Ακολουθήστε μας

Οικονομία

Μνημόνια: η μετατροπή της Ελλάδας σε χρεοδουλοπαροικία – Παράμετροι του Δημοσίου Χρέους πριν την κρίση

Δημοσιεύτηκε στις

Η ύφεση του 2009 βρίσκει την Ελλάδα μας με ένα συσσωρευμένο δημόσιο χρέος. Το ύψος του χρέους [1] το 2008 ανερχόταν σε 262,3 δις ευρώ ή 108,7% του Α.Ε.Π. ενώ το 2009 ανήλθε στα 298,8 δις ή 125,8% του Α.Ε.Π.
Εν αντιθέσει με την συστημική προπαγάνδα των μ.μ.ε. ότι το κύριο αίτιο της εκτόξευσης του χρέους ήταν η κραιπάλη, οι αθρόες κομματικές προσλήψεις δημοσίων υπαλλήλων, μίζες εξοπλιστικών κλπ – που σίγουρα έχουν μέρος συμμετοχής στην αύξηση του χρέους- το κύριο αίτιο ήταν το πολλαπλασιαστικό φαινόμενο  (“snowball effect”). Το πολλαπλασιαστικό φαινόμενο παρατηρείται όταν το ‘’υπονοούμενο’’ επιτόκιο εξυπηρέτησης του χρέους υπερβαίνει την ονομαστική αύξηση του ΑΕΠ. Ιδιαίτερα την περίοδο 1980-1993 το πολλαπλασιαστικό φαινόμενο πυροδοτήθηκεαπό τα υψηλά επιτόκια δανεισμού σε συνάρτηση με τις διαδοχικές υποτιμήσεις της δραχμής [2].
Σημειωτέο ότι το 2007 το δημόσιο χρέος ανήλθε στο 103% σε σχέση με το ΑΕΠ ενώ το 2009 διαμορφώθηκε στο 113%. Το ότι παραπάνω αναφέρουμε ότι το 2009 το δημόσιο χρέος εκτοξεύθηκε στο 127% είναι γιατί αυτό μας παρουσίασε η αμφισβητούμενη στατιστική αναθεώρηση της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής.

Ένας ακόμη βασικός λόγος –μετά το πολλαπλασιαστικό φαινόμενο, όχι όμως δεύτερο στην ιεράρχηση- ήταν ηέκνομη εκροή κεφαλαίων με συνέπεια την απώλεια υψηλών φορολογικών εσόδων. Μεγάλες εταιρείες στην Ελλάδα, κυρίως πολυεθνικές αλλά και συστημικές τράπεζες επωφελήθηκαν από τον τρόπο αυτό φοροαπαλλαγής. Υπάρχουν [3] λεπτομερή στοιχεία [4] για την Ελλάδα που δείχνουν μεταξύ 2003-2009 σωρευτική εκροή κεφαλαίων ύψους 200 δις ευρώ. Με ένα μέτριο συντελεστή φορολόγησης π.χ. 15% (μισό του ισχύοντος) προκύπτει υστέρηση δημοσίων εσόδων ποσού 30 δις ευρώ. Οι κυβερνώντες τις τελευταίες δεκαετίες την Ελλάδα, δεν φρόντισαν να υπάρξει αντίστοιχη νομοθεσία αποτροπής εκροής κεφαλαίων και δίκαιης φορολόγησης.
Πίνακας: Έκνομες ροές κεφαλαίων [5] από την Ελλάδα (σε δις ευρώ)
Τα ανοίγματα –χωρίς περίσκεψη- των ξένων και ελληνικών τραπεζών
Μετά το 2001 ο πληθωρισμός στην Ελλάδα ήταν υψηλότερος από τον πληθωρισμό στην Ευρώπη. Αποτέλεσμα ήταν ότι οι δανειολήπτες του ελληνικού δημοσίου και ιδιωτικού τομέα μπορούσαν να προσφέρουν ελκυστικά (υψηλά) επιτόκια σε ξένους χρηματοοικονομικούς πιστωτές. Ξεκίνησε έτσι η εισροή ξένων κεφαλαίων στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα.
Μεγάλες ευρωπαϊκές ιδιωτικές τράπεζες, κυρίως της Γαλλίας και Γερμανίας, συνέβαλαν ενεργά στην απότομη αύξηση των ιδιωτικών δανείων στην Ελλάδα συμμετέχοντας επίσης άμεσα στον τραπεζικό τομέα είτε με εξαγορές τραπεζών είτε συνεργασίες π.χ. η Γενική και η Εμπορική τράπεζα.
Οι ευρωπαϊκές και ελληνικές τράπεζες δεν αξιολόγησαν με την δέουσα προσοχή τον κίνδυνο ότι μια τέτοια υπερβολική έκθεση ενδεχομένως να δημιουργήσει ‘’φούσκα’’. Αποτέλεσμα ήταν ο λόγος ιδιωτικού χρέους προς ΑΕΠ να αυξηθεί απότομα από 74,1% το 2001 σε 129,1% το 2009 [6].  
Οι τράπεζες, κυρίως των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης είχαν το 2009, όταν ξέσπασε η οικονομική κρίση ιδιαίτερα μεγάλη έκθεση στην Ελλάδα η οποία ανήρχετο στα 140 δις ευρώ. Από αυτά τα 140 δις, το 45% αφορούσε έκθεση στον δημόσιο τομέα, το 16% τις τράπεζες και το 39% τον μη χρηματοπιστωτικό ιδιωτικό τομέα [7].
***
Η… γέννηση του Α’ μνημονίου
Βρισκόμαστε στο 2008. Το συνολικό χρέος των ΗΠΑ (δημόσιο και ιδιωτικό) έχει ήδη εκτοξευθεί στο 350% του ΑΕΠ. Ο χρηματοπιστωτικός τομέας των ΗΠΑ έχει πλημυρίσει με –πολλαπλών μορφών- χρηματοπιστωτικά παράγωγα. Το πιο διαδεδομένο από τα παράγωγα αυτά, τα γνωστά CDO (Collateralized Default Obligation), πρόκειται για ένα συμβόλαιο, έναν χάρτινο τίτλο, που είναι χτισμένος πάνω σε άλλους χάρτινους τίτλους [8] (π.χ. όταν ένα στεγαστικό δάνειο ‘’τεμαχίζεται’’ (slices) σε κομμάτια και μετά αυτό το κομμάτι μαζί με δεκάδες άλλα πωλείται ως χρηματοπιστωτικό προϊόν με τους οίκους αξιολόγησης να το αξιολογούν με ΑΑΑ). Κάθε κομμάτι (slices) του CDO φέρει και τον δικό του βαθμό ρίσκου. Και όσο μεγαλύτερο το ρίσκο τόσο υψηλότερο το επιτόκιο-απόδοση για τον επενδυτή. Η υπόθεση εργασίας με την οποία τιμολογήθηκαν τα CDO ήταν ότι μια οικονομική κρίση δεν θα συμβεί… ποτέ!
Όταν όμως στις ΗΠΑ, οι δανειολήπτες που είχαν πάρει στεγαστικά δάνεια δεν μπορούσαν να ανταποκριθούν στις δόσεις, τα κομμάτια (slices) αυτά χρέους που εμπεριέχονταν πλέον στα CDO άρχιζαν να ‘’σκάνε’’. Έτσι οι τράπεζες και χρηματοπιστωτικοί όμιλοι –που παρότι ήταν οι ίδιοι εκδότες- είχαν επενδύσει σε αυτά τα παράγωγα, όπως η Lehman Brothers, η Merril Lynch και πολλές άλλες ευρωπαϊκές τράπεζες βρέθηκαν να είναι πνιγμένες από αυτά τα άχρηστα ‘’χαρτιά’’.
Μόνον μεταξύ 2005-2007 οι αμερικανικές τράπεζες είχαν εκδώσει CDO αξίας 1 τρισεκατομμυρίου δολαρίων. Το 2008 η ‘’παραγωγή’’ των CDO ξεπέρασε τα 7 τρισεκατομμύρια δολάρια [9]. Με χρονική υστέρηση, ήταν φυσικό, η ‘’κρίση’’ αυτή να μεταφερθεί και στα χαρτοφυλάκια των μεγάλων ιδιωτικών τραπεζών και ομίλων της Ευρώπης (ειδικότερα της Ε.Ε. και της Ευρωζώνης) που είχαν και αυτοί επενδύσει στα CDO.

