την διπλωματία νομίζω ότι ο συνάδελφος Κουσκουβέλης ήταν πολύ
διαφωτιστικός.
ολοκλήρωσης αποδείχθηκε ότι στη διεθνή πολιτική η ιδεολογία και ο
ουτοπισμός είναι θανατηφόρα δηλητήρια.
*Τα πιο πάνω αντλούν από προγενέστερες δημοσιεύσεις του συγγραφέα όπου
οι ενδιαφερόμενος μπορεί να αναζητήσει περιπτωσιολογικές μελέτες,
τεκμηριώσεις και θεωρητική ανάπτυξη. Κυρίως, στα εξής βιβλία που εδώ παρατίθενται με χρονολογική σειρά. 1. P. Ifestos, European Political Cooperation, towards a framework of supranational diplomacy? (England: Gower Publishers). 2. P. Ifestos, Nuclear Strategy and European Security Dilemmas, towards an Autonomous European Defence System? (England:
Gower Publishers) 3. Π. Ήφαιστος, «Το ευρωπαϊκό σύστημα ασφαλείας προς
το 2000», μέρος Β στο Ήφαιστος Π. & Τσαρδανίδης Χ., Το Ευρωπαϊκό σύστημα Ασφαλείας και η Ελληνική – Εξωτερική Πολιτική προς το 2000. Αθήνα: Σιδέρης). 4. Π. Ήφαιστος, Ευρωπαϊκή άμυνα και ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, η Ευρώπη των πολλών Ταχυτήτων και κατηγοριών κατά της Ευρωπαϊκής Ιδέας (Αθήνα: Οδυσσέας). 5. Π. Ήφαιστος, Διπλωματία και στρατηγική των μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων, Μεγάλης Βρετανίας, Γαλλίας, Γερμανίας (Αθήνα: Ποιότητα). 6. Π. Ήφαιστος, Θεωρία διεθνούς και ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης(Αθήνα: Ποιότητα). 7. Π. Ήφαιστος-Κ. Αρβανιτόπουλος, Ευρωατλαντικές σχέσεις (Αθήνα: Ποιότητα 1999). 9. Κοσμοθεωρητική Ετερότητα και αξιώσεις πολιτικής κυριαρχίας, Ευρωπαϊκή Άμυνα, Ασφάλεια και Πολιτική Ενοποίηση (Αθήνα: Ποιότητα). 10. Π. Ήφαιστος, Οι
διεθνείς σχέσεις ως αντικείμενο επιστημονικής μελέτης στην Ελλάδα και
στο εξωτερικό, διαδρομή, αντικείμενο, περιεχόμενο και γνωσιολογικό
περιεχόμενο (Ποιότητα, Αθήνα). 11. Π. Ήφαιστος, Κοσμοθεωρία των Εθνών, Συγκρότηση και συγκράτηση των κρατών, της Ευρώπης και του κόσμου (Αθήνα: Ποιότητα).
Στο κεφάλαιο 6 του τελευταίου βιβλίου αναλύονται οι προϋποθέσεις
εξορθολογισμού της ΕΕ σύμφωνα με την οντολογική διαφοροποίηση του
εθνοκρατοκεντρικού συστήματος της Ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.
Γενικά θέματα
Θρίλερ στα βάθη της Τουρκίας με 58χρονο Έλληνα μοναχό από το Νέο Μυλότοπο Γιαννιτσών! Αγνοείται από τον Ιούλιο
Ο 58χρονος μοναχός έφυγε από το Νέο Μυλότοπο Γιαννιτσών, με προορισμό την Τουρκία, αποφασισμένος να φτάσει στον Πόντο και την Καππαδοκία, τόπους που συνδέονταν βαθιά με τις ρίζες του και το όραμά του να ζήσει ως ασκητής. Τα ίχνη του όμως χάθηκαν μέσα στην απέραντη τουρκική επικράτεια, βυθίζοντας την οικογένειά του στην αγωνία.
Πρόκειται για τον μοναχό Ιωσήφ, κατά κόσμον Νικόλαο Τσιγκόζη, ο οποίος έφυγε στις 23 Ιουλίου από τον Νέο Μυλότοπο Γιαννιτσών, χωρίς έκτοτε να έχει επικοινωνήσει με την οικογένειά του.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η απάντηση του ελληνικού Προξενείου στην Κωνσταντινούπολη, σύμφωνα με την οποία ένα άτομο που μοιάζει με τον αγνοούμενο εμφανίστηκε στα γραφεία του στις 25 Ιουλίου, αναζητώντας πληροφορίες για το πώς θα μπορούσε να ταξιδέψει προς τον Πόντο.
