Ιστορία - Πολιτισμός
Να μπουν φυλακή όλοι οι κλέφτες και απατεώνες – Διαβάστε και αποφασίστε εσείς αν υπάρχουν “μαύρες τρύπες” στη δικογραφία
Xρήστος Μπόκας, Μανόλης Γαλάνης
Οι βαρύτατες κατηγορίες που εκτοξεύονται κατά κορυφαίων πολιτικών από τους προστατευόμενους μάρτυρες προκαλούν τεράστια ερωτηματικά, καθώς εξαντλούνται σε εικασίες, βρίθουν αντιφάσεων και εξόφθαλμων λαθών και προκαλούν υποψίες για ενορχήστρωση
Αδιανόητοι ερασιτεχνισμοί και ασυγχώρητες προχειρότητες που προκαλούν βάσιμες υπόνοιες για ανομολόγητες σκοπιμότητες, έρχονται στο φως από την ανάγνωση της δικογραφίας για την υπόθεση Novartis που εσπευσμένα διαβιβάστηκε στη Βουλή με προφανή στόχο να επιβεβαιωθούν οι προαναγγελίες κυβερνητικών αξιωματούχων για την αναδιάρθρωση του πολιτικού σκηνικού που θα επέφερε η δημοσιοποίηση των στοιχείων της συγκεκριμένης υπόθεσης.
Οι καταθέσεις των προστατευόμενων μαρτύρων, στις οποίες αποκλειστικά στηρίζονται οι βαρύτατες κατηγορίες που εκτοξεύονται κατά κορυφαίων πολιτικών προσωπικοτήτων, προκαλούν μεγάλες απορίες και τεράστια ερωτηματικά, καθώς εξαντλούνται σε εικασίες και βρίθουν αντιφάσεων και εξόφθαλμων λαθών, χωρίς σε καμία των περιπτώσεων στο υλικό που έχει μέχρι στιγμής σταλεί στη Βουλή να υπάρχουν εκείνα τα στοιχεία ή οι συνοδευτικές μαρτυρίες που να βρίσκονται σε αντιστοιχία με τις εκτιμήσεις των ανώνυμων μαρτύρων.
Από τη μία η αλληλουχία των καταθέσεων, στις οποίες διαπιστώνεται μια κλιμάκωση των κατηγοριών εκ μέρους των μαρτύρων που μένουν επί ώρες στα εισαγγελικά γραφεία, ενθυμούμενοι στην πορεία βαρύνουσας σημασίας γεγονότα που είχαν παραλείψει νωρίτερα, από την άλλη η φρασεολογία την οποία χρησιμοποιούν -«είναι ευρέως γνωστό», «με βάση τη λογική των πραγμάτων», «στην αγορά κυκλοφορούσε η φήμη», «πιθανολογώ ότι»- δίνουν αφορμές στους εμπλεκόμενους να μιλούν για εξωθεσμική ενορχήστρωση, αλλά και έρεισμα για να απαιτούν την αποκάλυψη των κατηγόρων τους ώστε χωρίς τις κουκούλες της ανωνυμίας να αποδειχθεί ότι «το μεγαλύτερο σκάνδαλο από ιδρύσεως του ελληνικού κράτους», όπως διατείνονται οι κυβερνώντες, «δεν είναι παρά η μεγαλύτερη σκευωρία όλων των εποχών».
ΚΑΤΑΘΕΣΗ 1ης ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ
«Ξέχασε» στις πρώτες καταθέσεις τον… Σαμαρά
Η «Αικατερίνη Κελέση» πέρασε την πόρτα της εισαγγελέως Ελένης Τουλουπάκη για πρώτη φορά στις 6 Νοεμβρίου και έως τις 4 Φεβρουαρίου έδωσε συνολικά εννέα καταθέσεις. Στις πρώτες συναντήσεις στην Εισαγγελία μιλούσε για τα πλέον επουσιώδη ζητήματα της έρευνας, όπως οι κλινικές μελέτες που έκανε η Novartis, και χρειάστηκε να περάσει σχεδόν ένας μήνας για να ρίξει τις πρώτες «βόμβες». Επιβεβαιώνοντας δημοσιεύματα για «χρηματισμό πρώην πρωθυπουργού» που είχαν δει το φως ήδη από τις αρχές του χρόνου σε φιλοκυβερνητικά μέσα ενημέρωσης, στην κατάθεση που έδωσε την 1η Δεκεμβρίου αναφέρει: «Στα μέσα του 2013, αν θυμάμαι καλά, ο Φρουζής συναντήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος Harvard Project, που αφορούσε στην πρόσβαση ασθενών στην Ελλάδα σε υπάρχουσες και νέες θεραπείες, με τον πρωθυπουργό της χώρας Αντώνη Σαμαρά στο Μέγαρο Μαξίμου. Είχε μαζί του μια μαύρη βαλίτσα Samsonite τύπου τρόλεΐ, την οποία είχε γεμίσει με δεσμίδες χαρτονομισμάτων χρώματος μoβ, κίτρινο και πράσινο, τα οποία παρέδωσε στον Αντώνη Σαμαρά».
Οι καταγγελίες της μάρτυρος κατά του πρώην πρωθυπουργού δόθηκαν σε τέσσερις δόσεις. Στις 11 Δεκεμβρίου επανέρχεται για να προσθέσει: «Διευκρινίζω ότι το ποσό το οποίο δόθηκε στον πρώην πρωθυπουργό στα πλαίσια του Harvard Project αποσκοπούσε στο να εξασφαλίσει την εύνοιά του υπέρ των εμπορικών σκοπών της Novartis». Η ίδια δίνει και τρίτη κατάθεση στις 29 Δεκεμβρίου 2017, όπου αναφέρεται και πάλι στον κ. Σαμαρά: «Το ραντεβού του Φρουζή με τον τότε πρωθυπουργό Αντώνη Σαμαρά στο Μέγαρο Μαξίμου κλείστηκε και ρυθμίστηκε από τη γραμματεία του με τέτοιο τρόπο ώστε το όχημα του κ. Φρουζή, αν θυμάμαι καλά μάρκας BMW χρώματος μαύρου, να εισέλθει και να σταθμεύσει στο Μέγαρο Μαξίμου».
28 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ
«Στάθμευσε στο πάρκινγκ του Μαξίμου» που δεν… υπάρχει
Οι αρμόδιοι εισαγγελείς επαναφέρουν το θέμα στις 28 Ιανουαρίου ρωτώντας τη μάρτυρα αν και πώς μπορεί να γνωρίζει ότι τα χρήματα είχαν ως τελικό αποδέκτη τον κ. Σαμαρά. Η «Αικατερίνη Κελέση», εξιστορώντας εκ νέου, υποστηρίζει ότι ο χρηματισμός του πρώην πρωθυπουργού έγινε μέσω… επίσημης διαδικασίας. Δηλαδή το Μέγαρο Μαξίμου υποδέχθηκε τον κ. Φρουζή ως αρχηγό κράτους: «Μια βδομάδα περίπου πριν από τη συνάντηση ο Φρουζής είχε συναντηθεί με τον στενό συνεργάτη του Αντώνη Σαμαρά Δημήτρη Πτωχό, με τον οποίο είχε αναπτύξει επαφή. Ακολούθως μέσω της γραμματείας του γραφείου Σαμαρά στο Μέγαρο Μαξίμου κλείστηκε το ραντεβού, μεσημεριανές ώρες 2-3, και ζητήθηκε από τον Φρουζή να φέρει μαζί του την αστυνομική του ταυτότητα ώστε να του επιτραπεί η είσοδος στο Μέγαρο Μαξίμου, ενώ σε δεύτερη επικοινωνία ο Φρουζής ζήτησε να του επιτραπεί η είσοδος με το αυτοκίνητο και για τον λόγο αυτό έδωσε και τον αριθμό της πινακίδας του. Φεύγοντας ο Φρουζής από τα γραφεία της Novartis στη Μεταμόρφωση Αττικής έχοντας τοποθετήσει τη βαλίτσα με τα χρήματα που σας έχω περιγράψει στον χώρο αποσκευών του αυτοκινήτου και ενώ μεσολάβησε χρονικό διάστημα περίπου μιας ώρας, ενημέρωσε τη γραμματεία του γραφείου του πρωθυπουργού στο Μέγαρο Μαξίμου ότι επίκειται άμεσα η άφιξή του εκεί ώστε να του επιτραπεί η είσοδος στον χώρο στάθμευσης του Μεγάρου Μαξίμου». Το Μαξίμου, βέβαια, δεν διαθέτει πάρκινγκ, αλλά αυτό η μάρτυς μάλλον δεν το ήξερε και πιθανώς δεν της το είπε και κανείς άλλος…
28 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥΤο προσωπικό email του Αδωνη που είναι στην ιστοσελίδα της Βουλής
«Σε σχέση με όσα ανέφερα στην από 8/11/2017 ένορκη κατάθεσή μου αναφορικά με χρήματα που δόθηκαν σε εταιρεία συμφερόντων της συζύγου του Νικολάου Μανιαδάκη, θέλω να διευκρινίσω ότι εκ παραδρομής ανέφερα την περίοδο υπουργίας Λοβέρδου 2012-2013, ενώ το σωστό είναι ότι ήταν υπουργός Υγείας από την 7/9/2010 έως τη 17/5/2012». Πολλές φορές γίνονται λάθη εκ παραδρομής με τους αριθμούς ακόμα και από προστατευόμενους μάρτυρες, αν και το να αναφέρεσαι σε υπουργική θητεία άλλου προσώπου έχει μία σημασία.
