Ακολουθήστε μας

Ιστορία - Πολιτισμός

Διαβάστε όλοι αυτήν την συνέντευξη – Μια θαρραλέα γυναίκα σπάει το απόστημα της διαπλοκής στο υπουργείο Πολιτισμού – Η υπουργός δεν παραιτήθηκε ακόμα!!!

Δημοσιεύτηκε στις

Ασπασία Λούβη: Ομηρος συμφερόντων η υπουργός
ΓΙΟΥΛΗ ΕΠΤΑΚΟΙΛΗ

«Τον Σεπτέμβριο του ’16 σε συνεργασία με τα τουριστικά πρακτορεία φτιάξαμε ένα ειδικό γραφείο ώστε κανένα ομαδικό εισιτήριο να μην εκδίδεται πια από τους αρχαιοφύλακες στην Ακρόπολη. Αποτέλεσμα; Από τον Σεπτέμβριο μέχρι τον Δεκέμβριο, είχαμε θεαματικότατη μείωση των δωρεάν εισιτηρίων», εξηγεί η κ. Λούβη.

Στο τέλος αυτής της συνέντευξης, ο αναγνώστης θα έχει μια πολύ καλή εικόνα για το πώς λειτουργεί εδώ και δεκαετίες το ελληνικό Δημόσιο. Οσα αποκαλύπτει σήμερα στην «Κ» η τέως πρόεδρος του Ταμείου Αρχαιολογικών Πόρων, κ. Ασπασία Λούβη, στη μεγάλη κλίμακα αντανακλούν τη συνολική παθογένεια, δυσλειτουργία και αναποτελεσματικότητα του κράτους, που έπειτα από σχεδόν 8 χρόνια μνημονίων, συνεχίζει να υποφέρει από «αποστήματα» διαπλοκής.
Η κ. Λούβη μιλάει για όλα τα φλέγοντα θέματα του ΤΑΠ, από το ηλεκτρονικό εισιτήριο μέχρι τα αναψυκτήρια στους αρχαιολογικούς χώρους, θέτει όμως και σοβαρά ερωτήματα για το αν υπάρχει η πολιτική βούληση να επέλθει «κάθαρση» σε ένα Ταμείο το οποίο αν εξυγιανθεί και εκσυγχρονιστεί μπορεί να συνεισφέρει στο ελληνικό Δημόσιο έως και 300 εκατομμύρια ευρώ τον χρόνο.

– Στα μέσα Αυγούστου παυθήκατε από πρόεδρος του Ταμείου Αρχαιολογικών Πόρων, θέση την οποία κατείχατε από τον Απρίλιο του 2015. Με την ίδια απόφαση, η υπουργός Πολιτισμού κ. Λυδία Κονιόρδου, άλλαξε το διοικητικό συμβούλιο. Μεταξύ άλλων, σας καταλογίζει καθυστερήσεις στο θέμα του ηλεκτρονικού εισιτηρίου. Τι έχετε να απαντήσετε;