Άγιος Γρηγόριος Νύσσης (335-395μ.Χ.): ”…αυτός που συνάπτει δάνειο με τόκο παίρνει προκαταβολή της φτώχειας, με πρόσχημα την προσωρινή διευκόλυνση βάζει την καταστροφή μέσα στο σπίτι του.. Κάθε μέρα ο τοκιστής μετράει τα κέρδη του, αλλά δεν χορταίνει την επιθυμία του…”
Το 2009 λοιπόν η οικονομική ύφεση έπληξε και την ελληνική οικονομία. Οι ιδιωτικές ελληνικές κα ξένες τράπεζες άρχισαν να αντιμετωπίζουν αυξανομένους κινδύνους και από τα μη εξυπηρετούμενα ιδιωτικά δάνεια. Οι τράπεζες αυτές αντιμετώπισαν μεγαλύτερους κινδύνους απ’ ότι η Ελλάδα με το δημόσιο χρέος της [10]. Άρα ποιος ήταν ο τρόπος οι τράπεζες να αντιμετωπίσουν τα ‘’ανοίγματά τους’’ σε δάνεια που δώσανε χωρίς σοβαρό έλεγχο των δανειοληπτών καθώς και την κατάρρευση των χαρτοφυλακίων τους (οι ευρωπαϊκές τράπεζες) από την επένδυση στα CDO;
Την απάντηση έδωσε η πρώτη μνημονιακή κυβέρνηση η οποία –αντίθετα με τα όσα υπαγόρευε η οικονομική επιστήμη, η κοινή λογική και το περί δικαίου αίσθημα- επέλεξε και υπέγραψε την… ‘’διάσωση’’ της ελληνικής οικονομίας (βλέπε ευρωπαϊκών και ελληνικών τραπεζών) με δημόσιο χρήμα και χωρίς αναδιάρθρωση του χρέους, που ήταν λύση ευνοϊκή για τις ξένες τράπεζες.
Η πρώτη μνημονιακή κυβέρνηση ‘’στρώνει’’ τον δρόμο για το Α’ μνημόνιο
Το 2008 –όπως είδαμε ανωτέρω- το τραπεζικό σύστημα (ελληνικών και ευρωπαϊκών τραπεζών) στην Ελλάδα βρέθηκε σε κρίση φερεγγυότητας. Το 2009 το τραπεζικό σύστημα στην χώρα μας διέθετε καθαρά κεφάλαια – μετοχικό κεφάλαιο περί τα 30 δις ευρώ ενώ το ποσό των πιστώσεών τους ξεπερνούσε τα 500 δις ευρώ. Σύμφωνα με σχετική έκθεση της Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών [11]: ‘’Το συνολικό ενεργητικό των πιστωτικών ιδρυμάτων που λειτουργούσαν στην Ελλάδα τον Ιούνιο του 2009, ανέρχονταν στα 489 δις ευρώ, αυξημένο κατά 6% σε σύγκριση με τον Δεκέμβριο του 2008. Η ποσοστιαία συμμετοχή των πιστωτικών ιδρυμάτων στο συνολικό ενεργητικό του χρηματοπιστωτικού συστήματος (563,3 δις ευρώ) ανήλθε στο 86,8%’’. Το υπόλοιπο 13,2% ήταν η έκθεση των τραπεζών σε χώρες των Βαλκανίων μέσω θυγατρικών και δίκτυο 3.400 υποκαταστημάτων [12]. 
Η πρώτη μνημονιακή κυβέρνηση λοιπόν, του γνωστού μοιραίου πρωθυπουργού, με όχημα την στατιστική διόγκωση του δημοσιονομικού ελλείματος και του δημοσίου χρέους οδήγησε στο να παρουσιασθεί μια τραπεζική κρίση ως κρίση δημοσίου χρέους. Κι ενώ η Ελ.Στάτ. του κ. Ανδρέα Γεωργίου [13] (ο οποίος ενώ ήταν ήδη Πρόεδρος της Ελ.Στατ. διατήρησε [14] μέχρι και την 9.11.2010 την θέση του στο Δ.Ν.Τ.) ανακοινώνει ότι το δημοσιονομικό έλλειμμα το 2009 θα ανέλθει στο 12,7% (πάνω από δυο φορές τον αριθμό που είχε προηγουμένως ανακοινωθεί) η Eurostat αναθεωρεί το έλλειμμα του 2009 στο 13,6%. Δηλαδή σε μια χρονιά μόνον και σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία που παρουσίαζαν το δημοσιονομικό έλλειμμα αυξήθηκε κατά 36,1 δις ευρώ.
Η πραγματικότητα όμως ήταν τελείως διαφορετική.
Σύμφωνα με την καθηγήτρια Οικονομετρίας κα Ζωή Γεωργαντά [15] και πρώην μέλος του επταμελούς συμβουλίου της Ελ.Στάτ. επί ηγεσίας κ. Ανδρέα Γεωργίου το δημοσιονομικό έλλειμμα διογκώθηκε με το ποσό των 27,914 δις ευρώ. Αυτό το πέτυχαν: α. μεταφέροντας με καθ’ ολοκληρία αυθαίρετο-ανεξέλεγκτο τρόπο κονδύλια από τον τομέα των μη χρηματοπιστωτικών οργανισμών στον τομέα της γενικής κυβέρνησης. Για το 2009 τα κονδύλια αυτά αφορούσαν τις ΔΕΚΟ και άλλες εταιρείες που η ηγεσία της ΕΛ.ΣΤΑΤ. αποφάσισε ότι είναι ΔΕΚΟ (ποσό 18,21 δις ευρώ) β. καταχωρώντας νοσοκομειακές δαπάνες των 3,8 δις οι οποίες δεν είχαν ελεγχθεί από το Ελεγκτικό Συνέδριο και δεν έπρεπε να καταχωρηθούν γ. καταχωρώντας στο δημόσιο χρέος 5,4 δις ευρώ που αφορούν το SWAP της κυβέρνησης Σημίτη με την Goldman Sachs το 2001 το οποίο όταν υπεγράφη η συμφωνία σύμφωνα με τους ευρωπαϊκούς κανονισμούς, δεν αποτελούσε επιβάρυνση του δημοσίου χρέους.   
Στόχος του Α’ μνημονίου ήταν να… σώσει τις Γερμανικές και Γαλλικές τράπεζες
Κατά συνέπεια, όπως αποδεικνύεται και από τα παραπάνω, πραγματικός στόχος του πρώτου δανείου, της 1ηςΣύμβασης Δανειακής Διευκόλυνσης των 110 δις ευρώ (80 δις ευρώ από τα κράτη της Ε.Ε. της γερμανικής κρατικής τράπεζας KfW και 30 δις ευρώ από το ΔΝΤ) ήταν να προσφέρει ασφαλή έξοδο κινδύνου στους ιδιώτες ομολογιούχους που επιθυμούσαν να μειώσουν την έκθεσή τους στα ελληνικά ομόλογα, καθώς η πιθανότητα επιβολής ‘’κουρέματος’’ στην ονομαστική αξία των ομολόγων ήταν τότε εξαιρετικά υψηλή.
Η έκθεση των ξένων τραπεζών στο ελληνικό δημόσιο και ιδιωτικό χρέος αναγνωρίζεται ως η βασική αιτία για την απροθυμία των δανειστών να προχωρήσουν νωρίτερα στο ‘’κούρεμα’’ των ομολόγων .
 ‘’Η έκθεση των γαλλικών τραπεζών στην Ελλάδα ανερχόταν σε 60 δις ευρώ, ενώ των γερμανικών στα 30 δις ευρώ.Εάν τυχόν υποχρεώνονταν σε σοβαρές απώλειες στα ελληνικά τους ομόλογα –καθώς και στα υπόλοιπα ομόλογα χωρών της ευρωζώνης που κατείχαν – η βιωσιμότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος θα επισκιαζόταν από ένα τεράστιο σύννεφο’’ [16].
Επομένως, είναι φανερό ότι η 1η Σ.Δ.Δ. (Σύμβαση Δανειακής Διευκόλυνσης) καθώς και το πρώτο μνημόνιο σχεδιάστηκαν για να διασώσουν τους ιδιώτες πιστωτές της χώρας, κυρίως τις τράπεζες και όχι την Ελλάδα.
Πίνακας: Βασικά οικονομικά μεγέθη της Ελληνικής Οικονομίας τα έτη 2010-2017. Προσέξτε την συρρίκνωση του ΑΕΠ κατά 22% από το 2010 στο 2017.   πηγή: ΟΔΔΗΧ, http://www.pdma.gr/el/
***
Νομικός σχολιασμός κάποιων άρθρων της Δανειακής Σύμβασης
Το Α’ Μνημόνιο κυρώθηκε με το Νόμο 3845/6.5.2010 όχι όμως με τον απαιτούμενο από το άρθρο 28 παρ.2 του Συντάγματος αριθμού των βουλευτών. Το Μνημόνιο συνεννόησης αποτελείται από: 1. το Μνημόνιο Οικονομικής και Χρηματοπιστωτικής πολιτικής 2. το Μνημόνιο Συνεννόησης στις συγκεκριμένες προϋποθέσεις οικονομικής πολιτικής3. το Τεχνικό Μνημόνιο Συνεννόησης.
Τα ανωτέρω αποτελούν κείμενα συνεννόησης που περιέχουν τους όρους εφαρμογής της Σύμβασης Δανειακής Διευκόλυνσης (Σ.Δ.Δ.) με 7 Παραρτήματα. Επιπλέον, στο πλαίσιο του Α’ Μνημονίου υπάρχει και: 4. η Συμφωνία Ελλάδας και Δ.Ν.Τ.
Με το Μνημόνιο χορηγούνταν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στην Ε.Κ.Τ. τόσο αρμοδιότητες εποπτείας εφαρμογής της ελληνικής νομοθεσίας όσο και διάφορες άλλες αρμοδιότητες που ανήκουν στην εκτελεστική εξουσία. Άλλωστε ο ίδιο ο νομοθέτης χαρακτηρίζει τα Μνημόνια ως Διεθνείς Συμβάσεις και στην παρ.4 του Νόμου 3845/6.5.2010 επισημαίνει: ‘’Τα μνημόνια, οι συμφωνίες και οι συμβάσεις εισάγονται στη Βουλή για κύρωση’’.Όμως το Α’ Μνημόνιο δεν ψηφίστηκε ποτέ στην Ελληνική Βουλή. Αντ’ αυτού πέρασε στην Βουλή ο Νόμος 3845/6.5.2010 ο οποίος δίνει την εξουσία στον Υπουργό Οικονομικών ‘’…να εκπροσωπεί το Ελληνικό Δημόσιο και να υπογράφει κάθε μνημόνιο συνεργασίας, συμφωνία ή σύμβαση δανεισμού…’’ Και σχολιάζει ο πρύτανης των Ελλήνων συνταγματολόγων κ. Γεώργιος Κασιμάτης[17]: ‘’Ήλθε ένας νόμος που καταργεί το Σύνταγμα. Πρόκειται για παραβίαση του Πολιτεύματος”[18].
Κατάλυση της υπόστασης της Ελληνικής Πολιτείας-Παραίτηση από την εθνική κυριαρχία
Το άρθρο 14 παρ.5 της Σ.Δ.Δ. γράφει:
‘’Με την παρούσα ο Δανειολήπτης αμετάκλητα και άνευ όρων παραιτείται από κάθε ασυλία που έχει ή πρόκειται να αποκτήσει, όσον αφορά τον ίδιο ή τα περιουσιακά του στοιχεία, από νομικές διαδικασίες σε σχέση με την παρούσα Σύμβαση, περιλαμβανομένων, χωρίς περιορισμούς, της ασυλίας όσον αφορά την άσκηση αγωγής, δικαστική απόφαση ή άλλη διαταγή…’’
Επιπλέον στο σημείο 10 του υποδείγματος της νομικής γνωμοδότησης που εμπεριέχεται ως παράρτημα στη Σ.Δ.Δ. σημειώνεται:
‘’ούτε ο δανειολήπτης ούτε τα περιουσιακά του στοιχεία έχουν ασυλία λόγω εθνικής κυριαρχίας ή διαφορετικά λόγω της δικαιοδοσίας, κατάσχεσης-συντηρητικής ή αναγκαστικής- ή αναγκαστικής εκτέλεσης…’’
Παράλληλα η Σ.Δ.Δ. έχει εφαρμοστέο δίκαιο το Αγγλικό. Ήδη από το 1978 στο Ηνωμένο Βασίλειο έχει εκδοθεί –σε σχέση με την κυριαρχική ασυλία- η State Immunity Act. Η εν λόγω νομοθετική πράξη ορίζει στο άρθρο 1:
‘’ένα κράτος διαθέτει κυριαρχική ασυλία στο Ηνωμένο Βασίλειο την οποία τα δικαστήριά του οφείλουν να σεβαστούν ακόμη και σε περίπτωση ερημοδικίας του ενδιαφερόμενου κράτους. Βεβαίως σε περίπτωση ρητής παραίτησης του ενδιαφερόμενου κράτους από τη «δικαιοδοτική ασυλία» και την «ασυλία εκτελέσεως» αίρεται νόμιμα η ισχύουσα με βάση την State Immunity Act «κυριαρχική ασυλία»
Οι… αλληλέγγυοι δανειστές μας με λίγα λόγια για να είναι διασφαλισμένοι επισύναψαν τα ανωτέρω άρθρα στα Μνημόνια και έβαλαν τον Υπουργό εκ μέρους της Βουλής να τα υπογράψει ώστε να έχουμε παραιτηθεί εκ των προτέρων από την εθνική μας κυριαρχία. Τα χρόνια που θα ακολουθήσουν το Β’ Μνημόνιο (P.S.I.), πολυνομοσχέδια, Γ’ μνημόνιο κλπ θα έλθουν στην Βουλή με την διαδικασία του κατεπείγοντος και θα ψηφιστούν από τους Βουλευτές πολλοί εκ των οποίων –κατά δήλωσή τους- ούτε καν τα διάβασαν.  