«Επίσης, συμπληρωματικά με όσα σας έχω ήδη καταθέσει σε σχέση με την προσωπική επικοινωνία του Φρουζή με τον υπουργό Αδωνη Γεωργιάδη, αναφέρω ότι ο κ. Γεωργιάδης είχε δώσει στον Φρουζή το προσωπικό του email, ώστε να αποφεύγουν τη χρήση του υπηρεσιακού email του υπουργείου. Η διεύθυνση του email αυτού είναι: Αδωνις: Τα παράπονά σας στο email μου: g-adonis@otenet.gr”». Αυτός είναι ο τίτλος των δημοσιευμάτων της 20ής Φεβρουαρίου 2014 όταν ο τότε υπουργός Υγείας έδωσε κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου το προσωπικό του email καλώντας τους πολίτες να του στείλουν τα παράπονα και τις καταγγελίες τους αν έχουν πρόβλημα με κάποιον γιατρό του ΕΟΠΥΥ. Σε κάθε περίπτωση, αν όλη η Ελλάδα δεν ήξερε μέχρι τότε το προσωπικό email του υπουργού, αυτό ήταν και είναι αναρτημένο στην ιστοσελίδα της Βουλής, όπως συμβαίνει με όλους τους Ελληνες βουλευτές.
4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ
Οι εκτιμήσεις για τη συνάντηση με Αδωνη
Την Κυριακή 4 Φεβρουαρίου, στις 18.50, ελάχιστες ώρες μετά το μεγαλειώδες συλλαλητήριο στην πλατεία Συντάγματος που «τρομοκράτησε» το Μέγαρο Μαξίμου, καθώς χιλιάδες πολίτες εναντιώθηκαν στα κυβερνητικά σχέδια για το Σκοπιανό, η «Αικατερίνη Κελέση» προσήλθε και πάλι στο γραφείο της κυρίας Τουλουπάκη προκειμένου να δώσει συμπληρωματική κατάθεση. Την ίδια ώρα η ΕΛ.ΑΣ. έδινε στη δημοσιότητα το «πειραγμένο», όπως κατήγγειλαν οι ίδιοι οι αστυνομικοί, βίντεο προκειμένου να ενισχυθούν οι ισχυρισμοί της κυβέρνησης ότι οι διαδηλωτές δεν ξεπέρασαν τους 140.000.
Η «Αικατερίνη Κελέση» αρχίζει να μιλά για ιδιόχειρες σημειώσεις της ατζέντας του κ. Φρουζή, όπου καταγράφονται ημερομηνίες και ώρες διαφόρων ραντεβού του αντιπροέδρου της Novartis με πολιτικά και μη πρόσωπα. Η μάρτυρας υποστηρίζει ότι στις 30/9/2013 ο Φρουζής συναντάται με τον τότε υπουργό Υγείας Αδωνη Γεωργιάδη μισή ώρα μετά την προγραμματισμένη συνάντηση του υπουργού με τους εκπροσώπους όλων των φαρμακευτικών εταιρειών. Σε αυτό το σημείο φαίνεται να ολοκληρώνεται η γνώση της «Κελέση» για το περιεχόμενο της ατζέντας Φρουζή και να προχωρά σε εκτιμήσεις: «Η σημείωση αυτή σήμαινε ότι η συνάντηση αυτή έλαβε χώρα μισή ώρα μετά την κύρια συνάντηση του υπουργού… με σκοπό σε αυτή να βρίσκεται μόνος του με τον υπουργό ώστε να μπορέσει να του παραδώσει τα χρήματα που είχε μαζί του στο βαλιτσάκι».
Τα ραντεβού για τις μίζες και ο… λάθος Λαζαρίδης
Ακόμα πιο προβληματική, δε, είναι η αναφορά της για τον κ. Γιάννη Στουρνάρα: «Σημειώνω ότι ο Φρουζής σε ιδιόχειρες σημειώσεις του αναφέρεται σε συνάντηση 30 λεπτών και με τον Ιωάννη Στουρνάρα», καταθέτει η μάρτυρας, για να προσθέσει: «Και εδώ δηλαδή φαίνεται η ίδια τακτική του Φρουζή, όπως και με τον Γεωργιάδη, για την παράδοση των χρημάτων δωροδοκίας όπως σας έχω καταθέσει ήδη». Στην πράξη η μάρτυρας εικάζει ότι δόθηκαν μίζες σε όλα τα πρόσωπα που περιλαμβάνονται στην ατζέντα Φρουζή. Οι εικασίες δεν βασίζονται σε χειρόγραφες αναφορές σε ποσά και τραπεζικούς λογαριασμούς, αλλά σε ημερομηνίες και ώρες ραντεβού!
Ωστόσο, η χρήση της ατζέντας Φρουζή που πιθανότατα βρίσκεται στην κατοχή της «Κελέση» δεν οδηγεί πάντα σε ασφαλή συμπεράσματα ούτε για τα πρόσωπα που βρίσκονταν σε συναντήσεις. Είναι ενδεικτικό ότι κατά την ίδια κατάθεση η μάρτυρας υποστηρίζει, μεταξύ άλλων, ότι ο κ. Φρουζής είχε αλλεπάλληλες συναντήσεις με στενούς συνεργάτες του τότε πρωθυπουργού Αντώνη Σαμαρά. Μεταξύ άλλων, υποστηρίζει ότι υπήρξε συνάντηση στις 14/4/2014 στη λεωφ. Αθηνών 110, 5ος όροφος, με τον Χρύσανθο Λαζαρίδη. Οπως προκύπτει, όμως, από μια απλή αναζήτηση στο διαδίκτυο, στη συγκεκριμένη διεύθυνση και όροφο στεγάζεται το γραφείο του προέδρου του Χρηματιστηρίου Σωκράτη Λαζαρίδη.
12 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥΕκτίμηση για μίζα όχι κάτω από 40 εκατ.
Ο «Μάξιμος Σαράφης», όπως είναι το κωδικό ενός από τους τρεις λαλίστατους μάρτυρες που κατέθεσαν υπό το καθεστώς προστασίας, γνωρίζει αρκετά για τη φαρμακευτική πολιτική, τουλάχιστον από το 2006. Στην κατάθεσή του, στις 12 Ιανουαρίου, υποστηρίζει πως η συντριπτική πλειοψηφία των μαύρων χρημάτων διακινήθηκε επί διακυβέρνησης Κώστα Καραμανλή. Σπεύδει, ωστόσο, να υποστηρίξει, χωρίς να διευκρινίζει από πού το γνωρίζει, ότι ο χορός της μίζας εκείνης της περιόδου έγινε εν αγνοία του τότε πρωθυπουργού που παρασύρθηκε, όπως λέει, από τον κ. Δημήτρη Αβραμόπουλο, πρώην υπουργό Υγείας.
«Η Novartis την περίοδο 2008-2009 είχε εμβόλια για το H1N1 τα οποία παραγγέλθηκαν από το υπουργείο Υγείας μετά την αναβάθμιση από το ΚΕΕΛΠΝΟ του κινδύνου της πανδημίας στη μέγιστη βαθμίδα πέντε. Με τον ανωτέρω τρόπο ο τότε υπουργός Υγείας Αβραμόπουλος παρέσυρε τον τότε πρωθυπουργό (Κώστα Καραμανλή), ο οποίος τελούσε εν αγνοία να εξαγγείλει ότι η Ελλάδα έπρεπε να παραγγείλει πανδημικά εμβόλια για το σύνολο του πληθυσμού της», αναφέρει χαρακτηριστικά. Ο ίδιος μάρτυρας αναφέρεται σε δύο μεγάλες προμήθειες του υπουργείου Υγείας που αφορούσαν μοριακούς ελέγχους αίματος και εμβόλια για τον ιό Η1Ν1. Για την πρώτη υπόθεση δηλώνει με βεβαιότητα ότι αποτελεί «μεγαλύτερο σκάνδαλο». Οταν φτάνει, όμως, η ώρα να υποστηρίξει τους ισχυρισμούς του και να αποδείξει τη «δωροδοκία» του κ. Αβραμόπουλου, αναφέρει: «Θεωρώ αδύνατο στη συγκεκριμένη περίπτωση να δόθηκε μίζα κάτω του ποσού των 40 εκατ. ευρώ».
