Ακολουθήστε μας

Γενικά θέματα

2 Ιουνίου 1941: Ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Χρύσανθος αρνείται να ορκίσει την κυβέρνηση Τσολάκογλου και καθαιρείται

Δημοσιεύτηκε στις

Σαν σήμερα ο πρώην μητροπολίτης Τραπεζούντος τηρεί μνημειώδη στάση αντίστασης στους κατακτητές

Έχουν παρέλθει πάνω από τις τραγικές εκείνες
ημέρες της καταλήψεως των Αθηνών και
ολόκληρης της Ελλάδας από τα χιτλερικά
στρατεύματα κατοχής. Μέσα όμως σε μια
ατμόσφαιρα θλίψεως και οδύνης αναδείχθηκαν
μορφές ηρωικές που χαλύβδωσαν το φρόνημα
των Ελλήνων και ύψωσαν τη σημαία της
αντίστασης κατά του κατακτητή. Από τις
πρώτες ηρωικές πράξεις αντί­στασης
είναι η αντιμετώπιση των κατακτητών
από τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών Χρύσανθο
Φιλιππίδη, τον από Τραπεζούντος. Μορφή
ηρωική που προσέφερε ανυπολόγιστες
υπηρε­σίες στο ποίμνιό του στη
περιφέρεια Τραπεζούντος, το οποίο
κατόρθωσε, με δικές του ενέργειες να
διασώσει ακέραιο από τους διωγμούς των
Νεοτούρκων και τις σφαγές του ποντιακού
Ελληνισμού που ακολούθησαν μετά τον Α’
Παγκόσμιο Πόλεμο και τη Μικρα­σιατική
καταστροφή. Μετά από έντονο διπλωματικό
αγώνα για τα δίκαια του Ποντιακού
Ελληνισμού και μεγάλη διεθνή δραστηριότητα
ως Αποκρισάριος του Οικουμενικού
Πατριαρχείου στη Αθήνα, πλήρης σεβασμού
και αναγνωρίσεως αναδεικνύεται
Αρ­χιεπίσκοπος Αθηνών το 1939, ακρι­βώς
για να επιτελέσει το χρέος της Εκκλησίας
στις δύσκολες αλλά και ηρωικές στιγμές
του Ελληνισμού που ακολούθησαν. Απαύγασμα
της λάμψης και του μεγαλείου του αν­δρός
είναι η στάση του απέναντι στους Γερμανούς
κατά την είσοδό τους στην Αθήνα και τα
δύσκολα χρόνια της κατοχής που
ακολούθη­σαν. Οι ιστορικές αναφορές
και λεπτομέρειες που αναφέρονται, εν
πολλοίς άγνωστες, φανερώ­νουν την
υψηλή προσφορά του κλήρου και της
Εκκλησίας μας σε καιρούς κρίσιμους.

OlΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΤΟΥ ΧΡΥΣΑΝΘΟΥ
ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΙΣΟΔΟ ΤΩΝ
ΓΕΡΜΑΝΩΝ
Στις 10 Φεβρουαρίου
1940η Ακαδημία Αθηνών σε πανηγυρική
συνεδρίαση εξέλεξε ως τακτικό μέλος
της τον Αρχιεπίσκοπο Χρύσανθο και στην
επίσημη δεξίωση οι καθηγητές Μαρίνος
Γερουλάνος και Δημήτριος Μπαλάνος με
λαμπρές προσφωνήσεις εξήραν την
προσωπικότητα και το έργο του σεβάσμιου
ιεράρχη. Ο Χρύσανθος βρισκόταν στο
αποκορύφωμα της κοινωνικής του καταξίωσης
και είχε κερδίσει την εκτίμηση και το
σεβασμό της Αθηναϊκής κοινωνίας, όπως
φάνηκε και με τη βαθιά εντύπωση που
προκάλεσε η επίσημη ομιλία του με θέμα
«Εκκλησία και πολιτισμός εν τη καθ’
ημάς Ανατολή»1. Πολύ σύντομα όμως τα
σύννεφα του πολέμου που ήδη σκέπαζαν
την Ευρώπη δεν άργησαν να βαρύνουν και
τον ουρανό της Ελλάδας. Ο Αρχιεπίσκοπος
με καλύτερη γνώση των Ευρωπαϊκών
πραγμάτων και έχοντας ήδη ζήσει από
κοντά τις συνέπειες των τελευταίων
πολέμων, ανησυχούσε ακόμα περισσότερο
για την τύχη του ορθόδοξου λαού που του
εμπιστεύθηκε ο Θεός.
Στις 27 Οκτωβρίου 1940,
ημέρα Κυριακή στα εγκαίνια του
μεγαλοπρεπούς Ι. Ναού της Αγίας Φωτεινής
Νέας Σμύρνης, ο Χρύσανθος αισθανόταν
βαριά την ευθύνη απέναντι σ’ αυτό το
λαό που πλημμύριζε μέσα και έξω το μεγάλο
ναό. Όταν, μετά την κατανυκτική ακολουθία
της καθιερώσεως του Ναού, ο Αρχιεπίσκοπος
βγήκε στην Ωραία Πύλη για να μιλήσει
στους πιστούς, το πρόσωπό του φλογιζόταν
απ’ όλη την αγωνία που είχε στην ψυχή
του για τα γεγονότα που αυτός γνώριζε
πως πλησιάζουν. Η συγκίνηση και τα βαθιά
πατριωτικά αισθήματα που κατέθλιβαν
την ψυχή του, τόσο πολύ τον συγκλόνιζαν,
ώστε μόνο λίγες λέξεις κατόρθωσε να
προφέρει, χωρίς να μπορέσει να προϊδεάσει
τον κόσμο για τα γεγονότα που επρόκειτο
σε λίγες ώρες να τον αναστατώσουν2.
Με την έκρηξη του
πολέμου, το πρωί της επομένης, ο Χρύσανθος,
ως πρόεδρος της Ιεράς Συνόδου, απηύθυνε
διάγγελμα προς τον Ελληνικό λαό, με το
οποίο καλούσε όλους τους Έλληνες να
αγωνιστούν υπέρ πίστεως και πατρίδος
με την πεποίθηση της συμπαράστασης και
της σκέπης του Θεού στο δίκαιο αγώνα
του Έθνους3.
Πολύ γρήγορα όμως πέρασε
ο Χρύσανθος από τα λόγια στην πράξη. Όσο
ο Ελληνικός λαός αγωνιζόταν στα βουνά
της Ηπείρου αυτός στα μετόπισθεν έδινε
τη δική του πολύτιμη μάχη. Όλες οι ώρες,
οι σκέψεις και οι ενέργειές του, από την
πρώτη ημέρα αφιερώθηκαν στον κοινό
αγώνα4.
Επιστράτευσε μεγάλον
αριθμό εθελοντών κληρικών – εξομολόγων
που διακρίνονταν για τον ενθουσιασμό
και τη γενναιοψυχία τους και τους έστειλε
στην πρώτη γραμμή, για να ενθαρρύνουν
και να χαλυβδώνουν το φρόνημα των μαχητών
με τα αγιαστικά μέσα της Εκκλησίας μας,
με το φλογερό τους λόγο και με το
παράδειγμά τους5.
Οργάνωσε αστραπιαία
την Πρόνοια των στρατευομένων της
Αρχιεπισκοπής Αθηνών όπου, υπό την
καθοδήγησή του, προσέφεραν τις υπηρεσίες
τους δύο χιλιάδες εθελοντές, άνδρες και
γυναίκες, και επιτέλεσαν αξιο­θαύμαστο
φιλανθρωπικό έργο. Χωρίς να οργανώσει
εράνους και να ζητάει δωρεές, διέθεσε
πολλά εκατομμύρια δραχμών, υπέρ των
ασθενών, των τραυματιών πολέμου και των
οικογενειών των στρατευμένων. Διέθεσε
ιερείς για τις θρησκευτικές ανάγκες
τους και συγκρότησε ομάδα “προνοίας”
για πατριωτι­κή αλληλογραφία με το
μέτωπο και αποστολή δεμάτων και εντύπων
προς τους μαχομένους, για τόνωση του
φρονήματός τους6.
Τη 16ηΝοεμβρίου 1940 ο
Χρύσανθος και η Εκκλησία της Ελλάδος
απευθύνουν έκκληση προς τις απανταχού
της οικουμέ­νης χριστιανικές Εκκλησίες.
Καταγγέλλει την απρόκλητη επίθεση της
φασιστικής Ιταλίας (ανήμερα μάλιστα
στην εορτή της Παναγίας), απαριθμεί τις
βαρβαρότητες των επιτιθεμέ­νων και
τους καλεί «να αναλάβητε ζήλον Χριστού
και να διαμαρτυρηθήτε και κινηθήτε και
να κινήσητε τους λαούς υμών αξίως του
αδικήματος, ίνα μάθωσι πάντες ως κοινόν
εχθρόν να νομίζωσι τον άρπαγα…»7.
Με την είσοδο της
Γερμανίας στον πόλε­μο, τον Απρίλιο
του 1941, ο ελληνικός λαός βρίσκεται
αντιμέτωπος και με δεύτερη σιδηρό­φρακτη
αυτοκρατορία ταυτοχρόνως και όμως δεν
παραλείπει να κάνει το καθήκον του και
να αγωνισθεί έως εσχάτων. Η Εκκλησία
βρί­σκεται δίπλα του στον αγώνα του
αυτόν.
Στις 6 Απριλίου 1941 η
Ιερά Σύνοδος με πρόεδρο τον Χρύσανθο
απευθύνει διάγγελ­μα προς τον ηρωικώς
μαχόμενο φιλόχριστο Ελληνικό Στρατό.
Μεταξύ άλλων το διάγ­γελμα ανέφερε:
«Τέκνα εν Κυρίω αγαπητά,
από της σήμε­ρον ημέρας και έτερος
εχθρός, η Χιτλερική Γερμανία, αδίκως
και ανάνδρως επιτίθεται κατά της ιεράς
ημών Χώρας… Αι δυνάμεις της ύλης και
του σκότους συνώμοσαν κατά της δυνάμεως
του πνεύματος και του φωτός. Αλλ’ ο
μέγας Θεός, όστις είναι Πνεύμα, Φως και
Ζωή, δεν θα επιτρέψη την Βασιλείαν του
σκότους… θα συντρίψει και τον εκ
Γερμανίας Εκατόχειρα Τυφυέα (sic), και θα
ανατείλη και πάλιν… τον ήλιον της
Δικαιο­σύνης και Αληθείας…»8.
Είναι φανερή η ταύτιση
των Γερμανών με τις δυνάμεις του σκότους
και διάχυτη η αίσθηση της κατάφωρης
αδικίας και ανανδρίας, ακόμη και με την
ηθική του πολέμου, αφού δε διστάζουν να
επιτεθούν πισώπλατα εναντίον ενός
μικρού λαού που ήδη αγωνί­ζεται υπέρ
βωμών και εστιών εναντίον μιας μεγάλης
και ισχυρής αυτοκρατορίας, όπως ήταν η
Ιταλία της εποχής αυτής.
Τα αισθήματα του
Χρυσάνθου προφα­νώς ταυτίζονται με
τα αισθήματα ολόκληρου του ελληνικού
λαού, έκφραση των οποίων αποτελούν και
τα δύο μνημειώδη διαγγέλμα­τα του
Χρυσάνθου που εκδόθηκαν αμέσως με την
εισβολή των Ιταλών και Γερμανών
αντίστοιχα. Την περαιτέρω όμως στάση
του Χρυσάνθου έναντι των Γερμανών
κατακτη­τών θα παρακολουθήσουμε στη
συνέχεια.
Δύο στελέχη των Γερμανικών
αρχών Κατοχής καταθέσουν στέφανο στο
Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη, στην
πλαιεία Συνάγματος. Αριστερά, ο
Στρατιωτικός Διοικητής Νοτίου Ελλάδος,
στρατηγός Χέλμουτ Φέλμυ και δεξιά ο
πληρεξούσιος του Ράιχ στην Ελλάδα
Γκύνιερ Άλιενμπουργκ (Συλλογή Χάγκεν
Φλάισερ).
ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ
ΕΙΣΟΔΟ ΤΩΝ ΓΕΡΜΑΝΩΝ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ
ΚΑΙ ΜΕΧΡΙ ΤΗΝ ΕΚΘΡΟΝΙΣΗ
ΤΟΥ ΧΡΥΣΑΝΘΟΥ
Μετά το λαμπρό έπος της
Αλβανίας και την ηρωική αντίσταση του
Στρατού μας στα μακεδονικά οχυρά, ο
ελληνικός λαός, τσακισμένος από το
διμέτωπο και άνισο αγώνα με δύο
αυτοκρατορίες λυγίζει και νικητής αυτός
εξαναγκάζεται σε πικρή τρι­πλή εχθρική
κατοχή.
Η Ελληνική Κυβέρνηση
και ο βασιλιάς Γεώργιος Β’ αναγκάζονται
να εγκαταλεί­ψουν την πρωτεύουσα και
να συνεχίσουν τον αγώνα στην Κρήτη,
αρχικά, και στην Αίγυπτο στη συνέχεια.
Παρ’ όλο που ο βα­σιλιάς πρότεινε στο
Χρύσανθο να ακολου­θήσει την Κυβέρνηση
στην εξορία, αυτός αρνήθηκε και παρέμεινε,
ως πραγματικός πατέρας και ποιμένας,
κοντά στο ποίμνιό του που διέτρεχε τον
έσχατο κίνδυνο.
Το θάρρος και η τόλμη
που ο ειρηνικός αυτός άνθρωπος επέδειξε
στις δύσκολες για το έθνος εκείνες
στιγμές τον ανέδειξαν σε σύμβολο
αντίστασης και αξιοπρέπειας ενός
ολόκληρου λαού. Αυτό το μικρό διάστημα
από την είσοδο των Γερμανών μέχρι την
εκθρόνισή του ήταν αρκετό, για να
αποκα­λύψει το χαλύβδινο χαρακτήρα
του και την άκαμπτη προσήλωσή του στην
εκπλήρωση του καθήκοντος που προέκυπτε
εκ της θέσεως του. Τούτο τονίζει και ο
αρχιμανδρίτης Άνθιμος Παπαδόπουλος:
«Ο ελάχιστος χρόνος της παραμονής του
εις τον θρόνον μετά την υποδούλωσιν της
πατρίδος υπήρξε η λαμπροτέρα φάσις της
ζωής του»9.
Με τη λήξη της μάχης
των οχυρών και τη συνθηκολόγηση του
ελληνικού Στρατού της Ηπείρου, οι
Γερμανοί, χωρίς ουσιαστι­κή αντίσταση,
κατευθύνονται ταχύτατα προς την Αθήνα.
Η είσοδος τους αναμενόταν για τις 27
Απριλίου, ήδη όμως από τις 24 Απρι­λίου
είχαν αρχίσει οι προετοιμασίες για την
υποδοχή τους.
Ο ίδιος ο Χρύσανθος
σημειώνει στο ημε­ρολόγιο του εκείνη
την ημέρα: «Έρχονται εις επίσκεψίν μου
ο Νομάρχης Αττικοβοιωτίας κ. Πεζόπουλος
και ο Δήμαρχος κ. Πλυτάς κατ’ εντολήν
του Υφυπουργού Ασφαλείας κ. Μανιαδάκη
δια να μοι ειπούν ότι μετά των ανωτέρω
δύο και του Φρουράρχου Αθηνών Στρατηγού
Καβράκου θα παραδώσωμεν την πόλιν εις
τους Γερμανούς. Απήντησα ότι εις το
έργον τούτο ουδεμίαν θέσιν έχει ο
Αρχιεπίσκοπος Αθηνών… έργον του
Αρχιεπισκόπου είναι όχι να υποδουλώνη
αλλά να ελευθερώνη»10.
Ο Χρύσανθος θεωρούσε
εξευτελιστικό για το αξίωμα του
Αρχιεπισκόπου την πιθα­νότητα να
αντιμετωπιστεί με περιφρόνηση από
κάποιον κατώτερο χιτλερικό αξιωμα­τικό
η τόσο επίσημη ελληνική αντιπροσω­πεία,
και γι’ αυτό, παρ’ όλη την επιμονή του
Μανιαδάκη δεν συμμετείχε στην επι­τροπή
υποδοχής. Η δικαιολογία του ήταν πως
«Εγώ είμαι πνευματικός αρχηγός της
Πρωτευούσης.οι επερχόμενοι Γερμανοί
και οι σύμμαχοι αυτών είναι ετερόδοξοι.
Πως είναι δυνατόν να παραδώσω την
πνευματικήν διοίκησιν της Ορθοδόξου
πρωτευούσης εις ετεροδόξους;»11.
Την 27ηΑπριλίου, Κυριακή
των Βαΐ­ων, μετά από μία νύχτα γεμάτη
αγωνία ο Χρύσανθος μαθαίνει πως οι
Γερμανοί πλησιάζουν στους Αμπελοκήπους.
Οι τρεις αντιπρόσωποι συναντούν ένα
Γερμανό «ανθυπολοχαγίσκο» και οι λοιποί
μοτο­σικλετιστές συνεχίζουν το δρόμο
τους για την Ακρόπολη όπου σε λίγο θα
υψώσουν τη χιτλερική σημαία. Ο πόνος
και η θλίψη του Χρυσάνθου όταν την
αντικρίζει από το παράθυρο της
Αρχιεπισκοπής είναι αβά­σταχτη, «είμαι
περίλυπος μέχρι θανάτου», σημειώνει
στο ημερολόγιό του.
Στην κατάσταση αυτή
δέχεται την πρό­σκληση του Δημάρχου
Πλυτά, δια μέσου κάποιου κλητήρα, ότι
οι Γερμανοί στρατη­γοί θέλουν να
μεταβεί ο Αρχιεπίσκοπος στη Μητρόπόλη,για
να τελέσουν δοξολογία επί τη αφίξει
τους στην Αθήνα. «Ο πάντοτε ειρη­νικός
και γαλήνιος Αρχιεπίσκοπος», σημειώ­νει
ο πρωτοσύγκελλος της Αρχιεπισκοπής
αρχιμανδρίτης Γερβάσιος Παρασκευόπουλος,
«αποτόμως συνωφρυώθη, ηγέρθη και εν
θυμώ και οργή, με τόνο φωνής, ον αδυ­νατώ
να αποδώσω, απάντησε:
– Ποιος είσαι συ;
Πήγαινε, φύγε αμέσως…»12, και στην ερώτησή
του: τι να απα­ντήσω στον κ. Δήμαρχο;
του απαντά «να ειπής ότι σε έδιωξα»13.
Μετά από λίγη ώρα έρχεται
νέος απε­σταλμένος από το Δήμαρχο με
νέο αίτη­μα αυτή τη φορά. Ρωτάει εκ
μέρους του Γερμανού στρατηγού, πότε
μπορεί να τον επισκεφθεί στη Μητρόπόλη.
«Φαίνεται, ση­μειώνει ο Χρύσανθος,
πως η απάντησή μου τον εσυνέτισε». Στις
τέσσερις το απόγευμα ορίστηκε η συνάντηση
και ο Γερμανός Στρα­τηγός του Β’
Σώματος Στρατού Stumme, που μόλις είχε
φτάσει στην Αθήνα, συνοδευόμε­νος από
τον Klemm, στρατιωτικό ακόλουθο της
Γερμανίας στην Αθήνα, και από το νέο
Φρούραρχο Αθηνών έφτασαν στην ώρα τους
έξω από την Αρχιεπισκοπή.
Ο Χρύσανθος τους δέχεται
στην αίθουσα του Αρχιεπισκοπικού θρόνου
με «αθυμίαν και κατήφειαν»14. Ο Γερμανός
χαιρετάει «μειδιών» και κάθονται όλοι
εκτός από το προσωπικό της Αρχιεπισκοπής.
Ο στρατηγός προσφέρθηκε να μιλήσουν
γαλλικά αλλά ο Χρύσανθος απάντη­σε
πως προτιμάει γερμανικά.
–Φαίνεσθε κουρασμένος,
είπε.
–Ναι, απάντησε ο
Γερμανός, βρήκαμε γέφυρες και δρόμους
κατεστραμμένους από τους Άγγλους. Ποίος
θα τους επιδιορθώσει; Οι Άγγλοι πρέπει
να πληρώσουν.
–Θα πληρώσει οποίος
νικηθεί, απαντά ο Χρύσανθος.
–Κατά τη διαδρομή μας
στην Ελλάδα με χαρά παρατήρησα πως
πολλοί Έλληνες μιλούν γερμανικά.
–Ναι, απάντησε, υπήρχαν
πολλοί θαυ­μαστές του γερμανικού
πολιτισμού πριν τον πόλεμο αλλά τώρα
θα έμειναν πολύ ολίγοι, αφού η Γερμανία
κήρυξε τον πόλεμο στην Ελλάδα, ή μάλλον
δε θα έμεινε κανένας.αλήθεια γιατί τον
εκήρυξε;
–Αυτά είναι ζητήματα
πολιτικής, αλλά στο δρόμο πολλοί μας
έραιναν με λουλούδια.
–Αυτοί δεν θα ήταν
προφανώς Έλληνες, απαντά ο Χρύσανθος,
και προσέθεσε:
–Επείγει, Στρατηγέ, το
ζήτημα του επι­σιτισμού του τόπου.
–Θα έλθει προσεχώς
ιδιαιτέρα επιτροπή επισιτισμού, απάντησε
αυτός15.
Ο Γερβάσιος Παρασκευόπουλος,
αυτήκοος μάρτυς της συναντήσεως,
προσθέτει στον παραπάνω διάλογο τα
λόγια του Χρυσάνθου: «Οι Έλληνες πάντοτε
ηγάπησαν την Γερμανίαν και κατά προτίμησιν
οι Έλληνες των γραμμάτων εις Γερμανίαν
συνεπλήρουν τας σπουδάς των και μετέδιδον
εις τους συμπολίτας των επανερχόμενοι
τας Αρετάς του Γερμανικού λαού. Ποτέ
όμως δεν εφαντάζοντο ότι οι Γερμανοί,
τους οποί­ους τόσον ηγάπων, θα έπληττον
αυτούς εκ των νώτων καθ’ ην στιγμήν
επάλαιον δια την ελευθερίαν των με μίαν
μεγάλην αυτοκρατορίαν!»Στην απάντηση
του στρατηγού ότι: «Δεν πταίωμεν ημείς
αλλά οι Άγγλοι που ήλθον εις την Ελλάδα»,
ο Αρχιεπίσκο­πος ανταπάντησε: «Στρατηγέ
μου, εγώ δεν πολιτικολογώ, αλλ’ απλώς
εκφράζω το παράπονον παντός Έλληνος,
και μάλιστα των σπουδασάντων εν
Γερμανία»16.
Κατά τη μαρτυρία του
παρόντος Αρχιδιακόνου η συνομιλία
ολοκληρώθηκε με την έκκληση του
Αρχιεπισκόπου προς το Γερμανό στρατηγό:
«Σας συμβουλεύω και σας παρακαλώ να μη
θίξετε την φιλοτιμίαν του Ελληνικού
λαού», υπονοών ότι ο λαός θα αντιδράσει
γενναίως»17.
Η τρίτη μεγάλη πρόκληση
για τον Χρύσανθο ήταν στις 29 Απριλίου,
όταν προσκλήθηκε από τον Πλάτωνα
Χατζη­μιχάλη (Υπουργό Εθν. Οικονομίας
της κατοχικής Κυβέρνησης) να ορκίσει
την επομένη τη δοτή στους Γερμανούς
Κυβέρνηση Τσολάκογλου. Του απάντησε:
«Λυπούμαι πολύ διότι δια συμβολαίου
και εντολή των Γερμανών σχηματίζεται
Κυβέρνησις και ιδίως διότι μετέχει
αυτής ο κ. Χατζημιχάλης (σ.σ. επίτροπος
του Ιε­ρού Ναού Μεταμορφώσεως Πλάκας),
τον οποίον εθεώρουν τίμιον Έλληνα. Και
τι ηθέλατε να κάμωμεν; λέγει ο κ.
Χατζημι­χάλης, να αφήσωμεν να μας
κυβερνήσουν οι Γκαουλάιτερ; Τω απαντώ
ναι, διότι με τους Γκαουλάιτερ οι Γερμανοί
θα κάνουν μικρότερον κακόν παρ’ όσον
θα κάμουν δι’ υμών διότι θα φέρετε μόνον
τας ευθύνας χωρίς να ημπορέσητε να
κάμητε το ελάχιστον καλόν εις τον
λαόν»18.
Σε νέα πίεση της
Κυβερνήσεως να προσέλθει στην ορκωμοσία,
ο Χρύσανθος απάντησε:
«Η Εθνική Κυβέρνησις,
την οποίαν ώρκισα, εξακολουθεί να
υφίσταται και να συνεχίζη τον πόλεμον.
Άλλην Κυβέρνησιν δεν δύναμαι να
ορκίσω,…εις τοιαύτας υπόπτους και
αντεθνικάς ενεργείας δεν είναι δυνα­τόν
να δώση η Εκκλησία τον όρκον και την
ευλογίαν της. Η Εκκλησία πρέπει να μένη
μακράν από τοιαύτα πράγματα»19.
Ούτε συμβιβαστική λύση
δε δέχτηκε ο Χρύσανθος να δώσει στο θέμα
της ορκω­μοσίας της κατοχικής
Κυβέρνησης. Όταν ο υπασπιστής του
Τσολάκογλου στην άρνησή του του
αντιπροτείνει «στείλατε τουλάχιστον
τον Επίσκοπον (σ.σ. εννοεί το βοηθό
επί­σκοπο Ταλαντίου Παντελεήμονα
Παπαγεωργίου) ή άλλον τινά, να τους
ορκίση», ο Χρύσανθος απάντησε: «Αδυνατώ
να δώσω εντολήν εις οιονδήτινα»20. «Εν
γνώσει των συνεπειών που με αναμένουν,
δεν δέχομαι την προτεινομένην παραχώρησιν.
Εμμένω εις τας αρχάς μου»! Την ορκωμοσία
τελικά κλήθηκε και τέλεσε ο εφημέριος
της ενορίας της Βουλής (Αγίου
Γεωργίου-Καρύκη), ήδη όμως είχε αποφασισθεί
η τύχη του ηρωικού Αρχιεπισκόπου21.
Οι Γερμανοί οπωσδήποτε
είχαν ενοχλη­θεί από την αγέρωχη και
εθνικά αξιοπρεπή στάση του Χρυσάνθου.
Στις 30 Απριλίου 1941 ο γκεσταπίτης Λοχαγός
Dolger, καθη­γητής του Πανεπιστημίου του
Μονάχου, με­τέβη στην Ακαδημία Αθηνών
και περιέφερε το φύλλο της «Εκκλησίας»,
στο οποίο είχε δημοσιευθεί η προκήρυξη
του Χρυσάνθου και της Ιεράς Συνόδου
προς τον ελληνικό Στρατό και λαό κατά
της κήρυξης του πολέ­μου της Γερμανίας
κατά της Ελλάδας22.
Περισσότερο όμως η
στάση του Χρυσάνθου θα είχε ενοχλήσει
τα μέλη της Κυβερνή­σεως Τσολάκογλου,
η οποία και έμενε πλέον εκτεθειμένη
ενώπιον του ελληνικού λαού για τη
συνεργασία της με τους Γερμανούς.
Από τις 25 Μαΐου,
τουλάχιστον, είχαν αρχίσει οι συνεννοήσεις
των αντιπάλων του Αρχιεπισκόπου ιεραρχών
με τον Τσολάκογλου για την παύση του
Χρυσάνθου και την επαναφορά του
Δαμασκηνού. Ο Τσολάκογλου, προσωπικός
φίλος του Δαμασκηνού23, διέδιδε πως τον
Αρχιεπίσκοπο Χρύσανθο είναι υποχρεωμένος
να τον παύσει, γιατί δεν τον θέλουν οι
Γερμανοί24.
Τότε ήταν που ορισμένοι
φίλοι του Χρυσάνθου του συνέστησαν να
πραγματοποιή­σει μία, τυπική έστω,
επίσκεψη στο Γερμανό Στρατάρχη Λίστ,
για να επέλθει κάποια συ­νεννόηση και
να μην εξωσθεί από το θρόνο. «θα το έκανα
ευχαρίστως, απάντησε ο Χρύ­σανθος, αν
ήμουν βέβαιος ότι η επίσκεψη δε θα έμενε
χωρίς ανταπόδοση. Αδυνατώ, είπε, να
εκθέσω το κύρος του πνευματικού αρχηγού
της Ορθοδόξου Εκκλησίας». Όταν μάλιστα
του παρατήρησαν πως με την άκα­μπτη
στάση του διακινδυνεύει τη θέση του,
απάντησε: «όχι μόνον τον θρόνον μου αλλά
και την ζωήν μου είμαι έτοιμος να θυσιάσω
δια το καθήκον μου»25.
Παρ’ όλες αυτές τις
αντικανονικές και αντεθνικές κινήσεις
εναντίον του, ο Χρύσαν­θος δεν παύει
να παρακολουθεί το δράμα του ελληνικού
λαού και τις ενέργειες των κατακτητών
εναντίον του Έθνους και της Εκκλησίας.
Οι πληροφορίες γιατη δράση των Βουλγάρων
στη Θράκη και την Ανατο­λική Μακεδονίατον
ανησυχούν ιδιαίτερα. Οι Βούλγαροιυποχρέωναν
τους Έλληνες ιερείς να τελούν τη θεία
Λειτουργία στη βουλγαρική γλώσσακαι
να μνημονεύουν στις ιερές ακολουθίες
την Ιερά Σύνοδο της Ορθόδοξης Εκκλησίας
της Βουλγαρίας. Στις 2 Ιουνίου 1941 απευθύνει
επιστολή διαμαρ­τυρίας προς τον
πληρεξούσιο του Ράιχ στην Αθήνα,
Άλτενμπουργκ, και ζητά να διακο­πεί
η πρωτοφανής αυτή ενέργεια των Βουλ­γάρων
και να επιστρέψουν οι εκδιωχθέντες από
τους Βουλγάρους μητροπολίτες Ζιχνών
και Σιδηροκάστρου στις έδρες τους26.
Την ίδια ημέρα, 2 Ιουνίου,
φτάνουν στον Χρύσανθο πληροφορίες ότι
το «εκκλησιαστι­κό ζήτημα» ανέλαβε
να το λύσει η Γκεστάπο. Μάλιστα ο ιερέας
της γερμανικής κοινότητας στην Αθήνα
Schafer θέλησε να συστήσει στη Γκεστάπο να
σεβαστεί την Εκκλησία και τον Αρχιεπίσκοπο,
όμως αυτοί τον διέταξαν να μην αναμιγνύεται
διαφορετικά τον απείλησαν πως θα τον