– Η επίλυση όλων των μεγάλων θεμάτων του ΤΑΠ, συνδέεται με τον καινούργιο Οργανισμό λειτουργίας. Χωρίς αυτόν, τίποτα δεν μπορεί να προχωρήσει. Εμείς. ως Δ.Σ., είχαμε έτοιμο τον νέο Οργανισμό από τον Ιούνιο του 2016, όταν και τον παραδώσαμε στον τότε υπουργό Πολιτισμού Αριστείδη Μπαλτά. H κ. Κονιόρδου παρέλαβε την επεξεργασμένη από αυτόν μορφή του Οργανισμού, αλλά αποφάσισε να τον κρατήσει στα συρτάρια της.
– Είχε καταλάβει ότι αν δεν προχωρήσει δεν θα προχωρήσουν και τα μεγάλα θέματα;
– Δεν θα μπορούσα να το εξηγήσω καλύτερα. Εχω κάνει τα πάντα. Παρ’ όλα αυτά, στις πρώτες πιέσεις που της ασκήσαμε ως διοικητικό συμβούλιο –είχαμε πάει τέσσερα μέλη στο γραφείο της και της είπαμε «πρέπει να γίνει ο Οργανισμός, αλλιώς δεν θα μπορέσουμε να προχωρήσουμε τίποτα»– μας απάντησε ότι ο Οργανισμός χρειάζεται επεξεργασία γιατί έχει «δεσμευθεί απέναντι στους αρχαιοφύλακες». Ο νοών νοείτω.
– Πώς ερμηνεύετε αυτή τη δέσμευση;
– Τη συνδυάζω με την επανειλημμένη απαίτηση των αρχαιοφυλάκων να μη μεταφερθεί η πληρωμή των υπερωριών τους στο υπουργείο Πολιτισμού, παρ’ όλο που αυτά τα χρήματα βάσει του νέου Οργανισμού θα συνεχίσουν να προέρχονται από το ΤΑΠ.
– Ο νέος Οργανισμός προβλέπει αυτή τη μεταφορά;
– Ναι, και αυτή ήταν η μεγάλη μας διαφωνία με την κ. Κονιόρδου. Υποχώρησε στο αίτημα των αρχαιοφυλάκων. Ολη η δουλειά που έγινε, πραγματοποιήθηκε με την πολιτική κάλυψη δύο υπουργών της ίδιας κυβέρνησης, του Νίκου Ξυδάκη και του Αριστείδη Μπαλτά. Εμείς, ως Δ.Σ., δεν μπορούσαμε να διανοηθούμε ότι θα έρθει ένας τρίτος υπουργός που δεν θα έχει τον ίδιο στόχο της εξυγίανσης και του εκσυγχρονισμού του Ταμείου. Αν λοιπόν αυτό είναι το σφάλμα μας, έκανε πολύ καλά που μας έδιωξε η υπουργός.
– Πιστεύετε ότι μπορεί να είναι όμηρος συμφερόντων;
– Εχω πολύ σοβαρές ενδείξεις για ορισμένα πράγματα. Θέλω να ξεκαθαρίσω κάτι: Ο Οργανισμός που φτιάξαμε δεν μπορεί να μπει σε εφαρμογή αύριο το πρωί. Είναι όμως η βάση για την ανανέωση του TAΠ σε βάθος χρόνου για να αποκτήσει το Ταμείο ένα σύγχρονο προφίλ, ώστε να εισπράττει και να πουλάει υπέρ του Δημοσίου, δηλαδή του υπουργείου Πολιτισμού. Στο υπουργείο φοβάμαι ότι υπάρχει μερίδα υπαλλήλων που έχει βολευτεί θαυμάσια με το κάρβουνο που έκαιγε το ΤΑΠ, αφού έχει παγιωθεί ένα όχι απολύτως θεσμικά προβλεπόμενο καθεστώς λειτουργίας του Ταμείου Αρχαιολογικών Πόρων. Δηλαδή: Mέχρι σήμερα το 40% των εισπράξεων του ΤΑΠ αποδίδεται στο υπουργείο για τις λειτουργικές ανάγκες των Εφορειών Αρχαιοτήτων σε όλη την Ελλάδα. Ενα τμήμα από τα υπόλοιπα έσοδα έχει μεταγγιστεί σε διάφορους κωδικούς πληρωμών του ΤΑΠ και όχι του υπουργείου, χωρίς αυτοί οι κωδικοί να αφορούν τη λειτουργία του ΤΑΠ. Κωδικός πληρωμής είναι τα εξαιρέσιμα, δηλαδή οι υπερωρίες των αρχαιοφυλάκων, που είναι υπάλληλοι του ΥΠΠΟΑ, κωδικός πληρωμής είναι και το Ταμείο Αλληλοβοήθειας και διάφορα άλλα κονδύλια που φτάνουν από το υπουργείο Πολιτισμού στο ΤΑΠ με τη μορφή σχεδόν εντολών πληρωμής, τις οποίες δεν έχουμε την αρμοδιότητα να τις ελέγξουμε. Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο, λοιπόν, έχει διαπιστωθεί ότι, προφανώς διαχρονικά, έλεγχος δεν γινόταν από το υπουργείο.
Θα σας θέσω ένα συγκεκριμένο ερώτημα. Το υπουργείο Πολιτισμού απασχολεί 1.500 μόνιμους αρχαιοφύλακες. Κατά τη θερινή περίοδο προστίθενται οι εποχιακοί. Μέχρι τώρα οι υπερωρίες τους ανέρχονταν στο πολύ μεγάλο ποσό των 15 εκατ. ευρώ τον χρόνο και φέτος έφτασαν τα 17 εκατ. Εμείς ως Δ.Σ. είναι φυσιολογικό να αναρωτηθούμε αυτό που θα αναρωτηθεί κάθε αναγνώστης σας. Πώς δίνονται αυτά τα χρήματα; Και πολύ λογικά να σκεφτούμε ότι αφού δεν είναι δική μας αρμοδιότητα να κάνουμε τον έλεγχο, γιατί να μην αποδώσουμε το σύνολο βεβαίως των απαιτούμενων χρημάτων στο υπουργείο Πολιτισμού, να το διαχειριστεί κατά την κρίση του, εγγράφοντας το ποσό στον δικό του προϋπολογισμό και όχι στον προϋπολογισμό του ΤΑΠ; Ερχονται λοιπόν οι αρχαιοφύλακες και λένε ότι εάν εγγραφούν τα σχετικά ποσά στον προϋπολογισμό του υπουργείου, θα υποστούν τον έλεγχο του υπουργείου Οικονομικών, τον οποίο δεν θέλουν. Γιατί να μην τον θέλουν αν είναι πραγματικές οι υπερωρίες τους;
– Η υπουργός εκβιάστηκε με το γνωστό «θα σου κλείσω την Ακρόπολη»;
– Αυτή η φράση είναι γνωστή και επαναλαμβάνεται πολλά χρόνια όπως επίσης και το άλλο κλισέ: «Μην τα βάλεις με τους αρχαιοφύλακες γιατί έχουν ισχυρό συνδικαλιστικό όργανο» – αν και δεν πρέπει να τους τσουβαλιάσουμε όλους, υπάρχουν πολλοί αρχαιοφύλακες που τιμούν τον κλάδο τους. Η υπουργός επιθυμεί εργασιακή ειρήνη. Το καταλαβαίνω. Ομως, πρέπει από τη μεριά μου, βάσει των σοβαρών ευθυνών που είχα αναλάβει, να καταστήσω σαφές ότι όλα αυτά καταλήγουν εις βάρος του Δημοσίου. Με αυτά τα δεδομένα λοιπόν ήρθαμε σε σοβαρή ρήξη με την υπουργό, η οποία αναγκάστηκε να μας αποπέμψει.
– «Πέρυσι τον Αύγουστο είχαμε μόνο στην Ακρόπολη περί τους 350-400.000 επισκέπτες. Κάτι λιγότερο από 200.000 ήταν τα μηδενικά εισιτήρια. Θεωρητικά θα είχαμε παιδομάνι πάνω στον Βράχο, αλλά οι εκπαιδευτικές σχολικές αποστολές τόσο εντός όσο και εκτός Ελλάδος δεν λαμβάνουν χώρα τον Αύγουστο». Αυτά δήλωσε ο Γιάννης Καρλόπουλος, μέλος του Δ.Σ. που απομάκρυνε η υπουργός. Τα ψάξατε όλα αυτά; Και αν υπάρχουν στοιχεία γιατί δεν αποστέλλονται στον εισαγγελέα;
– Για το τελευταίο, το μόνο που γνωρίζω είναι ότι το γραφείο του προηγούμενου υπουργού είχε στοιχεία για τα οποία επανειλημμένως ενημέρωσα την κ. Κονιόρδου ότι μπορεί να τα ζητήσει από τον κ. Μπαλτά. Δεν ξέρω αν το έκανε. Στην ερώτησή σας, όμως, αν ψάξαμε όλα αυτά έχω να πω ότι όχι μόνο τα ψάξαμε, αλλά και αντιδράσαμε. Τον Σεπτέμβριο του 2016 σε συνεργασία με τα τουριστικά πρακτορεία φτιάξαμε ένα ειδικό γραφείο ώστε κανένα ομαδικό εισιτήριο να μην εκδίδεται πια από τους αρχαιοφύλακες στην Ακρόπολη. Αποτέλεσμα; Από τον Σεπτέμβριο μέχρι τον Δεκέμβριο, είχαμε θεαματικότατη μείωση των δωρεάν εισιτηρίων. Αρα, έχουμε στα χέρια μας τη λύση: Για να αποφύγεις τη διαφυγή εισιτηρίων, ελέγχεις τουλάχιστον τα ομαδικά εισιτήρια. Αυτό έχει κάνει καλό και στις ουρές των εκδοτηρίων που φυσικά θα παύσουν μόνο με το ηλεκτρονικό εισιτήριο.
Το ΤΑΠ λειτουργεί όπως το 1977
– Σας κατηγορούν ότι ενώ όλα ήταν έτοιμα, δεν προχώρησε ο διαγωνισμός για το ηλεκτρονικό εισιτήριο.
– Επισημαίνω ότι όταν παραλάβαμε, τίποτα δεν ήταν έτοιμο, ενώ υπήρχαν σημαντικά προβλήματα. Παρ’ όλα αυτά βγήκαμε γρήγορα στον διαγωνισμό και φυσικά αποτύχαμε. Εάν οι υπηρεσίες σου δεν έχουν ηλεκτρονική οργάνωση και ένα σύγχρονο λογιστικό και λογισμικό σύστημα, εάν δεν έχεις λογιστές και ειδικούς πληροφορικής, είσαι χαμένος από χέρι.
– Γιατί δεν επιλέξατε μια εξωτερική εταιρεία να «τρέξει» το ηλεκτρονικό εισιτήριο και το Ταμείο να έχει τον έλεγχο;
– Αυτό δεν είναι τόσο εύκολο βάσει των κανόνων του δημοσίου λογιστικού. Το ΤΑΠ είναι ΝΠΔΔ με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Καταφύγαμε σε δύο χορηγούς, οι οποίοι κατάλαβαν το πρόβλημά μας εις βάθος. Στο Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος και στην Εθνική Τράπεζα. Πρώτα όμως έπρεπε να λυθεί το πρόβλημα στη βάση του.
Κι εκεί προέκυψε η δεύτερη μεγάλη διαφωνία με την κ. Κονιόρδου, η οποία παρακολουθούσε από κοντά την εξέλιξη του ηλεκτρονικού εισιτηρίου, που καθυστερούσε και από την πλευρά των χορηγών, καθώς οι χορηγοί για να προχωρήσουν στη δωρεά απαίτησαν –και με το δίκιο τους– να είναι απολύτως βέβαιοι ότι γίνεται σοβαρή δουλειά. Το ΤΑΠ, όμως, ακόμα δεν διαθέτει τα τελευταία προαπαιτούμενα εχέγγυα, δηλαδή το κατάλληλο προσωπικό που θα χειριστεί το ηλεκτρονικό εισιτήριο μετά την αποχώρηση των συμβασιούχων ορισμένου χρόνου, οι οποίοι θα φύγουν τον επόμενο Φεβρουάριο-Μάρτιο.
Αυτός ήταν ο λόγος για τον οποίο επίμονα πιέζαμε την κ. Κονιόρδου να ξεμπλοκάρει τον Οργανισμό που προέβλεπε τις απαιτούμενες θέσεις. Ολα ξεκινούν και καταλήγουν στο νέο οργανόγραμμα του ΤΑΠ.
– Το οποίο έχει το ίδιο σύστημα εργασίας από το 1977;