Η «λογική των πραγμάτων» για «δώρο» €200.000 στον Αβραμόπουλο
ΗNovartis Hellas είναι μία εξ ολοκλήρου υπαγόμενη στη Novartis AG εταιρεία και αποτελούσε κατά την κρίσιμη περίοδο (2004-2014) τη μεγαλύτερη φαρμακευτική εταιρεία στην Ελλάδα με ετήσιο κύκλο εργασιών περίπου 500 εκατ. δολάρια ΗΠΑ. Ο προστατευόμενος μάρτυρας στην πρώτη του κατάθεση και απαντώντας στο αρχικό ερώτημα της εισαγγελέως Διαφθοράς Ελένης Τουλουπάκη «τι γνωρίζετε για παράνομες πρακτικές της Novartis Hellas και λοιπών φαρμακευτικών εταιρειών στην Ελλάδα;», οριοθετεί ως περίοδο κατά την οποία ο φαρμακευτικός κολοσσός ακολουθούσε μεθόδους χρηματισμού τη δεκαετία έως την ανάληψη της εξουσίας από τον ΣΥΡΙΖΑ, οπότε ως διά μαγείας σταμάτησαν οι παράνομες πληρωμές.
Ενας μάρτυρας όμως που γνωρίζει, όπως ο ίδιος ισχυρίζεται, τις διαδρομές του μαύρου χρήματος προφανώς και θα έπρεπε να γνωρίζει ότι οι πρακτικές χρηματισμού εκ μέρους της Novartis συνεχίστηκαν και επί ΣΥΡΙΖΑ. Αυτό αναφέρεται συμπερασματικά στο έγγραφο του FBI, όπου οι αμερικανικές αρχές σημειώνουν ότι τα στελέχη της εταιρείας στην Ελλάδα κατέστρεφαν αρχεία με παράνομες πληρωμές μέχρι και τον Ιούλιο του 2017!
«Θεωρώ αντίθετο στη λογική των πραγμάτων και στα μεγέθη τόσο της εταιρείας όσο και της συγκεκριμένης παραγγελίας ο υπουργός Υγείας Αβραμόπουλος να έλαβε ως δώρο ποσό κάτω των 200.000 ευρώ». Με αποδεικτικό στοιχείο τη «λογική των πραγμάτων», ο μάρτυρας καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ως υπουργός Υγείας ο Δημήτρης Αβραμόπουλος χρηματίστηκε με «όχι λιγότερο» από 200.000 ευρώ για την παραγγελία των εμβολίων για τον ιό H1N1 την περίοδο 2008-2009.
«Με βάση τη λογική των πραγμάτων και τα μεγέθη της προμήθειας θεωρώ αδύνατο στη συγκεκριμένη περίπτωση να δόθηκε μίζα κάτω του ποσού των 40 εκατ. ευρώ»: Ο μάρτυρας επιστρατεύει ξανά «τη λογική των πραγμάτων» ως αποκλειστικό στοιχείο απόδειξης της δωροδοκίας με το αστρονομικό ποσό των 40 εκατ. ευρώ του κ. Αβραμόπουλου από τη Novartis στην περίπτωση της προμήθειας διαγνωστικών τεστ μοριακού ελέγχου του αίματος.
15 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ
Μίζες μέσω… email!
Στις 15 Ιανουαρίου και ώρα 10.40 ο «Μάξιμος Σαράφης» περνά και πάλι την πόρτα του γραφείου της Εισαγγελίας Διαφθοράς για συμπληρωματική κατάθεση. «Σε συνέχεια της προηγούμενης κατάθεσής μου σας γνωρίζω ότι ο Ανδρέας Λοβέρδος και οι Κωνσταντίνος Φρουζής είχαν απευθείας επικοινωνία μεταξύ τους μέσω των προσωπικών τους email», ξεκινά ο μάρτυρας μπαίνοντας απευθείας στην ουσία. Ωστόσο η συνέχεια δημιουργεί προβληματισμό, καθώς προσομοιάζει με λογικό άλμα αρκετών χιλιομέτρων: «Από τη στιγμή που είχαν τέτοια επικοινωνία στα προσωπικά τους email αυτό μεταφράζεται στο ότι είχαν να πουν κάτι μεταξύ τους που δεν ακολουθούσε την επίσημη υπηρεσιακή οδό. Είχαν τακτική επαφή και διά ζώσης». Ωστόσο, αν και το περιεχόμενο της ηλεκτρονικής αλληλογραφίας δεν φαίνεται να περιλαμβάνει αναφορές για χρηματισμό συγκεκριμένων προσώπων, ο μάρτυρας καταλήγει στο συμπέρασμα: «…θεωρώ ότι το ύψος του δώρου που έλαβε για τη συγκεκριμένη περίπτωση ο Λοβέρδος δεν είναι κάτω του ποσού των 200.000 ευρώ συνολικά».
15 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥΠιθανολογίες για μίζες Λοβέρδου
«Γνωρίζω ότι ο Λοβέρδος για τη συγκεκριμένη περίπτωση δωροδοκήθηκε. Πιθανολογώ ότι η δωροδοκία μεθοδεύτηκε ως εξής». Στο σημείο όπου ο μάρτυρας δηλώνει προσωπική γνώση της δωροδοκίας του πρώην υπουργού Υγείας Ανδρέα Λοβέρδου, επιχειρώντας να εδραιώσει την αλήθεια των λεγομένων του, αίφνης κάνει την εμφάνισή του το ρήμα «πιθανολογώ», ανάγοντας τις αποκαλύψεις του στη σφαίρα των πιθανοτήτων.
«Θεωρώ ότι το ύψος του δώρου που έλαβε για τη συγκεκριμένη περίπτωση ο Λοβέρδος δεν είναι κάτω του ποσού των 200.000 ευρώ… Πιστεύω ότι για τον ίδιο λόγο δωροδοκήθηκε και ο προϊστάμενος υπουργός Α. Λοβέρδος και το θεωρώ αδύνατο για τους λόγους που προανέφερα». Οι 200.000 ευρώ παρουσιάζονται αυθαίρετα ως το ποσό χρηματισμού του κ. Λοβέρδου χωρίς η κατηγορία αυτή να τεκμηριώνεται από κάποια στοιχεία παρά μόνο από την εκτίμηση του «Μάξιμου Σαράφη», σύμφωνα με την οποία, επειδή, όπως καταθέτει ο ίδιος, δωροδοκήθηκε από τη Novartis υφιστάμενός του υπουργού, θα έπραξε το ίδιο και ο κ. Λοβέρδος.
«Ο Φρουζής, επίσης, αναφέρει ότι χρειάζεται συμμαχίες από όλα τα πολιτικά κόμματα και τους σχετικούς τομεάρχες Υγείας διότι διέβλεπε ότι η επόμενη κυβέρνηση θα ήταν κυβέρνηση συνεργασίας». Ο μάρτυρας παραδέχεται ότι η φαρμακοβιομηχανία αναζητούσε συμμαχίες από όλες τις πτέρυγες της Βουλής. Προφανώς και από τον ΣΥΡΙΖΑ που είχε δείξει την περίοδο εκείνη τη δυναμική του. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, ο μάρτυρας δεν υπεισέρχεται σε λεπτομέρειες.
17 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ
Υπολογισμός της μίζας
«Ηπροαναφερόμενη δέσμευση (engagement) θα επιτυγχανόταν μέσω δωροδοκιών των αρμοδίων κρατικών αξιωματούχων, υπουργών και τότε πρωθυπουργού. Αυτό συνάγεται και από το ύψος του προϋπολογισμού του συγκεκριμένου προγράμματος, το οποίο υπολογίζω τουλάχιστον στο ύψος του 1 εκατ. ευρώ». Αυτή είναι η εκτίμηση του μάρτυρα για τον προϋπολογισμό του Harvard Project, του προγράμματος μέσω του οποίου, όπως ισχυρίζεται, δωροδοκήθηκε ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς. Ωστόσο, ο «Μάξιμος Σαράφης», ο οποίος έχει απόλυτη γνώση των μηχανισμών χρηματισμού της εταιρείας, όπως δηλώνει, στην αμέσως επόμενη σχετική ερώτηση ανεβάζει το ύψος του προϋπολογισμού σε 2 εκατ. ευρώ.