Το όνειρο να επιστρέψει στις πατρογονικές εστίες και να ζήσει ως ασκητής
Η απόφαση του 58χρονου να ταξιδέψει στην Τουρκία δεν ήταν, σύμφωνα με τους συγγενείς του, μια παρορμητική ενέργεια. Αντίθετα, αποτελούσε μια βαθιά προσωπική επιθυμία που είχε εκφράσει επανειλημμένα.
Ο μοναχός Ιωσήφ ήθελε να επισκεφθεί τον Πόντο και την Καππαδοκία, περιοχές με τις οποίες συνδεόταν η οικογενειακή του καταγωγή, αλλά και το όραμά του να ακολουθήσει μια πιο απομονωμένη ασκητική ζωή.
«Είχε διακαή πόθο να πάει στον Πόντο. Έλεγε ότι θέλει να γίνει ασκητής», ανέφερε η αδελφή του, Ευαγγελία, στην εκπομπή.
Η ίδια μίλησε και για την πορεία του αδελφού της στον μοναχισμό, εξηγώντας ότι είχε αφιερώσει μεγάλο μέρος της ζωής του στη μοναστική κοινότητα.

«Ο αδελφός μου ανήκει στο σχήμα του μοναχισμού. Το 2003 ήταν στο Άγιον Όρος και μετέβη μετά στην Αγία Τριάδα Λαγκαδά. Ακολούθησε τον ηγούμενό του στην Ελασσόνα και έκανε και κουρά. Από Νικόλαος μετονομάστηκε σε Ιωσήφ αλλά το μοναστήρι ορφάνεψε από ηγούμενο και το διάστημα της μετάβασης του σε άλλο μοναστήρι, έμενε μαζί μου στο πατρικό μας», περιέγραψε.
Έτσι, ο 58χρονος βρισκόταν το τελευταίο διάστημα στο οικογενειακό σπίτι στον Νέο Μυλότοπο, περιμένοντας να μεταβεί σε άλλο μοναστήρι. Ωστόσο, όπως αποδείχθηκε, είχε ήδη αρχίσει να σχεδιάζει το ταξίδι του στην Τουρκία.
Η αναχώρηση στις 23 Ιουλίου και το εισιτήριο για την Τουρκία
Η εξαφάνιση του μοναχού έγινε αντιληπτή την Πέμπτη 23 Ιουλίου, όταν οι συγγενείς του διαπίστωσαν ότι είχε φύγει από το χωριό χωρίς να γνωρίζουν τον προορισμό του.
Η αδελφή του, Ευτυχία, που κατοικεί στη Θεσσαλονίκη, κινητοποιήθηκε άμεσα και ξεκίνησε να τον αναζητά. «Το πρωί της 23ης Ιουλίου, ημέρα Πέμπτη, έφυγε ο αδερφός μου. Πήγα στο χωριό μας το Μυλότοπο στα Γιαννιτσά. Ξεκινήσαμε να τον ψάχνουμε αλλά δεν τον βρίσκαμε πουθενά. Πήγα στην αστυνομία, το δήλωσα αλλά έκανα και τον συνειρμό στο μυαλό μου ότι ανέφερε συνέχεια την Κωνσταντινούπολη και πήγαμε να ψάξουμε στα τρένα. Εκεί ήταν ένα ταξιδιωτικό γραφείο και βρήκαμε ότι ένα εισιτήριο κόπηκε στο όνομά του. Επιβεβαιώσαμε αργότερα ότι ανέβηκε στο λεωφορείο για Τουρκία», ανέφερε.
Η επίσκεψη στο ελληνικό Προξενείο και η αναζήτηση διαδρομής προς την Τραπεζούντα
Οι προσπάθειες των συγγενών οδήγησαν και σε επικοινωνία με το ελληνικό Προξενείο στην Κωνσταντινούπολη.
Σύμφωνα με όσα περιέγραψε η Ευτυχία, ο αδελφός τους που ζει στον Καναδά επικοινώνησε με τις προξενικές Αρχές, αναζητώντας πληροφορίες για τον αγνοούμενο.
«Ο αδελφός μου από τον Καναδά πήρε τηλέφωνο στο προξενείο της Κωνσταντινούπολης. Εγώ είχα ενημερώσει και την αστυνομία και μας είπαν ότι όντως ήρθε ένας κύριος που δεν φορούσε ράσα, με ταξί και έψαχνε πώς να πάει στην Τραπεζούντα», ανέφερε.
Κατά την οικογένεια, οι υπάλληλοι του Προξενείου είδαν το διαβατήριο του άνδρα και του έδωσαν οδηγίες για να μεταβεί στον σταθμό υπεραστικών λεωφορείων, ώστε να συνεχίσει το ταξίδι του. Η πληροφορία αυτή ενίσχυσε την εκτίμηση των συγγενών ότι ο μοναχός είχε φτάσει στην Κωνσταντινούπολη και προσπαθούσε να βρει τρόπο να μετακινηθεί προς τον Πόντο. Ωστόσο, κανείς δεν γνωρίζει αν τελικά επιβιβάστηκε σε άλλο λεωφορείο, ποια διαδρομή ακολούθησε ή αν έφτασε στην Τραπεζούντα.