– Σωστά. Το 1977 δεν υπήρχε πληροφορική στην Ελλάδα και χωρίς πληροφορική ηλεκτρονικό εισιτήριο δεν υπάρχει. Οταν παραλάβαμε τα ετήσια έσοδα, ήταν περίπου στα 45 εκατομμύρια και τα φτάσαμε στα 88 εκατομμύρια.
Από την πρώτη στιγμή προσπαθήσαμε να αποκτήσουμε τρεις μόνιμους λογιστές και τρεις πτυχιούχους πληροφορικής, πράγμα αδύνατον με βάση τον ισχύοντα οργανισμό. Προσπαθήσαμε να φέρουμε μια εταιρεία για να κάνει αυτήν τη δουλειά, δεν πήραμε έγκριση από το Ελεγκτικό Συνέδριο, γιατί μη νομίζετε, βλέπουν κι αυτοί ότι υπάρχουν 200 άτομα στο ΤΑΠ. Από αυτά, όμως, τα 100 δουλεύουν για το υπουργείο Πολιτισμού και όχι για το Ταμείο, και από τα υπόλοιπα 100, επαρκή προσόντα έχουν μόνο τα 10, πλην αυτών της τεχνικής υπηρεσίας του ΤΑΠ. Η εικόνα του λογιστηρίου ήταν τραγελαφική.Καταφέραμε και αποσπάσαμε έναν λογιστή από το ΥΠΠΟ, ο οποίος μπήκε αμέσως στο πνεύμα των προβλημάτων. Καταλαβαίνετε ότι για να κάνουμε τις ριζικές αλλαγές που εξ αρχής τέθηκαν ως στόχοι –η εξυγίανση του Ταμείου, ώστε να καταστεί κερδοφόρος για το ελληνικό Δημόσιο οργανισμός-, έπρεπε να γίνει πλήρης αναδιάρθρωση.
Από το 1977 έχουν αλλάξει δραματικά τα πραγματικά δεδομένα. Δεν έχουμε στην ελληνική επικράτεια τους ίδιους αρχαιολογικούς χώρους και τα μουσεία που υπήρχαν τότε. Εχουν προστεθεί λόγω των ευρωπαϊκών χρημάτων πάρα πολλά ακόμη, και θα σας έλεγα ότι μερικές φορές άκριτα πολλά απ’ αυτά, μικρά και μεγάλα, έχουν αποκτήσει αναψυκτήρια και πωλητήρια, χωρίς κανείς να υπολογίσει τη βιωσιμότητα αυτών των δύο χώρων που είναι καθαρά εμπορικοί. Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο, η εξυγίανση που είχαμε ευαγγελιστεί ήταν μια βαθιά μελέτη στο τι φταίει και τι πρέπει να γίνει, ώστε το Ταμείο να καταστεί σύγχρονο.
Κι εδώ πρέπει να τονίσω ότι τα προηγούμενα Δ.Σ. είχαν προσπαθήσει προς αυτήν την κατεύθυνση, απλώς είχαν μικρότερη τύχη γιατί υπήρξαν κάποια που έμειναν μόνον τρεις ή έξι μήνες. Εμείς, ως Δ.Σ. είχαμε την τύχη να κληρονομήσουμε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα μελέτη, τη μελέτη Μακένζι, η οποία συνέθετε τις αδυναμίες και έθετε τις προϋποθέσεις, ξεκαθάριζε τους στόχους και μάλιστα στόχευε στην είσπραξη 300 εκατ. ευρώ τον χρόνο. Είναι πολλά τα χρήματα. Απαιτείται όμως η έγκριση του νέου οργανισμού.
Υπάλληλοι που διεκδικούν ποσοστά!
– Τι γίνεται με το άλλο, μεγάλο θέμα, αυτό των αναψυκτηρίων στους αρχαιολογικούς χώρους;
– Τα αναψυκτήρια είναι 80 σε όλη τη χώρα. Παρουσιάζουν όμως ουσιαστικό εμπορικό ενδιαφέρον μόνο τα 15 που βρίσκονται στους μεγάλους αρχαιολογικούς χώρους και συγκεντρώνουν περίπου το 80% των επισκεπτών. Αυτά, με ελάχιστες εξαιρέσεις, εκμισθώνονται σε τρεις οικογένειες εδώ και δεκαετίες. Είναι αμετακίνητες. Συμμετείχαν στους διαγωνισμούς και κέρδιζαν με μισθώματα εξωπραγματικά.
Για την Ακρόπολη π.χ., 57 χιλιάδες ευρώ ενοίκιο τον μήνα. Επειτα από μερικούς μήνες πήγαν στο δικαστήριο, το οποίο τους δικαίωσε κατεβάζοντας το μίσθωμα στις 35 χιλιάδες ευρώ. Υπάρχουν αναψυκτήρια για τα οποία έχει λήξει η σύμβασή τους, μας κάνουν διεθνώς ρεζίλι διότι δεν πουλάνε εμφιαλωμένα νερά ή έχουν άθλια προϊόντα τα οποία διαθέτουν πανάκριβα, και δεν μπορούμε να τους βγάλουμε γιατί καταφεύγουν διαρκώς στη Δικαιοσύνη, και αυτή –όπως αντιλαμβάνεστε– είναι μια εξαιρετικά αργή διαδικασία.
Καταλάβαμε λοιπόν ότι πρέπει να γίνει διαγωνισμός και να ανοίξει η βεντάλια. Πρέπει να σας πω ότι έχω στο αρχείο μου έγγραφο ανθρώπου, ο οποίος στο παρελθόν προσπάθησε να πάρει μέρος στον διαγωνισμό και καταγγέλλει ότι υπέστη ξυλοδαρμό προκειμένου να αποσυρθεί. Επίσης, υπάρχουν μισθωτές αναψυκτηρίων, που ενώ έχουν καταφέρει μέσω της δικαστικής οδού να μειώσουν το μίσθωμα, δεν το καταβάλλουν ποτέ. Ολοι κόπτονται, δήθεν, για τα έσοδα από τα αναψυκτήρια του ΤΑΠ, τα οποία όμως είναι ελάχιστα. Ξέρετε γιατί; Γιατί το ΤΑΠ αναγκάζεται να προβαίνει σε καταλογισμούς όλων αυτών που δεν πληρώνουν τα μισθώματα και φυσικά μετά τον καταλογισμό αναλαμβάνει η οικονομική εφορία. Αυτά τα χρήματα όμως έχουν χαθεί διά παντός από το ΤΑΠ.
Ολο αυτό λειτουργεί ουσιαστικά εις βάρος του υπουργείου Πολιτισμού. Εκεί θα έπρεπε να έχουμε το υπουργείο δίπλα μας. Οι νυν μισθωτές των μεγάλων αναψυκτηρίων πολεμάνε με νύχια και με δόντια. Δεν θέλουν τον διαγωνισμό, ο οποίος όμως έχει προχωρήσει και απ’ ό,τι φαίνεται από την ανακοίνωση της υπουργού δεν θα τον σταματήσει. Παρήγορο. Απ’ αυτά που σπείραμε ας ανθίσει κάτι.
– Ταμείο Αλληλοβοήθειας. Εχει παραγγελθεί διαχειριστικός έλεγχος; Και αν ναι, σε τι φάση βρίσκεται;
– Θα σας πω ό,τι γνωρίζω. Το 2,5% των εισπράξεων του ΤΑΠ πήγαινε σ’ αυτό το Ταμείο, το οποίο έχει κοινωνικό χαρακτήρα καθώς στηρίζει έναν παιδικό σταθμό για κάποια παιδιά, όχι πάρα πολλά απ’ ό,τι ξέρω, και κάποιες κατασκηνώσεις για τα παιδιά των εργαζομένων στο υπουργείο Πολιτισμού. Γνωρίζω επίσης ότι συγκρίνοντας το κόστος λειτουργίας των παιδικών σταθμών του δήμου ή άλλων υπουργείων, διαπιστώθηκε ότι το κόστος λειτουργίας του συγκεκριμένου παιδικού σταθμού ήταν αρκετά υψηλό. Πάντως, εμείς αυτό παραλάβαμε. Και ενημερωθήκαμε ότι από το γραφείο του τότε υπουργού έχει παραγγελθεί διαχειριστικός έλεγχος για το Ταμείο Αλληλοβοήθειας. Βάσει του ισχύοντος ακόμη 2,5% των εσόδων του 2016, το ΤΑΠ πρέπει να καταβάλει 2,5 εκατομμύρια ευρώ στο Ταμείο Αλληλοβοήθειας. Αντιδράσαμε, και προκειμένου να μην κλείσει ο παιδικός σταθμός και να λειτουργήσουν οι θερινές κατασκηνώσεις, καταβάλαμε έναντι ποσά έως ότου ολοκληρωθεί η έρευνα.
Θέσαμε το ζήτημα στην κ. Κονιόρδου, η οποία μας είπε ότι δεν θα μειώσει το ποσοστό, αλλά θα καθορίσει ένα στάνταρ ποσό. Της απαντήσαμε ότι μέχρι να αποφασίσει τι θα κάνει, εμείς αποκλείεται να δώσουμε άλλα χρήματα. Λίγο μετά, μας ήρθε έγγραφο από το Ταμείο Αλληλοβοήθειας, το οποίο απαιτούσε το ποσό – και δικαίως, καθώς δεν είχε αλλάξει τίποτα. Στο παρελθόν μάλιστα, λόγω καθυστερήσεων που επέβαλε η διερεύνηση του θέματος από την τότε πολιτική ηγεσία του υπουργείου, για την καταβολή των δόσεων συνδικαλιστές εισέβαλαν, κατά τη διάρκεια συνεδρίασης του Δ.Σ., απειλώντας μας αν δεν τους δώσουμε τα χρήματα.
Σημειώνω ότι ο διαχειριστικός έλεγχος του Ταμείου Αλληλοβοήθειας είχε διαταχθεί από τους προηγούμενους υπουργούς, αλλά στην πορεία δεν ξέρω τι έγινε.
– Τι είναι αυτό το 12% επί των εισπράξεων των πωλητηρίων που διεκδικούν οι αρχαιοφύλακες;
– Οι προηγούμενες κυβερνήσεις είχαν επιτρέψει στους εκδότες κυρίως αρχαιολογικών οδηγών να αποδίδουν στους αρχαιοφύλακες το 12% επί των πωλήσεων στους αρχαιολογικούς χώρους. Το θεωρώ απαράδεκτο, διότι το ΤΑΠ ως προς αυτούς τους εκδοτικούς οργανισμούς λειτουργεί με τους όρους της αγοράς, δηλαδή με το 40%-45% επί των εισπράξεων. Οταν το 12% αφαιρείται από το 45%, αυτό αποτελεί πράξη εις βάρος του ελληνικού Δημοσίου.
Ευτυχώς το 12% καταργήθηκε το 2011. Το συνδικαλιστικό όργανο των αρχαιοφυλάκων όμως προσέφυγε στα δικαστήρια και επί των ημερών μου ως προέδρου του Ταμείου, είχε οριστεί η δικάσιμος. Ο πρόεδρος του Σωματείου μού είπε τότε, και επανέλαβε προσφάτως ενώπιον μέλους του Δ.Σ., να ζητήσω από τη δικηγόρο του ΤΑΠ να χάσει τη δίκη. Τρελά πράγματα. Το δικαστήριο τελικά απέρριψε την αγωγή του Σωματείου. Εχω επίσης χαρτιά στα χέρια μου, με τα οποία οι αρχαιοφύλακες διεκδικούν το 12% όχι μόνο από τις παρακαταθήκες των άλλων εκδοτικών οργανισμών, αλλά ποσοστά επί του συνόλου των πωλήσεων, δηλαδή όλων των προϊόντων του ΤΑΠ. Αντιλαμβάνεσθε ότι οι αρχαιοφύλακες, ενώ είναι δημόσιοι υπάλληλοι του ΥΠΠΟΑ με μισθό, διεκδικούν και ποσοστό από τις πωλήσεις!
Και γι’ αυτό αλλά και για τα υπόλοιπα θέματα, από τη στιγμή που ως Δ.Σ. δεν διαθέτουμε πια την πολιτική κάλυψη για την εξυγίανση του ΤΑΠ, δεν είναι δυνατόν να συμπράττουμε στη διαιώνιση των αδιεξόδων του, με βαριές συνέπειες για τη χώρα. Οσο με αφορά προσωπικά, ως Ελληνίδα πολίτης που αποφάσισε να βρεθεί στον λάκκο των λεόντων μόνο και μόνο για να βοηθήσει τον τόπο, θεωρώ υποχρέωσή μου, εδώ που φτάσαμε, να υπερασπιστώ την αλήθεια. Και είμαι έτοιμη να αντιμετωπίσω οποιονδήποτε τολμήσει να διαψεύσει όσα λέω.
Καθημερινή
Σχετικά θέματα
Συνέχεια ανάγνωσης