Ξενοφών (430-355 π.Χ.): ”…γιατί (ο τύραννος) πιστεύει πως όσο πιο φτωχοί είναι οι άνθρωποι τόσο πιο υποταγμένοι είναι ώστε να τους χρησιμοποιεί…” στο έργο του ”Ιέρων”.
Και σχολιάζει –σε συνέντευξή του- ο συνταγματολόγος κ. Γεώργιος Κασιμάτης:
‘’…Όταν διάβασα τον όρο της Σ.Δ.Δ. περί παραιτήσεως από την εθνική κυριαρχία δεν πίστευα στα μάτια μου καθώς δεν έχει ξαναγίνει ποτέ. Τέτοιος όρος δεν έχει μπει ποτέ σε διεθνή σύμβαση. Ένας τέτοιος όρος δεν υπογράφεται ούτε με το πιστόλι στον κρόταφο…’’ [19]  και
‘’…η Ελλάδα με βάση τη ΣΔΔ δεν είναι πλέον ανεξάρτητη. Όχι μόνο δεν είναι ανεξάρτητη στην Εξωτερική πολιτική διότι της δεσμεύεται η εθνική κυριαρχία αλλά και στην οικονομική πολιτική λόγω της δέσμευσης της εθνικής της περιουσίας…’’ [20].
Και συνεχίζει ο κ. Γεώργιος Κασιμάτης:
‘’…Η σύνταξη αυτών των συμβάσεων ανατέθηκε σε αγγλικό δικηγορικό γραφείο. Πρόκειται για το δεύτερο κρούσμα που έχουμε στην ιστορία. Όταν διάβασα πέρυσι το καλοκαίρι τις συμβάσεις είπα πως το ήθος και το ύφος αυτού του είδους της διατύπωσης κάτι μου θυμίζει. Αμέσως θυμήθηκα το Σχέδιο Ανάν το οποίο και παραβίαζε όλες τις αρχές του Διεθνούς Δικαίου.Πρόσφατα απεκαλύφθη ότι το ίδιο δικηγορικό γραφείο συνέταξε και τη Σ.Δ.Δ. Είναι πρωτοφανές χώρες με προηγμένο νομικό πολιτισμό να αναθέτουν σε δικηγορικό γραφείο τον σχηματισμό των συμβάσεων λες και δεν είχαν νομικές υπηρεσίες στα Υπ. Εξωτερικών και Οικονομικών τους. Επανειλημμένως έχω ρωτήσει την κυβέρνηση τι κόστος πληρώθηκε στο δικηγορικό γραφείο. Βάσει της Σ.Δ.Δ. όλα τα βάρη της Σ.Δ.Δ., σύμφωνα με ειδικό όρο των Συμβάσεων, τα φέρει η Ελλάδα. Λέγεται ότι το κόστος για το δικηγορικό είναι το 0,4% του αντικειμένου ήτοι των 110 δισ. ευρώ. Δεν μπορούμε βέβαια να ξέρουμε και γι΄ αυτό θα ήταν χρήσιμο να μας ενημερώσει το Υπ. Εξωτερικών πόσο χρεώθηκε…’’ [21]
Και προφητικά σημείωνε:
‘’…δεν υπήρχε λόγος (για την κυβέρνηση) να πάει σε δικηγορικό γραφείο… άρα ήταν και αυτό κόλπο να μπουν όλες αυτές οι παράνομες συμβάσεις… άρα τις ξέρανε τις ακυρότητες που υπάρχουν …αλλά πιστεύουν ότι θα έχουν κυβερνήσεις οι οποίες δεν θα προσφύγουν στα δικαστήρια παρά θα υποκύπτουν συνεχώς τον αυχένα…’’ [22]
Παραίτηση και από το δικαίωμα συμψηφισμού (π.χ. γερμανικών αποζημιώσεων)
Η ελπίδα της διεκδίκησης αποζημιώσεων π.χ. των Γερμανικών, από τα εγκλήματα πολέμου και επομένως η οικονομική ανακούφιση της πατρίδας μας έχει και αυτή προβλεφθεί από τους πιστωτές ώστε να μην γίνει ποτέ πραγματικότητα.
Στη Σύμβαση Δανειακής Διευκόλυνσης έχει εισαχθεί και υπογραφεί ο παρακάτω όρος:
‘’…Όλες οι πληρωμές που θα πραγματοποιηθούν από τον δανειολήπτη καταβάλλονται στο ακέραιο χωρίς μείωση λόγω συμψηφισμού…’’
***
Το βαθύ σκοτάδι της περιόδου των Μνημονίων
Με την υπογραφή του Α’ μνημονίου από την πρώτη μνημονιακή, μοιραία κυβέρνηση ξεκίνησε η οικονομική καταστροφή της πατρίδας μας. Πολύ σύντομα θα ακολουθήσει το Β’ Μνημόνιο με την κύρωσή του από την Βουλή την 13η Φεβρουαρίου 2012 και το Γ’ Μνημόνιο την 14η Αυγούστου 2015.
Διανύουμε ήδη τον 8ο χρόνο των μνημονίων. Οι κυβερνήσεις εξαπάτησαν και συνεχίζουν να εξαπατούν τον λαό προσφέροντας αφειδώς υποσχέσεις για ανάκαμψη, για έξοδο από την λιτότητα, έξοδο από τα μνημόνια πράγμα –από οικονομικής προσέγγισης- ανέφικτο αφού ψηφίζουν ότι η τρόϊκα παραγγέλνει ακριβώς αντίθετο με ότι επιβάλλει η οικονομική επιστήμη και το συμφέρον της πατρίδος μας αλλά συμβατό με τα συμφέροντα της τρόϊκα.
Σε απάντηση των εξαγγελιών μνημονιακής κυβέρνησης ότι τον… Αύγουστο 2018 βγαίνουμε από τα μνημόνια και επανερχόμαστε ομαλά στις αγορές, το παρακάτω επίσημο χρονοδιάγραμμα του χρέους –χωρίς να καταγράφονται τα εκατοντάδες δις ευρώ που δίνονται με την μορφή εγγυήσεων προς τις τράπεζες μας δίνει την απάντηση: …2060 και αν…
Διάγραμμα: χρονοδιάγραμμα λήξης χρέους κεντρικής διοίκησης την 31.3.2018 (ποσά σε εκατομμύρια ευρώ). Πηγή: Δελτίο Δημοσίου Χρέους, Μάρτιος 2018, ΟΔΔΗΧ.
***
Συνέπειες από την εφαρμογή των Μνημονίων και των δανειακών συμβάσεων
Η προπαγάνδα των πολιτικών περί σωτηρίας της χώρας μας από την χρεωκοπία και περί ανάκαμψης κλπ κονιορτοποιείται από την υποστατική τραγική πραγματικότητα που συνεχίζει να γίνεται ακόμη πιο σκληρή μέρα την ημέρα.
-Το ΑΕΠ της χώρας μας κατέρρευσε από 237,5 δις ευρώ το 2009 σε 175 δις ευρώ το 2017. Δηλαδή σε ποσοστό μειώθηκε 27%. Η τραγική αυτή μείωση είναι μοναδική σε ανεπτυγμένο κράτος που δεν έχει εμπλακεί σε πολεμικές επιχειρήσεις.
-Το Δημόσιο Χρέος της Γενικής Κυβέρνησης αυξήθηκε από 298,8 δις ευρώ το 2009 σε 343,7 δις ευρώ τον Μάρτιο του 2018 [23]. Κι αυτό παρότι οι αλληλέγγυοι ευρωπαίοι εταίροι μας και το Δ.Ν.Τ. με την υπογραφή των μνημονιακών κυβερνήσεων μας… ‘’έσωσαν’’ τρείς φορές δίνοντάς μας δάνεια συνολικού ποσού 326 δις ευρώ (1η Σ.Δ.Δ. 110 δις ευρώ, 2η Σ.Δ.Δ. 130 δις και 3η Σ.Δ.Δ. 85 δις ευρώ) για να σωθούμε από την χρεωκοπία.
-Το ποσοστό ανεργίας από 9,6% το 2009 εκτοξεύθηκε στο 21,5% το 2017. Το 35% των ανέργων αφορά σε νέα παιδιά από 15 έως και 29 ετών [24]. Το ποσοστό ανεργίας θα ήταν συντριπτικά μεγαλύτερο εάν δεν είχανμεταναστεύσει στο εξωτερικό περισσότεροι από 700.000 Έλληνες, η πλειοψηφία των οποίων νέοι.
-Το ελληνικό δημόσιο πέραν του δημοσίου χρέους έχει επιβαρυνθεί με εγγυήσεις χρημάτων προς τις τράπεζες προκειμένου να γίνονται οι ανακεφαλαιοποιήσεις συνολικού ποσού 238 δις ευρώ. Το ποσό αυτό είναι ‘’ζεστό’’ χρήμα και επιβαρύνει το δημόσιο χρέος ενώ τυπικά δεν καταγράφεται σε αυτό βάσει του νόμου 3723/2008 [25].
–Ξεπούλημα της Δημόσιας Περιουσίας της χώρας μας –μέσο του ΤΑΙΠΕΔ- για την οποία μόχθησαν γενεές Ελλήνων –περισσότερες από τρεις γενιές- με υψηλή φορολόγηση προκειμένου να κατασκευαστούν οι υποδομές της πατρίδας μας.
Ήδη έχουν ξεπουληθεί [26] –έναντι αστείων τιμημάτων-: ΟΠΑΠ, ΟΛΠ, ΟΛΘ, ΤΡΑΙΝΟΣΕ, Περιφερειακά αεροδρόμια (στην Fraport), ραδιοσυχνότητες, χιλιάδες ακίνητα του δημοσίου, έκταση Ελληνικού, ΔΕΣΦΑ, Airbus αεροσκάφη, κτίρια εξωτερικού (Ρώμη, Ερεβάν, Λουμπλιάνα, Ντίσελτορφ, Βελιγράδι), ΟΤΕ, ΔΕΗ, ΛΑΡΚΟ, Οργανισμοί Λιμένων (Λαυρίου, Ελευσίνας, Ραφήνας, Κερκύρας κλπ), ΔΕΠΑ, ΕΥΑΘ, ΕΥΔΑΠ. (σημ.: κάποιοι από τους ανωτέρω οργανισμούς βρίσκονται στην τελική φάση πώλησης).  
–Πλειστηριασμοί 130.000 ακινήτων [27] από τις τράπεζες εντός των επόμενων τριών ετών. Ήδη οι πλειστηριασμοί βρίσκονται σε εξέλιξη [28] με ταχύτατους ρυθμούς.
-Χιλιάδες αυτοκτονίες συμπολιτών μας
Σε στοιχεία [29], τώρα, τέλους του 2014:
-Από τα 2,8 εκατομμύρια νοικοκυριά, τα 2,3 εκατομμύρια (3,5 εκατομμύρια ΑΦΜ) έχουν κάποια ληξιπρόθεσμη οφειλή προς τις φορολογικές αρχές που αδυνατούν να εξοφλήσουν.
-Ένα εκατομμύριο νοικοκυριά δεν μπορούν να πληρώσουν τον λογαριασμό της ΔΕΗ. Την περίοδο εκείνη (2014) η ΔΕΗ έκοβε το ρεύμα σε 30.000 νοικοκυριά και επιχειρήσεις μηνιαίως.
-Το 48,6% των οικογενειών ζει κατά κύριο λόγο από συντάξεις ενώ η τρόϊκα απαιτεί… περαιτέρω μείωση των συντάξεων.
-Ο κατώτατος μισθός κατ’ εντολή της τρόϊκα συρρικνώθηκε κατά 40%.
-Από τα 3 εκατομμύρια άτομα που συνιστούν το εργατικό δυναμικό της Ελλάδας, τα 1,4 εκατομμύρια είναι χωρίς δουλειά.
-Από τα 1,4 εκατομμύρια ανέργους, μόνο 10% λαμβάνουν επίδομα ανεργίας.
-Από τους εργαζόμενους στον ιδιωτικό τομέα, 500.000 έχουν να πληρωθούν πάνω από τρεις μήνες.
-Το 2013 το 36% του πληθυσμού διέτρεχε τον κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού.
Μετά την ύβρη… η Νέμεσις
Οι Έλληνες πολιτικοί και ένα τμήμα του λαού μας εκμαυλίστηκε τις προηγούμενες δεκαετίες στήνοντας έναν κομματικό μηχανισμό -οι πρώτοι- για να διαιωνίζονται στην εξουσία, διαβρώνοντας ηθικά την ελληνική κοινωνία. Δεν ήταν απλά δυο μεγάλα κόμματα (πράσινων και μπλε) αλλά… τρόπος ζωής. Ένας τρόπος ζωής ποταπός, μικρόψυχος και εις βάρος των συμφερόντων του συνόλου του λαού και της πατρίδος μας.
Μα –έστω κι έτσι- ποιος πίστευε ότι οι κυβερνώντες θα έφθαναν σε τέτοιο σημείο ώστε να στρέψουν την ‘’κάνη του όπλου’’ στον απλό ελληνικό λαό υπογράφοντας την εκχώρηση της εθνικής κυριαρχίας μας και την μετατροπή της χώρας μας σε δουλοπαροικία χρέους εσαεί; Κάπου κι εμείς σαν πολίτες, σαν Έλληνες λαθέψαμε. Δεν ήμασταν σεεγρήγορσή να εντοπίσουμε την στραβή πορεία που χάρασσαν οι κυβερνώντες και να την αναχαιτίσουμε πάση θυσία ως οφείλαμε. Η ιστορία μας, οι μάρτυρες μας, οι ήρωες, μάς ελέγχουν γι’ αυτό. Ομοίως και το Σύνταγμά μας.
Άρθρο 120, παρ,2 του Συντάγματος:
‘’Ο σεβασμός στο Σύνταγμα και τους νόμους που συμφωνούν με αυτό και η αφοσίωση στην Πατρίδα και τη Δημοκρατία αποτελούν θεμελιώδη υποχρέωση όλων των Ελλήνων’’
Άρθρο 120, παρ.4 του Συντάγματος:
‘’Η τήρηση του Συντάγματος επαφίεται στον πατριωτισμό των Ελλήνων, που δικαιούνται και υποχρεούνται να αντιστέκονται με κάθε μέσο εναντίον οποιουδήποτε επιχειρεί να το καταλύσει με τη βία’’.
Ας κάνουμε τώρα αυτό που δεν κάναμε τόσα χρόνια.
Αντώνης Καλόγηρος
Οικονομολόγος
[1] ΟΔΔΗΧ, Υπ.Οικονομικών
[2] Βλέπε Έκθεση Επιτροπής Αλήθειας για το Δημόσιο Χρέος (2015). Η Επιτροπή Αλήθειας για το Δημόσιο Χρέος συστήθηκε από την τότε Πρόεδρο της Βουλής Ζώη Κωνσταντοπούλου στις 4 Απριλίου 2015. Παρέδωσε την προκαταρκτική έκθεσή της τον Ιούνιο του 2015. Επιστημονικός συντονιστής της Επιτροπής υπήρξε ο Eric Toussaint καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Λιέγης. Μέλη της Επιτροπής υπήρξαν –μεταξύ άλλων- ο ‘’πρύτανης’’ των Ελλήνων συνταγματολόγων κ. Γεώργιος Κασιμάτης, ο κ.Cephas Lumina (καθηγητής Δημοσίου Δικαίου και ανεξάρτητος εισηγητής της ύπατης αρμοστείας του Ο.Η.Ε. για τα ανθρώπινα δικαιώματα, ο κ.Olivier de Schutter (καθηγητής του Πανεπιστημίου της Λουβαίνης στο Βέλγιο), ο οικονομολόγος Λεωνίδας Βατικιώτης και άλλοι εξαίρετοι επιστήμονες.
[3] Έκθεση Επιτροπής Αλήθειας για το Δημόσιο Χρέος, Ιούνιος 2015 (Ε.ΕΠ.ΑΛ.Δ.Χ.) Εφεξής στις υποσημειώσεις που ακολουθούν και έχουμε αντλήσει από την εν λόγω Έκθεση θα καταγράφουμε την πρωτογενή πηγή και ακολούθως με τα αρχικά Ε.ΕΠ.ΑΛ.Δ.Χ. εννοώντας ότι την έχουμε εντοπίσει σε αυτή].
[4] GFI, 2015 Global Financial Integrity, Ε.ΕΠ.ΑΛ.Δ.Χ
[5] Βλέπε υποσημείωση 4
[6] OECD Statistics, 2015. Ε.ΕΠ.ΑΛ.Δ.Χ
[7] BIS, 2010. Statistical Annex-June Quarterly Review. Ε.ΕΠ.ΑΛ.Δ.Χ
[8] Κρίσης Λεξιλόγιο, Γιάνης Βαρουφάκης, Εκδόσεις Ποταμός, Αθήνα 2011.
[9] Παγκόσμιος Μινώταυρος, Γιάνης Βαρουφάκης, Εκδόσεις ΛΙΒΑΝΗ ΑΒΕ, Αθήνα 2012
[10] Μεταξύ των οποίων η BNP, Societe Generale, Credit Agricole της Γαλλίας (μέσω της συμμετοχής της στην Εμπορική), Commerzbank, Baden Bank, Postbank, DZ Bank της Γερμανίας, Εθνική Τράπεζα Ελλάδας, Αγροτική Τράπεζα, Τράπεζα Πειραιώς, EFG Eurobank, Hellenic Postbank και Alphabank.
[11] Το Ελληνικό Τραπεζικό Σύστημα το 2009, πρώτη έκδοση, Ελληνική Ένωση Τραπεζών, Ιούνιος 2010
[12] Χρήσιμες επισημάνσεις επί των τραπεζών και δημοσίου χρέους (άρθρο), Σπύρος Λαβδιώτης, Αθήνα 1.11.2017, https://spiros26.wordpress.com/
[13] Στις 9.6.2018 επιβλήθηκε ποινή δυο ετών αμετάκλητα στον πρώην επικεφαλής της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής. Το Ποινικό τμήμα του Αρείου Πάγου απέρριψε την αίτηση αναίρεσης που είχε ασκήσει ο εν λόγω. Η κατηγορία αφορούσε την παράβαση καθήκοντος στο ότι δεν ενημέρωσε το διοικητικό συμβούλιο της Αρχής πριν αποστείλει τα στοιχεία για το έλλειμμα του 2009 στην Eurostat (πλημμέλημα). Ο κ. Ανδρέας Γεωργίου έχει μια άλλη σοβαρή εκκρεμότητα: θα τεθεί και τρίτη φορά στην κρίση του Συμβουλίου Εφετών, για το κακούργημα της ψευδούς βεβαίωσης, την κατηγορία δηλαδή περί διόγκωσης του ελλείμματος του 2009, με αποτέλεσμα να διευκολυνθεί η υπαγωγή της χώρας σε καθεστώς μνημονίων.
[14] Βλέπε σχετική ειδησεογραφία, ενδεικτικά εδώ https://www.newsbomb.gr/ellada/dikaiosynh/story/795983/skandalo-elstat-o-georgioy-eixe-exartisi-kai-ofelos-apo-to-dnt
[15] ‘’Επανεξέταση του ελλείματος 2009’’ (άρθρο), Ζωή Γεωργαντά, Θεσσαλονίκη 3.9.2012, http://zoe-georganta.co.uk/
[16] Blustein P.2015. LAID LOW THE IMF, The Eurozone and the first rescue of Greece, CIGI PAPERS No.61 April 2015. Ε.ΕΠ.ΑΛ.Δ.Χ
[17] Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου Πανεπιστημίου Αθηνών, Πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Συνταγματολόγων, Επίτιμος Πρόεδρος Διεθνούς Ένωσης Συνταγματικού Δικαίου, Διευθυντής του Νομικού Γραφείου του Πρωθυπουργού 91981-1989).
[18] Η δήλωση του κ.Γεώργιου Κασιμάτη προέρχεται από συνέντευξη με τον Μάνο Κακλαμάνο και τον Δημ.Καζάκη στο Radio 9 (11.5.2011)
[19] Οι δηλώσεις του κ.Γεώργιου Κασιμάτη προέρχονται από συνέντευξη με τον Μάνο Κακλαμάνο και τον Δημ.Καζάκη στο Radio 9 (12.5.2011)
[20] Βλέπε υποσημείωση 18
[21] Βλέπε υποσημείωση 18
[22] Ως ανωτέρω
[23] Δελτίο Δημοσίου Χρέους, Μάρτιος 2018, ΟΔΔΗΧ.
[24] Η Ελληνική Οικονομία, 8 Ιουνίου 2018, Ελληνική Στατιστική Αρχή. http://www.statistics.gr/
[25] Χρήσιμες επισημάνσεις επί των τραπεζών και Δημοσίου Χρέους (άρθρο), Σπύρος Λαβδιώτης,1.12.2017 και Πως βαπτίστηκαν οι ζημιές των τραπεζών Δημόσιο Χρέος, Σπύρος Λαβδιώτης, 15.10.2017, https://spiros26.wordpress.com/
[26] Κρατικός Προϋπολογισμός 2017, Υπουργείο Οικονομικών
[27] Βλέπε κι εδώ http://www.eea.gr/gr/el/articles/130000-pleistiriasmoi-eos-to-2021
[28] Χιλιάδες ακίνητα συμπολιτών μας στο σφυρί από τις συστημικές τράπεζες που ανακεφαλαιώνουμε –ως φορολογούμενοι – με εκατοντάδες δις ευρώ, βλέπε https://www.eauction.gr/Home/HlektronikoiPleistiriasmoi
[29] Ανίκητοι Ηττημένοι, Γιάνης Βαρουφάκης, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα Οκτώβριος 2017.
Σχετικά θέματα
Συνέχεια ανάγνωσης