Η επίσημη απάντηση του Προξενείου
Στην προσπάθεια να συγκεντρώσει περισσότερες πληροφορίες για την εξαφάνιση, η εκπομπή «Φως στο Τούνελ» επικοινώνησε με το ελληνικό Προξενείο στην Κωνσταντινούπολη, το οποίο έδωσε γραπτή απάντηση. Σύμφωνα με όσα ανέφερε το Προξενείο, το μεσημέρι του Σαββάτου 25 Ιουλίου εμφανίστηκε στα γραφεία του ένα άτομο που έμοιαζε με τον αγνοούμενο μοναχό.
Ο άνδρας αναζητούσε πληροφορίες σχετικά με τους τρόπους μετάβασης στην περιοχή του Πόντου.
Στην απάντησή του, το Προξενείο ανέφερε: «Ζητούσε πληροφορίες σχετικά με τρόπους μετάβασής του στην περιοχή του Πόντου. Καθώς επρόκειτο για μη εργάσιμη ημέρα, κατόρθωσε να επικοινωνήσει τηλεφωνικά με τον αρμόδιο υπάλληλο στον αριθμό έκτακτης ανάγκης της Αρχής, με χρήση κινητού τηλεφώνου που ανήκε, ωστόσο, σε τρίτο πρόσωπο. Αργά το βράδυ της ίδιας μέρας, αδελφός του αγνοούμενου επικοινώνησε για πρώτη φορά μαζί μας».
Η αναφορά στη χρήση κινητού τηλεφώνου τρίτου προσώπου αποτελεί ένα ακόμη στοιχείο που ενδεχομένως θα μπορούσε να βοηθήσει στην αναζήτηση του μοναχού. Παράλληλα, η χρονική ακολουθία των γεγονότων δείχνει ότι η εμφάνιση του άνδρα στο Προξενείο έγινε δύο ημέρες μετά την αναχώρηση του 58χρονου από τα Γιαννιτσά. Πάντως, στην απάντηση του Προξενείου γίνεται λόγος για άτομο που μοιάζει με τον αγνοούμενο και όχι για οριστική ταυτοποίηση του μοναχού Ιωσήφ.
Η ενημέρωση της Interpol και η αγωνία των συγγενών
Η οικογένεια συνεχίζει τις προσπάθειες εντοπισμού του μοναχού, έχοντας απευθυνθεί τόσο στις ελληνικές Αρχές όσο και στις αρμόδιες υπηρεσίες που μπορούν να συνδράμουν στη διασυνοριακή αναζήτηση. «Η Ίντερπολ και το ελληνικό προξενείο στην Τουρκία έχουν ενημερωθεί», ανέφερε η αδελφή του, Ευαγγελία.
Οι συγγενείς θεωρούν ότι οι έρευνες θα πρέπει να επικεντρωθούν κυρίως στην Κωνσταντινούπολη, στην Τραπεζούντα και στις υπόλοιπες περιοχές του Πόντου, καθώς εκεί σκόπευε να κατευθυνθεί ο 58χρονος. Παράλληλα, δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο να προσπάθησε να μεταβεί στην Καππαδοκία, την οποία επίσης επιθυμούσε να επισκεφθεί. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, δεν υπάρχουν επιβεβαιωμένες πληροφορίες για το πού μπορεί να βρίσκεται ή αν έχει εγκατασταθεί σε κάποια μοναστική κοινότητα. Η μεγαλύτερη αγωνία των συγγενών του είναι να μάθουν αν είναι καλά στην υγεία του και αν βρίσκεται σε ασφαλές περιβάλλον.
«Θέλουμε να μάθουμε… Ζει; Είναι καλά;», λένε χαρακτηριστικά.
Τα χαρακτηριστικά του αγνοούμενου μοναχού
Ο μοναχός Ιωσήφ, κατά κόσμον Νικόλαος Τσιγκόζης, είναι 58 ετών και έχει ύψος περίπου 1,64 μέτρα. Έχει μακριά γκρίζα μαλλιά, τα οποία συνήθως πιάνει σε κοτσίδα, γκρίζο μουστάκι, κοντοκουρεμένο μούσι και πράσινα μάτια. Είναι κανονικού σωματικού βάρους. Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, κατά την επίσκεψη του άνδρα που του έμοιαζε στο ελληνικό Προξενείο δεν φορούσε μοναχικά ράσα, στοιχείο που ενδέχεται να δυσχεραίνει την αναγνώρισή του από ανθρώπους που γνωρίζουν μόνο τη μοναχική του εμφάνιση.