Ιστορία - Πολιτισμός

Arolsen Archives: Το αρχείο που αναζητά τα ίχνη εκατομμυρίων θυμάτων του ναζισμού

Δημοσιεύτηκε

10 ώρες πριν

στις

16 Οκτωβρίου 2026

από τον

Στη γερμανική πόλη Μπαντ Άρολσεν φυλάσσεται μία από τις σημαντικότερες συλλογές τεκμηρίων για τα θύματα των ναζιστικών διώξεων.

Περισσότερα από 30 εκατομμύρια έγγραφα, κατάλογοι κρατουμένων και στοιχεία καταναγκαστικής εργασίας βοηθούν στην ανασύνθεση προσωπικών ιστοριών που κινδύνεψαν να χαθούν οριστικά. Με την ψηφιοποίηση και τη χρήση νέων τεχνολογιών, το αρχείο επιχειρεί να διατηρήσει ζωντανή τη μνήμη και να δώσει απαντήσεις σε οικογένειες που εξακολουθούν να αναζητούν την τύχη των συγγενών τους. Πίσω από κάθε όνομα σε έναν κατάλογο κρατουμένων, πίσω από κάθε φθαρμένο έγγραφο και κάθε χειρόγραφη καταχώριση μπορεί να κρύβεται μια ανθρώπινη ιστορία που δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.

Για χιλιάδες οικογένειες, η αναζήτηση πληροφοριών για συγγενείς που διώχθηκαν, φυλακίστηκαν ή εξαφανίστηκαν κατά τη ναζιστική περίοδο παραμένει μια ανοιχτή υπόθεση, ακόμη και οκτώ δεκαετίες μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Στη Γερμανία, τα Arolsen Archives, το Διεθνές Κέντρο για τις Ναζιστικές Διώξεις, αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους θεσμούς για τη διερεύνηση αυτών των υποθέσεων. Η συλλογή τους περιλαμβάνει περισσότερα από 30 εκατομμύρια ιστορικά έγγραφα, με πληροφορίες για περίπου 17,5 εκατομμύρια ανθρώπους που υπήρξαν θύματα ή επιζώντες του ναζιστικού καθεστώτος.

Το έργο του αρχείου δεν περιορίζεται στη φύλαξη ιστορικών τεκμηρίων. Στόχος είναι να διατηρηθούν τα πρωτότυπα, να οργανωθούν οι πληροφορίες που περιέχουν και να γίνουν προσβάσιμες σε συγγενείς θυμάτων, ερευνητές και πολίτες από όλο τον κόσμο. Έτσι, τα έγγραφα της ναζιστικής περιόδου μετατρέπονται σε ένα εργαλείο αναζήτησης της ιστορικής αλήθειας και αποκατάστασης της μνήμης.

Από τα αρχεία των διώξεων στην αναζήτηση της ανθρώπινης μοίρας

Τα Arolsen Archives ιδρύθηκαν το 1948, με την ονομασία International Tracing Service, σε μια εποχή κατά την οποία εκατομμύρια άνθρωποι προσπαθούσαν να εντοπίσουν συγγενείς τους που είχαν χαθεί στη διάρκεια του πολέμου. Η αρχική αποστολή ήταν να βοηθήσουν στον εντοπισμό αγνοουμένων και στη διευκρίνιση της τύχης ανθρώπων που είχαν υποστεί ναζιστικές διώξεις. Με την πάροδο των δεκαετιών, η συλλογή εξελίχθηκε σε ένα διεθνές αρχείο ιστορικής τεκμηρίωσης. Τα έγγραφα αφορούν κρατουμένους σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, γκέτο και φυλακές της Γκεστάπο, ανθρώπους που οδηγήθηκαν σε καταναγκαστική εργασία, αλλά και επιζώντες που βρέθηκαν υπό τη φροντίδα συμμαχικών οργανώσεων μετά το 1945. Περιλαμβάνονται επίσης στοιχεία για τους εκτοπισμένους πληθυσμούς και τη μετανάστευση κατά τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια.