συλλάβουν και θα τον φυλακίσουν27.
Ήδη από τις ημέρες αυτές
η Γκεστάπο και οι Έλληνες συνεργάτες
της είχαν αποφασίσει τον τρόπο αποπομπής
του Χρυσάνθου. Στις 18 Ιουνίου εκδόθηκε
η Εφημερίς της Κυβερνήσεως με την
Συντακτική Πράξη της γερμανόδουλης
Κυβερνήσεως Τσολάκογλου, δια της οποίας
«παύεται» ου­σιαστικά ο αρχιεπίσκοπος
Χρύσανθος και καλούνται 23 αρχιερείς28να
συγκροτήσουν σώμα υπό τον τίτλο «Μείζων
Σύνοδος», για να αποφασίσουν τελεσίδικα
για την επανα­φορά του Δαμασκηνού.
Στις 2 Ιουλίου η Σύνοδος
συνεδριάζει και ο επίτροπος Πετρακάκος
προτρέπει κάποιους διστακτικούς
αρχιερείς να μη διστάσουν να προχωρήσουν
στην αποπομπή του Χρυσάν-θου, να έχουν
θάρρος και να σπεύσουν, για­τί… οι
Γερμανοί βαδίζουν προς τη Μόσχα29. Η
Σύνοδος αποφασίζει ομόφωνα(!) και ακυρώνει
όλες τις προηγούμενες πράξεις επί
Χρυσάνθου. Αποκαθιστά μάλιστα το
Δα­μασκηνό σαν να ήταν Αρχιεπίσκοπος
από το 1938, αγνοεί δηλαδή και διαγράφει(!)
ολόκλη­ρη την αρχιεπισκοπία του
Χρυσάνθου ως de jure canonico ανύπαρκτη30.
Ο Δαμασκηνός αναλαμβάνει
Αρχιεπί­σκοπος στις 6 Ιουλίου και ο
Χρύσανθος αποσύρεται ταπεινά στο μικρό
σπίτι της οδού Σουμελά στην Κυψέλη,
χωρίς να προ­καλέσει καμία αντίδραση
στη νέα εκκλησια­στική κατάσταση,
παρ’ όλο που γνώριζε πως ήταν αντικανονική.
Ο μεγάλος του πόνος όλο αυτό το διάστημα
δεν ήταν η απώλεια του θρόνου του, την
οποία άλλωστε ο ίδιος είχε προκαλέσει,
μη δεχθείς να συνεργαστεί με τους
Γερμανούς, πονούσε όμως και θλι­βόταν
βαθύτατα για τη δυστυχία του σκλα­βωμένου
λαού, για τις χειροτονίες πολλών αναξίων
αρχιερέων, για την εγκατάλειψη των
επαρχιών και του ποιμνίου τους από
πολλούς, οι οποίοι «μισθωτοί και ουκ
όντας ποιμένες» συγκεντρώνονταν σταδιακά
στην Αθήνα. Πονούσε επίσης και από τη
διάλυση πολλών έργων που είχε ο ίδιος
δημιουργή­σει. «Πάντα ταύτα πληρούσιν
οδύνης την καρδίαν μου», έγραφε στο
ημερολόγιό του31. Τη γενικότερη όμως
συμπεριφορά του Χρυσάνθου στο διάστημα
αυτό θα παρακολου­θήσουμε στη συνέχεια.
Η ΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΥΣΑΝΘΟΥ
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΘΡΟΝΙΣΗ ΤΟΥ
ΜΕΧΡΙ ΤΗΝ ΑΠΟΧΩΡΗΣΗ
ΤΩΝ ΓΕΡΜΑΝΩΝ
Από την εκθρόνισή του
και καθ’ όλη τη διάρκεια της Κατοχής ο
Χρύσανθος περιορί­ζει τις δραστηριότητές
του στο μικρό οικίσκο της οδού Σουμελά
3 στην Κυψέλη, από την οποία «δεν επέτρεψεν
εις εαυτόν ουδέ βήμα ποδός να εξέλθη»32,
μη θέλοντας να ενοχλήσει τη νέα
εκκλησιαστική και πολιτική κατάστα­ση.
«Αποφασίζω να δοξάσω τον θεόν πάντων
ένεκεν και να παραμένω παρακολουθών
τους πόνους και τας ταλαιπωρίας, την
πείναν και τας στερήσεις του ταλαιπώρου
λαού μας και να συμπάσχω μετ’ αυτού»,
έγραφε στο ημερολόγιό του στις 18 Ιουλίου
194133.
Στο διάστημα αυτό της
Κατοχής ο Χρύ­σανθος πλήρωσε ακριβά
την απτόητη στάση του έναντι των Γερμανών.
Στερημένος από κάθε οικονομική πρόσοδο
– ως σύνταξη έστω από το αξίωμα το οποίο
κατείχε -ζούσε πάμπτωχος, ο αριστοκράτης
αυτός, από τις γενναιοδωρίες φίλων και
από φι­λανθρωπίες ευσεβών χριστιανών,
που δεν έπαψαν να τον σέβονται και να
τον τιμούν ως Αρχιεπίσκοπο. Αναγκάστηκε,
μάλιστα, όπως υπονοείται και στη διαθήκη
του, να εκποιήσει και περιουσιακά του
στοιχεία, όπως αρχιερατικά άμφια και
βιβλία, για να εξοικονομήσει τα προς το
ζην34.
Παρ’ όλα αυτά, όμως, η
εργασία του Χρυσάνθου στο παρασκήνιο
ήταν ασταμά­τητη. Ο ίδιος ποτέ δεν
έπαψε να θεωρεί τον εαυτό του κανονικό
αρχιεπίσκοπο, αλλά και νόμιμο εκπρόσωπο
της μόνης νόμιμης ελληνικής αρχής στα
χρόνια της Κατοχής, δηλαδή του εξόριστου
βασιλέα Γεωργίου Β’. Και δεν ήταν φυσικά
μόνο δική του εντύπωση αυτή35.
Οι περισσότερεςαντιστασιακές
οργα­νώσειςαναγνώριζαν στο πρόσωπο
του Χρυσάνθου τον ανώτατο αρχηγό τους,
και ζητούσαν την έγκριση του «Δεσπότη»
για όλες τις αντιστασιακές τους
ενέργειες36. Στην οικία της οδού Σουμελά
λειτουργού­σε όλο το διάστημα της
κατοχής ο «ασύρ­ματος του Δεσπότη»,
χωρίς να μπορούν να τον υποπτευθούν ή
να τον ανακαλύψουν οι Γερμανοί που
χτένιζαν την περιοχή με τα ραδιογωνιόμετρα,
και με αυτόν «τον αλη­θώς παρά του
Θεού ευλογημένον ασύρματον», κατά τον
Κ. Βοβολίνη, ο Χρύσανθος ενημέρωνε την
εξόριστη Κυβέρνηση και το συμμαχικό
Στρατηγείο για τα όσα συνέβαι­ναν
στην Ελλάδα και έπαιρνε οδηγίες για το
πως έπρεπε να δράσουν οι αντιστασιακοί.
Αν φυσικά ανακάλυπταν οι Γερμανοί τον
ασύρματο, αυτό θα σήμαινε άμεση θανατική
εκτέλεση του Χρυσάνθου37.
Το σπίτι αυτό της Κυψέλης
γίνεται τόπος συνεδριάσεως των
αντιστασιακών. Ο συνταγ­ματάρχης Μιχ.
Αντωνόπουλος (Αννίβας) επιτελικό στέλεχος
πολλών αντιστασιακών οργανώσεων
μαρτυρεί: «Οι κατώτεροι αξιω­ματικοί
κάνουν συνεδριάσεις στα νταμάρια του
Λυκαβηττού… εμείς μαζευόμαστε στου
Μητροπολίτη Χρυσάνθου»38.
Πέρα όμως από τους
αξιωματικούς και τα στελέχη των
αντιστασιακών οργανώσε­ων υπήρχαν
και οι άνθρωποι του πνεύματος που έκαναν
τη δική τους αντίσταση. Σ’ αυ­τούς
πλέον ο Χρύσανθος δεν επιβαλλόταν ως
αρχηγός της αντίστασης από την όποια
σχέση του με τις νόμιμες ελληνικές αρχές
του εξωτερικού, αλλά με την προσωπικότητα
του, με το γνήσιο αντιστασιακό του
φρό­νημα και την αδούλωτη ψυχή που
είχε εξ αρχής αντιτάξει στους Γερμανούς39.
Αλλά και απλών ανθρώπων
καταφύ­γιο ήταν ο Χρύσανθος στα δύσκολα
αυτά χρόνια της Κατοχής. Ο Στ. Κανονίδης
ση­μειώνει: «Στην Κυψέλη, πλάι στο
ιερό των Αγίων Απόστολων – όπου αγαπούσε
να εκκλησιάζεται ο Κωνσταντίνος Κανάρης
-είχε στραφεί όλη η άλλη, η ανώνυμος
αγω­νιζόμενη Ελλάδα. Αυτή που έμενε
πιστή στο εγερτήριο της 28ηςΟκτωβρίου,
στους αυθεντικούς σκοπούς και τα
αυθεντικά του σύμβολα. Αθηναία δέσποινα
έλεγε: Κάθε φορά – και αυτό εγίνετο τόσο
συχνά – που στις καρδιές μας εστέρευαν
οι πηγές των ελπίδων και μαζί με τα
σώματα επήγαιναν να καμφθούν και οι
ψυχές, παίρναμε το δρόμο προς την Κυψέλη.
Και κάθε φορά εγυρίζαμε με τις καρδιές
ανεφοδιασμένες και με στυλωμένες τις
ψυχές»40.
Όλο το διάστημα της
Κατοχής λοιπόν ο Χρύσανθος συνέπασχε
με το λαό της Αθήνας, υπέμενε τις ίδιες
στερήσεις και την ίδια φτώχεια, αλλά
ήταν και το σύμβολο του αγώ­να και της
αντίστασης κατά των Γερμανών. Τα
εκκλησιαστικά όμως πράγματα είχαν
πά­ρει δυσάρεστη τροπή. Σε μια
Αρχιεπισκοπή που όντως μοσχοβολούσε
λιβάνι κατά την εποχή του Χρυσάνθου,
άρχισε να συρρέει ένας «παρδαλός συρφετός
σπουδαρχιδών» με την αποχώρησή του41. Η
Εκκλησία άρχι­σε να μεταβάλλεται σε
παράγοντα εξουσί­ας και δυνάμεως,
μέσα στον οποίο εμπλέ­κονταν εθνικά
συμφέροντα, προσωπικές φιλοδοξίες,
θεσμοί, καθώς και οι αγώνες και οι αγωνίες
του ελληνικού λαού.
ΟΑρχιεπίσκοπος
Δαμασκηνόςείχε φιλικές σχέσεις με τον
Τσολάκογλου, συ­νεργάστηκε μαζί του,
αλλά δεν ενέδιδε και στις απαιτήσεις
του για ανοιχτή στήριξη της Κυβερνήσεώς
του από την Εκκλησία. Όρκι­σε όλες τις
επόμενες κατοχικές κυβερνήσεις, κρατούσε
όμως εθνική αλλά και άκρως διπλω­ματική
στάση απέναντι στους Γερμανούς.
Στις αρχές του 1944 ο
Αρχιεπίσκοπος Δα­μασκηνός έπεσε στη
δυσμένεια των Γερμα­νών, γιατί
επιβεβαιώθηκαν οι υποψίες τους για
συνεργασία του με τους κομμουνιστές.
Άρχισαν λοιπόν να βολιδοσκοπούν τον
Χρύσανθο, αν επιθυμεί να αποκατασταθεί
στον αρχιεπισκοπικό θρόνο, καθ’ ότι
μόνο έτσι θα μπορούσαν χωρίς μεγάλο
κόστος να απαλλαγούν από τον Δαμασκηνό.
Για το θέμα αυτό γράφει
ο Χρύσανθος στο ημερολόγιό του (5
Φεβρουαρίου 1944):«Ήλθον οι δύο αδελφοί
Μινόπουλοι, ανεψιοί του αειμνήστου
Μητροπολίτου Αθηνών κυρού Θεοκλήτου,
και μοι ανακοινώνουν εμπι-στευτικώς
ότι ο Δαμασκηνός περιέπεσεν εις την
δυσμένεια των Γερμανών… και ότι έχουν
την απόφασιν να τον παύσουν και εν ανάγκη
να τον απομακρύνουν στη Γερμανίαν αρκεί
μόνον να δηλώσω ότι δέχομαι να επανέλθω
εις την αρχιεπισκοπήν, και αν κατ’ αρχήν
δεχθώ, θα έλθει ο Λογοθετόπουλος δια να
συννενοηθώμεν περί των λεπτομερειών.
Απά­ντησα ότι είναι αδύνατον να δεχθώ
τοιούτον τι και αν ο Δαμασκηνός έλαβεν
ανά χείρας την ψαλίδα και έσχισε τον
άρραφον χιτώνα του Κυρίου, δεν είμαι
εγώ, ο οποίος θα συ­νεχίσω το σχίσιμο
προς τέρψιν των εχθρών της πατρίδος,
αρεσκομένων να αναβιβάζουν και
καταβιβάζουν τους Αρχιεπισκόπους κατά
βούλησιν. Επομένως περιττόν να έλθει
και ο Λογοθετόπουλος. Εφ’ ω και απήλθον
οι αδελφοί Μινόπουλοι»42.
Αυτή ήταν μέχρι τέλους
η στάση του μεγάλου ιεράρχη προς τους
Γερμανούς.
Καμία ωφέλεια δεν ήθελε
να προκύψει για τον εαυτό του, όσο
δικαιολογημένη κι’ αν ήταν. Όταν κάτι
τέτοιο θα εξυπηρετούσε έστω και κατ’
ελάχιστον τους κατακτητές. Οι πεποιθήσεις
του για την κανονικότητα της Εκκλησίας
δεν έγιναν ούτε στιγμή πρόσχημα για να
επιθυμήσει λύσεις του «εκκλησιαστικού»,
που θα ήταν σύμφωνες με τις βουλήσεις
των Γερμανών η των γερμανόδουλων
κυβερνήσεων.
Η στάση και συμπεριφορά
του Χρυσάνθου απέναντι στους Γερμανούς
ήταν φυσικά πολύ διαφορετική απ’ αυτήν
του Δαμασκηνού. Το ποιος είχε δίκιο και
ποιος ωφέλησε περισσότερο την Εκκλη­σία
και το Έθνος στις δύσκολες εκείνες για
όλους στιγμές δεν είναι αντικείμενο
της παρούσας μελέτης. Αυτό που απομένει
σ’ εμάς είναι να προσπαθήσουμε να
ερμηνεύ­σουμε και να κατανοήσουμε τη
στάση του Χρυσάνθου στα χρόνια αυτά της
κατοχής και να ρίξουμε λίγο περισσότερο
φως στα κίνητρα και στα ελατήρια της
συμπεριφο­ράς του, αυτό όμως θα το
επιχειρήσουμε στο επόμενο κεφάλαιο.
Η ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ
ΤΟΥ ΧΡΥΣΑΝΘΟΥ
ΚΑΙ Η ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ
ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΤΟΥ
Στοιχεία του χαρακτήρα
του Χρύσανθου
Κατά την ενθρόνισή του
ως Μητροπολίτου Τραπεζούντος ο Χρύσανθος
άφησε να διαφανεί μία σημαντική πτυχή
του χαρακτήρα του. Στον ενθρονιστήριο
λόγο του ανέφερε μεταξύ άλλων ότι:
«προτιμώ ιπτάμενος ως αετός να πέσω, η
έρπων να ζήσω» και προσέθεσε: «ουδέποτε
θα κάμψω γόνυ τω Βάαλ δια συμφέρον ή
ανάγκην, ούτε δια φόβον τη εικόνι τη
χρυσή προσκυνήσω, αλλά πάση δυνάμει θα
αγωνισθώ προς προαγωγήν του εμπιστευθέντος
μοι ποιμνίου παλαίων προς τους
αντιδραστικούς κοσμοκράτορας του αιώνος
τούτου»43. Στα λόγια αυτά, όπως αποδείχθηκε
και από τα μετέπειτα γεγονότα, δεν
κρυβόταν κάποιος ρητορισμός ή σχήμα
λόγου, αλλά αντιθέτως εκφραζόταν η
απόφαση του να ζήσει με αξιοπρέπεια και
εθνική υπερηφάνεια σε καιρούς εθνικά
δύσκολους, κατά τους οποί­ους το να
αναλάβει κάποιος τα καθήκοντα του
Μητροπολίτη σήμαινε ταυτόχρονα και
ανάληψη κινδύνου για την ίδια του τη
ζωή. Ήταν αδιανόητο για το Χρύσανθο να
προβεί σε κάποια πράξη συμβιβασμού,
προκείμενου να εξασφαλίσει τη θέση του.
Άλλωστε και όταν μετά την εκδίωξή του
από τους Τούρκους και την εγκατάσταση
του στην Αθήνα του προ­τάθηκε θέση
Μητροπολίτη ο ίδιος αρνήθηκε να
«τακτοποιηθεί» σε κάποια Μητρόπολη44.
Ο Χρύσανθος ήταν από
το χαρακτήρα του αυστηρός και απόλυτος,
όχι τόσο με τους άλλους όσο κυρίως με
τις αρχές του και με τον ίδιο του τον
εαυτό. Ήθελε με αυτόν τον τρόπο να αντιδρά
στη χαλαρότη­τα που ήταν η αρρώστια
των ανθρώπων της εποχής του, χαλαρότητα
όχι τόσο των ηθών όσο των συνειδήσεων.
Ο Στ. Κανονίδης γρά­φει για τον Χρύσανθο:
«Η συμβατικότης κι οι συμβιβασμοί ήταν
πράγματα ανύπαρκτα στα διανοήματα και
στις πράξεις του. Η αρετή, τα ιδανικά,
το Γένος, η Εκκλησία, μπορεί για πολλούς
να είναι ποικίλματα άδειου ρητορικού
λόγου. Για κείνον ήσαν οντότητες ζώσαι,
προσκυνηταί τρισέβαστοι. Και ήξαιρε
(sic) να τις υπηρετή με το ίδιο ευλαβές
δέος, που μ’ αυτό έμαθε να τελή τα φρικτά
μυστήρια του Θεού»45.
Ο μητροπολίτης Λευκάδος
και Ιθάκης Δωρόθεος στον επιμνημόσυνο
λόγο του που εξεφώνησε στο Συνοδικό
μνημόσυνο το Νοέμβριο του 1949 περιέγραψε
τον Χρύσανθο ως άνδρα μεστό συνέσεως,
ολύ­μπιον την εμφάνισιν, ο οποίος
«ενέκλειεν εν τω οστρακίνω σκεύει της
σαρκός αυτού θησαυρόν ακάμπτου και
χαλυβδίνου χαρακτήρος, γνωρίζων υπέρ
των καθαρώς εκκλη­σιαστικών και
χριστιανικών αρχών αυτού να θραύεται
και να σπάζη, αλλ’ ουδέποτε να λυγίζη
και να κάμπτεται»46.
Ο Άνθιμος Παπαδόπουλος
περιγράφει την «ακαμψίαν του χαλυβδίνου
χαρακτήρος, του Χρυσάνθου, την οποίαν
άλλοι ωνόμαζαν σχολαστικότητα
αναχρονιστικήν, ημείς όμως καλούμεν
αρετήν αρχιερατικήν. Ο άνθρωπος εκείνος
ήτο μονοκόμματος και αλύγιστος. Δεν
εγνώριζε τι θα πη ανάγκη προσαρμογής
προς τας περιστάσεις, της οποίας ελατήριον
θα ήτο το ατομικόν συμφέρον»47.
Τον κατηγόρησαν πως
ήταν απρόσιτος και απλησίαστος, αυτό
όμως συνέβαινε σε όσους ήταν αδύνατον
να κατανοήσουν και να πλησιάσουν το
ύψος και το μεγαλείο του ανδρός48.
Αντιθέτως οι πόρτες του σπιτιού του
καθώς και της καρδιάς του, ήταν πάντα
ανοιχτές σε γνωστούς και σε ξένους.
Γνώριζε όμως να προφυλάσσει και το
αξίωμα και τη θέση του με ιεροπρέπεια
από πολλές κοσμικότητες που πολιορκούν
προσωπικότητες του κύρους και της
ακτινοβολίας του Χρυσάνθου49.
Δεν θα ήταν παράξενο
λοιπόν, μετά από όλα αυτά, να δικαιολογηθεί
η άκα­μπτη στάση του έναντι των Γερμανών
ως πράξη αυθόρμητη ενός τόσο αλύγιστου
και ασυμβίβαστου χαρακτήρα, ήταν όμως
έτσι τα πράγματα; Αυτό θα προσπαθήσουμε
να διερευνήσουμε στη συνέχεια.
ΠΡΑΞΗ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Ή
ΑΥΘΟΡΜΗΤΙΣΜΟΥ;
Πέρα από την ακεραιότητα
του χαρακτή­ρα του και το σεβασμό των
αρχών και των αξιών στις οποίες πίστευε
ως ορθόδοξος ιεράρχης, ο Χρύσανθος
διέθετε και μία σειρά ολόκληρη από άλλα
χαρίσματα τα οποία δεν μπορούμε να
παραγνωρίσουμε στην προσπάθειά μας να
ερμηνεύσουμε τη στάση του έναντι των
Γερμανών.
Ο Χρύσανθος από τη νεαρή
του ηλικία, ως διάκονος στην Τραπεζούντα
είχε επιδείξει μοναδική υπευθυνότητα
και αξιόλογα διοικη­τικά χαρίσματα.
Αυτά ακριβώς τα χαρίσματα τον ανέδειξαν
σε αξιοσέβαστη προσωπικότητα της πόλεως
και γι’ αυτό ανέλαβε τόσο νέος αυ­τός
καθήκοντα γενικού Αρχιερατικού κατά
την απουσία του Μητροπολίτη Κωνσταντίου.
Από την εποχή αυτή
(1906) χρονολο­γούνται οι πρώτες εξαρχικές
αποστολές που του ανατέθηκαν και τις
έφερε όλες εις πέρας με επιτυχία50. Από
τότε και μέχρι την ανάδειξή του εις
Αρχιεπίσκοπο Αθηνών ανέ­λαβε δεκάδες
άλλες αποστολές ως Μητρο­πολίτης
Τραπεζούντος η ως πατριαρχικός έξαρχος,
στις οποίες αναδείχθηκε και τοιδιαίτερο
διπλωματικό τάλαντο, το οποίο διέθετε
ο Χρύσανθος.
Αποκορύφωμα της
διπλωματικής αυτής δεινότητας του
Χρυσάνθου ήταν ασφαλώς η συνδιάσκεψη
των Παρισίων (1919) και του Λονδίνου (1921),
όπου είναι γενικώς ανα­γνωρισμένη
και πολύτιμη η εκεί συμβολή του για την
κατοχύρωση των δικαίων του μικρασιατικού
Ελληνισμού51.
Αυτό δηλαδή που δεν
μπορεί να καταλο­γιστεί στον Χρύσανθο
είναι η απειρία η η αδυναμία διπλωματικού
χειρισμού της υπό­θεσης της υποδοχής
των Γερμανών και της συνεργασίας με
τους Έλληνες συνεργάτες τους. Συγκεκριμένα
μάλιστα για την υπόθεση της σταθερής
άρνησής του να συμμετάσχει στην επιτροπή
παράδοσης της πόλεως των Αθηνών ο
Χρύσανθος κάθε άλλο παρά πρω­τόπειρος
ήταν σε παρόμοιες καταστάσεις. Κατά τις
διαδοχικές μάλιστα καταλήψεις της
πόλεως της Τραπεζούντος από διαφο­ρετικούς
Στρατούς, κατά τη διάρκεια της Αρχιερατείας
του, ο ίδιος ανέλαβε πρωταγω­νιστικό
ρόλο στην παράδοση και παραλαβή της
πόλεως με μοναδικό σκοπό την διάσωση
του πληθυσμού της πόλεως, χριστιανικού
αλ­λά και μουσουλμανικού. Η αναγνώριση
των υπηρεσιών του Χρυσάνθου υπήρξε
ομόφωνη τόσο από τους διαδοχικούς
κατακτητές της πόλεως Ρώσους και
Τούρκους, όσο και κυρί­ως από το λαό
της ευρύτερης περιοχής, κάθε φυλής και
θρησκείας, που έλαβε τα ευεργε­τικά
αποτελέσματα της προστασίας του. Ο ίδιος
ο Χρύσανθος μάλιστα στο ημερολόγιό του
συσχετίζει τη συμπεριφορά του κατά την
υποδοχή των Γερμανών στην Αθήνα, με την
υποδοχή των Ρώσων στην Τραπεζούντα το
191652, η οποία οπωσδήποτε αποτελεί πείρα
περί των σχετικών θεμάτων που δε συμβαίνει
να την έχουν πολλοί άνθρωποι.
Μήπως ειδικά για τους
Γερμανούς είχε κάποιο λόγο ο Χρύσανθος
να φερθεί σκληρά και απότομα και εξ
αυτής της αντιπάθειάς του να εξηγείται
η στάση απέναντί τους;
Είναι γεγονός ότι, όπως
αναφέρει ο Στ. Κανονίδης, «ο ίδιος, ο
Χρύσανθος, είχεν ονο­μάσει δημοσία
βαρβάρους τους Γερμανούς και όλα τα
χρόνια της κατοχής ο Μπέριγκερ δεν
έπαυσε να το ενθυμείται»53. Ποτέ όμως
πριν από τον πόλεμο δεν είχε εκφραστεί
με περιφρόνηση κατά των Γερμανών.
Αντίθετα μάλιστα κατά τη διάρκεια των
σπουδών του στη Γερμανία και την Ελβετία
θαύμασε το γερ­μανικό πολιτισμό, έμαθε
φυσικά τη γλώσσα και παρακολούθησε στη
Λειψία αρκετά από τα αριστουργήματα
του Wagner, του Schiller και του Gothe. Όπως μάλιστα
ομολογεί και ο ίδιος, τότε στο Μόναχο
και στο Dahaw(!) πέ­ρασε τις ωραιότερες
ημέρες της ζωής του54.
Στο διάλογό του με το
στρατηγό Stumme στην αρχιεπισκοπή Αθηνών
ο Χρύσανθος εξέφρασε στο Γερμανό Στρατηγό
το παράπο­νο όλων των Ελλήνων που
είχαν σπουδάσει στη Γερμανία και την
απογοήτευσή τους από την άδικη επίθεσή
τους κατά της Ελλάδας.
Φαίνεται ότι ο Χρύσανθος
πρωτίστως στο διάλογο αυτό εκφράζει τα
προσωπικά του αισθήματα και την
απογοήτευσή του από την τόσο άδικη
συμπεριφορά ενός λαού, τον οποίο τόσο
είχε αγαπήσει και θαυμάσει.
Καμία λοιπόν συμπάθεια
η συνεργασία δεν μπορούσε να υπάρξει
ανάμεσα στον τόσο ακέραιο στο χαρακτήρα
και στη συμπεριφορά Αρχιεπίσκοπο και
σ’ ένα στρατό κατοχής, που τόσο κατάφωρα
παραβίαζε την ελευθερία και τα δικαιώματα
ενός ολόκληρου λαού.
Η αντίδραση όμως του
Χρυσάνθου ένα­ντι των Γερμανών δε
μπορεί να αποδοθεί σε αυθόρμητη αντίδραση
κατά των κατακτητών. Η συναίσθηση της