Η οικογένεια απευθύνει έκκληση σε όποιον μπορεί να έχει πληροφορίες για τις κινήσεις του στην Τουρκία ή γνωρίζει εάν βρίσκεται σε κάποιο μοναστήρι ή ασκητήριο να επικοινωνήσει με τις αρμόδιες Αρχές. Σχεδόν τρεις μήνες μετά την αναχώρησή του, το βασικό ερώτημα παραμένει αναπάντητο: Κατάφερε ο μοναχός Ιωσήφ να φτάσει στον Πόντο και να πραγματοποιήσει το όνειρό του ή συνέβη κάτι που διέκοψε το ταξίδι του; Για τους δικούς του ανθρώπους, το μόνο που έχει σημασία είναι να υπάρξει ένα σημάδι ζωής και να μάθουν ότι ο 58χρονος είναι ασφαλής.
Γενικά θέματα
Η πετρελαϊκή «μάχη» που ενώνει Τραμπ-Πούτιν και δισεκατομμυριούχους του Κόλπου
Οι συνομιλίες της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ με τη Ρωσία για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία έχουν διευρυνθεί και περιλαμβάνουν πλέον μια υπό διαπραγμάτευση συμφωνία δισεκατομμυρίων δολαρίων για την εξαγορά διεθνών περιουσιακών στοιχείων της ρωσικής πετρελαϊκής εταιρείας Lukoil, σύμφωνα με δημοσίευμα των «New York Times».
Οι συνομιλίες της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ με τη Ρωσία για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία έχουν διευρυνθεί και περιλαμβάνουν πλέον μια υπό διαπραγμάτευση συμφωνία δισεκατομμυρίων δολαρίων για την εξαγορά διεθνών περιουσιακών στοιχείων της ρωσικής πετρελαϊκής εταιρείας Lukoil, σύμφωνα με δημοσίευμα των «New York Times».
Η συμφωνία, η οποία δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί και τελεί υπό την αίρεση της έγκρισης της αμερικανικής κυβέρνησης και του Κρεμλίνου, αφορά ένα εκτεταμένο χαρτοφυλάκιο πετρελαιοπηγών, διυλιστηρίων και πρατηρίων καυσίμων της Lukoil σε διάφορες χώρες.
Σύμφωνα με τους «New York Times», στο επίκεντρο της υπόθεσης βρίσκεται κοινοπραξία με επικεφαλής τον Αμερικανό επενδυτή Τοντ Μπόελι, στην οποία συμμετέχουν επίσης επενδυτικοί όμιλοι από τη Μέση Ανατολή. Στην προτεινόμενη συμφωνία συμμετέχει και η αμερικανική κυβέρνηση, μέσω της U.S. International Development Finance Corporation (DFC).
Στο τραπέζι των συνομιλιών Τραμπ-Πούτιν
Οι πολύμηνες διαπραγματεύσεις, σύμφωνα με οκτώ πρόσωπα με γνώση της υπόθεσης που επικαλούνται οι «New York Times», συνδέονται με την ευρύτερη προσπάθεια της κυβέρνησης Τραμπ να αποκαταστήσει οικονομικούς δεσμούς με τη Ρωσία στο πλαίσιο των συνομιλιών για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.
Το ζήτημα της Lukoil φέρεται να τέθηκε από τον Βλαντιμίρ Πούτιν κατά τη συνάντησή του με τους Αμερικανούς διαπραγματευτές Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ στο Κρεμλίνο, στις 5 Σεπτεμβρίου. Σύμφωνα με πηγή που επικαλείται η αμερικανική εφημερίδα, ο Ρώσος πρόεδρος πρότεινε την προώθηση της συμφωνίας ως ένδειξη ότι η Ρωσία και οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να συνεργαστούν επιχειρηματικά.
Οι Αμερικανοί διαπραγματευτές φέρεται να απάντησαν ότι θα εργαστούν για την προώθηση της συμφωνίας, τόσο ως ένδειξη «καλής θέλησης» προς το Κρεμλίνο όσο και με στόχο τη μείωση των διεθνών τιμών ενέργειας.
Η ενδεχόμενη συμφωνία παρουσιάζει ιδιαίτερο οικονομικό ενδιαφέρον για τους υποψήφιους αγοραστές. Η έγκρισή της από τις Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσε να οδηγήσει στην απελευθέρωση των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων από τις αμερικανικές κυρώσεις, αυξάνοντας παράλληλα την αξία τους.
Οι διασυνδέσεις των επενδυτών
Στην κορυφή της κοινοπραξίας βρίσκεται ο Αμερικανός επενδυτής Τοντ Μπόελι, συνιδιοκτήτης των Los Angeles Dodgers και γνωστός υποστηρικτής του Τραμπ. Στο επενδυτικό σχήμα συμμετέχουν επίσης επιχειρηματικοί όμιλοι από το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Οι «New York Times» επισημαίνουν ότι ορισμένοι από τους επενδυτές διατηρούν επιχειρηματικές σχέσεις με πρόσωπα που βρίσκονται κοντά στην κυβέρνηση Τραμπ.