Οι κατάλογοι, τα δελτία κρατουμένων, οι καταγραφές μεταγωγών και τα διοικητικά έγγραφα μπορούν να προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες για την πορεία ενός ανθρώπου μέσα στο σύστημα διώξεων. Ένα όνομα, μια ημερομηνία ή ένας αριθμός μητρώου ενδέχεται να αποτελέσει το στοιχείο που θα συνδέσει διαφορετικά έγγραφα και θα επιτρέψει την ανασύνθεση ενός μέρους της ζωής του. Ωστόσο, το αρχείο δεν είναι πλήρες. Πολλά έγγραφα καταστράφηκαν από τους ίδιους τους Ναζί ή χάθηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου. Επιπλέον, εκατομμύρια άνθρωποι δολοφονήθηκαν χωρίς να καταγραφούν ποτέ τα ονόματά τους. Για τον λόγο αυτό, η απουσία ενός προσώπου από τις διαθέσιμες συλλογές δεν σημαίνει ότι δεν υπήρξε ή ότι δεν υπέστη διώξεις.

Η ψηφιοποίηση αλλάζει τον τρόπο αναζήτησης

Για πολλά χρόνια, η αξιοποίηση του αρχείου απαιτούσε εκτεταμένη χειρωνακτική εργασία. Οι ερευνητές έπρεπε να εξετάζουν φακέλους, να διαβάζουν χειρόγραφες σημειώσεις και να αντιπαραβάλλουν πληροφορίες που βρίσκονταν σε διαφορετικά έγγραφα. Η ψηφιοποίηση αλλάζει σταδιακά αυτή τη διαδικασία. Τα Arolsen Archives αναπτύσσουν ένα ηλεκτρονικό αρχείο μέσω του οποίου οι χρήστες μπορούν να αναζητούν ονόματα και ιστορικά θέματα, να εντοπίζουν ψηφιοποιημένα τεκμήρια και να εξετάζουν το περιεχόμενό τους από απόσταση. Η διαδικασία, ωστόσο, δεν τελειώνει με τη σάρωση ενός εγγράφου. Για να μπορεί να αναζητηθεί αποτελεσματικά, πρέπει να καταχωριστούν τα στοιχεία του, να συνδεθούν τα ονόματα με τις αντίστοιχες εγγραφές και να οργανωθούν οι πληροφορίες που περιέχει.

Σε αυτό το στάδιο αξιοποιούνται τεχνολογίες οπτικής αναγνώρισης χαρακτήρων (OCR), καθώς και εργαλεία που βοηθούν στην ομαδοποίηση και τη διασύνδεση δεδομένων. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να διευκολύνει την ανάγνωση καταλόγων και την αντιπαραβολή πληροφοριών από διαφορετικά έγγραφα, ώστε να εντοπίζονται πιθανές συνδέσεις ανάμεσα σε πρόσωπα, τόπους και γεγονότα. Η τεχνολογία, όμως, δεν υποκαθιστά την ιστορική έρευνα. Τα παλιά έγγραφα περιέχουν δυσανάγνωστα χειρόγραφα, διαφορετικές γραφές ονομάτων, συντομογραφίες και λάθη καταγραφής. Για τον λόγο αυτό, η αυτοματοποιημένη αναγνώριση χρειάζεται έλεγχο και αξιολόγηση, ιδιαίτερα όταν αφορά στοιχεία που μπορούν να επηρεάσουν την ανασύνθεση της μοίρας ενός θύματος.

Όταν ένα όνομα οδηγεί σε μια οικογενειακή ιστορία

Η σημασία των Arolsen Archives γίνεται ιδιαίτερα εμφανής μέσα από τις αναζητήσεις συγγενών. Για ανθρώπους που προσπαθούν να μάθουν τι συνέβη σε έναν παππού, μια γιαγιά ή έναν άλλο συγγενή που εξαφανίστηκε κατά τη ναζιστική περίοδο, ακόμη και ένα μικρό εύρημα μπορεί να έχει μεγάλη συναισθηματική και ιστορική αξία. Η αναζήτηση μπορεί να οδηγήσει σε πληροφορίες για την κράτηση ενός προσώπου, τη μεταφορά του σε στρατόπεδο, την καταναγκαστική εργασία ή την παρουσία του σε μεταπολεμικό καταυλισμό εκτοπισμένων. Σε άλλες περιπτώσεις, τα έγγραφα προσφέρουν μόνο αποσπασματικές ενδείξεις, οι οποίες χρειάζεται να διασταυρωθούν με άλλες πηγές.

Το ηλεκτρονικό αρχείο είναι ελεύθερα προσβάσιμο και μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο για προσωπικές αναζητήσεις όσο και για επιστημονικούς, εκπαιδευτικούς και δημοσιογραφικούς σκοπούς. Όταν η διαδικτυακή έρευνα δεν αποδίδει αποτελέσματα, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να απευθυνθούν στην υπηρεσία αναζήτησης του οργανισμού. Η προσπάθεια αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια εποχή κατά την οποία οι επιζώντες του ναζισμού λιγοστεύουν. Καθώς οι προσωπικές μαρτυρίες χάνονται σταδιακά, τα τεκμήρια αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα για την ιστορική έρευνα και τη διατήρηση της μνήμης.

#everynamecounts: Η μνήμη ως συλλογική προσπάθεια

Η ψηφιοποίηση δεν στηρίζεται αποκλειστικά στους εργαζομένους του αρχείου. Σημαντικό ρόλο έχουν και οι εθελοντές που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία #everynamecounts. Μέσω της δράσης αυτής, πολίτες βοηθούν στην καταχώριση πληροφοριών από ιστορικά έγγραφα, ώστε τα ονόματα και τα σχετικά στοιχεία να γίνουν ευκολότερα αναζητήσιμα. Η συμμετοχή τους συμβάλλει στην προσπάθεια να συνδεθούν οι ψηφιοποιημένες σελίδες με συγκεκριμένα πρόσωπα και να διευκολυνθούν οι μελλοντικές αναζητήσεις.

Πρόκειται για μια μορφή συμμετοχικής ιστορικής μνήμης, στην οποία η τεχνολογία συνδυάζεται με την ανθρώπινη εργασία. Η καταχώριση ενός ονόματος δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική διαδικασία: είναι ένας τρόπος να αναγνωριστεί η ύπαρξη ενός ανθρώπου και να διατηρηθεί η ιστορία του μέσα σε ένα ευρύτερο αρχείο συλλογικής εμπειρίας. Παράλληλα, η πρωτοβουλία #StolenMemory επικεντρώνεται στην αναζήτηση συγγενών πρώην κρατουμένων στους οποίους είχαν αφαιρεθεί προσωπικά αντικείμενα κατά τη σύλληψή τους. Τα αντικείμενα αυτά, όταν είναι δυνατόν να επιστραφούν στις οικογένειες, λειτουργούν ως απτοί σύνδεσμοι με ανθρώπους των οποίων η ιστορία συχνά έχει διασωθεί μόνο μέσα από έγγραφα.

Παρά την πρόοδο της ψηφιοποίησης, η προστασία των πρωτότυπων εγγράφων παραμένει βασική προτεραιότητα. Πολλά από αυτά χρησιμοποιήθηκαν επί δεκαετίες για τη διεκπεραίωση αιτημάτων εντοπισμού αγνοουμένων. Το συχνό ξεφύλλισμα, η αντιγραφή και η μεταφορά τους έχουν αφήσει σημάδια φθοράς. Οι εργασίες συντήρησης περιλαμβάνουν την κατάλληλη συσκευασία, την αντιμετώπιση της όξινης φθοράς του χαρτιού και την καταγραφή της κατάστασης κάθε τεκμηρίου. Η ψηφιακή πρόσβαση περιορίζει την ανάγκη συνεχούς χειρισμού των πρωτοτύπων, χωρίς όμως να καταργεί την ανάγκη διατήρησής τους.