ευθύνης του έναντι του ποι­μνίου του
ήταν τέτοια που με καμία δύναμη δε θα
άφηνε τον εαυτό του να ενεργήσει
σπασμωδικά και χωρίς να υπολογίσει τις
συ­νέπειες. Άλλωστε το κόστος από μία
τέτοια άκαμπτη και απόλυτη στάση θα
ήταν πρώτα πρώτα για τον ίδιο πολύ
μεγάλο. Ο ίδιος όμως είχε δηλώσει σχετικά
πως όχι μόνο το θρόνο του αλλά και τη
ζωή του την ίδια ήταν πρόθυ­μος να
θυσιάσει, αν χρειαζόταν, προκείμενου
να μείνει πιστός στο καθήκον του, όπως
του­λάχιστον το αντιλαμβανόταν αυτός.
Από όλα τα παραπάνω
συμπεραίνουμε πως η στάση του Χρυσάνθου
ήταν αποτέλε­σμα σοβαρής σκέψης και
απόφασης να μην κάνει καμιά υποχώρηση
στις αρχές του και να μην έχει την
παραμικρή συνεργασία με τους Γερμανούς,
αντίθετα να τους αντιμε­τωπίσει με
εθνική υπερηφάνεια και άφοβη ανδροπρεπή
στάση αν όχι ακόμη και με πε­ριφρόνηση,
γνωρίζοντας επακριβώς τις συ­νέπειες
τις οποίες θα προκαλούσε η στάση του
αυτή. Και τελικά δεν τις απέφυγε.
Το αν αυτή η στάση και
η εν συνεχεία συ­μπεριφορά και δράση
του Χρυσάνθου ωφέ­λησαν τον ελληνικό
λαό, θα το εξετάσουμε εν συντομία στην
επόμενη ενότητα.
Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΡΑΞΕΩΝ
ΤΟΥ ΧΡΥΣΑΝΘΟΥ
ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ
ΤΟ ΕΘΝΟΣ
Ήταν ευτυχής η συγκυρία
ή καλύτερα η Πρόνοια του Θεού να βρίσκεται
στον αρχιεπισκοπικό θρόνο των Αθηνών,
κατά την είσοδο των Γερμανών, ένας άνδρας
του χαρακτήρα και του ψυχικού μεγαλείου
του Χρυσάνθου. Το μόνο αίσθημα το οποίο
αδυ­νατεί ο ιστορικός να ανιχνεύσει
στην ψυχή του μεγάλου και γαλήνιου αυτού
Ιεράρχη κατά τις ημέρες εκείνες είναι
ο φόβος και η δειλία.Μισούσε τη δειλία
όσο τίποτε άλλο, γιατί αυτή ευτελίζει
την εικόνα του Θεού, τον άνθρωπο55.
Αυτό ακριβώς που
χρειαζόταν ο ελληνι­κός λαός την ώρα
εκείνη της κατάρρευσης και της απελπισίας,
όταν μετά τόσους αγώ­νες και τόσες
θυσίες έβλεπε τη χιτλερική σημαία να
κυματίζει πάνω στο βράχο της Ακροπόλεως,
δεν ήταν ασφαλώς διαπραγμα­τεύσεις
για καλύτερες συνθήκες σκλαβιάς και
κατοχής. Αυτό που ζητούσε ήταν μία πράξη
τόλμης, ένα μήνυμα για να συνεχίσει να
ζει και να ελπίζει για μία ελεύθερη και
πάλι Ελλάδα, μία κίνηση που θα έδειχνε
πως ο λαός αυτός διαθέτει αξιοπρέπεια
και ψυχικά αποθέματα για να αντισταθεί
και να νικήσει. Αυτήν ακριβώς τη δύναμη
του χάρισε ο αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος,
με την ηρωική του απόφαση να μην υποδεχθεί
τους Γερμανούς,να μην ορκίσει τη
γερμανόδουλη Κυβέρνησηκαι να φερθεί
με θάρρος και τόλμη στη συνάντησή του
με τον πανίσχυρο Γερμανό στρατηγό –
κατακτητή. Ο Χρύσαν­θος με τη στάση
του αυτή αναδεικνύεται πρώτος Αγωνιστής
της Εθνικής Αντίστασης, που δίνει το
σύνθημα για μία ηρωική, αξιο­πρεπή,
εθνικά υπερήφανη αντίσταση κατά του
κατακτητή.
Ο Α. Τερζόπουλος στον
επικήδειο λό­γο του, προ της σορού του
Χρυσάνθου, το 1949, λέγει χαρακτηριστικά
πως και χωρίς τα περιστατικά αυτά της
αντιστάσεως του Χρυσάνθου ήταν αναπόφευκτη
η εκθρόνισή του από τις κατοχικές αρχές.
«Οι επιδρομείς ήσαν αφορήτως σκαιοί,
αυτός δε από μεταλλον άκαμπτον». Αφορμές
για να παραι­τηθεί θα αναπηδούσαν ανά
πάσαν στιγμή. Ο Χρύσανθος έσπευσε να
επωφεληθεί της πρώτης ευκαιρίας που
του προσφέρθηκε, γιατί θεώρησε καθήκον
και χρέος του, από την υψηλή θέση που
κατείχε, να δώσει ακριβώς το μήνυμα αυτό
πως η κατοχή δεν είναι το τέλος, ο αγώνας
συνεχίζεται, και ότι άλλο τέλος δεν
είναι νοητό παρά μόνο η ανάκτηση της
Ελευθερίας56.
Ο Χρύσανθος εξ αιτίας
της στάσεώς του αυτής αντικαταστάθηκε
από τους κατα­κτητές στον αρχιεπισκοπικό
θρόνο, ο ίδιος όμως συνέχισε την ίδια
αλύγιστη και εθνικά υπερήφανη στάση
του όλα αυτά τα χρόνια της κατοχής. «Και
εις τας φοβερωτέρας στιγμάς των δισταγμών
και των κάμψεων σωμά­των και ψυχών
κόσμος πολύς προσήρχετο εις το ερημητήριον
της οδού Σουμελά για να αντλήση πίστιν,
καρτερίαν και ελπίδα», σημειώνει στον
αποχαιρετιστήριο λόγο του προς τον
νεκρό Χρύσανθο ο τότε υπουργός Δημοσίων
έργων Στ. Νικολαΐδης57.
Η απήχηση που είχε η
ηρωική στάση του Χρυσάνθου εκδηλώνεται
με το μεγάλο σεβασμό και την αναγνώριση
της προσφο­ράς του από τον ελληνικό
λαό, που ξέρει να τιμά τους αληθινούς
ποιμένες του και να ακολουθεί το
παράδειγμά τους.
Η ωφέλεια όμως είναι
μεγάλη και για την ίδια την Εκκλησία η
οποία αποδεικνύε­ται για άλλη μία
φορά πως ξέρει να συνεχί­ζει την
παράδοση των μεγάλων μαρτυρικών ιεραρχών,
όπως τουΓρηγορίου του Ε’, τουΧρυσοστόμου
Σμύρνηςκαι τόσων άλλων, και γνωρίζει
να επιτελεί την υψηλή απο­στολή της
σε καιρούς χαλεπούς.
Η απόφασή του βέβαια
να έλθει σε ρήξη με τους Γερμανούς έφερε
την ανατροπή της εκκλησιαστικής
κανονικότητας που εκ­προσωπούσε μέχρι
τότε ο ίδιος. Όσο όμως κι αν διαφωνούσε
με την νέα εκκλησιαστική κατάσταση,
ποτέ δε στάθηκε εμπόδιο στην απρόσκοπτη
επιτέλεση της εκκλησιαστικής και εθνικής
της αποστολής, έστω και υπό άλλον
Αρχιεπίσκοπο.
Ασφαλώς αν παρέμενε ο
Χρύσανθος στον αρχιεπισκοπικό θρόνο,
θα είχε αποφευ­χθεί η ανάμειξη της
Εκκλησίας στα πολιτικά πράγματα και η
ανάληψη κυβερνητικών θέ­σεων από τον
Αρχιεπίσκοπο, ενέργεια την οποία ο
Χρύσανθος θεωρούσε αντικανονική και
απαράδεκτη. Πάντως και με τον Χρύσαν­θο
και με τον Δαμασκηνό, όσο διαφορετικοί
και αν ήταν οι δύο αρχιεπίσκοποι, η
Εκκλη­σία απετέλεσε την υψηλή αποστολή
της στους δύσκολους εκείνους καιρούς
και υπηρέτησε με ηρωικό τρόπο το μαρτυρικό
της ποίμνιο.
Όπου στην εργασία μας
αντιπαραθέσα­με τη στάση του Χρυσάνθου
έναντι αυτής του Δαμασκηνού δεν ήταν
ασφαλώς για να υποτιμήσουμε τον ηρωισμό
ή την προσφορά του δευτέρου. Ο Αρχιεπίσκοπος
Δαμασκη­νός μπορεί να όρκισε τις
κατοχικές Κυβερ­νήσεις, να συνεργάστηκε
με τις αρχές στα χρόνια της Κατοχής,
αλλά ενεργούσε προς όφελος του ελληνικού
λαού και του Έθνους, και πάντα με κίνδυνο
να χάσει κι αυτός τη θέση του αλλά και
τη ζωή του. Όπως μάλι­στα έλεγε και ο
αείμνηστος Γ. Παπανδρέου, ο Δαμασκηνός
«όρθωσε το ανάστημά του, έδωσε γόητρο
στην Εκκλησία και χρήσιμος υπήρξε στο
Έθνος»58.
Η διαφορά του Χρυσάνθου
με το Δαμασκηνό ήταν πως ενώ του δευτέρου
την αντιστασιακή δράση τη διαδέχτηκε
η αναγνώριση, η δόξα και η εξουσία, τον
ηρωισμό του Χρυσάνθου τον διαδέχτηκε
η αφάνεια και η περιθωριοποίηση, τόσο
από τις κατοχικές όσο και από τις πρώτες
μεταπολεμικές ελληνικές αρχές. Πάντως
και για τους δύο η ιστορία αναγνωρίζει
περίο­πτη θέση και μέσω αυτών αναγνωρίζει
τη μεγάλη προσφορά της Εκκλησίας προς
το Έθνος στις πραγματικά δύσκολες
εκείνες ιστορικές συνθήκες.
1Π. Στάμου, σ. 38.
2Θ. Στράγκα Δ’, σ. 2326.
3Το κείμενο του
διαγγέλματος δημοσιεύεται από τον Θ.
Στράγκα Δ’ (σ. 2326-27) και εχει ως εξής:
«Τέκνα εν Κυρίω αγαπητά. Η Α.Μ. ο Βασιλεύς
και ο Πρόεδρος της Κυβερνήσεως καλούν
ημάς πάντας, ίνα αποδυθώμεν εις τον
άγιον υπέρ Πίστεως και Πατρίδος αμυντικόν
αγώνα. Η Εκκλησία ευλογεί όπλα τα ιερά
και πέποιθεν ότι τα τέκνα της πατρίδος
ευπειθούν εις το κέλευσμα Αυτής και του
Θεού και θα σπεύσουν εν μια ψυχή και
καρδία, να αγωνισθούν υπέρ βωμών και
εστιών και της ελευθερίας και τιμής και
θα συνεχίσουν, ούτω, την απ’ αιώνων
πολλών αδιάκοπον σειράν των τιμίων και
ενδόξων αγώνων και θα προτιμήσουν τον
ωραίον θάνατον από την άσχημον ζωήν της
δουλείας. Και μη φοβώμεθα από των
αποκτεινόντων το σώμα την δε ψυχήν μη
δυνάμενων αποκτείναι, ας φοβώμεθα δε
μάλλον από τον δυνάμενον την ψυχήν και
το σώμα απολέσαι. Επιρρίψομαι επί Κύριον
την μέριμναν ημών και αυτός θα είναι
βοηθός και αντιλήπτωρ εν τη αμύνη κατά
της αδίκου επιθέσεως των εχθρών. Ούτοι
εν άρμασι και ούτοι εν ίπποις, ημείς δε
εν ονόματι Κυρίου του Θεού και εν τη
γενναιότητι και ανδρεία ημών
μεγαλυνθησώμεθα. Η χάρις του Κυρίου
ημών Ιησού Χριστού και η αγάπη του Θεού
και Πατρός είη μετά πάντων ημών».
4Στ. Κανονίδη, Χρύσανθος
2, σ. 759.
5Διονυσίου, Μητροπολίτου
Τρίκκης και Σταγών, «Η Αντίστασις του
Ελληνικού Κλήρου κατά τον Β’ Παγκόσμιον
Πόλεμον και την Κατοχήν», ΘΗΕ 2 (1963), στ.
930.
6Αν. Παπαδοπουλου, σ.
225.
7Γ. Τασούδη Β’, σ. 431-2.
8Γ. Τασούδη Β’, σ. 433.
9Αν. Παπαδοπούλου, σ.
225.
10Γ. Τασούδη Β’, σ. 375.
11Γ. Παρασκευοπούλου,
σ. 328.
12Γ. Παρασκευοπούλου,
σ. 328.
13Γ. Τασούδη Β’, σ. 377.
14Δεν κατέβηκε στην
είσοδο της Αρχιεπισκοπής, αλλά είχε
δώσει εντολή στον Αρχιδιάκονο να τους
αναμένει και να τους συνοδεύσει επάνω.
Βλ. μαρτυρία του τότε Αρχιδιακόνου(και
νυν Μητροπολίτη Πατρών) Νικοδήμου
Βαλληνδρά, στα Δίπτυχα της Εκκλησίας
της Ελλάδος 1999, σ. ιγ’.
15Γ. Τασούδη Β’, σ. 378.
16Γ. Παρασκευοπούλου,
σ. 328.17Νικοδήμου Βαλληνδρά, σ. ιγ’ και
ιδ’ και Γ. Τασούδη Β’, σ. 378.
18Γ. Τασούδη Β’, σ. 380.
19Γ. Τασούδη Β’, σ. 380 και
Γ. Παρασκευοπούλου, σ. 329.
20Γ. Τασούδη Β’, σ. 381.
21Νικοδήμου Βαλληνδρά,
σ. ιδ’.
22Το φύλλο της «Εκκλησίας»
προφανώς έσπευσε να προμηθεύσει στους
Γερμανούς ο Δ. Πετρακάκος, πρώην βασιλικός
επίτροπος παρά την Ι. Σύνοδο και επίτροπος
επικρατείας στη «Μείζονα» Σύνοδο,
σφοδρός πολέμιος του Χρυσάνθου και
υποστηρικτής του Δαμασκηνού, ο οποίος
και προσπάθησε από την πρώτη ημέρα να
προ­σεταιρισθεί τους κατακτητές, για
να πετύχει εκτός των άλλων και τη ρύθμιση
του «εκκλησιαστικού» κατά τις επιθυμίες
του. Βλ. Γ. Τασούδη Β’, σ. 382.
23«Συνεδέετο μετά του
αειμνήστου Στρατηγού Τσολάκογλου και
της οικογενείας του στενώτατα και
οικειώτατα από της εν Κορίνθω διακονίας
του ως Μητροπολίτου» (Κ. Λογοθετόπουλου,
Ιδού η Αλήθεια, Αθήναι,1948, σ. 203).
24Γ. Τασούδη Β’, σ. 383.
25Αν. Παπαδοπούλου, σ.
227.
26Ολόκληρο το κείμενο
της επιστολής στο θ. Στράγκα Δ’, σ. 2327,
8.
27Γ.Τασούδη,Β’,σ.384.
28Δώδεκα από τους οποίους
μάλιστα είχαν ψηφίσει τον Χρύσανθο για
Αρχιεπίσκοπο(Γ.Καραγιάννη, σ.62)
29Γ.Τασούδη,Β’,σ.386.
30Θ.Στράγκα Δ’,σ.2344
31Γ.Τασούδη,Β’,σ.388.
32Δωροθέου Λευκάδος, σ.
326.
33Γ. Τασούδη Β’, σ. 388.
34Αν. Παπαδοπούλου, σ.
228.
35Βλ. Κ. Πυρομάγλου Α’,
σ. 556 και 577, όπου και μαρτυρία του Ε.
Τσουδερού.
36«Χωρίς την έγκρισιν
του Μητροπολίτου Χρυσάνθου δεν λαμβάνεται
καμμία απόφασις, πολιτικού η στρα­τιωτικού
περιεχομένου» (Κ. Πυρομάγλου Α’, σ. 561).
37Κ. Βοβολίνη, «Η Εκκλησία
εις τον Αγώνα της Ελευθερίας», Αθήναι
1952,σ. 270.
38Κ. Πυρομάγλου Α’, σ.
557.
39Ο ιστορικός Δημήτριος
Γατόπουλος δημοσιεύει την αφήγηση του
Κωνσταντίνου Βοβολίνη προς τον ίδιο
σχε­τικά με τον Χρύσανθο: «…Μέσα Μαΐου
1942. Σούρουπο μ’ ανοιξιάτικη επίμονη
ψιλή βροχούλα, ο ένας ύστερα απ’ τον
άλλο, οι τρεις μας, ο Λάζαρος Πηνιάτογλου,
ο Γιάννης Μήλιος και εγώ, μπήκαμε στο
ερημητήριο ενός ανθρώπου που τόσο
Έλληνας στάθηκε: Στο σπιτάκι του
Αρχιεπισκόπου Αθηνών Χρυσάνθου (Σουρμελή
(sic) 3), κοντά στο τέρμα της Κυψέλης. Σε
λίγες ημέρες η εφημερίδα μας θα
κυκλοφορούσε, το «Ελληνικό Αίμα», και
θέλαμε να βγούμε με τις ευλογίες της
Εκκλησίας. Του είπαμε τις σκέψεις μας
και τις αποφάσεις μας. Του δια­βάσαμε
το πρώτο άρθρο μας, γραμμένο από τον
Πηνιάτογλου, «Οι πελιδνοί». Έλεγε δια
τους Γερμανούς, «που τσακισμένοι πια
ετοιμάζοντο να φύγουν» – ένα άρθρο που
αργότερα, δύο φορές μετεδόθη απ’ το
Ραδιοφωνικό σταθμό του Λονδίνου. Κι
όμως οι Γερμανοί τότε ευρίσκοντο στην
αποθέωσί τους. Για όλον τον κόσμο, εκτός
από τους Έλληνες… Ενθουσιάστηκε ο
βιβλικός ιεράρχης. Τα μάτια του δάκρυσαν:
«Δεσπότη μας θέλουμε την ευχή σας».
Απάντησε: «Να ‘χετε την ευχή μου, παιδιά
μου, μέσ’ απ’ το βάθος της ψυχής μου.
Να ‘ναι πάντα ο Θεός και η Παναγία μαζί
σας…» Μας έδωσε τρεις μικρές εικόνες
της Μεγαλόχαρης με την υπογραφή του.
Και η ευχή του εισηκούσθη» (Δ. Γατόπουλου,
Ιστορία της Κατοχής, έκδοση β’, Μέλισσα,
Αθήνα χ.χ., σ. 306-7).
40Στ. Κανονίδη, Χρύσανθος1,
σ. 316.
41Στ. Κανονίδη, Χρύσανθος1,
σ. 316.
42Γ. Τασούδη Β’, σ.
388-389.
43“Τρεις Ιεράρχαι”,
Ιούλιος 1913, φ.183, σ. 640, από το θ. Στράγκα
Δ’, σ. 2353.
44Βλ. ανωτέρω, σ. 6.
45Στ. Κανονίδη, Χύσανθος1,
σ. 315.
46Δωροθέου Λευκάδος, σ.
326.
47Αν. Παπαδοπούλου, σ.
225.
48Ο καθηγητής Κ. Μπόνης
(Εκκλησία, ΜΖ (1970), σ. 542) αναφέρεται στη
πρώτη συνάντησή του με το Χρύ­σανθο
το 1937 στο «δυσπεριγράπτου απλότητος»
γραφείο του Χρυσάνθου και στην βαθύτατη
εντύπωση που του προκλήθηκε «επί τη
αντικρίσει της επιβλητικής, όσον και
γλυκυτάτης μορφής του ανδρός».
49Όταν στις 6 Ιανουαρίου
1938 έλαβε πρόσκληση από τον Άγγλο πρέσβη
για δεξίωση στις 11 του μηνός στην
Πρεσβεία, όπου καλεσμένη ήταν και η
βασιλική οικογένεια, απάντησε πως
«επειδή υποθέτω πως η εσπερίς θα έχει
μάλλον κοσμικόν χαρακτήρα, παρακαλώ να
επιτρέψητε εις εμέ ως κληρικόν να μην
προσέλθω» (Π. Στάμου, σ. 55).
50Πρώτη αποστολή του
Χρυσάνθου ήταν να εφαρμόσει το κοινοβιακό
σύστημα στην πατριαρχική Μονή Σουμελά
του Πόντου κατ’ απόφαση της Μεγάλης
του Χριστού Εκκλησίας και κατ’ ανάθεση
του Μητροπολίτη Κωνσταντίου. Αν.
Παπαδοπούλου, σ. 209, 210.
51Βλ. ανωτέρω, σ. 5.
52« Ενθυμούμαι ότι το
1916, ότε ήμην Μητροπολίτης Τραπεζούντος
και προσωρινός Διοικητής του τόπου, και
επί τη προσεγγίσει των Ρώσων, οίτινες
ήρχοντο εις Τραπεζούντα ως ελευθερωταί
και όχι ως δουλωταί πάλιν δεν μετέβην
ο ίδιος να παραδώσω την πόλιν αλλά
έστειλα ένα απλούν πολίτην μετά του
Αμερικανού Προξένου…» (Γ. Τασούδη Β’,
σ. 371).
53Στ. Κανονίδη, Χρύσανθος1,
σ. 316.
54Γ. Τασούδη Α’, σ. 56.
55«Ο ίδιος ηλεκτρίζετο
από τον κίνδυνο. Και μπορούσες να είσαι
βέβαιος, ότι την ώρα της απόφασης από
τις λύσεις που είχε να διαλέξει θα
προτιμούσε την πιο γενναία. Αλήθεια,
μέσα στο ασθενικό εκείνο σώμα εκατοικούσε
ατρόμητη ψυχή»( Στ. Κανονίδη, Χρύσανθος1,
σ. 316).
56Συντάξεως, Χρονικά,
σ. 265.
57Συντάξεως, Χρονικά,
σ. 261.
58Ηλ. Βενέζη, σ. 20.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Πηγές
* Τασούδη Γ, Α’ =
«Βιογραφικοί Αναμνήσεις του Αρχιεπισκόπου
Αθηνών Χρυσάνθου του από Τραπεζούντος,
1881-1949», επιμέλεια και έκδοση υπό…, Αθήνα
1970.
* Τασούδη Γ, Β’ = «Ο
Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Χρύσανθος ο από
Τραπεζούντος, Η εθνική και Εκκλησιαστική
Δράσης του 1926-1949» (εκ του αρχείου του)
βιβλίο δεύτερο, επιμέλεια και έκδοση
υπό…, Αθήνα 1972.
* Τασούδη Γ, Γ’ = «Άρθρα
και Μελέται Χρυσάνθου Αρχιεπισκόπου
Αθηνών του από Τραπεζούντος, 1911-1949»,
υπό…, βιβλίο τρίτο, Αθήναι 1977.
Βοηθήματα
* Ατέση Β. = Βασιλείου
Ατέση, «Επίτομος Επισκοπική Ιστορία
της Εκκλησίας της Ελλάδος, από του 1833
μέχρι σήμερον», τ. Α’-Γ, εν Αθήναις
1948-1969.
* Βαλληνδρά Νικοδήμου
= Νικοδήμου Βαλληνδρά, Μητροπολίτου
Πατρών, «Η Εκ­κλησία εις τον Αγώνα και
την Αγωνίαν του Έθνους», Δίπτυχα της
Εκκλησίας της Ελλάδος 1999, εκδ. Αποστολικής
Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος,
σσ. θ’-ιγ’.
* Βενέζη Ηλ. = Ηλ. Βενέζη
«Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός. Οι χρόνοι
της δουλείας», εκδ. Εστίας, Αθήνα 1981.
* Βοβολίνη Κ. «Η Εκκλησία
εις τον Αγώνα της Ελευθερίας», Αθήναι
1952.
* Γατοπούλου Δ., «Ιστορία
της Κατοχής», εκδ. β’, «Μέλισσα», Αθήνα
χ. χρ.
* Διονυσίου, Μητροπολίτου
Λήμνου, «Ο Αθηνών Χρύσανθος», Ανάπλασις
1954, φ. 24, 351.
* Διονυσίου, Μητροπολίτου
Τρίκκης και όταγών (από Λήμνου), « Η
Αντίστασις του Ελληνικού Κλήρου κατά
τον Β’ Παγκόσμιον Πόλεμον και την
Κατοχήν», ΘΗΕ 2 (1963) 930-939.
* Δωροθέου Λευκάδος =
Δωροθέου Παλλαδινού, Μητροπολίτου
Λευκάδος και Ιθάκης, «Επιμνημόσυνος
εις τον Αρχιεπίσκοπον Αθηνών Χρύσανθον»,
Ενορία Δ’ (1949) 326-327.
* Κανονίδη ότ., Χρύσανθος1
= ότ. Κανονίδη, «Χρύσανθος», Ανάπλασις
1954, φ. 22, 314-317.
* Κανονίδη ότ., Χρύσανθος
2 = ότ. Κανονίδη, «Χρύσανθος Φιλιππίδης»
Νεώτερον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ηλίου,
τ.18, Αθήναι χ. χρ., σ. 759-760.
* Καραγιάννη Γ. = Γ.
Καραγιάννη, «Εκκλησία και Κράτος
1833-1997. Ιστορική επισκόπηση των Σχέσεων
τους», εκδ. «Το Ποντίκι», Αθήνα 1997. * Κύρου
Αχ., «Σκλαβωμένοι Νικηταί», Αθήναι 1945.
* Κωνσταντινίδη I. = I.
Κωνσταντινίδη «Χρύσανθος», ΘΗΕ 12 (1968)
397-401. * Λογοθετόπουλου Κ., «Ιδού η Αλήθεια»,
Αθηναι,1948.
* Ματθαιάκη Τίτου, «Η
Συμβολή του Ορθοδόξου Κλήρου εις τον
Πόλεμον 40-41», Εκκλησία ΛΑ’ (1954) 320-367.
* Μπόνη Κ. Γ., «Χρύσανθος
Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος»
(1881-1949), Εκκλησία ΜΖ’ (1970) 541-548.
* Ξενογιάννη Κ. Ν., «Η
Εκλογή των Αρχιεπισκόπων Δαμασκηνού
και Χρυσάνθου εξ Απόψεως Κανονικής»,
Αθήναι 1959.
* Παπαδόπουλου Αν. =
Αρχιμ. Ανθίμου Α. Παπαδόπουλου «Χρύσανθος
Αρχιεπίσκοπος Αθηνών ο από
Τραπεζούντος(1881-1949)», Αρχείον Πόντου ΙΔ
(1949) 209-234.
* Παπαμιχαήλ Γρ., «Ο
πρώην αρχιεπίσκοπος Αθηνών Χρύσανθος»,
(Λόγος επικήδειος), Νέα Εστία ΜΣΤ’
(1949)1361-62.
* Παρασκευοπούλου Γ. =
Αρχιμ. Γερβασίου Παρασκευοπούλου «Ο
Χρύσανθος και η «υποδοχή» των Γερμανών»,
Ανάπλασις 1954, φ. 23, 328-329.
* Πυρομάγλου Κ. = Κ.
Πυρομάγλου, «Ο Γεώργιος Καρτάλης και η
εποχή του 1934­57», τ. Α’-Β’, εκδ. «Ιστορική
Ερευνά», Αθήναι 1965.
* Ράλλη Γ., Ο Ιωάννης Δ.
Ράλλης ομιλεί εκ του Τάφου, Αθήναι 1947.
* Σταθάκη Β., «Χρύσανθος
Φιλιππίδης», Ακτίνες 42 (1979) 250-251.
* Στάμου Π. = Π. Γ. Στάμου,
«Ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης
Ελλάδος Χρύσαν­θος ο από Τραπεζούντος
(1881-1949)», Αθήναι 1994.
* Στράγκα Θ. = Αρχιμ.
Θεοκλήτου Α. Στράγκα, «Εκκλησίας Ελλάδος
Ιστορία εκ πηγών αψευδών 1817-1967», τ.
Α’-ΣΤ’, Αθήναι 1969-1980.
* Συντάξεως, Χρονικά =
Συντάξεως «Χρονικά», Αρχείον Πόντου
ΙΔ’ (1949) 259-266.
ΑΠΟ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΤΕΥΧΟΣ 232

Ο Σάββας Καλεντερίδης γεννήθηκε στη Βέργη Σερρών το 1960. Το 1977 εισήλθε στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων, από την οποία αποφοίτησε το 1981, ως ανθυπίλαρχος. Υπηρέτησε σε διάφορες μονάδες των τεθωρακισμένων και των καταδρομών και σε κρίσιμες θέσεις στο εξωτερικό. Το Μάρτιο του 2000, ενώ φοιτούσε στην Ανωτάτη Σχολή Πολέμου, παραιτήθηκε από τις τάξεις του Ελληνικού Στρατού, με το βαθμό του αντισυνταγματάρχη. Από το φθινόπωρο του 2000 ίδρυσε και διευθύνει τον εκδοτικό οίκο Ινφο-Γνώμων. Με το ψευδώνυμο Κώστας Νικοπολίδης μετέφρασε από τα τουρκικά και επιμελήθηκε την έκδοση του βιβλίου "Κράτος συμμορία", Εκδόσεις Τουρίκη, ενώ μετέφρασε από τα τουρκικά και την "Έκθεση Σουσουρλούκ", που συμπεριλήφθηκε στο ομώνυμο βιβλίο των Εκδόσεων Α.Α. Λιβάνη. Σε συνεργασία με το ίδρυμα "Φίλοι Λαογραφικού Μουσείου Μέλπως Μερλιέ" συμμετείχε και προλόγισε την έκδοση του διπλού CD "Τραγούδια του Πόντου, Ηχογραφήσεις του 1930" και του CD "Τραγούδια από τις παράλιες πόλεις του Πόντου και της Μικράς Ασίας". Επιμελήθηκε επίσης της έκδοσης του δίτομου έργου "Ανάλυση της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής, Μύθος και πραγματικότητα", του βιβλίου "Οι μειονότητες στην Τουρκία" και των ιστορικών ταξιδιωτικών οδηγών "Κάτω Ιταλία - Μεγάλη Ελλάδα", "Σικελία", "Ρόδος - Σύμη - Καστελόριζο - Καρία - Λυκία", "Χίος - Σμύρνη", "Βουλγαρία - Ανατολική Ρωμυλία", "Καππαδοκία - Κεντρική Ανατολία" και "Κωνσταντινούπολη - Μαρμαράς". Έγραψε τους ιστορικούς ταξιδιωτικούς οδηγούς "Κοζάνη, στην αγκαλιά των βουνών", "Ιωνία, Σάμος - Έφεσος - Μίλητος - Πριήνη", "Δυτικός Πόντος, Βιθυνία - Παφλαγονία" και "Ανατολικός Πόντος, Κοτύωρα - Κερασούντα - Τραπεζούντα - Αργυρούπολη - Καρς". Αναλύσεις και άρθρα του Σάββα Καλεντερίδη, με κύριο θέμα την Τουρκία και άλλα περιφερειακά ζητήματα, έχουν δημοσιευθεί στις εφημερίδες "Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία" και "Παρόν" και στα περιοδικά "Άμυνα και διπλωματία", "Απόρρητο Δελτίο" και "Διπλωματία".