GEOPOLITICO

Freedom of Press: Λιγνίτης, αμερικανικό LNG και η μάχη για την ενεργειακή ασφάλεια

Το κλείσιμο των λιγνιτικών μονάδων, οι συμφωνίες για αμερικανικό LNG και η προσφυγή πολιτών στο ΣτΕ βρέθηκαν στο μικροσκόπιο της εκπομπής «Freedom of Press» του Μπάμπη Πολυχρονιάδη. Με αιχμή τις καταγγελίες Πολάκη και τις παρεμβάσεις για τον ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου, τίθεται το κρίσιμο ερώτημα: ποιος εγγυάται την ενεργειακή ασφάλεια της Ελλάδας όταν αποξηλώνονται εγχώριες παραγωγικές υποδομές;

Δημοσιεύτηκε

2 ημέρες πριν

στις

15 Οκτωβρίου 2026

από τον

Το ερώτημα ποιος αποφασίζει για την ενεργειακή ασφάλεια της Ελλάδας και με ποια κριτήρια βρέθηκε στο επίκεντρο της εκπομπής «Freedom of Press» του Μπάμπη Πολυχρονιάδη. Με αφετηρία τις καταγγελίες του Παύλου Πολάκη στη Βουλή, ο δημοσιογράφος συνέδεσε την απολιγνιτοποίηση με τις συμφωνίες εισαγωγής αμερικανικού LNG, αναδεικνύοντας παράλληλα τη δικαστική διεκδίκηση πολιτών που ζητούν να αποτραπεί η αποξήλωση κρίσιμων εγκαταστάσεων της ΔΕΗ. Κεντρικό ζήτημα της εκπομπής ήταν κατά πόσο η χώρα μπορεί να εγκαταλείπει οριστικά εγχώριες ενεργειακές υποδομές μέσα σε συνθήκες διεθνούς αστάθειας.