Μεταξύ αυτών είναι οι αδελφοί Μουτάζ και Ράμεζ αλ-Χαγιάτ από το Κατάρ, οι οποίοι έχουν συνεργαστεί με τον Τζάρεντ Κούσνερ και την Ιβάνκα Τραμπ για τη χρηματοδότηση επενδυτικού σχεδίου στην Αλβανία.
Στην κοινοπραξία συμμετέχει επίσης επενδυτικό ταμείο με έδρα το Αμπού Ντάμπι, το οποίο ελέγχεται από τον σεΐχη Ταχνούν μπιν Ζαγιέντ Αλ Ναχιάν, σύμβουλο εθνικής ασφάλειας των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Ο ίδιος συνδέεται με επενδύσεις στην World Liberty Financial, την εταιρεία κρυπτονομισμάτων της οικογένειας Τραμπ.
Παράλληλα, επενδυτικό ταμείο που συνδέεται με τον σεΐχη Ταχνούν αποτελεί σημαντικό μέτοχο της εταιρείας private equity που ίδρυσε ο Κούσνερ μετά την αποχώρησή του από τον Λευκό Οίκο.
Τα ερωτήματα για πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων
Οι διασυνδέσεις αυτές έχουν προκαλέσει ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσο προσωπικές επιχειρηματικές σχέσεις μπορεί να διασταυρώνονται με τη διαδικασία λήψης αποφάσεων για μια συμφωνία που συνδέεται με την αμερικανική εξωτερική πολιτική.
Οι «New York Times» αναφέρουν ότι δεν υπάρχει ένδειξη πως ο Γουίτκοφ ή ο Κούσνερ πρόκειται να αποκομίσουν προσωπικό οικονομικό όφελος από τη συμφωνία. Ωστόσο, η υπόθεση έχει εγείρει ζητήματα σχετικά με τις σχέσεις μεταξύ των εμπλεκόμενων επιχειρηματιών και προσώπων του στενού περιβάλλοντος του Τραμπ.
Η Χούι Τσεν, πρώην εισαγγελέας και σύμβουλος σε θέματα οικονομικού εγκλήματος και δεοντολογίας, χαρακτήρισε τις διασυνδέσεις «ανησυχητικές» και έθεσε το ερώτημα κατά πόσο προσωπικά συμφέροντα θα μπορούσαν να επηρεάσουν την αξιολόγηση των υποψήφιων αγοραστών.
Από την πλευρά του, εκπρόσωπος του Γουίτκοφ απέρριψε οποιοδήποτε ζήτημα σύγκρουσης συμφερόντων, υποστηρίζοντας ότι ο Αμερικανός διαπραγματευτής δεν λαμβάνει μισθό και καλύπτει ο ίδιος τα έξοδα των ταξιδιών του στο πλαίσιο της αποστολής του για λογαριασμό του Τραμπ.
Η κούρσα για τα περιουσιακά στοιχεία της Lukoil
Η Lukoil είχε θέσει προς πώληση τα διεθνή περιουσιακά της στοιχεία μετά την επιβολή αμερικανικών κυρώσεων. Αρκετοί υποψήφιοι αγοραστές είχαν εκδηλώσει ενδιαφέρον, μεταξύ των οποίων και μεγάλοι αμερικανικοί ενεργειακοί όμιλοι.
Τον Ιανουάριο, η επενδυτική εταιρεία Carlyle είχε καταλήξει σε προκαταρκτική συμφωνία για την εξαγορά σημαντικού μέρους του διεθνούς χαρτοφυλακίου της Lukoil. Η συμφωνία, ωστόσο, δεν ολοκληρώθηκε, καθώς απαιτούσε την έγκριση της αμερικανικής κυβέρνησης.
Στη συνέχεια, ο όμιλος υπό τον Μπόελι εμφανίστηκε ως ένας από τους βασικούς διεκδικητές των περιουσιακών στοιχείων.
Η αξία των διεθνών περιουσιακών στοιχείων της Lukoil είχε υπολογιστεί από την ίδια την εταιρεία σε περίπου 20 δισ. δολάρια στις αρχές του έτους. Ωστόσο, οι οικονομικοί όροι της υπό διαπραγμάτευση συμφωνίας δεν έχουν γίνει γνωστοί.
Ο ρόλος της αμερικανικής κυβέρνησης
Η αμερικανική κυβέρνηση συμμετέχει στην προτεινόμενη συμφωνία μέσω της U.S. International Development Finance Corporation, η οποία επενδύει και παρέχει χρηματοδότηση για έργα στο εξωτερικό.
Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι μια ενδεχόμενη συμφωνία για τη Lukoil θα μπορούσε να ενισχύσει την οικονομική ασφάλεια των ΗΠΑ, να εξυπηρετήσει στόχους της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής και να συμβάλει στη μείωση του ενεργειακού κόστους για τους Αμερικανούς.
Η συμφωνία, ωστόσο, χρειάζεται την έγκριση του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών, το οποίο είναι αρμόδιο για την εφαρμογή των κυρώσεων κατά της Ρωσίας.
Η ενεργειακή διάσταση
Στο υπό διαπραγμάτευση χαρτοφυλάκιο περιλαμβάνονται διυλιστήρια της Lukoil στην Ολλανδία, τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, καθώς και άλλες ενεργειακές υποδομές και πρατήρια καυσίμων σε διάφορες χώρες.
Η ενεργειακή διάσταση αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η κυβέρνηση Τραμπ έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι η αποκατάσταση οικονομικών σχέσεων με τη Ρωσία θα μπορούσε να λειτουργήσει ως κίνητρο για τη Μόσχα ώστε να προχωρήσει σε συμβιβασμούς για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.
Ο Ρώσος οικονομικός απεσταλμένος Κίριλ Ντμίτριεφ έχει επίσης εμπλακεί στη διαδικασία, ενώ, σύμφωνα με τους «New York Times», έχει δηλώσει ότι ο διάλογος ΗΠΑ-Ρωσίας συνεχίζεται σε πολλούς τομείς, μεταξύ των οποίων και η ενέργεια.
Η συμφωνία για τη Lukoil παραμένει, πάντως, ανοικτή και δεν έχει οριστικοποιηθεί. Η τελική απόφαση θα εξαρτηθεί από τις απαιτούμενες εγκρίσεις των αμερικανικών αρχών και της ρωσικής πλευράς.
skpress.gr
Γενικά θέματα
Πώς μια «Ελληνίδα» έγινε το «θεμέλιο» της Εθνικής Πινακοθήκης της Ουγγαρίας
Στον πρώτο όροφο της Πινακοθήκης συναντήσαμε την «Ελληνίδα». Πρόκειται για ένα έργο του Jakob Marastoni (1804-1860), ενός ζωγράφου ιταλικής καταγωγής που εγκαταστάθηκε και εργάστηκε στην Πέστη και έγινε μία από τις σημαντικότερες μορφές στην ιστορία της ουγγρικής τέχνης.
Πριν λίγο καιρό επισκεφθήκαμε την Εθνική Πινακοθήκη της Ουγγαρίας στη Βουδαπέστη, ένα από τα πλέον σημαντικά μουσεία της χώρας, στο οποίο παρουσιάζεται με μοναδικό τρόπο η εξέλιξη της ουγγρικής εικαστικής τέχνης από τον 11ο αιώνα μέχρι σήμερα. Βρίσκεται στο Βασιλικό Ανάκτορο του Κάστρου της Βούδας και ιδρύθηκε το 1957 με βάση κυρίως τις ουγγρικές συλλογές του Μουσείου Καλών Τεχνών. Η συλλογή της περιλαμβάνει περίπου 110.00 έργα.
Στον πρώτο όροφο της Πινακοθήκης συναντήσαμε την «Ελληνίδα». Πρόκειται για ένα έργο του Jakob Marastoni (1804-1860), ενός ζωγράφου ιταλικής καταγωγής που εγκαταστάθηκε και εργάστηκε στην Πέστη και έγινε μία από τις σημαντικότερες μορφές στην ιστορία της ουγγρικής τέχνης.
Το έργο του με τίτλο «Ελληνίδα», φιλοτεχνημένο το 1845, θεωρείται εξαιρετικά σημαντικό για τη δημιουργία της συλλογής της Ουγγρικής Εθνικής Πινακοθήκης. Είναι το πρώτο έργο που σηματοδότησε την έναρξη της συστηματικής συλλογής ουγγρικής ζωγραφικής στα εθνικά ιδρύματα. Είναι επίσης το πιο γνωστό και εμβληματικό έργο του ζωγράφου.
Οι διαστάσεις του είναι 77Χ61,5 cm περίπου. Το μοντέλο δεν είναι Ελληνίδα, αλλά η σύζυγος του Marastoni, η Giovanna Bianchi, με καταγωγή από τη Βενετία. Ο ζωγράφος την απεικόνισε με παραδοσιακή (ή φανταστική) ελληνική φορεσιά της εποχής, σύμφωνα με τη μόδα του ρομαντισμού. Η εικόνα συνδυάζει εξωτισμό, ελαφρύ ερωτισμό και ιδανική ομορφιά.