Γενικά θέματα

Η πετρελαϊκή «μάχη» που ενώνει Τραμπ-Πούτιν και δισεκατομμυριούχους του Κόλπου

Οι συνομιλίες της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ με τη Ρωσία για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία έχουν διευρυνθεί και περιλαμβάνουν πλέον μια υπό διαπραγμάτευση συμφωνία δισεκατομμυρίων δολαρίων για την εξαγορά διεθνών περιουσιακών στοιχείων της ρωσικής πετρελαϊκής εταιρείας Lukoil, σύμφωνα με δημοσίευμα των «New York Times».

Δημοσιεύτηκε

στις

από τον

Οι συνομιλίες της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ με τη Ρωσία για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία έχουν διευρυνθεί και περιλαμβάνουν πλέον μια υπό διαπραγμάτευση συμφωνία δισεκατομμυρίων δολαρίων για την εξαγορά διεθνών περιουσιακών στοιχείων της ρωσικής πετρελαϊκής εταιρείας Lukoil, σύμφωνα με δημοσίευμα των «New York Times».

Η συμφωνία, η οποία δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί και τελεί υπό την αίρεση της έγκρισης της αμερικανικής κυβέρνησης και του Κρεμλίνου, αφορά ένα εκτεταμένο χαρτοφυλάκιο πετρελαιοπηγών, διυλιστηρίων και πρατηρίων καυσίμων της Lukoil σε διάφορες χώρες.

Σύμφωνα με τους «New York Times», στο επίκεντρο της υπόθεσης βρίσκεται κοινοπραξία με επικεφαλής τον Αμερικανό επενδυτή Τοντ Μπόελι, στην οποία συμμετέχουν επίσης επενδυτικοί όμιλοι από τη Μέση Ανατολή. Στην προτεινόμενη συμφωνία συμμετέχει και η αμερικανική κυβέρνηση, μέσω της U.S. International Development Finance Corporation (DFC).

 Στο τραπέζι των συνομιλιών Τραμπ-Πούτιν

Οι πολύμηνες διαπραγματεύσεις, σύμφωνα με οκτώ πρόσωπα με γνώση της υπόθεσης που επικαλούνται οι «New York Times», συνδέονται με την ευρύτερη προσπάθεια της κυβέρνησης Τραμπ να αποκαταστήσει οικονομικούς δεσμούς με τη Ρωσία στο πλαίσιο των συνομιλιών για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.

Το ζήτημα της Lukoil φέρεται να τέθηκε από τον Βλαντιμίρ Πούτιν κατά τη συνάντησή του με τους Αμερικανούς διαπραγματευτές Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ στο Κρεμλίνο, στις 5 Σεπτεμβρίου. Σύμφωνα με πηγή που επικαλείται η αμερικανική εφημερίδα, ο Ρώσος πρόεδρος πρότεινε την προώθηση της συμφωνίας ως ένδειξη ότι η Ρωσία και οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να συνεργαστούν επιχειρηματικά.

Οι Αμερικανοί διαπραγματευτές φέρεται να απάντησαν ότι θα εργαστούν για την προώθηση της συμφωνίας, τόσο ως ένδειξη «καλής θέλησης» προς το Κρεμλίνο όσο και με στόχο τη μείωση των διεθνών τιμών ενέργειας.

Η ενδεχόμενη συμφωνία παρουσιάζει ιδιαίτερο οικονομικό ενδιαφέρον για τους υποψήφιους αγοραστές. Η έγκρισή της από τις Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσε να οδηγήσει στην απελευθέρωση των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων από τις αμερικανικές κυρώσεις, αυξάνοντας παράλληλα την αξία τους.

 Οι διασυνδέσεις των επενδυτών

Στην κορυφή της κοινοπραξίας βρίσκεται ο Αμερικανός επενδυτής Τοντ Μπόελι, συνιδιοκτήτης των Los Angeles Dodgers και γνωστός υποστηρικτής του Τραμπ. Στο επενδυτικό σχήμα συμμετέχουν επίσης επιχειρηματικοί όμιλοι από το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Οι «New York Times» επισημαίνουν ότι ορισμένοι από τους επενδυτές διατηρούν επιχειρηματικές σχέσεις με πρόσωπα που βρίσκονται κοντά στην κυβέρνηση Τραμπ.

Μεταξύ αυτών είναι οι αδελφοί Μουτάζ και Ράμεζ αλ-Χαγιάτ από το Κατάρ, οι οποίοι έχουν συνεργαστεί με τον Τζάρεντ Κούσνερ και την Ιβάνκα Τραμπ για τη χρηματοδότηση επενδυτικού σχεδίου στην Αλβανία.

Στην κοινοπραξία συμμετέχει επίσης επενδυτικό ταμείο με έδρα το Αμπού Ντάμπι, το οποίο ελέγχεται από τον σεΐχη Ταχνούν μπιν Ζαγιέντ Αλ Ναχιάν, σύμβουλο εθνικής ασφάλειας των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Ο ίδιος συνδέεται με επενδύσεις στην World Liberty Financial, την εταιρεία κρυπτονομισμάτων της οικογένειας Τραμπ.

Παράλληλα, επενδυτικό ταμείο που συνδέεται με τον σεΐχη Ταχνούν αποτελεί σημαντικό μέτοχο της εταιρείας private equity που ίδρυσε ο Κούσνερ μετά την αποχώρησή του από τον Λευκό Οίκο.

 Τα ερωτήματα για πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων

Οι διασυνδέσεις αυτές έχουν προκαλέσει ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσο προσωπικές επιχειρηματικές σχέσεις μπορεί να διασταυρώνονται με τη διαδικασία λήψης αποφάσεων για μια συμφωνία που συνδέεται με την αμερικανική εξωτερική πολιτική.

Οι «New York Times» αναφέρουν ότι δεν υπάρχει ένδειξη πως ο Γουίτκοφ ή ο Κούσνερ πρόκειται να αποκομίσουν προσωπικό οικονομικό όφελος από τη συμφωνία. Ωστόσο, η υπόθεση έχει εγείρει ζητήματα σχετικά με τις σχέσεις μεταξύ των εμπλεκόμενων επιχειρηματιών και προσώπων του στενού περιβάλλοντος του Τραμπ.

Η Χούι Τσεν, πρώην εισαγγελέας και σύμβουλος σε θέματα οικονομικού εγκλήματος και δεοντολογίας, χαρακτήρισε τις διασυνδέσεις «ανησυχητικές» και έθεσε το ερώτημα κατά πόσο προσωπικά συμφέροντα θα μπορούσαν να επηρεάσουν την αξιολόγηση των υποψήφιων αγοραστών.

Από την πλευρά του, εκπρόσωπος του Γουίτκοφ απέρριψε οποιοδήποτε ζήτημα σύγκρουσης συμφερόντων, υποστηρίζοντας ότι ο Αμερικανός διαπραγματευτής δεν λαμβάνει μισθό και καλύπτει ο ίδιος τα έξοδα των ταξιδιών του στο πλαίσιο της αποστολής του για λογαριασμό του Τραμπ.

Η κούρσα για τα περιουσιακά στοιχεία της Lukoil

Η Lukoil είχε θέσει προς πώληση τα διεθνή περιουσιακά της στοιχεία μετά την επιβολή αμερικανικών κυρώσεων. Αρκετοί υποψήφιοι αγοραστές είχαν εκδηλώσει ενδιαφέρον, μεταξύ των οποίων και μεγάλοι αμερικανικοί ενεργειακοί όμιλοι.

Τον Ιανουάριο, η επενδυτική εταιρεία Carlyle είχε καταλήξει σε προκαταρκτική συμφωνία για την εξαγορά σημαντικού μέρους του διεθνούς χαρτοφυλακίου της Lukoil. Η συμφωνία, ωστόσο, δεν ολοκληρώθηκε, καθώς απαιτούσε την έγκριση της αμερικανικής κυβέρνησης.

Στη συνέχεια, ο όμιλος υπό τον Μπόελι εμφανίστηκε ως ένας από τους βασικούς διεκδικητές των περιουσιακών στοιχείων.

Η αξία των διεθνών περιουσιακών στοιχείων της Lukoil είχε υπολογιστεί από την ίδια την εταιρεία σε περίπου 20 δισ. δολάρια στις αρχές του έτους. Ωστόσο, οι οικονομικοί όροι της υπό διαπραγμάτευση συμφωνίας δεν έχουν γίνει γνωστοί.

 Ο ρόλος της αμερικανικής κυβέρνησης

Η αμερικανική κυβέρνηση συμμετέχει στην προτεινόμενη συμφωνία μέσω της U.S. International Development Finance Corporation, η οποία επενδύει και παρέχει χρηματοδότηση για έργα στο εξωτερικό.

Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι μια ενδεχόμενη συμφωνία για τη Lukoil θα μπορούσε να ενισχύσει την οικονομική ασφάλεια των ΗΠΑ, να εξυπηρετήσει στόχους της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής και να συμβάλει στη μείωση του ενεργειακού κόστους για τους Αμερικανούς.

Η συμφωνία, ωστόσο, χρειάζεται την έγκριση του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών, το οποίο είναι αρμόδιο για την εφαρμογή των κυρώσεων κατά της Ρωσίας.

 Η ενεργειακή διάσταση

Στο υπό διαπραγμάτευση χαρτοφυλάκιο περιλαμβάνονται διυλιστήρια της Lukoil στην Ολλανδία, τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, καθώς και άλλες ενεργειακές υποδομές και πρατήρια καυσίμων σε διάφορες χώρες.

Η ενεργειακή διάσταση αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η κυβέρνηση Τραμπ έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι η αποκατάσταση οικονομικών σχέσεων με τη Ρωσία θα μπορούσε να λειτουργήσει ως κίνητρο για τη Μόσχα ώστε να προχωρήσει σε συμβιβασμούς για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.

Ο Ρώσος οικονομικός απεσταλμένος Κίριλ Ντμίτριεφ έχει επίσης εμπλακεί στη διαδικασία, ενώ, σύμφωνα με τους «New York Times», έχει δηλώσει ότι ο διάλογος ΗΠΑ-Ρωσίας συνεχίζεται σε πολλούς τομείς, μεταξύ των οποίων και η ενέργεια.

Η συμφωνία για τη Lukoil παραμένει, πάντως, ανοικτή και δεν έχει οριστικοποιηθεί. Η τελική απόφαση θα εξαρτηθεί από τις απαιτούμενες εγκρίσεις των αμερικανικών αρχών και της ρωσικής πλευράς.

skpress.gr

Συνέχεια ανάγνωσης

Γενικά θέματα

Πώς μια «Ελληνίδα» έγινε το «θεμέλιο» της Εθνικής Πινακοθήκης της Ουγγαρίας

Στον πρώτο όροφο της Πινακοθήκης συναντήσαμε την «Ελληνίδα». Πρόκειται για ένα έργο του Jakob Marastoni (1804-1860), ενός ζωγράφου ιταλικής καταγωγής που εγκαταστάθηκε και εργάστηκε στην Πέστη και έγινε μία από τις σημαντικότερες μορφές στην ιστορία της ουγγρικής τέχνης.