«Λαμβανομένου δε υπόψη ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση το πρόγραμμα εκπονήθηκε από τη μητρική εταιρεία είναι αναμενόμενο τα ποσά που δόθηκαν να είναι ιδιαίτερα υψηλά». Από το «με βάση τη λογική των πραγμάτων», ο «Μάξιμος Σαράφης» περνάει στο «είναι αναμενόμενο», ως πειστήριο ότι οι μίζες που δόθηκαν το διάστημα εκείνο σε πολιτικά πρόσωπα στην Ελλάδα ήταν πολύ μεγάλες.
18 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥΟ νόμος των πιθανοτήτων, ο Λιντζέρης και ο Βενιζέλος
«ΟΦρουζής ανά διαστήματα ζητούσε και εκταμίευε χρήματα από τα μαύρα ταμεία της Novartis Hellas προκειμένου, όπως έλεγε, να δωροδοκήσει τον Λιντζέρη υπό την ιδιότητά του ως προέδρου του ΕΟΦ. Πιθανολογώ ότι το ξέπλυμα των χρημάτων για τις δωροδοκίες προς τον Λιντζέρη γινόταν από εταιρείες του Μαυρίκου (ο οποίος αντικατέστησε στις δραστηριότητες του ξεπλύματος τον Βουλκίδη), στις οποίες η Novartis ανέθετε διαφημίσεις με εν μέρει εικονικό τίμημα, το οποίο εν πολλοίς κάλυπτε τα ποσά των δωροδοκιών».
Με τη χρήση του ρήματος «πιθανολογώ» για ακόμα μία φορά περιγράφει ο μάρτυρας τη διαδρομή των μαύρων χρημάτων προς πολιτικά πρόσωπα μέσω εταιρειών, των οποίων ο ιδιοκτήτης έχει φύγει από τη ζωή τον Ιούνιο του 2016. «Σχετικά με τον Λιντζέρη, ο Φρουζής ανέφερε ότι ο Ευάγγελος Βενιζέλος τον τοποθέτησε ως έμπιστό του στη θέση του προέδρου του ΕΟΦ διότι έχουν πολύ κοντινή σχέση και ότι στην αγορά κυκλοφορούσε ότι ο Λιντζέρης λειτουργεί ως ταμίας του Βενιζέλου στα θέματα του υπουργείου Υγείας.
Για όλες τις εξυπηρετήσεις που προσέφερε στη Novartis, στο πλαίσιο άσκησης των καθηκόντων του, ο Λιντζέρης αποκλείεται να έλαβε ως δώρο ποσό κάτω των 200.000 ευρώ». Βάσει του νόμου των πιθανοτήτων και εξ αντανακλάσεως φέρεται, κατά τον μάρτυρα, να χρηματίστηκε και ο πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και υπουργός Οικονομικών Ευάγγελος Βενιζέλος, καθώς στην αγορά κυκλοφορούσε η φήμη, όπως λέει, ότι ο τότε πρόεδρος του ΕΟΦ Δημήτρης Λιντζέρης είχε καθήκοντα ταμία του υπουργού. Και στην περίπτωση του κ. Λιντζέρη, οι 200.000 ευρώ εκτιμώνται, χωρίς κάποιο άλλο στοιχείο, ως ποσό βάσης του χρηματισμού του.
2 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥΑπό το «πιθανολογώ» στο «είναι ευρέως γνωστό»
Στις 2 Φεβρουαρίου και ώρα 11.20 π.μ. ο «Μάξιμος Σαράφης» προσέρχεται και πάλι στην Εισαγγελία για να συνεχίσει τη μαραθώνια κατάθεσή του. Αυτή τη φορά η εισαγγελέας τον ρωτά για τον κ. Αδωνη Γεωργιάδη και τους συνεργάτες του. Ο μάρτυρας, όπως κάνει και τις προηγούμενες φορές, μπαίνει απευθείας στο ψητό, υποστηρίζοντας μεταξύ άλλων πως «είναι ευρέως γνωστό» ότι ο πρώην υπουργός Υγείας έκανε ξέπλυμα μαύρου χρήματος!
«Θέλω επίσης να σας καταθέσω ότι όπως είναι ευρέως γνωστό ο υπουργός Αδωνις Γεωργιάδης χρησιμοποιούσε ως μέθοδο ξεπλύματος των χρημάτων που λάμβανε ως δώρα από τη Novartis, εκδοτικές του δραστηριότητες, καθώς και υπηρεσίες προβολής μέσω τηλεπωλήσεων και διοργάνωσης εκδηλώσεων σχετικά με την εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας και την ανάλυση της αρχαιοελληνικής γραμματείας. Με δεδομένο, ωστόσο, ότι η επένδυση της τηλεπώλησης των βιβλίων ήταν δυσανάλογα μεγάλη σε σχέση με το μέγεθος της επιχείρησής του συμπεραίνω ότι τα έσοδα από τις πιο πάνω δραστηριότητες είναι προφανώς εικονικά και συνδέονται με το ξέπλυμα παράνομων χρημάτων», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Βέβαια, εάν ήταν «ευρέως γνωστό», όπως ισχυρίζεται ο «Μάξιμος Σαράφης», ότι ο αντιπρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας χρησιμοποιεί για «πλυντήριο» τις εκδοτικές του δραστηριότητες, προκύπτει αβίαστα το συμπέρασμα ότι κάτι τέτοιο θα ήταν γνωστό και στις φορολογικές αρχές της χώρας.
Επτά «αμαρτίες» στη δικαστική διερεύνηση
Από τη Νέα Δημοκρατία διατυπώθηκαν επτά προβληματισμοί σχετικά με τον τρόπο χειρισμού της όλης υπόθεσης από τη δικαστική αρχή
1.Δεν ζητήθηκε η έγκριση του αρμόδιου αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου για τον χαρακτηρισμό των τριών «κουκουλοφόρων» μαρτύρων ως προσώπων δημοσίου συμφέροντος, κατά παράβαση του άρθρου 45β ΚΠΔ.
2.Αξιολογήθηκαν ως αξιόπιστες και ουσιώδεις οι καταθέσεις τριών «κουκουλοφόρων» μαρτύρων προκειμένου να υπαχθούν στο καθεστώς των προσώπων δημοσίου συμφέροντος, οι οποίοι ενθυμούνταν σε δόσεις τη δήθεν συμμετοχή πολιτικών προσώπων στη διάπραξη παράνομων πράξεων. Με χαρακτηριστικότερη την κατάθεση της μάρτυρος «Αικατερίνης Κελέση» σε βάρος του πρώην πρωθυπουργού Αντώνη Σαμαρά, σχεδόν έναν μήνα μετά την πρώτη και δεύτερη κατάθεσή της, στις οποίες δεν είχε κάνει την παραμικρή αναφορά σε βάρος του!
3.Θεωρήθηκαν ουσιώδεις οι καταθέσεις αυτών των μαρτύρων ενώ δεν περιείχαν απολύτως τίποτα συγκεκριμένο και σοβαρό, όπως απαιτεί το άρθρο 45 β ΚΠΔ, παρά μόνο αόριστες αναφορές και ατεκμηρίωτες εκτιμήσεις.
4.Εφαρμόστηκε επιλεκτικά και χωρίς καμιά εμπεριστατωμένη αιτιολόγηση μόνο για τους τρεις «κουκουλοφόρους» μάρτυρες διαδικασία σπονδυλωτών καταθέσεων που διήρκεσαν περισσότερο από τρεις μήνες!
5.Αντί να σταλεί αμελητί η δικογραφία στη Βουλή, η αρμόδια εισαγγελέας απευθύνθηκε σε ξένη υπηρεσία (FBΑ) προκειμένου να ζητήσει έγκριση συσχέτισης επτά πολιτικών προσώπων με την έρευνα που πραγματοποιεί η ξένη υπηρεσία, κατά παραβίαση του άρθρου 86 του Συντάγματος.
6.Ενώ στις 4/2/2018 σημειώνεται η ολοκλήρωση της κατάθεσης της «Αικατερίνης Κελέση», την επομένη 5/2/2018 η μάρτυς προσκομίζει νέα, υποτίθεται, αποδεικτικά στοιχεία. Είναι η μέρα που προσήλθε στην Εισαγγελία του Αρείου Πάγου ο υπουργός Δημήτρης Τζανακόπουλος.
7.Δεν έγινε κλήτευση του αντιπροέδρου της Novartis Κωνσταντίνου Φρουζή, προσώπου-κλειδί στην υπό διερεύνηση υπόθεση, έστω και ως μάρτυρα.
Πρώτο Θέμα
Ιστορία - Πολιτισμός
Arolsen Archives: Το αρχείο που αναζητά τα ίχνη εκατομμυρίων θυμάτων του ναζισμού
Στη γερμανική πόλη Μπαντ Άρολσεν φυλάσσεται μία από τις σημαντικότερες συλλογές τεκμηρίων για τα θύματα των ναζιστικών διώξεων.