Η σημασία της συλλογής έχει αναγνωριστεί και διεθνώς: από το 2013, τα Arolsen Archives περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα «Μνήμη του Κόσμου» της UNESCO, το οποίο αποσκοπεί στην προστασία και ανάδειξη σημαντικών τεκμηρίων της παγκόσμιας ιστορίας.

Ένα αρχείο για το παρελθόν και τις επόμενες γενιές

Η δουλειά των Arolsen Archives δείχνει ότι η ιστορική μνήμη δεν διατηρείται μόνο μέσα από μνημεία, επετείους και δημόσιες τελετές. Διατηρείται και μέσα από την επίμονη εργασία της καταγραφής, της διασταύρωσης και της προστασίας των τεκμηρίων. Κάθε έγγραφο μπορεί να αποτελέσει μια μαρτυρία για το πώς οργανώθηκαν οι διώξεις, πώς λειτούργησε ο μηχανισμός καταναγκαστικής εργασίας και ποιες συνέπειες είχε ο ναζισμός για εκατομμύρια ανθρώπους. Ταυτόχρονα, μπορεί να προσφέρει σε μια οικογένεια μια πληροφορία που αναζητούσε επί δεκαετίες.

Σε μια περίοδο κατά την οποία η παραπληροφόρηση και η διαστρέβλωση ιστορικών γεγονότων εξακολουθούν να αποτελούν πρόκληση, η πρόσβαση στις πρωτογενείς πηγές αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Τα αρχεία δεν απαντούν σε κάθε ερώτημα, ούτε μπορούν να αναπληρώσουν τα τεκμήρια που χάθηκαν. Μπορούν, όμως, να διασώσουν όσα εξακολουθούν να υπάρχουν και να επιτρέψουν στις επόμενες γενιές να τα μελετήσουν. Στο Μπαντ Άρολσεν, η αναζήτηση δεν αφορά μόνο το τι συνέβη στο παρελθόν. Αφορά και τη δυνατότητα να μη χαθούν ξανά τα ίχνη ανθρώπων που βρέθηκαν στο επίκεντρο ενός από τα μεγαλύτερα εγκλήματα της ευρωπαϊκής ιστορίας.

Συνέχεια ανάγνωσης

Αναλύσεις

Η ιστορία του Καπετανίδη στον Ισραηλινό Τύπο

Η ζωή, η δημοσιογραφική δράση και η θυσία του Νίκου Καπετανίδη αναδεικνύονται στην Israel Hayom, μέσα από άρθρο του Χρήστου Κωνσταντινίδη, που θέτει στο επίκεντρο τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου και την άρνηση της Τουρκίας να αναμετρηθεί με το ιστορικό της παρελθόν.

Δημοσιεύτηκε

1 ημέρα πριν

στις

15 Οκτωβρίου 2026

από τον

Στον ισραηλινό Τύπο φτάνει η ιστορία του Νίκου Καπετανίδη, του Πόντιου δημοσιογράφου που οδηγήθηκε στην αγχόνη στην Αμάσεια, στις 21 Σεπτεμβρίου 1921, επειδή υπερασπίστηκε με την πένα και τη δημόσια στάση του τον Ελληνισμό του Πόντου.

Με άρθρο που δημοσιεύθηκε στις 13 Οκτωβρίου 2026 στην Israel Hayom, ο δημοσιογράφος και διευθυντής σύνταξης του Geopolitico.gr, Χρήστος Κωνσταντινίδης, παρουσιάζει στο διεθνές αναγνωστικό κοινό τη διαδρομή του εκδότη της «Εποχής». Παράλληλα, συνδέει την ιστορική του μαρτυρία με το σημερινό ζήτημα της λογοδοσίας και την επιλεκτική στάση της Άγκυρας απέναντι στα εγκλήματα του παρελθόντος.

Το δημοσίευμα φέρει τον τίτλο «Turkey demands accountability from Israel – but not from itself», δηλαδή «Η Τουρκία απαιτεί λογοδοσία από το Ισραήλ – αλλά όχι από τον εαυτό της».

Η αφετηρία του άρθρου είναι η εκτέλεση του 32χρονου Καπετανίδη. Γεννημένος στη Ριζούντα το 1889 και απόφοιτος του Φροντιστηρίου Τραπεζούντας, ο δημοσιογράφος εξέδωσε το 1918 την εφημερίδα «Εποχή», καταγράφοντας τις διώξεις και τη βία που υφίσταντο οι ελληνικοί πληθυσμοί στην Τραπεζούντα και στα χωριά του Πόντου.

Μέσα από αναφορές στη μαρτυρία του Δημήτρη Ψαθά στη «Γη του Πόντου», ο Κωνσταντινίδης σκιαγραφεί έναν άνθρωπο με ορμή, πατριωτικό φρόνημα και βαθιά πίστη στην ελευθερία. Έναν εκδότη που αντιλαμβανόταν τη δημοσιογραφία ως ευθύνη απέναντι στον λαό του και κατονόμαζε τους υπευθύνους των διωγμών, γνωρίζοντας ότι κάθε φύλλο της εφημερίδας του μπορούσε να χρησιμοποιηθεί εναντίον του.

Ιδιαίτερη θέση στο άρθρο έχει η αντιπαράθεσή του με τον Τοπάλ Οσμάν, τον παραστρατιωτικό αρχηγό που συνδέθηκε με σφαγές, λεηλασίες και εκτοπισμούς Ελλήνων και Αρμενίων. Όπως υπογραμμίζεται, ο Καπετανίδης δεν υποχώρησε μπροστά στις απειλές του, ούτε άλλαξε τη γραμμή της εφημερίδας για να εξασφαλίσει την προσωπική του σωτηρία.

Το δημοσίευμα περιγράφει τα λεγόμενα «Δικαστήρια Ανεξαρτησίας» της Αμάσειας ως μηχανισμό εξόντωσης της ηγεσίας του ποντιακού Ελληνισμού. Κληρικοί, εκπαιδευτικοί, επιχειρηματίες και δημοσιογράφοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με διαδικασίες στις οποίες, σύμφωνα με την ανάλυση του αρθρογράφου, η καταδίκη είχε ουσιαστικά προαποφασιστεί.

Απέναντι στους κατηγόρους του, ο Καπετανίδης υπερασπίστηκε ανοιχτά την εθνική του θέση. Όταν κατηγορήθηκε ότι αγωνιζόταν για την ανεξαρτησία του Πόντου, δήλωσε ότι επιδίωκε και την ένωσή του με την Ελλάδα. Το άρθρο αναφέρεται και στην τελευταία του κραυγή πριν από τον απαγχονισμό: «Ζήτω η Ελλάς!»

Κεντρικό σημείο της παρέμβασης αποτελεί η διάσωση του αρχείου της «Εποχής» από τον αδελφό του, Κώστα Καπετανίδη, ο οποίος το μετέφερε στην Ελλάδα. Η ψηφιοποίησή του, επισημαίνει ο Κωνσταντινίδης, δημιουργεί δυνατότητες ευρύτερης μελέτης και διεθνούς αξιοποίησης.

Πρόκειται για τεκμήρια γραμμένα την ώρα που εξελίσσονταν οι διωγμοί. Ο αρθρογράφος προτείνει τη μετάφραση, την επιστημονική επεξεργασία και την παρουσίασή τους σε κοινοβούλια, πανεπιστήμια και διεθνείς οργανισμούς, ως μέρος μιας οργανωμένης προσπάθειας για τη διεθνή αναγνώριση της Γενοκτονίας.

Η σύνδεση με το σήμερα γίνεται μέσα από την κριτική στην Τουρκία, η οποία κατηγορεί το Ισραήλ για γενοκτονία στη Γάζα, ενώ εξακολουθεί να αρνείται τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Το άρθρο διευκρινίζει ότι οι καταγγελίες κατά του Ισραήλ πρέπει να κρίνονται με βάση τα αποδεικτικά στοιχεία και το δίκαιο. Θέτει, όμως, ταυτόχρονα το ζήτημα της συνέπειας: ένα κράτος που απαιτεί έλεγχο της συμπεριφοράς άλλων κρατών οφείλει να δέχεται τον έλεγχο και της δικής του ιστορικής διαδρομής.