Η εκπομπή άνοιξε με απόσπασμα κοινοβουλευτικής παρέμβασης του Πολάκη, ο οποίος κατηγόρησε ευθέως τον Νίκο Τσάφο για υπονόμευση της ενεργειακής ασφάλειας. Ο βουλευτής υποστήριξε ότι, σε σύσκεψη με δεκαεπτά ανώτερα τεχνικά στελέχη της ΔΕΗ, ανακοινώθηκε πως οι λιγνιτικές μονάδες θα κλείσουν «με τρόπο που δεν θα μπορούν να ξανανοίξουν ποτέ ξανά». Η αναφορά παρουσιάστηκε ως καταγγελία του Πολάκη, με τον Πολυχρονιάδη να την εντάσσει στην κριτική του για τον κυβερνητικό ενεργειακό σχεδιασμό.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην Πτολεμαΐδα 5. Ο Πολάκης ανέφερε ότι πρόκειται για σύγχρονη μονάδα, για την οποία δαπανήθηκαν περίπου 1,5 δισ. ευρώ, και αμφισβήτησε την επιλογή οριστικής εγκατάλειψης της λιγνιτικής λειτουργίας της. Έθεσε, μάλιστα, το ενδεχόμενο επέκτασης πολεμικών συγκρούσεων ή διακοπής της τροφοδοσίας με πετρέλαιο και φυσικό αέριο, ζητώντας να διατηρηθεί η δυνατότητα αξιοποίησης του λιγνίτη ως εγχώριου καυσίμου. Παράλληλα, απέδωσε τις κυβερνητικές επιλογές στην προώθηση συμφωνιών με εταιρείες αμερικανικού LNG.

Ο Πολυχρονιάδης παρουσίασε στη συνέχεια τις αμφιβολίες που, σύμφωνα με δημοσίευμα της «Wall Street Journal» το οποίο επικαλέστηκε, εκφράζονται για την οικονομική βιωσιμότητα σχετικών συμφωνιών. Όπως μετέφερε, το υπουργείο Ενέργειας της Αλβανίας δεν εμφανίζεται πλήρως πεπεισμένο για τη βιωσιμότητα της συμφωνίας, η ουκρανική Naftogaz έχει διακόψει τις σχετικές διαπραγματεύσεις, ενώ η ρουμανική Transgaz αναφέρει ότι το μνημόνιο κατανόησης που είχε υπογράψει έχει λήξει. Οι αναφορές αυτές αξιοποιήθηκαν στην εκπομπή για να αμφισβητηθεί η εικόνα μιας εξασφαλισμένης εμπορικής επιτυχίας.

Στο ίδιο πλαίσιο παρουσιάστηκε ο ρόλος της Atlantic SEE LNG Trade, με μετόχους τη ΔΕΠΑ Εμπορίου και την AKTOR Energy, καθώς και του Αλέξανδρου Εξάρχου. Ο δημοσιογράφος αναφέρθηκε στην ανακοίνωση με την οποία ο Εξάρχου εξήρε τη συμβολή της Κίμπερλι Γκίλφοϊλ στην προώθηση του Κάθετου Διαδρόμου, χαρακτηρίζοντας την πρωτοβουλία στρατηγικής σημασίας για την ενεργειακή ασφάλεια της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Αντιπαρέβαλε αυτήν την επιχειρηματολογία με τις επιφυλάξεις για το κόστος του αμερικανικού φυσικού αερίου και την πορεία των διαπραγματεύσεων.

Το δεύτερο σκέλος της εκπομπής επικεντρώθηκε στις αλλαγές στις εγκαταστάσεις της ΔΕΗ. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο Πολυχρονιάδης, στις 18 Μαΐου 2026 υπογράφηκε υπουργική απόφαση τροποποίησης περιβαλλοντικών όρων για τη μετατροπή της Πτολεμαΐδας 5 σε μονάδα φυσικού αερίου.

Επικαλούμενος δημοσιεύματα, ανέφερε κόστος περίπου 400 εκατ. ευρώ και ανάληψη του έργου από τη ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ. Προβλήθηκε επίσης η καταγγελία Πολάκη ότι η χωροθέτηση νέας μονάδας στον χώρο απόθεσης λιγνίτη θα εμποδίσει τη μελλοντική επαναχρησιμοποίηση της υπάρχουσας υποδομής.
Παράλληλα, ο παρουσιαστής αναφέρθηκε σε μνημόνιο συνεργασίας της ΔΕΗ με την Amazon Web Services για δημιουργία μεγάλου κέντρου δεδομένων στον ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου. Υπογράμμισε ότι οι πληροφορίες για την ηλεκτροδότησή του δεν συγκλίνουν: κυβερνητικοί κύκλοι, όπως είπε, παραπέμπουν στη νέα μονάδα φυσικού αερίου, ενώ πηγές της ΔΕΗ μιλούν για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Κατά την εκπομπή, αυτή η διαφορετική ενημέρωση αφήνει αναπάντητα ουσιώδη ερωτήματα για τον σχεδιασμό, τις υποδομές και τον τρόπο κάλυψης των ενεργειακών αναγκών.

Ξεχωριστή θέση είχε η αναφορά στην παράταση λειτουργίας της Πτολεμαΐδας 5 μέχρι τις 31 Μαρτίου 2027. Ο Πολυχρονιάδης απέδωσε την παράταση στην ανάγκη διασφάλισης της επάρκειας του ηλεκτρικού συστήματος εν μέσω ενεργειακής κρίσης και πολεμικών αναταράξεων. Η συγκεκριμένη εξέλιξη παρουσιάστηκε ως στοιχείο που ενισχύει τη συζήτηση για τη διατήρηση διαθέσιμων λιγνιτικών υποδομών, ιδιαίτερα κατά τη χειμερινή περίοδο. Το βάρος της επιχειρηματολογίας του ήταν ότι η επάρκεια πρέπει να εξετάζεται πριν ληφθούν αποφάσεις που δυσκολεύουν την επιστροφή σε προηγούμενες δυνατότητες παραγωγής.

Η δικαστική διάσταση αφορά προσφυγή πενήντα πολιτών, η οποία, σύμφωνα με την εκπομπή, αναμένεται να συζητηθεί στο Συμβούλιο της Επικρατείας στις 20 Οκτωβρίου. Αντικείμενό της είναι η αποξήλωση πέντε πύργων ψύξης στον ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου. Σε συνέντευξη Τύπου, από την οποία προβλήθηκαν αποσπάσματα, ο πρώην πρόεδρος της ΔΕΗ Μανώλης Παναγιωτάκης υποστήριξε ότι η ασφάλεια εφοδιασμού υπερβαίνει τις επιδιώξεις μιας ανώνυμης εταιρείας, αλλά και τη θητεία μιας κυβέρνησης. Ζήτησε συγκεκριμένες θεσμικές διαδικασίες και αρμόδια όργανα για τη διαμόρφωση αυτής της πολιτικής.

Η δικηγόρος Μαρία Μαγαλιού προανήγγειλε νέα προσφυγή κατά διοικητικής πράξης της 21ης Σεπτεμβρίου, που αφορά έγκριση πρόδρομων εργασιών καθαίρεσης και απομάκρυνσης εξοπλισμού και κτιριακών εγκαταστάσεων. Εξήγησε ότι η προσβολή της πράξης δημιουργεί στέρεη νομική βάση για αίτημα αναστολής, εφόσον ξεκινήσουν κατεδαφίσεις, αντιμετωπίζοντας το επιχείρημα ότι η προκήρυξη της ΔΕΗ αποτελεί ιδιωτική πράξη. Οι προσφεύγοντες επιδιώκουν, όπως προκύπτει από τις τοποθετήσεις τους, να παραμείνει ανοιχτή η δυνατότητα επαναλειτουργίας εγκαταστάσεων, μέχρι να κριθούν οι αποφάσεις και οι συνέπειές τους εθνικά. Μέσα από αυτές τις παρεμβάσεις, η εκπομπή ανέδειξε ένα συγκεκριμένο διακύβευμα: αν οι αποφάσεις για την ενεργειακή μετάβαση διατηρούν περιθώρια ασφάλειας ή οδηγούν σε μη αναστρέψιμη απώλεια παραγωγικών υποδομών.

Συνέχεια ανάγνωσης

GEOPOLITICO

Ακρίβεια στα καύσιμα: Η πρόταση Καλόγηρου για άμεση φορολογική ανάσα

Ο Αντώνης Καλόγηρος, επικεφαλής της Θεματικής Ομάδας Οικονομίας της ΝΙΚΗΣ, παρεμβαίνει στο Ionian για την ακρίβεια, τις τιμές των καυσίμων και το ενεργειακό κόστος.

Δημοσιεύτηκε

4 ημέρες πριν

στις

12 Οκτωβρίου 2026

από τον

Την ανάγκη άμεσης μείωσης της φορολογικής επιβάρυνσης στα καύσιμα υπογράμμισε ο επικεφαλής της Θεματικής Ομάδας Οικονομίας της ΝΙΚΗΣ, Αντώνης Καλόγηρος, μιλώντας στο Ionian για το ενεργειακό κόστος και τις πιέσεις που δέχονται νοικοκυριά και μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Ο κ. Καλόγηρος αμφισβήτησε τον ισχυρισμό ότι οι ευρωπαϊκοί κανόνες δεν επιτρέπουν τη μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης και του ΦΠΑ. Όπως ανέφερε, περισσότερες από δέκα ευρωπαϊκές χώρες έχουν ήδη προχωρήσει σε αντίστοιχες παρεμβάσεις, επικαλούμενος τα παραδείγματα της Γερμανίας, της Ιταλίας, της Σουηδίας και της Μάλτας.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην αμόλυβδη βενζίνη, σημειώνοντας ότι ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης φτάνει περίπου τα 70 λεπτά ανά λίτρο, ενώ επάνω στη συνολική τιμή επιβάλλεται και ΦΠΑ 24%. Κατά τον ίδιο, το βάρος για τους Έλληνες καταναλωτές γίνεται ακόμη μεγαλύτερο εξαιτίας της σημαντικής απόστασης που χωρίζει το μέσο ελληνικό εισόδημα από εκείνο άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

«Η ακρίβεια πρέπει πάντοτε να εξετάζεται σε συνάρτηση με τους μισθούς», τόνισε, υποστηρίζοντας ότι η κυβέρνηση διαθέτει τα περιθώρια για ουσιαστικές φορολογικές ελαφρύνσεις, αλλά δεν επιδεικνύει την απαιτούμενη πολιτική βούληση.

Ο επικεφαλής της Θεματικής Ομάδας Οικονομίας της ΝΙΚΗΣ επικαλέστηκε επίσης τα στοιχεία εκτέλεσης του προϋπολογισμού, τα οποία, σύμφωνα με όσα παρουσίασε, καταγράφουν έσοδα υψηλότερα από τον στόχο. Υποστήριξε ότι ο διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος προέρχεται σε μεγάλο βαθμό από την υπερφορολόγηση και πρέπει να επιστρέψει στην κοινωνία μέσω χαμηλότερων φορολογικών συντελεστών για πολίτες και μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Παρουσιάζοντας τις προτάσεις της ΝΙΚΗΣ, ο κ. Καλόγηρος εισηγήθηκε:

  • μείωση του ΦΠΑ και του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στα καύσιμα,
  • αύξηση της φορολόγησης των μερισμάτων,
  • εντατικότερους ελέγχους για εικονικά τιμολόγια και εταιρείες,
  • σταδιακή κατάργηση του αναβαλλόμενου φόρου των τραπεζών,
  • έκτακτη εισφορά στα υπερκέρδη των ενεργειακών ομίλων.

Κλείνοντας, έστρεψε το ενδιαφέρον στην κερδοφορία των διυλιστηρίων, υποστηρίζοντας ότι η μεγάλη αύξηση των κερδών τους ενισχύει το αίτημα για έκτακτη φορολόγηση. Το κεντρικό μήνυμα της παρέμβασής του ήταν ότι η ελάφρυνση της κοινωνίας είναι οικονομικά εφικτή, εφόσον υπάρξει διαφορετική κατανομή των φορολογικών βαρών.