Περισσότερα από 30 εκατομμύρια έγγραφα, κατάλογοι κρατουμένων και στοιχεία καταναγκαστικής εργασίας βοηθούν στην ανασύνθεση προσωπικών ιστοριών που κινδύνεψαν να χαθούν οριστικά. Με την ψηφιοποίηση και τη χρήση νέων τεχνολογιών, το αρχείο επιχειρεί να διατηρήσει ζωντανή τη μνήμη και να δώσει απαντήσεις σε οικογένειες που εξακολουθούν να αναζητούν την τύχη των συγγενών τους. Πίσω από κάθε όνομα σε έναν κατάλογο κρατουμένων, πίσω από κάθε φθαρμένο έγγραφο και κάθε χειρόγραφη καταχώριση μπορεί να κρύβεται μια ανθρώπινη ιστορία που δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.
Για χιλιάδες οικογένειες, η αναζήτηση πληροφοριών για συγγενείς που διώχθηκαν, φυλακίστηκαν ή εξαφανίστηκαν κατά τη ναζιστική περίοδο παραμένει μια ανοιχτή υπόθεση, ακόμη και οκτώ δεκαετίες μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Στη Γερμανία, τα Arolsen Archives, το Διεθνές Κέντρο για τις Ναζιστικές Διώξεις, αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους θεσμούς για τη διερεύνηση αυτών των υποθέσεων. Η συλλογή τους περιλαμβάνει περισσότερα από 30 εκατομμύρια ιστορικά έγγραφα, με πληροφορίες για περίπου 17,5 εκατομμύρια ανθρώπους που υπήρξαν θύματα ή επιζώντες του ναζιστικού καθεστώτος.
Το έργο του αρχείου δεν περιορίζεται στη φύλαξη ιστορικών τεκμηρίων. Στόχος είναι να διατηρηθούν τα πρωτότυπα, να οργανωθούν οι πληροφορίες που περιέχουν και να γίνουν προσβάσιμες σε συγγενείς θυμάτων, ερευνητές και πολίτες από όλο τον κόσμο. Έτσι, τα έγγραφα της ναζιστικής περιόδου μετατρέπονται σε ένα εργαλείο αναζήτησης της ιστορικής αλήθειας και αποκατάστασης της μνήμης.
Από τα αρχεία των διώξεων στην αναζήτηση της ανθρώπινης μοίρας
Τα Arolsen Archives ιδρύθηκαν το 1948, με την ονομασία International Tracing Service, σε μια εποχή κατά την οποία εκατομμύρια άνθρωποι προσπαθούσαν να εντοπίσουν συγγενείς τους που είχαν χαθεί στη διάρκεια του πολέμου. Η αρχική αποστολή ήταν να βοηθήσουν στον εντοπισμό αγνοουμένων και στη διευκρίνιση της τύχης ανθρώπων που είχαν υποστεί ναζιστικές διώξεις. Με την πάροδο των δεκαετιών, η συλλογή εξελίχθηκε σε ένα διεθνές αρχείο ιστορικής τεκμηρίωσης. Τα έγγραφα αφορούν κρατουμένους σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, γκέτο και φυλακές της Γκεστάπο, ανθρώπους που οδηγήθηκαν σε καταναγκαστική εργασία, αλλά και επιζώντες που βρέθηκαν υπό τη φροντίδα συμμαχικών οργανώσεων μετά το 1945. Περιλαμβάνονται επίσης στοιχεία για τους εκτοπισμένους πληθυσμούς και τη μετανάστευση κατά τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια.
Οι κατάλογοι, τα δελτία κρατουμένων, οι καταγραφές μεταγωγών και τα διοικητικά έγγραφα μπορούν να προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες για την πορεία ενός ανθρώπου μέσα στο σύστημα διώξεων. Ένα όνομα, μια ημερομηνία ή ένας αριθμός μητρώου ενδέχεται να αποτελέσει το στοιχείο που θα συνδέσει διαφορετικά έγγραφα και θα επιτρέψει την ανασύνθεση ενός μέρους της ζωής του. Ωστόσο, το αρχείο δεν είναι πλήρες. Πολλά έγγραφα καταστράφηκαν από τους ίδιους τους Ναζί ή χάθηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου. Επιπλέον, εκατομμύρια άνθρωποι δολοφονήθηκαν χωρίς να καταγραφούν ποτέ τα ονόματά τους. Για τον λόγο αυτό, η απουσία ενός προσώπου από τις διαθέσιμες συλλογές δεν σημαίνει ότι δεν υπήρξε ή ότι δεν υπέστη διώξεις.
Η ψηφιοποίηση αλλάζει τον τρόπο αναζήτησης
Για πολλά χρόνια, η αξιοποίηση του αρχείου απαιτούσε εκτεταμένη χειρωνακτική εργασία. Οι ερευνητές έπρεπε να εξετάζουν φακέλους, να διαβάζουν χειρόγραφες σημειώσεις και να αντιπαραβάλλουν πληροφορίες που βρίσκονταν σε διαφορετικά έγγραφα. Η ψηφιοποίηση αλλάζει σταδιακά αυτή τη διαδικασία. Τα Arolsen Archives αναπτύσσουν ένα ηλεκτρονικό αρχείο μέσω του οποίου οι χρήστες μπορούν να αναζητούν ονόματα και ιστορικά θέματα, να εντοπίζουν ψηφιοποιημένα τεκμήρια και να εξετάζουν το περιεχόμενό τους από απόσταση. Η διαδικασία, ωστόσο, δεν τελειώνει με τη σάρωση ενός εγγράφου. Για να μπορεί να αναζητηθεί αποτελεσματικά, πρέπει να καταχωριστούν τα στοιχεία του, να συνδεθούν τα ονόματα με τις αντίστοιχες εγγραφές και να οργανωθούν οι πληροφορίες που περιέχει.
Σε αυτό το στάδιο αξιοποιούνται τεχνολογίες οπτικής αναγνώρισης χαρακτήρων (OCR), καθώς και εργαλεία που βοηθούν στην ομαδοποίηση και τη διασύνδεση δεδομένων. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να διευκολύνει την ανάγνωση καταλόγων και την αντιπαραβολή πληροφοριών από διαφορετικά έγγραφα, ώστε να εντοπίζονται πιθανές συνδέσεις ανάμεσα σε πρόσωπα, τόπους και γεγονότα. Η τεχνολογία, όμως, δεν υποκαθιστά την ιστορική έρευνα. Τα παλιά έγγραφα περιέχουν δυσανάγνωστα χειρόγραφα, διαφορετικές γραφές ονομάτων, συντομογραφίες και λάθη καταγραφής. Για τον λόγο αυτό, η αυτοματοποιημένη αναγνώριση χρειάζεται έλεγχο και αξιολόγηση, ιδιαίτερα όταν αφορά στοιχεία που μπορούν να επηρεάσουν την ανασύνθεση της μοίρας ενός θύματος.
Όταν ένα όνομα οδηγεί σε μια οικογενειακή ιστορία
Η σημασία των Arolsen Archives γίνεται ιδιαίτερα εμφανής μέσα από τις αναζητήσεις συγγενών. Για ανθρώπους που προσπαθούν να μάθουν τι συνέβη σε έναν παππού, μια γιαγιά ή έναν άλλο συγγενή που εξαφανίστηκε κατά τη ναζιστική περίοδο, ακόμη και ένα μικρό εύρημα μπορεί να έχει μεγάλη συναισθηματική και ιστορική αξία. Η αναζήτηση μπορεί να οδηγήσει σε πληροφορίες για την κράτηση ενός προσώπου, τη μεταφορά του σε στρατόπεδο, την καταναγκαστική εργασία ή την παρουσία του σε μεταπολεμικό καταυλισμό εκτοπισμένων. Σε άλλες περιπτώσεις, τα έγγραφα προσφέρουν μόνο αποσπασματικές ενδείξεις, οι οποίες χρειάζεται να διασταυρωθούν με άλλες πηγές.
Το ηλεκτρονικό αρχείο είναι ελεύθερα προσβάσιμο και μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο για προσωπικές αναζητήσεις όσο και για επιστημονικούς, εκπαιδευτικούς και δημοσιογραφικούς σκοπούς. Όταν η διαδικτυακή έρευνα δεν αποδίδει αποτελέσματα, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να απευθυνθούν στην υπηρεσία αναζήτησης του οργανισμού. Η προσπάθεια αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια εποχή κατά την οποία οι επιζώντες του ναζισμού λιγοστεύουν. Καθώς οι προσωπικές μαρτυρίες χάνονται σταδιακά, τα τεκμήρια αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα για την ιστορική έρευνα και τη διατήρηση της μνήμης.