Μέσα από την ιστορία του Καπετανίδη, η παρέμβαση στην Israel Hayom αναδεικνύει έτσι ένα συγκεκριμένο αίτημα: η διασωθείσα μαρτυρία της «Εποχής» να αποκτήσει τη διεθνή παρουσία που της αναλογεί, μεταφέροντας την ιστορική τεκμηρίωση του ποντιακού Ελληνισμού πέρα από τα ελληνικά σύνορα.

Διαβάστε το άρθρο στην Israel Hayom.

Συνέχεια ανάγνωσης

GEOPOLITICO

Η ιστορία των ελληνικών συναγωγών ζωντανεύει: Ένα μοναδικό αρχείο μνήμης παρουσιάζεται σε τέσσερις πόλεις της Βόρειας Ελλάδας

Οι Εκδόσεις Ινφογνώμων παρουσιάζουν το νέο βιβλίο του αρχιτέκτονα και πολεοδόμου Δρ Ηλία Β. Μεσσίνα, «Οι Συναγωγές της Ελλάδος: Αρχείο Ιστορίας και Αρχιτεκτονικής». Ένα έργο 453 σελίδων, με 272 φωτογραφίες και 237 αρχιτεκτονικά σχέδια, που καταγράφει περισσότερες από 100 συναγωγές και διασώζει την ιστορία μνημείων που χάθηκαν ή κινδυνεύουν να ξεχαστούν.

Δημοσιεύτηκε

4 ημέρες πριν

στις

12 Οκτωβρίου 2026

από τον

Ένα σημαντικό οδοιπορικό στην ιστορία, την αρχιτεκτονική και την πολιτιστική κληρονομιά του ελληνικού εβραϊσμού ξεκινά στις 19 Οκτωβρίου από τα Ιωάννινα, με επόμενους σταθμούς τη Θεσσαλονίκη, την Ξάνθη και την Κομοτηνή. Ο Δρ Ηλίας Β. Μεσσίνας παρουσιάζει το νέο του βιβλίο, καρπό πολυετούς επιτόπιας και αρχειακής έρευνας, αναδεικνύοντας συναγωγές που εξακολουθούν να υπάρχουν αλλά και μνημεία που έχουν εξαφανιστεί από τον αστικό ιστό. Μέσα από σπάνιες φωτογραφίες, αρχιτεκτονικά σχέδια και ιστορικά τεκμήρια, η έκδοση των Εκδόσεων Ινφογνώμων επιχειρεί να διασώσει ένα σημαντικό κομμάτι της συλλογικής μνήμης των ελληνικών πόλεων.

Ένα αρχείο για περισσότερες από 100 συναγωγές στην Ελλάδα

Η νέα έκδοση του Δρ Ηλία Β. Μεσσίνα αποτελεί μια εκτενή καταγραφή της ιστορίας και της αρχιτεκτονικής των συναγωγών της Ελλάδας.

Σε 453 σελίδες παρουσιάζονται περισσότερες από 100 συναγωγές, με ιστορικές και αρχιτεκτονικές περιγραφές, σπάνιο φωτογραφικό υλικό, ψηφιακούς χάρτες, βιβλιογραφία και αρχειακές πηγές.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι σημαντικό μέρος των μνημείων που τεκμηριώνονται δεν υπάρχει πλέον.

Ορισμένες συναγωγές κατεδαφίστηκαν κατά τη διάρκεια της μεταπολεμικής ανοικοδόμησης, ενώ άλλες αλλοιώθηκαν ή εγκαταλείφθηκαν, με αποτέλεσμα να περιορίζεται σταδιακά η παρουσία τους στη συλλογική μνήμη.

Η έρευνα του Μεσσίνα ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1990 και συνδυάζει επιτόπιες επισκέψεις με ιστορική τεκμηρίωση από αρχεία στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Η έκδοση περιλαμβάνει 272 φωτογραφίες και 237 αρχιτεκτονικά σχέδια και διαγράμματα, προσφέροντας τη δυνατότητα στους αναγνώστες να γνωρίσουν μνημεία που συνδέονται με την παρουσία των εβραϊκών κοινοτήτων στον ελλαδικό χώρο.

Το σπάνιο αρχείο του Σεμτώβ Σαμουήλ

Ιδιαίτερη σημασία για την ολοκλήρωση του βιβλίου είχε η αξιοποίηση του αρχείου του αρχιτέκτονα Σεμτώβ Σαμουήλ (1939–2009).

Το αρχείο παραδόθηκε στον Δρ Μεσσίνα από συγγενείς του Σαμουήλ και περιλαμβάνει πολύτιμο υλικό από έρευνα που πραγματοποιήθηκε το 1960–1961.

Εκείνη την περίοδο, ο νεαρός τότε φοιτητής αρχιτεκτονικής, με προτροπή του καθηγητή Νίκου Μουτσόπουλου, επισκέφθηκε συναγωγές σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια.

Κατέγραψε φωτογραφικά και αρχιτεκτονικά κτίρια που βρίσκονταν σε λειτουργία, αλλά και συναγωγές που είχαν ήδη υποστεί σοβαρές φθορές.

Για ορισμένα από τα συγκεκριμένα μνημεία, τα οποία κατεδαφίστηκαν τα επόμενα χρόνια, το αρχείο Σαμουήλ αποτελεί σήμερα μοναδικό τεκμήριο της ύπαρξης και της αρχιτεκτονικής τους μορφής.

Το υλικό ψηφιοποιείται σταδιακά, ενώ προβλέπεται η δημιουργία τρισδιάστατων αναπαραστάσεων και ψηφιακών μοντέλων εικονικής πραγματικότητας.

Με τον τρόπο αυτό, η ιστορική έρευνα συνδυάζεται με τις σύγχρονες τεχνολογίες ψηφιακής αποκατάστασης, δημιουργώντας νέες δυνατότητες παρουσίασης της χαμένης αρχιτεκτονικής κληρονομιάς.

Η σύνδεση με το Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο του υπουργείου Πολιτισμού

Το έργο αποκτά και θεσμική σημασία, καθώς συνδέεται με την ενσωμάτωση των εβραϊκών μνημείων της Ελλάδας στο Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα «Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο» του υπουργείου Πολιτισμού.

Ο Δρ Μεσσίνας συνεργάστηκε με τις αρμόδιες υπηρεσίες για τον εμπλουτισμό του συστήματος με στοιχεία σχετικά με την εβραϊκή πολιτιστική κληρονομιά.

Την έκδοση χαιρετίζουν η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και ο πρόεδρος του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου Ελλάδος, Δαυίδ Σαλτιέλ.

Τον πρόλογο υπογράφει ο ακαδημαϊκός, καθηγητής και αρχιτέκτονας Μανόλης Κορρές.

Η συμμετοχή των συγκεκριμένων προσωπικοτήτων αναδεικνύει τη σημασία της συστηματικής καταγραφής των ιστορικών μνημείων και της προστασίας τους από τη λήθη.

Οι παρουσιάσεις και οι ομιλητές

Στα Ιωάννινα, τη Δευτέρα 19 Οκτωβρίου, η παρουσίαση θα επικεντρωθεί στις ιστορικές συναγωγές Γιασάν και Χαντάς.

Για το βιβλίο θα μιλήσουν ο δικηγόρος και ερευνητής Θρασύβουλος–Μορντεχάι Παπαστρατής, η επίκουρη καθηγήτρια της Σχολής Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Ράνια Σταθοπούλου και ο οικονομολόγος Νίκος Καράμπελας. Χαιρετισμούς θα απευθύνουν ο πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Ιωαννίνων Μάρκος Μπατίνος και η πρόεδρος της Εταιρείας Ηπειρωτικών Μελετών Κατερίνη Λιάμπη. Τον συντονισμό θα έχει η φιλόλογος Ανδρονίκη Ζούκη.

Στη Θεσσαλονίκη, την Τετάρτη 21 Οκτωβρίου, το ενδιαφέρον θα στραφεί στη συναγωγή Μοναστηριωτών και στις εβραϊκές συναγωγές της πόλης πριν και μετά το Ολοκαύτωμα.