Συνέχεια ανάγνωσης

GEOPOLITICO

Η ενεργειακή συμφωνία ΗΠΑ–Ρωσίας και η νέα γεωπολιτική εξίσωση: Οι επιπτώσεις στην Ευρώπη, οι κερδισμένοι και οι χαμένοι και η παράμετρος των ενδιάμεσων εκλογών

Η Ουάσιγκτον ανοίγει ενεργειακό δίαυλο με τη Μόσχα, την ώρα που ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται και η Ευρώπη αναζητά στρατηγική αυτονομία. Ποιος κερδίζει από τη χαλάρωση των περιορισμών στο ρωσικό ντίζελ, τι κρύβουν οι διερευνητικές συζητήσεις για τον Nord Stream και γιατί οι αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές αποτελούν κρίσιμο παράγοντα; Μια ανάλυση για την επιστροφή της ενεργειακής διπλωματίας και τον κίνδυνο η Ευρωπαϊκή Ένωση να βρεθεί ξανά εγκλωβισμένη ανάμεσα στις επιλογές Ουάσιγκτον και Μόσχας.

Δημοσιεύτηκε

5 ημέρες πριν

στις

12 Οκτωβρίου 2026

από τον

Η γεωπολιτική δεν γνωρίζει μόνιμες φιλίες και εχθρότητες. Γνωρίζει, πρωτίστως, συμφέροντα. Και όταν η ενεργειακή ασφάλεια μιας υπερδύναμης συναντά τις οικονομικές ανάγκες ενός στρατηγικού αντιπάλου, ακόμη και οι πιο ισχυρές πολιτικές διαχωριστικές γραμμές μπορούν να γίνουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης.

Η ενεργειακή προσέγγιση Ουάσιγκτον και Μόσχας, με φόντο τον συνεχιζόμενο πόλεμο στην Ουκρανία, την πίεση στις διεθνείς αγορές καυσίμων και τις επικείμενες αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές, αποκαλύπτει μια σύνθετη πραγματικότητα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες αναζητούν τρόπους περιορισμού του ενεργειακού κόστους, η Ρωσία επιδιώκει οικονομική και διπλωματική ανάσα, ενώ η Ευρώπη αντιμετωπίζει το ενδεχόμενο να επηρεαστεί καθοριστικά από αποφάσεις στις οποίες δεν έχει πρωταγωνιστικό ρόλο.

Πρόκειται για μια περιορισμένη συναλλαγή υπαγορευμένη από την οικονομική συγκυρία ή για την απαρχή μιας βαθύτερης γεωπολιτικής αναδιάταξης; Η απάντηση δεν αφορά μόνο το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και τους αγωγούς. Αφορά το μέλλον των κυρώσεων, την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία και τις ισορροπίες ισχύος ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις.

Του Δημήτρη Παπαδογιάννη

Εισαγωγή: Όταν η ενέργεια μετατρέπεται σε εργαλείο γεωπολιτικής

Η πρόσφατη ενεργειακή προσέγγιση μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ρωσίας επαναφέρει στο προσκήνιο ένα από τα κεντρικά ζητήματα της σύγχρονης διεθνούς πολιτικής: τη σχέση μεταξύ οικονομικών συμφερόντων, ενεργειακής ασφάλειας και στρατηγικού ανταγωνισμού. Σε μια περίοδο κατά την οποία ο πόλεμος στην Ουκρανία μαίνεται και επιβαρύνει την αλληλεπίδραση Ρωσίας-Δύσης σε όλα τα πεδία, η απόφαση της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ να άρει de facto τον οικονομικό αποκλεισμό στη Ρωσική Ομοσπονδία και να διευκολύνει την προμήθεια ρωσικού ντίζελ προς τις αμερικανικές και διεθνείς αγορές συνιστά αξιοσημείωτη μεταβολή στην εφαρμογή της αμερικανικής πολιτικής των κυρώσεων.

Στις 9 Οκτωβρίου 2026, ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε ότι η Ρωσία θα προμηθεύσει τις διεθνείς αγορές με περισσότερους από 300.000 τόνους ντίζελ αρχικά, ενώ προανήγγειλε πρόσθετες ποσότητες κατά τους επόμενους μήνες. Παράλληλα, η αμερικανική κυβέρνηση προχώρησε σε προσωρινή χαλάρωση συγκεκριμένων περιορισμών για τις σχετικές συναλλαγές. Η ανακοίνωση έγινε σε μια περίοδο κατά την οποία οι τιμές των καυσίμων στις ΗΠΑ είχαν εκτιναχθεί, εν μέρει εξαιτίας του πολέμου με το Ιράν και των διαταραχών στην παγκόσμια ενεργειακή προσφορά. Σύμφωνα με το Reuters, η τιμή του ντίζελ στις ΗΠΑ είχε αυξηθεί περίπου κατά 70% από την έναρξη του πολέμου με το Ιράν τον Φεβρουάριο του 2026. Η αποτελεσματικότητα της συμφωνίας στην αποκλιμάκωση των τιμών, ωστόσο, παραμένει αβέβαιη. (Reuters, 9 Οκτωβρίου 2026).

Η εξέλιξη αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή δεν περιορίζεται στην προμήθεια καυσίμων. Παράλληλα, έχουν πραγματοποιηθεί διερευνητικές επαφές μεταξύ Αμερικανών και Ρώσων αξιωματούχων σχετικά με πιθανή συμμετοχή αμερικανικών επενδυτικών κεφαλαίων στις υποδομές των αγωγών Nord Stream και με την αξιοποίηση ρωσικών ενεργειακών περιουσιακών στοιχείων. Πρόκειται, όμως, για ξεχωριστές συζητήσεις, οι οποίες δεν έχουν οδηγήσει σε επιβεβαιωμένη συμφωνία επαναλειτουργίας των αγωγών. (Reuters, 8 Οκτωβρίου 2026).

Το κεντρικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι απλώς αν οι δύο χώρες μπορούν να συνεργαστούν στον ενεργειακό τομέα. Ο κεντρικός προβληματισμός έγκειται στο γιατί επιλέγουν τη δεδομένη χρονική φάση, ποιά συμφέροντα εξυπηρετούνται, ποιές συνέπειες προκύπτουν για την Ευρώπη και κατά πόσο η συγκεκριμένη εξέλιξη προαναγγέλλει μια ευρύτερη αναδιάταξη των διεθνών σχέσεων, ενεργειακών και στρατηγικών.

Η σημασία της χρονικότητας. Η ενεργειακή κρίση και η πολιτική πίεση στο εσωτερικό των ΗΠΑ

Η χρονική συγκυρία της συμφωνίας δεν μπορεί να εξεταστεί ανεξάρτητα από τις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου 2026. Η κυβέρνηση Τραμπ βρίσκεται αντιμέτωπη με την ανάγκη να περιορίσει το κόστος ζωής και να παρουσιάσει αποτελέσματα σε ένα ζήτημα που επηρεάζει άμεσα την καθημερινότητα των πολιτών.

Το ντίζελ αποτελεί κρίσιμο παράγοντα της αμερικανικής οικονομίας. Χρησιμοποιείται στις εμπορευματικές μεταφορές, στη γεωργία, στις κατασκευές και σε ένα ευρύ μέρος της εφοδιαστικής αλυσίδας. Η αύξηση της τιμής του, επιβαρύνει το κόστος παραγωγής και μεταφοράς, παράγωντας πρόσθετες πληθωριστικές πιέσεις. Επομένως, η μείωση της τιμής των καυσίμων έχει ιδιαίτερη σημασία για τις αγροτικές περιοχές, τους επαγγελματίες οδηγούς, τις μικρές επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά.

Η προεκλογική διάσταση είναι σαφής. Το Reuters και το Associated Press συνδέουν την ενεργειακή πρωτοβουλία με την προσπάθεια της κυβέρνησης να αντιμετωπίσει τις υψηλές τιμές πριν από τις εκλογές, από τις οποίες θα κριθεί κατά πολύ ο έλεγχος της Βουλής των Αντιπροσώπων και της Γερουσίας. (Reuters, Associated Press).

Η συμφωνία εξυπηρετεί, συνεπώς, δύο παράλληλους στόχους. Ο πρώτος είναι οικονομικός: η αύξηση της προσφοράς καυσίμων και η προσπάθεια αποκλιμάκωσης των τιμών. Ο δεύτερος είναι πολιτικός: η δυνατότητα του Αμερικανού προέδρου να παρουσιάσει μια άμεση πρωτοβουλία που ανταποκρίνεται στις επισφάλεια των ψηφοφόρων.

Υπάρχει, ωστόσο, μία ειδοποιός διαφορά μεταξύ της πολιτικής ανακοίνωσης και του πραγματικού αποτελέσματος. Οι διεθνείς τιμές εξαρτώνται από το σύνολο της προσφοράς και της ζήτησης, τη διαθεσιμότητα διυλιστηριακής παραγωγής, τα αποθέματα, το κόστος μεταφοράς και τη γεωπολιτική κατάσταση. Ακόμη και μια σημαντική συμφωνία προμήθειας δε λειτουργεί ως εχέγγυο για την αισθητή μείωση στις τιμές λιανικής.

Επιπλέον, η συμφωνία δεν αποτελεί τη μοναδική παρέμβαση της Ουάσιγκτον. Στις αρχές Οκτωβρίου, η κυβέρνηση είχε ήδη πιέσει τις χώρες της G7 για αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου και καυσίμων, με στόχο την αύξηση της προσφοράς. (Reuters, 2 Οκτωβρίου 2026).

Αυτό υποδηλώνει ότι η αμερικανική πολιτική δεν στηρίζεται σε μία μόνο κίνηση, αλλά σε μια προσπάθεια συνδυασμού διαφορετικών εργαλείων για τον περιορισμό της ενεργειακής πίεσης. Η συνεργασία με τη Ρωσία αποτελεί μέρος αυτής της προσπάθειας, ενώ ταυτόχρονα δημιουργεί ένα πολιτικό μήνυμα ότι η Ουάσιγκτον είναι διατεθειμένη να διαπραγματευτεί ακόμη και με έναν στρατηγικό αντίπαλο, όταν το θεωρεί οικονομικά αναγκαίο, στα πλαίσια της άσκησης μίας ρεαλιστικής εξωτερικής πολιτικής.

Η σύνδεση με τις εκλογές είναι, επομένως, ισχυρή και τεκμηριωμένη. Δεν αρκεί, όμως, για να εξηγήσει από μόνη της το σύνολο των εξελίξεων, ιδίως τις παράλληλες συζητήσεις για τις ενεργειακές υποδομές και τις πιθανές επενδύσεις σε ρωσικά περιουσιακά στοιχεία.

Τα στρατηγικά κίνητρα της Ρωσίας: Έσοδα, αγορές και διπλωματική επαναπροσέγγιση

Για τη Μόσχα από την άλλη, η ενεργειακή συνεργασία προσφέρει περισσότερα από τα έσοδα που μπορούν να προκύψουν από την πώληση συγκεκριμένων ποσοτήτων ντίζελ. Δημιουργεί τη δυνατότητα επανασύνδεσης με αγορές από τις οποίες οι συναλλαγές περιορίστηκαν σημαντικά μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022.

Οι κυρώσεις στοχεύουν στον περιορισμό των εσόδων που χρηματοδοτούν τη ρωσική πολεμική προσπάθεια και να αυξήσουν το κόστος της παράτασης του πολέμου. Η προσωρινή χαλάρωση ορισμένων περιορισμών για τις εξαγωγές καυσίμων προκαλεί, επομένως, μια διαφορετική οικονομική συνθήκη για τη Ρωσία.

Η Μόσχα αποκτά δυνητικά τρία οφέλη.