#everynamecounts: Η μνήμη ως συλλογική προσπάθεια
Η ψηφιοποίηση δεν στηρίζεται αποκλειστικά στους εργαζομένους του αρχείου. Σημαντικό ρόλο έχουν και οι εθελοντές που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία #everynamecounts. Μέσω της δράσης αυτής, πολίτες βοηθούν στην καταχώριση πληροφοριών από ιστορικά έγγραφα, ώστε τα ονόματα και τα σχετικά στοιχεία να γίνουν ευκολότερα αναζητήσιμα. Η συμμετοχή τους συμβάλλει στην προσπάθεια να συνδεθούν οι ψηφιοποιημένες σελίδες με συγκεκριμένα πρόσωπα και να διευκολυνθούν οι μελλοντικές αναζητήσεις.
Πρόκειται για μια μορφή συμμετοχικής ιστορικής μνήμης, στην οποία η τεχνολογία συνδυάζεται με την ανθρώπινη εργασία. Η καταχώριση ενός ονόματος δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική διαδικασία: είναι ένας τρόπος να αναγνωριστεί η ύπαρξη ενός ανθρώπου και να διατηρηθεί η ιστορία του μέσα σε ένα ευρύτερο αρχείο συλλογικής εμπειρίας. Παράλληλα, η πρωτοβουλία #StolenMemory επικεντρώνεται στην αναζήτηση συγγενών πρώην κρατουμένων στους οποίους είχαν αφαιρεθεί προσωπικά αντικείμενα κατά τη σύλληψή τους. Τα αντικείμενα αυτά, όταν είναι δυνατόν να επιστραφούν στις οικογένειες, λειτουργούν ως απτοί σύνδεσμοι με ανθρώπους των οποίων η ιστορία συχνά έχει διασωθεί μόνο μέσα από έγγραφα.
Παρά την πρόοδο της ψηφιοποίησης, η προστασία των πρωτότυπων εγγράφων παραμένει βασική προτεραιότητα. Πολλά από αυτά χρησιμοποιήθηκαν επί δεκαετίες για τη διεκπεραίωση αιτημάτων εντοπισμού αγνοουμένων. Το συχνό ξεφύλλισμα, η αντιγραφή και η μεταφορά τους έχουν αφήσει σημάδια φθοράς. Οι εργασίες συντήρησης περιλαμβάνουν την κατάλληλη συσκευασία, την αντιμετώπιση της όξινης φθοράς του χαρτιού και την καταγραφή της κατάστασης κάθε τεκμηρίου. Η ψηφιακή πρόσβαση περιορίζει την ανάγκη συνεχούς χειρισμού των πρωτοτύπων, χωρίς όμως να καταργεί την ανάγκη διατήρησής τους.
Η σημασία της συλλογής έχει αναγνωριστεί και διεθνώς: από το 2013, τα Arolsen Archives περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα «Μνήμη του Κόσμου» της UNESCO, το οποίο αποσκοπεί στην προστασία και ανάδειξη σημαντικών τεκμηρίων της παγκόσμιας ιστορίας.
Ένα αρχείο για το παρελθόν και τις επόμενες γενιές
Η δουλειά των Arolsen Archives δείχνει ότι η ιστορική μνήμη δεν διατηρείται μόνο μέσα από μνημεία, επετείους και δημόσιες τελετές. Διατηρείται και μέσα από την επίμονη εργασία της καταγραφής, της διασταύρωσης και της προστασίας των τεκμηρίων. Κάθε έγγραφο μπορεί να αποτελέσει μια μαρτυρία για το πώς οργανώθηκαν οι διώξεις, πώς λειτούργησε ο μηχανισμός καταναγκαστικής εργασίας και ποιες συνέπειες είχε ο ναζισμός για εκατομμύρια ανθρώπους. Ταυτόχρονα, μπορεί να προσφέρει σε μια οικογένεια μια πληροφορία που αναζητούσε επί δεκαετίες.
Σε μια περίοδο κατά την οποία η παραπληροφόρηση και η διαστρέβλωση ιστορικών γεγονότων εξακολουθούν να αποτελούν πρόκληση, η πρόσβαση στις πρωτογενείς πηγές αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Τα αρχεία δεν απαντούν σε κάθε ερώτημα, ούτε μπορούν να αναπληρώσουν τα τεκμήρια που χάθηκαν. Μπορούν, όμως, να διασώσουν όσα εξακολουθούν να υπάρχουν και να επιτρέψουν στις επόμενες γενιές να τα μελετήσουν. Στο Μπαντ Άρολσεν, η αναζήτηση δεν αφορά μόνο το τι συνέβη στο παρελθόν. Αφορά και τη δυνατότητα να μη χαθούν ξανά τα ίχνη ανθρώπων που βρέθηκαν στο επίκεντρο ενός από τα μεγαλύτερα εγκλήματα της ευρωπαϊκής ιστορίας.
Αναλύσεις
Η ιστορία του Καπετανίδη στον Ισραηλινό Τύπο
Η ζωή, η δημοσιογραφική δράση και η θυσία του Νίκου Καπετανίδη αναδεικνύονται στην Israel Hayom, μέσα από άρθρο του Χρήστου Κωνσταντινίδη, που θέτει στο επίκεντρο τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου και την άρνηση της Τουρκίας να αναμετρηθεί με το ιστορικό της παρελθόν.
Στον ισραηλινό Τύπο φτάνει η ιστορία του Νίκου Καπετανίδη, του Πόντιου δημοσιογράφου που οδηγήθηκε στην αγχόνη στην Αμάσεια, στις 21 Σεπτεμβρίου 1921, επειδή υπερασπίστηκε με την πένα και τη δημόσια στάση του τον Ελληνισμό του Πόντου.
Με άρθρο που δημοσιεύθηκε στις 13 Οκτωβρίου 2026 στην Israel Hayom, ο δημοσιογράφος και διευθυντής σύνταξης του Geopolitico.gr, Χρήστος Κωνσταντινίδης, παρουσιάζει στο διεθνές αναγνωστικό κοινό τη διαδρομή του εκδότη της «Εποχής». Παράλληλα, συνδέει την ιστορική του μαρτυρία με το σημερινό ζήτημα της λογοδοσίας και την επιλεκτική στάση της Άγκυρας απέναντι στα εγκλήματα του παρελθόντος.
Το δημοσίευμα φέρει τον τίτλο «Turkey demands accountability from Israel – but not from itself», δηλαδή «Η Τουρκία απαιτεί λογοδοσία από το Ισραήλ – αλλά όχι από τον εαυτό της».
Η αφετηρία του άρθρου είναι η εκτέλεση του 32χρονου Καπετανίδη. Γεννημένος στη Ριζούντα το 1889 και απόφοιτος του Φροντιστηρίου Τραπεζούντας, ο δημοσιογράφος εξέδωσε το 1918 την εφημερίδα «Εποχή», καταγράφοντας τις διώξεις και τη βία που υφίσταντο οι ελληνικοί πληθυσμοί στην Τραπεζούντα και στα χωριά του Πόντου.
Μέσα από αναφορές στη μαρτυρία του Δημήτρη Ψαθά στη «Γη του Πόντου», ο Κωνσταντινίδης σκιαγραφεί έναν άνθρωπο με ορμή, πατριωτικό φρόνημα και βαθιά πίστη στην ελευθερία. Έναν εκδότη που αντιλαμβανόταν τη δημοσιογραφία ως ευθύνη απέναντι στον λαό του και κατονόμαζε τους υπευθύνους των διωγμών, γνωρίζοντας ότι κάθε φύλλο της εφημερίδας του μπορούσε να χρησιμοποιηθεί εναντίον του.
Ιδιαίτερη θέση στο άρθρο έχει η αντιπαράθεσή του με τον Τοπάλ Οσμάν, τον παραστρατιωτικό αρχηγό που συνδέθηκε με σφαγές, λεηλασίες και εκτοπισμούς Ελλήνων και Αρμενίων. Όπως υπογραμμίζεται, ο Καπετανίδης δεν υποχώρησε μπροστά στις απειλές του, ούτε άλλαξε τη γραμμή της εφημερίδας για να εξασφαλίσει την προσωπική του σωτηρία.
Το δημοσίευμα περιγράφει τα λεγόμενα «Δικαστήρια Ανεξαρτησίας» της Αμάσειας ως μηχανισμό εξόντωσης της ηγεσίας του ποντιακού Ελληνισμού. Κληρικοί, εκπαιδευτικοί, επιχειρηματίες και δημοσιογράφοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με διαδικασίες στις οποίες, σύμφωνα με την ανάλυση του αρθρογράφου, η καταδίκη είχε ουσιαστικά προαποφασιστεί.