Στην παρουσίαση θα συμμετάσχουν η επιστημονική υπεύθυνη του Εβραϊκού Μουσείου Θεσσαλονίκης, Δρ Ξένια Ελευθερίου, και ο Θρασύβουλος–Μορντεχάι Παπαστρατής. Χαιρετισμό θα απευθύνει ο Δαυίδ Σαλτιέλ, ενώ τη συζήτηση θα συντονίσει ο αρχιτέκτονας Στέλιος Χριστάνης. Η εκδήλωση πραγματοποιείται σε συνεργασία με τον Σύλλογο Αρχιτεκτόνων Θεσσαλονίκης.

Στην Ξάνθη, την Πέμπτη 22 Οκτωβρίου, το βιβλίο θα παρουσιάσουν οι καθηγητές του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης Γιώργος Τσιγάρας και Δημήτρης Πολυχρονόπουλος, ενώ τη συζήτηση θα συντονίσει ο Νίκος Κοσμίδης.

Τελευταίος σταθμός θα είναι η Κομοτηνή, την Παρασκευή 23 Οκτωβρίου, όπου η παρουσίαση θα επικεντρωθεί στην ιστορία της συναγωγής Μπεθ Ελ πριν από το Ολοκαύτωμα. Θα μιλήσουν ο Βασίλης Ριτζαλέος από το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και ο αρχιτέκτονας Γιώργος Ευφραιμίδης, με συντονίστρια την αρχιτέκτονα Αγγελική Κουγιουμτζόγλου.

Η αρχιτεκτονική ως μαρτυρία της ιστορίας

Η σημασία του βιβλίου δεν περιορίζεται στην αποτύπωση των κτιρίων.

Οι συναγωγές αποτελούσαν για αιώνες χώρους θρησκευτικής ζωής, κοινωνικής συνάντησης και διατήρησης της ταυτότητας των εβραϊκών κοινοτήτων.

Σε πολλές ελληνικές πόλεις, η καταστροφή των εβραϊκών πληθυσμών κατά το Ολοκαύτωμα συνοδεύτηκε από τη σταδιακή εξαφάνιση των χώρων που συνδέονταν με την καθημερινή τους ζωή.

Η μεταπολεμική ανοικοδόμηση άλλαξε ακόμη περισσότερο τον αστικό ιστό, με αποτέλεσμα ορισμένα από αυτά τα κτίρια να έχουν χαθεί ολοκληρωτικά.

Η αρχιτεκτονική τεκμηρίωση προσφέρει τη δυνατότητα να ανασυσταθεί η μορφή τους και να διατηρηθεί η ιστορία τους για τις επόμενες γενιές.

Η συγκεκριμένη έκδοση φιλοδοξεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς για ιστορικούς, αρχιτέκτονες, ερευνητές και όσους ενδιαφέρονται για την πολιτιστική κληρονομιά της Ελλάδας.

Η αγγλική μετάφραση του βιβλίου αναμένεται στις αρχές του 2027, διευρύνοντας την πρόσβαση στο ερευνητικό υλικό και για το διεθνές κοινό.

Ένας ερευνητής αφιερωμένος στη διάσωση των συναγωγών

Ο Ηλίας Μεσσίνας γεννήθηκε το 1964 και είναι αρχιτέκτονας, πολεοδόμος και σύμβουλος αειφορίας.

Σπούδασε αρχιτεκτονική στο Πανεπιστήμιο Yale και στην Ακαδημία Bezalel, ενώ πραγματοποίησε διδακτορικές και μεταδιδακτορικές σπουδές σε θέματα χωροταξίας, αρχιτεκτονικής και περιβαλλοντικού σχεδιασμού.

Από το 1993 ασχολείται συστηματικά με την έρευνα και τεκμηρίωση των συναγωγών στην Ελλάδα.

Μεταξύ 1995 και 2023 συμμετείχε, μαζί με συνεργάτες του, σε μελέτες και έργα αποκατάστασης συναγωγών σε διάφορες ελληνικές πόλεις.

Έχει συγγράψει 16 βιβλία και δεκάδες άρθρα σχετικά με την πολιτιστική κληρονομιά, την αρχιτεκτονική και την αειφόρο ανάπτυξη.

Για τη συμβολή του στη διάσωση της εβραϊκής αρχιτεκτονικής κληρονομιάς έχουν αναφερθεί θετικά επιστήμονες και ερευνητές, όπως ο Samuel D. Gruber, ο δημοσιογράφος Νίκος Βατόπουλος και ο καθηγητής Γιώργος Τσιγάρας.

Μια παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές

Το βιβλίο «Οι Συναγωγές της Ελλάδος: Αρχείο Ιστορίας και Αρχιτεκτονικής» αναδεικνύει μια συχνά παραγνωρισμένη διάσταση της ελληνικής ιστορίας.

Η παρουσία των εβραϊκών κοινοτήτων αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της κοινωνικής και πολιτιστικής διαδρομής πολλών ελληνικών πόλεων.

Η διατήρηση των μνημείων τους, ακόμη και μέσα από φωτογραφίες και αρχιτεκτονικά σχέδια όταν τα ίδια τα κτίρια έχουν χαθεί, συνδέεται άμεσα με την προστασία της ιστορικής μνήμης.

Οι τέσσερις παρουσιάσεις στη Βόρεια Ελλάδα αποτελούν μια ευκαιρία να γνωρίσει το κοινό όχι μόνο την αρχιτεκτονική των ελληνικών συναγωγών, αλλά και τις ιστορίες των ανθρώπων και των κοινοτήτων που συνδέθηκαν με αυτές.

Όλες οι εκδηλώσεις έχουν ελεύθερη είσοδο, με την επισήμανση ότι για την ξενάγηση στη συναγωγή Μοναστηριωτών της Θεσσαλονίκης απαιτείται προεγγραφή.

ΓΙΑ ΝΑ ΠΑΡΑΓΓΕΙΛΕΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ

Συνέχεια ανάγνωσης

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

GEOPOLITICO9 ώρες πριν

Πόλεμος συμφερόντων για το LNG – Το τουρκικό σχέδιο και η ελληνική απάντηση

Στο Direct News, ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας παρουσιάζει τις πληροφορίες του για τον GSI, αναλύει τα τουρκικά δημοσιεύματα για την Γκίλφοϊλ...
Ιστορία - Πολιτισμός10 ώρες πριν

Arolsen Archives: Το αρχείο που αναζητά τα ίχνη εκατομμυρίων θυμάτων του ναζισμού

Στη γερμανική πόλη Μπαντ Άρολσεν φυλάσσεται μία από τις σημαντικότερες συλλογές τεκμηρίων για τα θύματα των ναζιστικών διώξεων. Περισσότερα από...
Αναλύσεις10 ώρες πριν

Πού βρίσκεται η Ελλάδα στον σχεδιασμό του IMEC;

Η επίκληση της ελληνικής κληρονομιάς, η κριτική για τις αμερικανικές τοποθετήσεις στα ελληνοτουρκικά και η ανάγκη μιας εθνικής στρατηγικής που...
GEOPOLITICO10 ώρες πριν

Νέα τουρκική πρόκληση νότια του Καστελλόριζου! NAVTEX της Άγκυρας στην περιοχή που θα περάσει το γαλλικό ερευνητικό για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου

Η Άγκυρα εξέδωσε NAVTEX για περιοχή νότια του Καστελλόριζου, όπου έχει προγραμματιστεί η πολυεθνική άσκηση «EUNOMIA», αμφισβητώντας τη δικαιοδοσία του...
GEOPOLITICO10 ώρες πριν

EurAsia Review: Ποιοι προστατεύουν τα κυκλώματα λαθρεμπορίου στα σύνορα Ιράν, Πακιστάν και Αφγανιστάν – Ο σκοτεινός ρόλος παραγόντων ασφαλείας

Ένα εκτεταμένο σύστημα παράνομου εμπορίου, διαφθοράς και πολιτικής προστασίας περιγράφει σε ανάλυσή του το EurAsia Review. Από τα καύσιμα και...

Δημοφιλή