Η ιστορία
Το 1845 η Pest Art Society — η πρώτη καλλιτεχνική εταιρεία στην Ουγγαρία — αγόραζε κάθε χρόνο ένα έργο από την ετήσια έκθεσή της για να το δωρίσει στο Ουγγρικό Εθνικό Μουσείο, το οποίο τότε περιλάμβανε και την πινακοθήκη.
Η «Ελληνίδα» του Marastoni ήταν αυτό που επέλεξαν και δώρισαν τον Νοέμβριο του 1845. Έτσι, καταγράφηκε ως το πρώτο έργο στη συλλογή ζωγραφικής του μουσείου. Το Εθνικό Μουσείο είχε ήδη κάποιες δωρεές, αλλά η συστηματική συλλογή ουγγρικής τέχνης ξεκινάει ουσιαστικά με αυτό το έργο. Η Εθνική Πινακοθήκη κληρονόμησε αυτή τη συλλογή από το Εθνικό Μουσείο.
Η επιλογή του προκάλεσε έντονες συζητήσεις και αποτέλεσε το «πρώτο καλλιτεχνικό σκάνδαλο» της εποχής, λόγω του ερωτισμού που απέπνεε το μοντέλο. Ωστόσο ο πίνακας αυτός ήταν και ιδιαίτερα δημοφιλής, κάτι που ενίσχυσε την εθνική συζήτηση για την τέχνη.
Σήμερα, το έργο παραμένει εμβληματικό και εκτίθεται συχνά ως αφετηρία της συλλογής ζωγραφικής του 19ου αιώνα στην Πινακοθήκη. Συμβολίζει το πώς η ουγγρική τέχνη χτίστηκε με συνεισφορές από ξένους καλλιτέχνες που ενσωματώθηκαν στη χώρα, όπως ο Marastoni.
Η δημιουργία της Πινακοθήκης
Αν κάνετε περίπατο στην οδό Deák Ferenc στο κέντρο της πόλης ίσως αξίζει κάποιες φορές να σηκώσετε το βλέμμα πάνω από τις βιτρίνες των καταστημάτων. Το βλέμμα σας θα συναντήσει όχι μόνο κλασικές προσόψεις, αλλά και αναμνηστικές πλάκες, όπως για παράδειγμα εκείνη στον αριθμό 21, όπου αναγράφεται: «Η Πρώτη Ουγγρική Ακαδημία Ζωγραφικής – ιδρυθείσα από τον Jakab Marastoni».
Η Πέστη του 19ου αιώνα ήταν μια πραγματικά πολυπολιτισμική πόλη. Γερμανοί, Ούγγροι, Έλληνες, Ιταλοί, Σέρβοι και πολλές άλλες μικρότερες εθνότητες ζούσαν εδώ δίπλα-δίπλα ειρηνικά. Ο καθένας καλλιεργούσε τον δικό του πολιτισμό, αλλά ένα πράγμα τους ένωνε: όλοι ήθελαν να είναι και Ούγγροι και επιδίωκαν να υπηρετήσουν τον ουγγρικό πολιτισμό με τις δραστηριότητές τους.
Εκείνη την εποχή ο Marastoni υπέβαλε την αίτησή του για την ακαδημία ζωγραφικής στο Βασιλικό Συμβούλιο των Κυβερνητών, όταν ιδρύθηκε εντός του Ουγγρικού Εθνικού Μουσείου ο Σύλλογος Εθνικής Πινακοθήκης, ένα «τμήμα που συνέλεγε αποκλειστικά ουγγρική ζωγραφική».
Όλα αυτά συνέβησαν το 1845 και αυτή η μεγάλη πολιτιστική δραστηριότητα μπορεί να ήταν αποτέλεσμα του γεγονότος ότι εκείνη τη χρονιά το Εθνικό Μουσείο ήθελε να τιμήσει δεόντως την πεντηκοστή επέτειο της ανάληψης καθηκόντων του αρχιδούκα Ιωσήφ της Αυστρίας.
Ο σύλλογος που έφερε το όνομα του αρχιδούκα εγκρίθηκε τελικά από το Βασιλικό Συμβούλιο των Κυβερνητών τον Σεπτέμβριο του 1845. Η Εθνική Πινακοθήκη του αρχιδούκα Ιωσήφ μπορεί, επομένως, να θεωρηθεί ως το πρώτο εθνικό ίδρυμα που συνέλεγε ουγγρικούς πίνακες.
Η πινακοθήκη δέχθηκε δωρεές έργων τόσο από συλλόγους, όσο και από ιδιώτες, και ανάμεσά τους το σημαντικότερο ήταν το έργο του Jakab Marastoni «H Ελληνίδα», το οποίο δωρήθηκε στην πινακοθήκη τον Νοέμβριο του 1845 από την Καλλιτεχνική Εταιρεία της Πέστης. Έτσι, μπορεί να πει κανείς ότι η ιστορία της μουσειακής συλλογής ουγγρικής ζωγραφικής ξεκίνησε με την «Ελληνίδα».