Απέναντι στους κατηγόρους του, ο Καπετανίδης υπερασπίστηκε ανοιχτά την εθνική του θέση. Όταν κατηγορήθηκε ότι αγωνιζόταν για την ανεξαρτησία του Πόντου, δήλωσε ότι επιδίωκε και την ένωσή του με την Ελλάδα. Το άρθρο αναφέρεται και στην τελευταία του κραυγή πριν από τον απαγχονισμό: «Ζήτω η Ελλάς!»
Κεντρικό σημείο της παρέμβασης αποτελεί η διάσωση του αρχείου της «Εποχής» από τον αδελφό του, Κώστα Καπετανίδη, ο οποίος το μετέφερε στην Ελλάδα. Η ψηφιοποίησή του, επισημαίνει ο Κωνσταντινίδης, δημιουργεί δυνατότητες ευρύτερης μελέτης και διεθνούς αξιοποίησης.
Πρόκειται για τεκμήρια γραμμένα την ώρα που εξελίσσονταν οι διωγμοί. Ο αρθρογράφος προτείνει τη μετάφραση, την επιστημονική επεξεργασία και την παρουσίασή τους σε κοινοβούλια, πανεπιστήμια και διεθνείς οργανισμούς, ως μέρος μιας οργανωμένης προσπάθειας για τη διεθνή αναγνώριση της Γενοκτονίας.
Η σύνδεση με το σήμερα γίνεται μέσα από την κριτική στην Τουρκία, η οποία κατηγορεί το Ισραήλ για γενοκτονία στη Γάζα, ενώ εξακολουθεί να αρνείται τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Το άρθρο διευκρινίζει ότι οι καταγγελίες κατά του Ισραήλ πρέπει να κρίνονται με βάση τα αποδεικτικά στοιχεία και το δίκαιο. Θέτει, όμως, ταυτόχρονα το ζήτημα της συνέπειας: ένα κράτος που απαιτεί έλεγχο της συμπεριφοράς άλλων κρατών οφείλει να δέχεται τον έλεγχο και της δικής του ιστορικής διαδρομής.
Μέσα από την ιστορία του Καπετανίδη, η παρέμβαση στην Israel Hayom αναδεικνύει έτσι ένα συγκεκριμένο αίτημα: η διασωθείσα μαρτυρία της «Εποχής» να αποκτήσει τη διεθνή παρουσία που της αναλογεί, μεταφέροντας την ιστορική τεκμηρίωση του ποντιακού Ελληνισμού πέρα από τα ελληνικά σύνορα.
Διαβάστε το άρθρο στην Israel Hayom.
GEOPOLITICO
Η ιστορία των ελληνικών συναγωγών ζωντανεύει: Ένα μοναδικό αρχείο μνήμης παρουσιάζεται σε τέσσερις πόλεις της Βόρειας Ελλάδας
Οι Εκδόσεις Ινφογνώμων παρουσιάζουν το νέο βιβλίο του αρχιτέκτονα και πολεοδόμου Δρ Ηλία Β. Μεσσίνα, «Οι Συναγωγές της Ελλάδος: Αρχείο Ιστορίας και Αρχιτεκτονικής». Ένα έργο 453 σελίδων, με 272 φωτογραφίες και 237 αρχιτεκτονικά σχέδια, που καταγράφει περισσότερες από 100 συναγωγές και διασώζει την ιστορία μνημείων που χάθηκαν ή κινδυνεύουν να ξεχαστούν.
Ένα σημαντικό οδοιπορικό στην ιστορία, την αρχιτεκτονική και την πολιτιστική κληρονομιά του ελληνικού εβραϊσμού ξεκινά στις 19 Οκτωβρίου από τα Ιωάννινα, με επόμενους σταθμούς τη Θεσσαλονίκη, την Ξάνθη και την Κομοτηνή. Ο Δρ Ηλίας Β. Μεσσίνας παρουσιάζει το νέο του βιβλίο, καρπό πολυετούς επιτόπιας και αρχειακής έρευνας, αναδεικνύοντας συναγωγές που εξακολουθούν να υπάρχουν αλλά και μνημεία που έχουν εξαφανιστεί από τον αστικό ιστό. Μέσα από σπάνιες φωτογραφίες, αρχιτεκτονικά σχέδια και ιστορικά τεκμήρια, η έκδοση των Εκδόσεων Ινφογνώμων επιχειρεί να διασώσει ένα σημαντικό κομμάτι της συλλογικής μνήμης των ελληνικών πόλεων.
Ένα αρχείο για περισσότερες από 100 συναγωγές στην Ελλάδα
Η νέα έκδοση του Δρ Ηλία Β. Μεσσίνα αποτελεί μια εκτενή καταγραφή της ιστορίας και της αρχιτεκτονικής των συναγωγών της Ελλάδας.
Σε 453 σελίδες παρουσιάζονται περισσότερες από 100 συναγωγές, με ιστορικές και αρχιτεκτονικές περιγραφές, σπάνιο φωτογραφικό υλικό, ψηφιακούς χάρτες, βιβλιογραφία και αρχειακές πηγές.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι σημαντικό μέρος των μνημείων που τεκμηριώνονται δεν υπάρχει πλέον.
Ορισμένες συναγωγές κατεδαφίστηκαν κατά τη διάρκεια της μεταπολεμικής ανοικοδόμησης, ενώ άλλες αλλοιώθηκαν ή εγκαταλείφθηκαν, με αποτέλεσμα να περιορίζεται σταδιακά η παρουσία τους στη συλλογική μνήμη.
Η έρευνα του Μεσσίνα ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1990 και συνδυάζει επιτόπιες επισκέψεις με ιστορική τεκμηρίωση από αρχεία στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
Η έκδοση περιλαμβάνει 272 φωτογραφίες και 237 αρχιτεκτονικά σχέδια και διαγράμματα, προσφέροντας τη δυνατότητα στους αναγνώστες να γνωρίσουν μνημεία που συνδέονται με την παρουσία των εβραϊκών κοινοτήτων στον ελλαδικό χώρο.
Το σπάνιο αρχείο του Σεμτώβ Σαμουήλ
Ιδιαίτερη σημασία για την ολοκλήρωση του βιβλίου είχε η αξιοποίηση του αρχείου του αρχιτέκτονα Σεμτώβ Σαμουήλ (1939–2009).
Το αρχείο παραδόθηκε στον Δρ Μεσσίνα από συγγενείς του Σαμουήλ και περιλαμβάνει πολύτιμο υλικό από έρευνα που πραγματοποιήθηκε το 1960–1961.
Εκείνη την περίοδο, ο νεαρός τότε φοιτητής αρχιτεκτονικής, με προτροπή του καθηγητή Νίκου Μουτσόπουλου, επισκέφθηκε συναγωγές σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια.
Κατέγραψε φωτογραφικά και αρχιτεκτονικά κτίρια που βρίσκονταν σε λειτουργία, αλλά και συναγωγές που είχαν ήδη υποστεί σοβαρές φθορές.
Για ορισμένα από τα συγκεκριμένα μνημεία, τα οποία κατεδαφίστηκαν τα επόμενα χρόνια, το αρχείο Σαμουήλ αποτελεί σήμερα μοναδικό τεκμήριο της ύπαρξης και της αρχιτεκτονικής τους μορφής.
Το υλικό ψηφιοποιείται σταδιακά, ενώ προβλέπεται η δημιουργία τρισδιάστατων αναπαραστάσεων και ψηφιακών μοντέλων εικονικής πραγματικότητας.
Με τον τρόπο αυτό, η ιστορική έρευνα συνδυάζεται με τις σύγχρονες τεχνολογίες ψηφιακής αποκατάστασης, δημιουργώντας νέες δυνατότητες παρουσίασης της χαμένης αρχιτεκτονικής κληρονομιάς.
Η σύνδεση με το Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο του υπουργείου Πολιτισμού
Το έργο αποκτά και θεσμική σημασία, καθώς συνδέεται με την ενσωμάτωση των εβραϊκών μνημείων της Ελλάδας στο Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα «Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο» του υπουργείου Πολιτισμού.
Ο Δρ Μεσσίνας συνεργάστηκε με τις αρμόδιες υπηρεσίες για τον εμπλουτισμό του συστήματος με στοιχεία σχετικά με την εβραϊκή πολιτιστική κληρονομιά.
Την έκδοση χαιρετίζουν η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και ο πρόεδρος του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου Ελλάδος, Δαυίδ Σαλτιέλ.
Τον πρόλογο υπογράφει ο ακαδημαϊκός, καθηγητής και αρχιτέκτονας Μανόλης Κορρές.
Η συμμετοχή των συγκεκριμένων προσωπικοτήτων αναδεικνύει τη σημασία της συστηματικής καταγραφής των ιστορικών μνημείων και της προστασίας τους από τη λήθη.