Πρώτον, μπορεί να ενισχύσει τα έσοδα από τις ενεργειακές εξαγωγές, εφόσον οι ανακοινωθείσες ποσότητες παραδοθούν και οι συναλλαγές υλοποιηθούν.

Δεύτερον, θα βρίσκεται σε θέση να διευρύνει τις εμπορικές της διεξόδους και να μειώσει την εξάρτησή της από περιορισμένο αριθμό αγοραστών.

Τρίτον, αποκτά διπλωματικό πλεονέκτημα, καθώς η συνεργασία με την Ουάσιγκτον δείχνει ότι η ενεργειακή της ισχύς εξακολουθεί να αποτελεί υπολογίσιμο παράγοντα που για τις αμερικανικές αποφάσεις.

Το τρίτο στοιχείο είναι ιδιαίτερα μείζον. Η Μόσχα επιδιώκει εδώ και χρόνια να διαχωρίσει την οικονομική συνεργασία από τη συνολική πολιτική αντιπαράθεση με τη Δύση. Μια επιλεκτική ενεργειακή συμφωνία μπορεί να ενισχύσει αυτή την επιδίωξη, χωρίς να σημαίνει ότι έχουν επιλυθεί οι διαφωνίες για την Ουκρανία ή ότι έχουν αρθεί συνολικά οι κυρώσεις.

Ωστόσο υπάρχουν προϋποθέσεις. Η πραγματική εξαγωγική δυνατότητα της Ρωσίας εξαρτάται από την κατάσταση των διυλιστηρίων της, τις εγχώριες ανάγκες και την ασφάλεια των ενεργειακών υποδομών. Οι επιθέσεις της Ουκρανίας σε ρωσικά διυλιστήρια έχουν περιορίσει την παραγωγική ικανότητα, ενώ οι ανάγκες της ρωσικής αγοράς επηρεάζουν την ποσότητα των καυσίμων που μπορούν να διατεθούν στο εξωτερικό.

Η ανακοίνωση της συμφωνίας δεν αποδεικνύει, συνεπώς, ότι όλες οι προβλεπόμενες ποσότητες θα παραδοθούν στον προβλεπόμενο χρόνο. Το πραγματικό οικονομικό όφελος της Ρωσίας θα εξαρτηθεί από την εφαρμογή της συμφωνίας και όχι μόνο από την πολιτική της ανακοίνωση.

Οι ΗΠΑ: Οικονομική αναγκαιότητα ή αλλαγή στρατηγικής;

Η ενεργειακή προσέγγιση με τη Ρωσία αναδεικνύει μια αντίφαση της αμερικανικής πολιτικής. Από το 2022, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν στηρίξει ένα ευρύ πλαίσιο κυρώσεων με στόχο τον περιορισμό της ρωσικής οικονομικής και ενεργειακής ισχύος. Η τρέχουσα όμως κυβέρνηση, εφαρμόζοντας μία περισσότερο πολυδιάστατη πολιτική, εδραζόμενη εν μέρει στην καλή πίστη, επιτρέπει μια επιλεκτική εξαίρεση, επικαλούμενη την ανάγκη αντιμετώπισης των υψηλών τιμών καυσίμων.

Η εξέλιξη μπορεί να ερμηνευθεί ως εφαρμογή μιας περισσότερο συναλλακτικής προσέγγισης στην εξωτερική πολιτική: η οικονομική συνεργασία δεν αποκλείεται a priori, ακόμη και όταν οι δύο χώρες παραμένουν αντίπαλες σε άλλα πεδία.

Από αμερικανικής πλευράς, η επιδίωξη είναι κατανοητή. Η αύξηση της προσφοράς καυσίμων μπορεί να συμβάλει στη μείωση των πιέσεων στην αγορά, ενώ η απευθείας διαπραγμάτευση με τη Μόσχα προσφέρει έναν πρόσθετο δίαυλο επικοινωνίας.

Πάρα ταύτα η κίνηση δημιουργεί τρία προβλήματα.

Το πρώτο αφορά την αποτελεσματικότητα. Οι ανακοινωθείσες ποσότητες ενδέχεται να μην επαρκούν για να μεταβάλουν ουσιαστικά τις διεθνείς τιμές, ιδίως όταν οι διαταραχές προέρχονται από ευρύτερες γεωπολιτικές εξελίξεις.

Το δεύτερο αφορά τη συνέπεια των κυρώσεων. Εάν οι περιορισμοί χαλαρώνουν κάθε φορά που προκύπτει οικονομική πίεση, η προβλεψιμότητα της αμερικανικής πολιτικής μειώνεται και οι άλλες χώρες ενδέχεται να αμφισβητήσουν τη σταθερότητά της.

Το τρίτο αφορά την Ουκρανία. Η παροχή πρόσθετων εσόδων στη Ρωσία, χωρίς αντίστοιχες πολιτικές δεσμεύσεις, πιθανότατα θα αποδυναμώσει την πίεση που επιδιώκει να ασκήσει η Δύση στη Μόσχα.

Η αμερικανική κυβέρνηση, από την πλευρά της, μπορεί να υποστηρίξει ότι η ενεργειακή ασφάλεια και η προστασία των καταναλωτών αποτελούν άμεσες προτεραιότητες. Το ουσιαστικό ζήτημα είναι εάν η εξαίρεση θα παραμείνει περιορισμένη ή θα εξελιχθεί σε ευρύτερη αναθεώρηση της πολιτικής κυρώσεων.

Προς ώρας, δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για να θεωρήσουμε ότι η συμφωνία σηματοδοτεί μία θεμελιακή μεταβολή της αμερικανικής στρατηγικής απέναντι στη Ρωσία. Δείχνει, ωστόσο, ότι οι οικονομικές ανάγκες μπορούν να επηρεάσουν άμεσα την εφαρμογή της εξωτερικής πολιτικής και πως στο τέλος της ημέρας έκαστο κράτος θα προτεραιοποιήσει τα προσωπικά του συμφέροντα.

Η Ευρώπη αντιμέτωπη με ένα νέο ενεργειακό δίλημμα

Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η εξέλιξη είναι περισσότερο σύνθετη. Μετά το 2022, η ευρωπαϊκή ενεργειακή στρατηγική στηρίχθηκε στη διαφοροποίηση των προμηθευτών, στην ανάπτυξη υποδομών υγροποιημένου φυσικού αερίου και στη μείωση της εξάρτησης από τη Ρωσία.

Η κατεύθυνση αυτή δεν ήταν αποκλειστικά πολιτική επιλογή. Συνδέθηκε με την εμπειρία της ενεργειακής πίεσης που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή, με τις διακοπές και τις μειώσεις στις ροές φυσικού αερίου και με την εκτίμηση ότι η υπερβολική εξάρτηση από έναν προμηθευτή μπορεί να δημιουργήσει στρατηγικούς κινδύνους.

Η πρόσφατη αμερικανορωσική προσέγγιση επαναφέρει το δίλημμα ανάμεσα στο κόστος και στην ασφάλεια.

Από τη μία πλευρά, μια αύξηση της παγκόσμιας προσφοράς καυσίμων θα μπορούσε να ωφελήσει τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, εφόσον μεταφραστεί σε χαμηλότερες τιμές. Οι μεταφορές, η βιομηχανία, η γεωργία και οι ενεργοβόρες επιχειρήσεις θα μπορούσαν να επωφεληθούν από τη μείωση του κόστους.

Από την άλλη, η πιθανότητα επανεμφάνισης ρωσικών ποσοτήτων φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά δημιουργεί νέα πολιτικά και στρατηγικά ερωτήματα. Η Ευρώπη μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση σε πρόσθετες ποσότητες ενέργειας, αλλά κάτι τέτοιο επισύει τον κίνδυνο να επαναφέρει μορφές εξάρτησης που επιδίωξε να περιορίσει.

Σύμφωνα με το Reuters, οι συζητήσεις για το Nord Stream περιλαμβάνουν το ενδεχόμενο συμμετοχής Αμερικανών επενδυτών στις σχετικές υποδομές. Ωστόσο, οι αγωγοί υπόκεινται σε κυρώσεις, ενώ η γερμανική κυβέρνηση έχει δηλώσει ότι δεν επιθυμεί την επαναλειτουργία τους υπό τις παρούσες συνθήκες. Συνεπώς, η επανέναρξη των ροών δεν αποτελεί άμεσο ή εξασφαλισμένο αποτέλεσμα.

Το σημαντικότερο ζήτημα για την Ευρώπη είναι ότι οι συζητήσεις φαίνεται να διεξάγονται πρωτίστως μεταξύ αμερικανικών και ρωσικών διπλωματικών διαύλων, ενώ οι συνέπειες αφορούν άμεσα την ευρωπαϊκή αγορά. Εάν οι δύο χώρες καταλήξουν σε ένα επενδυτικό ή εμπορικό πλαίσιο χωρίς ουσιαστική συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η τελευταία θα βρεθεί αντιμέτωπη με αποφάσεις που μπορούν να επηρεάσουν την ενεργειακή της ασφάλεια χωρίς να έχει διαμορφώσει η ίδια τους βασικούς όρους. Συνεπώς σε ενεργειακό εγκλωβισμό

Οι κερδισμένοι και οι χαμένοι;

Η κατανομή των ωφελειών και των κινδύνων δεν είναι ομοιόμορφη. Διαφέρει ανάλογα με το αν εξετάζουμε το βραχυπρόθεσμο οικονομικό αποτέλεσμα ή τη μακροπρόθεσμη γεωπολιτική ισορροπία.

Η Ρωσία: οικονομικό και διπλωματικό όφελος

Η Ρωσία είναι ένας από τους βασικούς δυνητικούς ωφελημένους. Η δυνατότητα εξαγωγής πρόσθετων ποσοτήτων καυσίμων μπορεί να ενισχύσει τα έσοδά της, ενώ η επιλεκτική χαλάρωση των κυρώσεων προλειαίνει το έδαφος για περαιτέρω διαπραγματεύσεις.

Το σημαντικότερο κέρδος, όμως, μπορεί να είναι πολιτικό: η αποδοχή ότι η ενεργειακή συνεργασία με τη Μόσχα μπορεί να θεωρηθεί αναγκαία ακόμη και από την Ουάσιγκτον, παρά τη συνεχιζόμενη σύγκρουση στην Ουκρανία.

Η αμερικανική κυβέρνηση: πολιτικό όφελος με αβέβαιο οικονομικό αποτέλεσμα

Η κυβέρνηση Τραμπ αποκτά ένα εργαλείο για να αντιμετωπίσει την πίεση γύρω από το κόστος ζωής και να εμφανίσει μια ενεργειακή πρωτοβουλία παράλληλη και με την αποκλιμάκωση ενός πολεμικού μετώπου, ενόψει των midterms.

Το πολιτικό όφελος θα εξαρτηθεί, ωστόσο, από το αν οι πολίτες διαπιστώσουν πραγματική μείωση στις τιμές. Εάν οι τιμές παραμείνουν υψηλές, η συμφωνία μπορεί να μην αποδώσει το αποτέλεσμα που επιδιώκεται.

Η Ουκρανία: κίνδυνος ακύρωσης της πολιτικής των κυρώσεων

Για την Ουκρανία, η ενεργειακή συμφωνία δημιουργεί τον κίνδυνο να αυξηθούν τα έσοδα της Ρωσίας χωρίς να έχει προηγηθεί αντίστοιχη πολιτική ή στρατιωτική αποκλιμάκωση.