Αλλά γιατί μια Ελληνίδα; Το σύγχρονο (όχι αρχαίο) ελληνικό θέμα εμφανίστηκε στην ευρωπαϊκή ζωγραφική με την Ελληνική Επανάσταση ενάντια στην Οθωμανική Αυτοκρατορία τη δεκαετία του 1820. Φυσικά, οι συμπάθειες του ευρωπαϊκού ρομαντισμού προς τους Έλληνες άσκησαν επιρροή και στην ουγγρική τέχνη.
Οι Έλληνες, και ιδιαίτερα οι Ελληνίδες, αποτελούσαν συχνά θέμα στην ουγγρική ζωγραφική του 19ου αιώνα, και κατά μία έννοια η «Ελληνίδα» κατέληξε να αντιπροσωπεύει ένα εξωτικό θέμα αρωματισμένο με ερωτισμό.
Και αν σήμερα βρίσκουμε την «Ελληνίδα» να αποκαλύπτει ανοιχτά την ομορφιά και τη γοητεία της, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι επρόκειτο για θέμα μόδας. Και όσο κι αν μας γνέφει σαγηνευτικά αυτή η όμορφη γυναίκα, με την ιστορική έννοια το έργο αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα της ουγγρικής μουσειολογίας.
Ο ζωγράφος
Ο Jakab Marastoni (Giacomo Marastoni) γεννήθηκε το 1804 στη Βενετία και σπούδασε στην περίφημη Ακαδημία Καλών Τεχνών.
Ταξίδεψε στη Βιέννη στις αρχές της δεκαετίας του 1830, πέρασε από τη σημερινή Μπρατισλάβα το 1833 και εγκαταστάθηκε οριστικά στην Πέστη το 1836. Έγινε περιζήτητος πορτρετίστας μεταξύ αριστοκρατικών και αστικών οικογενειών, αλλά και κατά τη διάρκεια κοινοβουλευτικών συνεδριάσεων.
Το 1846 ίδρυσε την Πρώτη Ουγγρική Ακαδημία Ζωγραφικής στην Πέστη – την πρώτη ιδιωτική σχολή αποκλειστικά για ζωγραφική στην Ουγγαρία. Ανάμεσα στους μαθητές του περιλαμβάνονται σημαντικοί Ούγγροι καλλιτέχνες όπως ο Károly Lotz, ο Mihály Zichy, ο Soma Orlai Petrich κ.ά. Το 1846 έγινε Επίτιμος Πολίτης της Πέστης.
Στα τελευταία χρόνια της ζωής του ασχολήθηκε με την δαγκεροτυπία ήταν ο πρώτος επαγγελματίας αυτής της τεχνικής στην Ουγγαρία. Πέθανε σε ψυχιατρική κλινική και η σχολή του έκλεισε λίγο μετά.
tovima.gr
-
Αναλύσεις1 μήνα πρινΤο τελεσίγραφο Καλίν την ώρα που η Τουρκία προετοιμάζεται για πόλεμο!
-
Άμυνα3 μήνες πρινΡωσσικό ΜΜΕ: Ελληνικό «μπλόκο» στην απαίτηση για Patriot – Πώς γνωρίζει το Κίεβο απόρρητα στοιχεία για τους πυραύλους μας;
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ3 μήνες πρινΠακιστανός με καναδική υπηκοότητα ο υπαίτιος της πυρκαγιάς στον Έβρο! Πιθανόν να μετέφερε μετανάστες
-
GEOPOLITICO1 μήνα πρινΤο διέρρευσε ο Παπαχελάς! Έφεραν τον Καλίν στο Μαξίμου – Τί συζήτησε με τον Μητσοτάκη;
-
Αναλύσεις2 μήνες πρινΚαραγκιούλ: «Αν Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ επιτεθούν στην Τουρκία, ο χάρτης του Αιγαίου θα αλλάξει»
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πρινΞέσπασμα της μητέρας της Μυρτούς για την υπόθεση Τζαβέντ Ασλάμ: «Δεν ξεχνώ ποτέ» – «Δήμαρχος των Πακιστανών ο Δούκας»
-
GEOPOLITICO4 εβδομάδες πρινΤί λέει Τούρκος δημοσιογράφος για Σάββα Καλεντερίδη; «Έκανε πολύ καλά τη δουλειά του για τη χώρα του – Δεν μπορούσε να τον στριμώξει η ΜİΤ»
-
Αναλύσεις3 μήνες πρινΕάν η Τουρκία απορρίψει τη συμφωνία αποχώρησης από την Κύπρο θα απομακρυνθεί δια της βίας