Δημοσιεύτηκε

στις

από τον

Πριν λίγο καιρό επισκεφθήκαμε την Εθνική Πινακοθήκη της Ουγγαρίας στη Βουδαπέστη, ένα από τα πλέον σημαντικά μουσεία της χώρας, στο οποίο παρουσιάζεται με μοναδικό τρόπο η εξέλιξη της ουγγρικής εικαστικής τέχνης από τον 11ο αιώνα μέχρι σήμερα. Βρίσκεται στο Βασιλικό Ανάκτορο του Κάστρου της Βούδας και ιδρύθηκε το 1957 με βάση κυρίως τις ουγγρικές συλλογές του Μουσείου Καλών Τεχνών. Η συλλογή της περιλαμβάνει περίπου 110.00 έργα.

Στον πρώτο όροφο της Πινακοθήκης συναντήσαμε την «Ελληνίδα». Πρόκειται για ένα έργο του Jakob Marastoni (1804-1860), ενός ζωγράφου ιταλικής καταγωγής που εγκαταστάθηκε και εργάστηκε στην Πέστη και έγινε μία από τις σημαντικότερες μορφές στην ιστορία της ουγγρικής τέχνης.

Το έργο του με τίτλο «Ελληνίδα», φιλοτεχνημένο το 1845, θεωρείται εξαιρετικά σημαντικό για τη δημιουργία της συλλογής της Ουγγρικής Εθνικής Πινακοθήκης. Είναι το πρώτο έργο που σηματοδότησε την έναρξη της συστηματικής συλλογής ουγγρικής ζωγραφικής στα εθνικά ιδρύματα.⁠ Είναι επίσης το πιο γνωστό και εμβληματικό έργο του ζωγράφου.

Οι διαστάσεις του είναι 77Χ61,5 cm περίπου. Το μοντέλο δεν είναι Ελληνίδα, αλλά η σύζυγος του Marastoni, η Giovanna Bianchi, με καταγωγή από τη Βενετία. Ο ζωγράφος την απεικόνισε με παραδοσιακή (ή φανταστική) ελληνική φορεσιά της εποχής, σύμφωνα με τη μόδα του ρομαντισμού. Η εικόνα συνδυάζει εξωτισμό, ελαφρύ ερωτισμό και ιδανική ομορφιά.

Η ιστορία

Το 1845 η Pest Art Society — η πρώτη καλλιτεχνική εταιρεία στην Ουγγαρία — αγόραζε κάθε χρόνο ένα έργο από την ετήσια έκθεσή της για να το δωρίσει στο Ουγγρικό Εθνικό Μουσείο, το οποίο τότε περιλάμβανε και την πινακοθήκη.

Η «Ελληνίδα» του Marastoni ήταν αυτό που επέλεξαν και δώρισαν τον Νοέμβριο του 1845. Έτσι, καταγράφηκε ως το πρώτο έργο στη συλλογή ζωγραφικής του μουσείου.⁠ Το Εθνικό Μουσείο είχε ήδη κάποιες δωρεές, αλλά η συστηματική συλλογή ουγγρικής τέχνης ξεκινάει ουσιαστικά με αυτό το έργο. Η Εθνική Πινακοθήκη κληρονόμησε αυτή τη συλλογή από το Εθνικό Μουσείο.

Η επιλογή του προκάλεσε έντονες συζητήσεις και αποτέλεσε το «πρώτο καλλιτεχνικό σκάνδαλο» της εποχής, λόγω του ερωτισμού που απέπνεε το μοντέλο. Ωστόσο ο πίνακας αυτός ήταν και ιδιαίτερα δημοφιλής, κάτι που ενίσχυσε την εθνική συζήτηση για την τέχνη.⁠

Σήμερα, το έργο παραμένει εμβληματικό και εκτίθεται συχνά ως αφετηρία της συλλογής ζωγραφικής του 19ου αιώνα στην Πινακοθήκη. Συμβολίζει το πώς η ουγγρική τέχνη χτίστηκε με συνεισφορές από ξένους καλλιτέχνες που ενσωματώθηκαν στη χώρα, όπως ο Marastoni.

Η δημιουργία της Πινακοθήκης

Αν κάνετε περίπατο στην οδό Deák Ferenc στο κέντρο της πόλης ίσως αξίζει κάποιες φορές να σηκώσετε το βλέμμα πάνω από τις βιτρίνες των καταστημάτων. Το βλέμμα σας θα συναντήσει όχι μόνο κλασικές προσόψεις, αλλά και αναμνηστικές πλάκες, όπως για παράδειγμα εκείνη στον αριθμό 21, όπου αναγράφεται: «Η Πρώτη Ουγγρική Ακαδημία Ζωγραφικής – ιδρυθείσα από τον Jakab Marastoni».

Η Πέστη του 19ου αιώνα ήταν μια πραγματικά πολυπολιτισμική πόλη. Γερμανοί, Ούγγροι, Έλληνες, Ιταλοί, Σέρβοι και πολλές άλλες μικρότερες εθνότητες ζούσαν εδώ δίπλα-δίπλα ειρηνικά. Ο καθένας καλλιεργούσε τον δικό του πολιτισμό, αλλά ένα πράγμα τους ένωνε: όλοι ήθελαν να είναι και Ούγγροι και επιδίωκαν να υπηρετήσουν τον ουγγρικό πολιτισμό με τις δραστηριότητές τους.

Εκείνη την εποχή ο Marastoni υπέβαλε την αίτησή του για την ακαδημία ζωγραφικής στο Βασιλικό Συμβούλιο των Κυβερνητών, όταν ιδρύθηκε εντός του Ουγγρικού Εθνικού Μουσείου ο Σύλλογος Εθνικής Πινακοθήκης, ένα «τμήμα που συνέλεγε αποκλειστικά ουγγρική ζωγραφική».

Όλα αυτά συνέβησαν το 1845 και αυτή η μεγάλη πολιτιστική δραστηριότητα μπορεί να ήταν αποτέλεσμα του γεγονότος ότι εκείνη τη χρονιά το Εθνικό Μουσείο ήθελε να τιμήσει δεόντως την πεντηκοστή επέτειο της ανάληψης καθηκόντων του αρχιδούκα Ιωσήφ της Αυστρίας.

Ο σύλλογος που έφερε το όνομα του αρχιδούκα εγκρίθηκε τελικά από το Βασιλικό Συμβούλιο των Κυβερνητών τον Σεπτέμβριο του 1845. Η Εθνική Πινακοθήκη του αρχιδούκα Ιωσήφ μπορεί, επομένως, να θεωρηθεί ως το πρώτο εθνικό ίδρυμα που συνέλεγε ουγγρικούς πίνακες.

Η πινακοθήκη δέχθηκε δωρεές έργων τόσο από συλλόγους, όσο και από ιδιώτες, και ανάμεσά τους το σημαντικότερο ήταν το έργο του Jakab Marastoni «H Ελληνίδα», το οποίο δωρήθηκε στην πινακοθήκη τον Νοέμβριο του 1845 από την Καλλιτεχνική Εταιρεία της Πέστης. Έτσι, μπορεί να πει κανείς ότι η ιστορία της μουσειακής συλλογής ουγγρικής ζωγραφικής ξεκίνησε με την «Ελληνίδα».

Αλλά γιατί μια Ελληνίδα; Το σύγχρονο (όχι αρχαίο) ελληνικό θέμα εμφανίστηκε στην ευρωπαϊκή ζωγραφική με την Ελληνική Επανάσταση ενάντια στην Οθωμανική Αυτοκρατορία τη δεκαετία του 1820. Φυσικά, οι συμπάθειες του ευρωπαϊκού ρομαντισμού προς τους Έλληνες άσκησαν επιρροή και στην ουγγρική τέχνη.

Οι Έλληνες, και ιδιαίτερα οι Ελληνίδες, αποτελούσαν συχνά θέμα στην ουγγρική ζωγραφική του 19ου αιώνα, και κατά μία έννοια η «Ελληνίδα» κατέληξε να αντιπροσωπεύει ένα εξωτικό θέμα αρωματισμένο με ερωτισμό.

Και αν σήμερα βρίσκουμε την «Ελληνίδα» να αποκαλύπτει ανοιχτά την ομορφιά και τη γοητεία της, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι επρόκειτο για θέμα μόδας. Και όσο κι αν μας γνέφει σαγηνευτικά αυτή η όμορφη γυναίκα, με την ιστορική έννοια το έργο αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα της ουγγρικής μουσειολογίας.

Ο ζωγράφος

Ο Jakab Marastoni (Giacomo Marastoni) γεννήθηκε το 1804 στη Βενετία και σπούδασε στην περίφημη Ακαδημία Καλών Τεχνών.

Ταξίδεψε στη Βιέννη στις αρχές της δεκαετίας του 1830, πέρασε από τη σημερινή Μπρατισλάβα το 1833 και εγκαταστάθηκε οριστικά στην Πέστη το 1836. Έγινε περιζήτητος πορτρετίστας μεταξύ αριστοκρατικών και αστικών οικογενειών, αλλά και κατά τη διάρκεια κοινοβουλευτικών συνεδριάσεων.⁠

Το 1846 ίδρυσε την Πρώτη Ουγγρική Ακαδημία Ζωγραφικής στην Πέστη – την πρώτη ιδιωτική σχολή αποκλειστικά για ζωγραφική στην Ουγγαρία. Ανάμεσα στους μαθητές του περιλαμβάνονται σημαντικοί Ούγγροι καλλιτέχνες όπως ο Károly Lotz, ο Mihály Zichy, ο Soma Orlai Petrich κ.ά. Το 1846 έγινε Επίτιμος Πολίτης της Πέστης.

Στα τελευταία χρόνια της ζωής του ασχολήθηκε με την δαγκεροτυπία ήταν ο πρώτος επαγγελματίας αυτής της τεχνικής στην Ουγγαρία. Πέθανε σε ψυχιατρική κλινική και η σχολή του έκλεισε λίγο μετά.

tovima.gr

Συνέχεια ανάγνωσης

Γενικά θέματα

Ούμαρ Κρέμλεφ: Ο άνθρωπος του Πούτιν που «εισέβαλε» στον αμερικανικό αθλητισμό

Πριν γίνει γνωστός ως Ούμαρ Κρέμλεφ, ο 43χρονος που χρόνια αργότερα θα συνδεόταν ακόμη και με το πολυτελές πάρτι του Ντόναλντ Τραμπ Τζούνιορ στις Μπαχάμες, ήταν γνωστός με το όνομα Ούμαρ Λουτφουλόεφ. Μέχρι τον Μάρτιο του 2010, το όνομα Κρέμλεφ παρέμενε ουσιαστικά άγνωστο

Δημοσιεύτηκε

στις

από τον

Πριν γίνει γνωστός ως Ούμαρ Κρέμλεφ, ο 43χρονος που χρόνια αργότερα θα συνδεόταν ακόμη και με το πολυτελές πάρτι του Ντόναλντ Τραμπ Τζούνιορ στις Μπαχάμες, ήταν γνωστός με το όνομα Ούμαρ Λουτφουλόεφ. Μέχρι τον Μάρτιο του 2010, το όνομα Κρέμλεφ παρέμενε ουσιαστικά άγνωστο.

Όταν «πάτησε» τα 28 κι έχοντας, σύμφωνα με δημοσιεύματα της εποχής, καταδίκες για εκβιασμό και ξυλοδαρμό, είδε τις φιλοδοξίες του για καριέρα στην πυγμαχία να σβήνουν εξαιτίας της έλλειψης πειθαρχίας και θέλησε να κάνει μια νέα αρχή για να ανεβεί τα σκαλοπάτια της ρωσικής κοινωνίας.

Και για να πετύχει αυτή του την επιδίωξη, δεν θα μπορούσε να διαλέξει καταλληλότερο επώνυμο από το Κρεμλέφ – ουσιαστικά, «ο άνθρωπος του Κρεμλίνου». Όπως και στην περίπτωση του Ντόναλντ Τραμπ Τζούνιορ, αυτό ήταν ένα όνομα που έμελλε να συνδεθεί με φήμη, πλούτο και αντιπαραθέσεις.
Ο Ρόμπερτ Γκαρσία, ο κορυφαίος Δημοκρατικός στην Επιτροπή Εποπτείας της Βουλής των Αντιπροσώπων, έθεσε το εύλογο ερώτημα: «Τι πήρε ως αντάλλαγμα; Χρειαζόμαστε απαντήσεις» και το ζευγάρι των νεόνυμφων έσπευσε να απαντήσει: «Η φιλία δεν προϋποθέτει πολιτικά κίνητρα. Η γενναιοδωρία δεν συνοδεύεται αυτομάτως από κάποια ατζέντα. Και μερικές φορές ένα γαμήλιο δώρο είναι απλώς ένα γαμήλιο δώρο», προσφέροντας στη συνέχεια να επιστρέψει τα χρήματα.

Ο 43χρονος μεγάλωσε στο Σερπούχοφ, μια πόλη περίπου 120.000 κατοίκων, 60 μίλια νότια της Μόσχας και 5.729 μίλια ανατολικά του Little Pipe Cay, του νησιού στις Μπαχάμες που νοίκιασε για τον γιο του Αμερικανού προέδρου. Γεννημένος από μητέρα Τατζίκα σε μουσουλμανική οικογένεια, «παντρεύτηκε» αρχή τον ρόλο του αουτσάιντερ.

Στράφηκε από μικρός στην πυγμαχία, όμως έχει παραδεχτεί σε συνέντευξή του ότι σταμάτησε στα 19 του, επειδή δεν διέθετε την απαιτούμενη πειθαρχία. Ακόμη και την ημέρα ενός αγώνα μπορούσε να βρεθεί σε νυχτερινό κέντρο ως τις τέσσερις τα ξημερώματα. Με μεγάλα χέρια και τη σωματική διάπλαση πυγμάχου βαρέων βαρών, ο Κρεμλέφ πέρασε τα επόμενα χρόνια αναζητώντας τον δρόμο που του ταίριαζε. Παρέμεινε, πάντως, στον κόσμο της πυγμαχίας, εργαζόμενος ως διοργανωτής αγώνων.

Σύμφωνα με το ρωσικό ερευνητικό μέσο Proekt, καταδικάστηκε για εκβιασμό το 2004 και για ξυλοδαρμό το 2007, αν και οι ακριβείς συνθήκες των υποθέσεων παραμένουν ασαφείς. Ο ίδιος δεν έχει αρνηθεί τις καταδίκες.

Οι Night Wolves εμφανίστηκαν την περίοδο της Περεστρόικα, της οικονομικής αναδιάρθρωσης της δεκαετίας του 1980, ως μια ομάδα μοτοσικλετιστών και φίλων της ροκ μουσικής. Επικεφαλής τους ήταν ο Αλεξάντερ Ζαλντοστάνοφ, γνωστός ως «Χειρουργός», στενός φίλος του Βλαντίμιρ Πούτιν.

Μέσα σε αυτόν τον ετερόκλητο κόσμο που ο Κρεμλέφ άρχισε να καλλιεργεί τις σχέσεις που θα τον μετέτρεπαν από πυγμάχο σε ισχυρό παράγοντα της ρωσικής κοινωνίας. Η σημαντικότερη από αυτές ήταν με τον Αλεξέι Ρουμπέζνι, υποστράτηγο της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Προστασίας (FSO) ψηλόβαθμων κρατικών αξιωματούχων, με τον οποίο έγιναν αχώριστοι.

Το 2016, ο Ρουμπέζνι ήταν πλέον επικεφαλής της Υπηρεσίας Ασφαλείας του Προέδρου και ο Κρεμλέφ είχε αποκτήσει, με αυτό τον τρόπο, πρόσβαση στον Πούτιν. Έκτοτε, η καριέρα του απογειώθηκε.

Ανέβηκε γρήγορα στην ιεραρχία και το 2017 ανέλαβε την ηγεσία της Ρωσικής Ομοσπονδίας Πυγμαχίας. Όμως η ορεξη του Κρεμλέφ είχε ανοίξει και δεν χόρταινε. Η Association Internationale de Boxe Amateur (AIBA – Διεθνής Ομοσπονδία Ερασιτεχνικής Πυγμαχίας) βρισκόταν τότε σε βαθιά κρίση, αντιμέτωπη με καταγγελίες διαφθοράς που οδήγησαν το 2019 στην αρχική αναστολή της από τους Ολυμπιακούς Αγώνες ως φορέα που είχε την ευθύνη της ολυμπιακής πυγμαχίας.