Στις 11 Οκτωβρίου, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι δήλωσε ότι η Ουκρανία είναι διατεθειμένη να σταματήσει τις επιθέσεις σε ρωσικά διυλιστήρια, εφόσον η Ρωσία σταματήσει τις επιθέσεις κατά της ουκρανικών ενεργειακών υποδομών. Η θέση αυτή υπογραμμίζει τη διαφορά μεταξύ μιας μονομερούς παραχώρησης και μιας αμοιβαίας, επαληθεύσιμης αποκλιμάκωσης. (Reuters, 11 Οκτωβρίου 2026).

Η Ευρωπαϊκή Ένωση: ενδεχόμενο οικονομικό όφελος αλλά και στρατηγικός κίνδυνος.

Η Ευρώπη μπορεί να ωφεληθεί από χαμηλότερες τιμές ενέργειας, αλλά αντιμετωπίζει τον κίνδυνο νέων διαφορών μεταξύ των κρατών-μελών σχετικά με την επιστροφή στις ρωσικές προμήθειες.

Οι χώρες που δίνουν προτεραιότητα στο χαμηλότερο ενεργειακό κόστος μπορεί να αντιμετωπίσουν θετικότερα μια πιθανή επανέναρξη ροών. Άλλες, ιδίως στην ανατολική Ευρώπη, ενδέχεται να τη θεωρήσουν απειλή για τη μακροπρόθεσμη ασφάλεια.

Η πιθανότητα αυτή δημιουργεί τον κίνδυνο να αποδυναμωθεί η ευρωπαϊκή συνοχή, εάν δεν υπάρξει κοινή προσέγγιση.

Οι ενδιάμεσες εκλογές και η επόμενη ημέρα

Οι ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου αποτελούν κρίσιμο χρονικό ορόσημο, αλλά δεν πρέπει να θεωρηθούν αυτόματα το τέλος ή η αρχή μιας νέας ενεργειακής στρατηγικής.

Εάν η κυβέρνηση Τραμπ καταφέρει να περιορίσει τις τιμές καυσίμων, θα μπορεί να παρουσιάσει τη συμφωνία ως ένδειξη αποτελεσματικότητας. Εάν οι τιμές παραμείνουν υψηλές, η πολιτική αξία της εν λόγω στρατηγικής κίνησης θα μειωθεί.

Μετά τις εκλογές, το αποτέλεσμα θα επηρεάσει το πολιτικό περιβάλλον μέσα στο οποίο θα λειτουργήσει η κυβέρνηση. Εάν μεταβληθεί ο έλεγχος του Κογκρέσου, ενδέχεται να δυσκολέψει η προώθηση ορισμένων επιλογών εξωτερικής πολιτικής ή η αναδιαμόρφωση του πλαισίου των κυρώσεων. Ωστόσο, δεν θα υπάρξει αυτομάτως τροποποίηση της ενεργειακής πολιτικής μόνο και μόνο λόγω του εκλογικού αποτελέσματος.

Εξίσου σημαντική θα είναι η εξέλιξη των διαπραγματεύσεων για την Ουκρανία. Εάν υπάρξει ουσιαστική πρόοδος προς μια συμφωνία αποκλιμάκωσης, η ενεργειακή συνεργασία θα μπορούσε να ενταχθεί σε ένα ευρύτερο πλαίσιο πολιτικών ανταλλαγμάτων. Εάν δεν υπάρξει τέτοια πρόοδος, οι ενεργειακές συναλλαγές ενδέχεται να παραμείνουν αποσπασματικές, ενώ η σύγκρουση και οι κυρώσεις θα συνεχίσουν να περιορίζουν τις δυνατότητες συνεργασίας.

Η χρονική συγκυρία, κατά συνέπεια, ερμηνεύεται από τη σύγκλιση τριών παραγόντων: της ενεργειακής κρίσης, της προεκλογικής πίεσης στις ΗΠΑ και της προσπάθειας να διερευνηθούν οι οικονομικές συναλλαγές με τη Ρωσία. Δεν υπάρχει, ωστόσο, επαρκής βάση για να θεωρηθεί ότι η συμφωνία αποτελεί ήδη μέρος μιας ολοκληρωμένης ειρηνευτικής διευθέτησης.

Ποια είναι η πιθανότερη κατάληξη;

Η εξέλιξη μπορεί να κινηθεί προς τρεις κατευθύνσεις.

Το πρώτο ενδεχόμενο είναι η διατήρηση μιας περιορισμένης, επιλεκτικής ενεργειακής συνεργασίας. Η προσωρινή χαλάρωση των περιορισμών επιτρέπει ορισμένες συναλλαγές, χωρίς να οδηγεί σε συνολική άρση των κυρώσεων ή σε άμεση επαναλειτουργία του Nord Stream.

Το δεύτερο ενδεχόμενο είναι η σταδιακή επέκταση της συνεργασίας σε επενδύσεις και ενεργειακές υποδομές. Για να επιτευχθεί μία τέτοια πρόοδος, θα χρειαστούν συγκεκριμένες συμφωνίες, σαφείς όροι για τις κυρώσεις και σημαντικές πολιτικές αποφάσεις. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να μεταβάλει τις ισορροπίες στην ευρωπαϊκή ενεργειακή αγορά, αλλά δεν είναι δεδομένη.

Το τρίτο ενδεχόμενο είναι η περιορισμένη εφαρμογή της συμφωνίας. Εάν οι παραδόσεις αποδειχθούν ποσοτικά χαμηλότερες από τις ανακοινωθείσες ή οι τιμές παραμείνουν υψηλές, η συμφωνία μπορεί να αποδώσει περιορισμένα οικονομικά αποτελέσματα, ενώ θα διατηρηθούν οι πολιτικές αντιδράσεις.

Κατά τη δική μου εκτίμηση δε θα ήταν ασφαλές να υποθέσουμε πως πρόκειται για πλήρη επαναπροσέγγισητων δύο ενεργειακών παικτών ούτε την άμεση επαναφορά του ρωσικού φυσικού αερίου στην Ευρώπη ως προδιαγεγραμμένες εξελίξεις. Η πιο επισταμένη ανάγνωση είναι ότι η Ουάσιγκτον και η Μόσχα διερευνούν τη δυνατότητα επιλεκτικής οικονομικής συνεργασίας, με την ενέργεια να λειτουργεί ως πιθανό μέσο διαπραγμάτευσης.

Το εάν αυτή η προσέγγιση θα εξελιχθεί σε ευρύτερη συμφωνία θα εξαρτηθεί από την πορεία του πολέμου στην Ουκρανία, τις αμερικανικές πολιτικές εξελίξεις, την εφαρμογή των κυρώσεων και την αντίδραση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.

Συμπερασματικά, η ενεργειακή προσέγγιση ΗΠΑ–Ρωσίας καταδεικνύει ότι οι οικονομικές ανάγκες μπορούν να ανοίξουν παράθυαρα συνεργασίας ακόμη και μεταξύ κρατών που βρίσκονται σε στρατηγική αντιπαράθεση.

Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η συμφωνία συνδέεται με την προσπάθεια περιορισμού των τιμών καυσίμων και με την πολιτική πίεση πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές. Για τη Ρωσία, προσφέρει τη δυνατότητα πρόσθετων εσόδων, εμπορικής πρόσβασης και διπλωματικής αναβάθμισης. Για την Ουκρανία, δημιουργεί τον κίνδυνο αποδυνάμωσης της οικονομικής πίεσης προς τη Μόσχα και για την Ευρωπαϊκή Ένωση, ανοίγει ένα νέο πεδίο αντιπαράθεσης ανάμεσα στο βραχυπρόθεσμο ενεργειακό όφελος και στη μακροπρόθεσμη στρατηγική αυτονομία.

Η πιο αξιοσημείωτη συνέπεια, ωστόσο, δεν θα κριθεί από τα πρώτα φορτία ντίζελ. Αλλά από το εάν η ενεργειακή συναλλαγή θα παραμείνει ένα περιορισμένο μέτρο διαχείρισης της αγοράς ή θα αποτελέσει την αφετηρία μιας ευρύτερης συμφωνίας για τις κυρώσεις, τις επενδύσεις, τις ενεργειακές υποδομές και τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Εάν παραμείνει μεμονωμένη συναλλαγή, οι επιπτώσεις θα είναι κυρίως οικονομικές και βραχυπρόθεσμες. Εάν ενταχθεί σε ένα ευρύτερο πολιτικό πλαίσιο, μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά την ευρωπαϊκή ενεργειακή αρχιτεκτονική και τις σχέσεις μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.

Για την Ευρώπη, η κρίσιμη επιλογή είναι να μην αντιμετωπίσει τις εξελίξεις μόνο ως ευκαιρία για φθηνότερη ενέργεια. Οφείλει να διασφαλίσει ότι οι αποφάσεις για την ενεργειακή της τροφοδοσία θα λαμβάνουν υπόψη την οικονομική ανταγωνιστικότητα, την ασφάλεια και τη δυνατότητα ανεξάρτητων στρατηγικών επιλογών.

Η παράμετρος της ενέργειας ενίοτε αποτελεί γέφυρα διαπραγμάτευσης μεταξύ αντιπάλων όχι όμως εγγύηση ειρήνης από μόνη της. Επιπρόσθετα η μείωση του ενεργειακού κόστους δεν εξασφαλίζει αυτομάτως μακροπρόθεσμη ασφάλεια.

Η πραγματική δοκιμασία για την Ουάσιγκτον, τη Μόσχα και τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες εναπόκειται στο αν θα κατορθώσουν να μετατρέψουν τα βραχυπρόθεσμα οικονομικά συμφέροντα σε μια σταθερότερη πολιτική διευθέτηση, χωρίς να δημιουργήσουν νέες εξαρτήσεις και νέες εστίες έντασης.

Συνέχεια ανάγνωσης

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

GEOPOLITICO14 ώρες πριν

Πόλεμος συμφερόντων για το LNG – Το τουρκικό σχέδιο και η ελληνική απάντηση

Στο Direct News, ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας παρουσιάζει τις πληροφορίες του για τον GSI, αναλύει τα τουρκικά δημοσιεύματα για την Γκίλφοϊλ...
Ιστορία - Πολιτισμός15 ώρες πριν

Arolsen Archives: Το αρχείο που αναζητά τα ίχνη εκατομμυρίων θυμάτων του ναζισμού

Στη γερμανική πόλη Μπαντ Άρολσεν φυλάσσεται μία από τις σημαντικότερες συλλογές τεκμηρίων για τα θύματα των ναζιστικών διώξεων. Περισσότερα από...
Αναλύσεις15 ώρες πριν

Πού βρίσκεται η Ελλάδα στον σχεδιασμό του IMEC;

Η επίκληση της ελληνικής κληρονομιάς, η κριτική για τις αμερικανικές τοποθετήσεις στα ελληνοτουρκικά και η ανάγκη μιας εθνικής στρατηγικής που...
GEOPOLITICO15 ώρες πριν

Νέα τουρκική πρόκληση νότια του Καστελλόριζου! NAVTEX της Άγκυρας στην περιοχή που θα περάσει το γαλλικό ερευνητικό για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου

Η Άγκυρα εξέδωσε NAVTEX για περιοχή νότια του Καστελλόριζου, όπου έχει προγραμματιστεί η πολυεθνική άσκηση «EUNOMIA», αμφισβητώντας τη δικαιοδοσία του...
GEOPOLITICO15 ώρες πριν

EurAsia Review: Ποιοι προστατεύουν τα κυκλώματα λαθρεμπορίου στα σύνορα Ιράν, Πακιστάν και Αφγανιστάν – Ο σκοτεινός ρόλος παραγόντων ασφαλείας

Ένα εκτεταμένο σύστημα παράνομου εμπορίου, διαφθοράς και πολιτικής προστασίας περιγράφει σε ανάλυσή του το EurAsia Review. Από τα καύσιμα και...

Δημοφιλή