Οι παρουσιάσεις και οι ομιλητές
Στα Ιωάννινα, τη Δευτέρα 19 Οκτωβρίου, η παρουσίαση θα επικεντρωθεί στις ιστορικές συναγωγές Γιασάν και Χαντάς.
Για το βιβλίο θα μιλήσουν ο δικηγόρος και ερευνητής Θρασύβουλος–Μορντεχάι Παπαστρατής, η επίκουρη καθηγήτρια της Σχολής Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Ράνια Σταθοπούλου και ο οικονομολόγος Νίκος Καράμπελας. Χαιρετισμούς θα απευθύνουν ο πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Ιωαννίνων Μάρκος Μπατίνος και η πρόεδρος της Εταιρείας Ηπειρωτικών Μελετών Κατερίνη Λιάμπη. Τον συντονισμό θα έχει η φιλόλογος Ανδρονίκη Ζούκη.
Στη Θεσσαλονίκη, την Τετάρτη 21 Οκτωβρίου, το ενδιαφέρον θα στραφεί στη συναγωγή Μοναστηριωτών και στις εβραϊκές συναγωγές της πόλης πριν και μετά το Ολοκαύτωμα.
Στην παρουσίαση θα συμμετάσχουν η επιστημονική υπεύθυνη του Εβραϊκού Μουσείου Θεσσαλονίκης, Δρ Ξένια Ελευθερίου, και ο Θρασύβουλος–Μορντεχάι Παπαστρατής. Χαιρετισμό θα απευθύνει ο Δαυίδ Σαλτιέλ, ενώ τη συζήτηση θα συντονίσει ο αρχιτέκτονας Στέλιος Χριστάνης. Η εκδήλωση πραγματοποιείται σε συνεργασία με τον Σύλλογο Αρχιτεκτόνων Θεσσαλονίκης.
Στην Ξάνθη, την Πέμπτη 22 Οκτωβρίου, το βιβλίο θα παρουσιάσουν οι καθηγητές του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης Γιώργος Τσιγάρας και Δημήτρης Πολυχρονόπουλος, ενώ τη συζήτηση θα συντονίσει ο Νίκος Κοσμίδης.
Τελευταίος σταθμός θα είναι η Κομοτηνή, την Παρασκευή 23 Οκτωβρίου, όπου η παρουσίαση θα επικεντρωθεί στην ιστορία της συναγωγής Μπεθ Ελ πριν από το Ολοκαύτωμα. Θα μιλήσουν ο Βασίλης Ριτζαλέος από το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και ο αρχιτέκτονας Γιώργος Ευφραιμίδης, με συντονίστρια την αρχιτέκτονα Αγγελική Κουγιουμτζόγλου.
Η αρχιτεκτονική ως μαρτυρία της ιστορίας
Η σημασία του βιβλίου δεν περιορίζεται στην αποτύπωση των κτιρίων.
Οι συναγωγές αποτελούσαν για αιώνες χώρους θρησκευτικής ζωής, κοινωνικής συνάντησης και διατήρησης της ταυτότητας των εβραϊκών κοινοτήτων.
Σε πολλές ελληνικές πόλεις, η καταστροφή των εβραϊκών πληθυσμών κατά το Ολοκαύτωμα συνοδεύτηκε από τη σταδιακή εξαφάνιση των χώρων που συνδέονταν με την καθημερινή τους ζωή.
Η μεταπολεμική ανοικοδόμηση άλλαξε ακόμη περισσότερο τον αστικό ιστό, με αποτέλεσμα ορισμένα από αυτά τα κτίρια να έχουν χαθεί ολοκληρωτικά.
Η αρχιτεκτονική τεκμηρίωση προσφέρει τη δυνατότητα να ανασυσταθεί η μορφή τους και να διατηρηθεί η ιστορία τους για τις επόμενες γενιές.
Η συγκεκριμένη έκδοση φιλοδοξεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς για ιστορικούς, αρχιτέκτονες, ερευνητές και όσους ενδιαφέρονται για την πολιτιστική κληρονομιά της Ελλάδας.
Η αγγλική μετάφραση του βιβλίου αναμένεται στις αρχές του 2027, διευρύνοντας την πρόσβαση στο ερευνητικό υλικό και για το διεθνές κοινό.
Ένας ερευνητής αφιερωμένος στη διάσωση των συναγωγών
Ο Ηλίας Μεσσίνας γεννήθηκε το 1964 και είναι αρχιτέκτονας, πολεοδόμος και σύμβουλος αειφορίας.
Σπούδασε αρχιτεκτονική στο Πανεπιστήμιο Yale και στην Ακαδημία Bezalel, ενώ πραγματοποίησε διδακτορικές και μεταδιδακτορικές σπουδές σε θέματα χωροταξίας, αρχιτεκτονικής και περιβαλλοντικού σχεδιασμού.
Από το 1993 ασχολείται συστηματικά με την έρευνα και τεκμηρίωση των συναγωγών στην Ελλάδα.
Μεταξύ 1995 και 2023 συμμετείχε, μαζί με συνεργάτες του, σε μελέτες και έργα αποκατάστασης συναγωγών σε διάφορες ελληνικές πόλεις.
Έχει συγγράψει 16 βιβλία και δεκάδες άρθρα σχετικά με την πολιτιστική κληρονομιά, την αρχιτεκτονική και την αειφόρο ανάπτυξη.
Για τη συμβολή του στη διάσωση της εβραϊκής αρχιτεκτονικής κληρονομιάς έχουν αναφερθεί θετικά επιστήμονες και ερευνητές, όπως ο Samuel D. Gruber, ο δημοσιογράφος Νίκος Βατόπουλος και ο καθηγητής Γιώργος Τσιγάρας.
Μια παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές
Το βιβλίο «Οι Συναγωγές της Ελλάδος: Αρχείο Ιστορίας και Αρχιτεκτονικής» αναδεικνύει μια συχνά παραγνωρισμένη διάσταση της ελληνικής ιστορίας.
Η παρουσία των εβραϊκών κοινοτήτων αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της κοινωνικής και πολιτιστικής διαδρομής πολλών ελληνικών πόλεων.
Η διατήρηση των μνημείων τους, ακόμη και μέσα από φωτογραφίες και αρχιτεκτονικά σχέδια όταν τα ίδια τα κτίρια έχουν χαθεί, συνδέεται άμεσα με την προστασία της ιστορικής μνήμης.
Οι τέσσερις παρουσιάσεις στη Βόρεια Ελλάδα αποτελούν μια ευκαιρία να γνωρίσει το κοινό όχι μόνο την αρχιτεκτονική των ελληνικών συναγωγών, αλλά και τις ιστορίες των ανθρώπων και των κοινοτήτων που συνδέθηκαν με αυτές.
Όλες οι εκδηλώσεις έχουν ελεύθερη είσοδο, με την επισήμανση ότι για την ξενάγηση στη συναγωγή Μοναστηριωτών της Θεσσαλονίκης απαιτείται προεγγραφή.
-
Αναλύσεις4 εβδομάδες πρινΤο τελεσίγραφο Καλίν την ώρα που η Τουρκία προετοιμάζεται για πόλεμο!
-
Άμυνα3 μήνες πρινΡωσσικό ΜΜΕ: Ελληνικό «μπλόκο» στην απαίτηση για Patriot – Πώς γνωρίζει το Κίεβο απόρρητα στοιχεία για τους πυραύλους μας;
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ3 μήνες πρινΠακιστανός με καναδική υπηκοότητα ο υπαίτιος της πυρκαγιάς στον Έβρο! Πιθανόν να μετέφερε μετανάστες
-
GEOPOLITICO1 μήνα πρινΤο διέρρευσε ο Παπαχελάς! Έφεραν τον Καλίν στο Μαξίμου – Τί συζήτησε με τον Μητσοτάκη;
-
Αναλύσεις2 μήνες πρινΚαραγκιούλ: «Αν Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ επιτεθούν στην Τουρκία, ο χάρτης του Αιγαίου θα αλλάξει»
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πρινΞέσπασμα της μητέρας της Μυρτούς για την υπόθεση Τζαβέντ Ασλάμ: «Δεν ξεχνώ ποτέ» – «Δήμαρχος των Πακιστανών ο Δούκας»
-
GEOPOLITICO4 εβδομάδες πρινΤί λέει Τούρκος δημοσιογράφος για Σάββα Καλεντερίδη; «Έκανε πολύ καλά τη δουλειά του για τη χώρα του – Δεν μπορούσε να τον στριμώξει η ΜİΤ»
-
Αναλύσεις3 μήνες πρινΕάν η Τουρκία απορρίψει τη συμφωνία αποχώρησης από την Κύπρο θα απομακρυνθεί δια της βίας