Ο Κρεμλέφ υποσχέθηκε σαρωτικές μεταρρυθμίσεις και την εξόφληση χρέους που υπολογιζόταν στα 16 εκατ. δολάρια, με στόχο ο οργανισμός να ανακτήσει τον έλεγχο της ολυμπιακής πυγμαχίας. Έτσι, το 2020 κέρδισε με άνεση την ψηφοφορία για την προεδρία, ενώ το γεγονός ότι μιλούσε από ελάχιστα έως καθόλου αγγλικά δεν αποτέλεσε εμπόδιο. Και όπως έκανε με τον ίδιο του τον εαυτό, και σε αυτή την περίπτωση έκανε το restart με τον ίδιο τρόπο: άλλαξε το όνομα του οργανισμού σε International Boxing Association (IBA).

Ακολούθησε συνεργασία της IBA με την Gazprom, τον ρωσικό κρατικό ενεργειακό κολοσσό, με συνέπεια το χρέος να μηδενιστεί και τα χρηματικά έπαθλα να αυξηθούν. «Γιατί να μην μπορούν οι ερασιτέχνες πυγμάχοι να πληρώνουν τα στεγαστικά τους δάνεια και να στηρίζουν τις οικογένειές τους;» είχε δηλώσει τότε ο Κρεμλέφ.

Το 2022, η IBA ήρε περιορισμούς που είχαν επιβληθεί νωρίτερα την ίδια χρονιά και επέτρεψε σε Ρώσους και Λευκορώσους πυγμάχους να αγωνίζονται με τις εθνικές σημαίες και τους ύμνους τους, ενώ απέκλεισε από τις τάξεις της την Ουκρανική Ομοσπονδία Πυγμαχίας. Την επόμενη χρονιά, ωστόσο, η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή (ΔΟΕ) ψήφισε – με αφορμή τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία – υπέρ της αφαίρεσης από την IBA της ιδιότητας της παγκόσμιας ομοσπονδίας του αθλήματος.

Ο Κρεμλέφ γίνεται ο «σκιώδης δήμαρχος»

Ωστόσο, δεν ήταν μόνο οι πυγμάχοι του Κρεμλέφ που πληρώνονταν καλά. Το 2019, μια εταιρεία του απέκτησε το δικαίωμα να γίνει ο μοναδικός διαχειριστής της εθνικής λοταρίας της Ρωσίας. Σε ένα μοτίβο που θα επαναλαμβανόταν αρκετές φορές, η λοταρία έγινε σύντομα χορηγός της IBA.

Τα επόμενα χρόνια, ο Κρεμλέφ απέκτησε μερίδια σε τρεις από τις μεγαλύτερες στοιχηματικές εταιρείες της Ρωσίας, τις Fonbet, Liga Stavok και Pari. Ρωσικά μέσα ενημέρωσης έχουν αναφέρει ότι οι συμφωνίες αυτές είχαν την υποστήριξη του Αντρέι Κόστιν, του υπό κυρώσεις χρηματοδότη και προέδρου της συνδεδεμένης με το Κρεμλίνο τράπεζας VTB, ο οποίος έχει χαρακτηριστεί «τραπεζίτης-κουμπαράς του Πούτιν».

Οι εταιρείες αυτές φαίνεται ότι είχαν συνολικά έσοδα περίπου 625 δισ. ρούβλια (5,5 δισ. λίρες) το 2023, ενώ η Liga Stavok αποτελεί πλέον βασικό εταίρο της IBA.

Ο Κρεμλέφ είχε επίσης αποκτήσει σταδιακά τον έλεγχο της Tsupis, μιας εταιρείας πληρωμών που συνδέει τους παίκτες με τις στοιχηματικές εταιρείες και εισπράττει προμήθεια από κάθε ποντάρισμα. Το 2021, ο Πούτιν εξέδωσε διάταγμα κατά της απάτης, το οποίο παραχώρησε στην Tsupis μονοπώλιο σε αυτή την εξαιρετικά επικερδή δραστηριότητα. Την ίδια περίοδο, οι φορείς που ρύθμιζαν την αγορά στοιχημάτων πέρασαν επίσης υπό τον έλεγχο του Κρεμλέφ και ενοποιήθηκαν σε έναν κοινό εποπτικό οργανισμό, με αρκετά μέλη του διοικητικού συμβουλίου να προέρχονται, σύμφωνα με δημοσιεύματα, από το δίκτυό του στον χώρο της πυγμαχίας.

Στη γενέτειρά του, το Σερπούχοφ, καθώς εξελισσόταν σε ολιγάρχη, ο Κρεμλέφ απέκτησε το προσωνύμιο «σκιώδης δήμαρχος», έχοντας συγκεντρώσει ένα εντυπωσιακό χαρτοφυλάκιο ακινήτων. Κάποια από αυτά φέρεται να περιήλθαν στην κατοχή του μετά την αναδιανομή περιουσιακών στοιχείων του φυλακισμένου πρώην δημάρχου Αλεξάντερ Σεστούν.

Πηγές αναφέρουν ότι απέκτησε γεωργικές εκτάσεις, βιομηχανικές εγκαταστάσεις, ένα λιμάνι, ένα εμπορικό κέντρο και ένα ξενοδοχείο, ενώ το 2024, ο Κρεμλέφ φέρεται να επωφελήθηκε και από απαλλοτρίωση. Τον Φεβρουάριο, το Κρεμλίνο κατέσχεσε τη Rolf, τη μεγαλύτερη αντιπροσωπεία αυτοκινήτων της Ρωσίας, από τον Σεργκέι Πετρόφ, τον εξόριστο ιδιοκτήτη της και πρώην βουλευτή της αντιπολίτευσης και μέχρι τον Σεπτέμβριο, η εταιρεία είχε περάσει στον Κρεμλέφ μέσω συμφωνίας ύψους 35 δισ. ρουβλίων.

Σε ανακοίνωσή της, η Rolf παρουσίασε τον Κρεμλέφ ως νέο ιδιοκτήτη της, χαρακτηρίζοντάς τον «στρατηγικό επενδυτή, ο οποίος θα επιτρέψει στην εταιρεία να διατηρήσει τη μοναδική εταιρική κουλτούρα της και να διευρύνει το φάσμα των δραστηριοτήτων της, με έμφαση στην αύξηση της αποτελεσματικότητας και την προσέλκυση νέων συνεργατών και πελατών».

Ένας από αυτούς τους νέους συνεργάτες, σύμφωνα με μεταγενέστερα δημοσιεύματα του Proekt, ήταν η IBA.

Η πίστη στον Πούτιν

Έχοντας συγκεντρώσει προσωπική περιουσία που υπολογίζεται έως και σε 300 εκατ. λίρες και αναλαμβάνοντας παράλληλα και άλλα αξιώματα – μεταξύ αυτών την προεδρία της Διεθνούς Ομοσπονδίας Ταβλιού – ο Κρεμλέφ δεν έκρυβε ποτέ τις πολιτικές του συμπάθειες.

«Χάρη σε έναν άνθρωπο, σήμερα υπάρχουν πραγματικά κάθε είδους ευκαιρίες να κερδίσεις χρήματα και να επιδιώξεις περισσότερα», είχε δηλώσει σε βιντεοσκοπημένη συνέντευξη το 2024, την οποία εντόπισε ο Guardian. «Αυτός ο άνθρωπος, φυσικά, είναι ο πρόεδρός μας, Βλαντίμιρ Βλαντιμίροβιτς Πούτιν».

Λίγους μήνες αργότερα, η Ουκρανία του επέβαλε κυρώσεις, χωρίς να βρίσκεται, ωστόσο, υπό κυρώσεις από τη Βρετανία, τις ΗΠΑ ή την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Τον Απρίλιο, ο Πούτιν απένειμε στον Κρεμλέφ το Παράσημο της Φιλίας, ενώ λίγες ημέρες πριν από τον γάμο του Τραμπ Τζούνιορ, ο Κρεμλέφ συνόδευσε τον Ρώσο πρόεδρο σε επίσκεψη στην Κίνα, επιμένοντας πάντως ότι δεν βρισκόταν εκεί με επίσημη ιδιότητα.

Τα οφέλη για την οικογένειά του

Όπως συμβαίνει συχνά με τις οικογένειες ισχυρών και εύπορων πατριαρχών, και οι συγγενείς του Κρεμλέφ φαίνεται ότι επωφελήθηκαν από την άνοδό του. Το 2024, η ρωσική Novaya Gazeta ανέφερε ότι είχε παραχωρήσει στην τότε 21χρονη σύζυγό του, Αναστάσια Λεστσίνσκαγια, ένα κουρείο και ένα καφέ στο Σερπούχοφ, καθώς και πολυτελή αυτοκίνητα. Μάλιστα, αψηφώντας πλήρως τους νόμους, οι Porsche, Lamborghini και Aston Martin που φέρεται να της ανήκαν έχουν, σύμφωνα με δημοσιεύματα, συγκεντρώσει περίπου 50 κλήσεις από την τροχαία της περιφέρειας της Μόσχας.

Η Λεστσίνσκαγια ήταν γνωστή δημιουργός στο TikTok και το ένα από τα δύο μέλη του διδύμου «twinsrussian».

Ωστόσο, η δίδυμη αδελφή της είναι εκείνη που έχει προσελκύσει ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Η Εκατερίνα Λεστσίνσκαγια διευθύνει τη φιλοπουτινική οργάνωση Healthy Fatherland, ένα αθλητικό και πατριωτικό κίνημα στο οποίο το Κίεβο έχει επιβάλει κυρώσεις για τον φερόμενο ρόλο του στην απαγωγή, την απέλαση και την αναγκαστική μεταφορά παιδιών από την Ουκρανία. Η ίδια έχει επίσης συναντηθεί επανειλημμένα με τον Ρώσο πρόεδρο.

Και φαίνεται πως αυτή ακριβώς η σύνδεση του Τζούνιορ με τον Κρεμλέφ ήταν που ώθησε τη Μελάνια Τραμπ – η οποία έχει μεσολαβήσει σε συμφωνίες με Ρώσους αξιωματούχους για την επιστροφή Ουκρανών παιδιών – να πάρει αποστάσεις από τον γάμο του θετού γιου της, με εκπρόσωπό της να δηλώνει: «Η κυρία Τραμπ δεν έχει και δεν είχε ποτέ καμία σχέση με τον κ. Κρεμλέφ».

Ασαφής ο τρόπος σύνδεσης του Τραμπ Τζούνιορ με τον Κρεμλέφ
Ο Τραμπ Τζούνιορ, όμως, έχει. Το πώς ακριβώς ο γιος του Αμερικανού προέδρου μπήκε στον κύκλο του Κρεμλέφ παραμένει ασαφές. Εκπρόσωπος του γιου του Αμερικανού προέδρου δήλωσε ότι οι δύο άνδρες, αμφότεροι λάτρεις του κυνηγιού, γνωρίστηκαν μέσω κοινού φίλου και «δέθηκαν χάρη στην αγάπη τους για την πυγμαχία και τις δραστηριότητες στη φύση».

Επιπλέον, ο Τραμπ Τζούνιορ είχε επαφή με την πυγμαχία από μικρή ηλικία, λόγω της δραστηριότητας του πατέρα του ως διοργανωτή αγώνων. Στα δέκα του χρόνια είχε παρακολουθήσει από κοντά τον Μάικ Τάισον να διαλύει τον Μάικλ Σπινκς μέσα σε μόλις 91 δευτερόλεπτα στο Trump Plaza Hotel του Ατλάντικ Σίτι.

Ο κοινός φίλος μέσω του οποίου γνωρίστηκαν δεν έχει κατονομαστεί, ωστόσο αμφότεροι διατηρούν στενές σχέσεις με έναν Τούρκο επιχειρηματία, τον Κάαν Καρακάγια. Ο Καρακάγια φέρεται, μάίστα, να ήταν παρών σε ένα αμφιλεγόμενο κυνηγετικό ταξίδι στη Μογγολία το 2019, κατά το οποίο ο Τραμπ Τζούνιορ πυροβόλησε και σκότωσε ένα απειλούμενο πρόβατο.

Τον Σεπτέμβριο του περασμένου έτους, σε εκδήλωση της IBA στην Κωνσταντινούπολη, στην οποία παρευρέθηκε και ο Μάνι Πακιάο, παγκόσμιος πρωταθλητής σε οκτώ διαφορετικές κατηγορίες βάρους, ο Κρεμλέφ ανακοίνωσε τον διορισμό του Καρακάγια ως εκπροσώπου της οργάνωσης στην Τουρκία.

«Ο Κάαν υπήρξε μια γέφυρα ανάμεσα σε διαφορετικούς κόσμους, ένας φίλος που φέρνει τους ανθρώπους κοντά», είχε δηλώσει ο Κρεμλέφ.

«Ηγέτης και φίλος»

Ο Τραμπ Τζούνιορ παρευρέθηκε στην ίδια εκδήλωση της IBA και κάθισε δίπλα στον Κρεμλέφ πάνω στη σκηνή. Οι δύο άνδρες φαίνεται ότι διατηρούσαν ήδη τότε φιλική σχέση, παρά τα περιορισμένα αγγλικά του Ρώσου, ενώ ο Κρεμλέφ, σε μια ιδιαίτερα θερμή αναφορά, δήλωσε ότι ήταν «υπερήφανος που βρίσκεται εδώ με τον φίλο μου» και υποσχέθηκε ότι εκείνος και ο Τραμπ Τζούνιορ θα «προστατεύσουν τη διαφάνεια στην πυγμαχία και θα ανοίξουν τον δρόμο για την επόμενη γενιά».

Από την πλευρά του, ο Τραμπ Τζούνιορ επαίνεσε τον 43χρονο για το γεγονός ότι «επανέφερε την καθαρότητα της πυγμαχίας» και «αποκατέστησε την πραγματική δικαιοσύνη» στο άθλημα – μια αναφορά, όπως φαίνεται, στην πολιτική της IBA να μην επιτρέπει σε βιολογικούς άνδρες να αγωνίζονται στη γυναικεία πυγμαχία. «Είμαι υπερήφανος που αποκαλώ τον Ούμαρ όχι μόνο ηγέτη αλλά και φίλο», είχε δηλώσει, σύμφωνα με δελτίο Τύπου της IBA που είχε τον χαρακτηριστικό τίτλο: «Ούμαρ Κρεμλέφ και Ντόναλντ Τραμπ Τζούνιορ ενώνουν τις δυνάμεις τους».

Η θέση του για την πυγμάχο Ιμάν Κελίφ

Η IBA βρέθηκε ακόμη περισσότερο στο επίκεντρο της διεθνούς προσοχής κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων του Παρισιού το 2024, γεγονός που δημιούργησε μια ευκαιρία την οποία ο Κρεμλέφ μπορούσε να αξιοποιήσει.

Στους Αγώνες, η ΔΟΕ χρησιμοποίησε δική της μονάδα πυγμαχίας για τη διοργάνωση του τουρνουά, καθώς η IBA είχε ήδη αποβληθεί. Η διοργάνωση, ωστόσο, βρέθηκε στο επίκεντρο έντονης αντιπαράθεσης όταν επετράπη στην Αλγερινή πυγμάχος Ιμάν Κελίφ να αγωνιστεί στην κατηγορία των 66 κιλών γυναικών, μολονότι είχε αποκλειστεί από το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα της προηγούμενης χρονιάς επειδή δεν είχε περάσει εξετάσεις επαλήθευσης φύλου.

Κι ενώ η IBA του Κρεμλέφ είχε αποκλείσει την Κελίφ από τις διοργανώσεις της, η ΔΟΕ της επέτρεψε να αγωνιστεί στους Ολυμπιακούς Αγώνες με βάση το γεγονός ότι στο διαβατήριό της αναγράφεται ως γυναίκα. Ακολούθησε διεθνής αντιπαράθεση, με την Κελίφ να κερδίζει ομόφωνα όλους τους αγώνες της και να κατακτά τελικά το χρυσό μετάλλιο.

«Είναι ξεκάθαρα καθορισμένο: ο γυναικείος αθλητισμός είναι για γυναίκες, ο ανδρικός αθλητισμός για άνδρες. Ο γυναικείος αθλητισμός είναι για γυναίκες», είχε δηλώσει ο Κρεμλέφ στο TalkSPORT, μεταφέροντας, μάλιστα, το μήνυμα αυτό στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο, στέλνοντας ανοιχτή επιστολή 1.100 λέξεων στον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος είχε πρόσφατα υπογράψει εκτελεστικό διάταγμα που απαγόρευε στις τρανς γυναίκες να αγωνίζονται στις γυναικείες κατηγορίες αθλημάτων.

Στην επιστολή, ο Κρεμλέφ έγραφε: «Είναι ζωτικής σημασίας όλοι οι αθλητές να αγωνίζονται επί ίσοις όροις και η θέση σας στο ζήτημα αποτελεί σημαντικό βήμα προς την επίτευξη αυτού του στόχου», ενώ επιτέθηκε και στη ΔΟΕ, λέγοντας: «Η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή και η σημερινή ηγεσία της έχουν, δυστυχώς, οδηγήσει το Ολυμπιακό Κίνημα σε παρακμή με τις κοντόφθαλμες ενέργειές τους και την κακή διοίκηση».

Ο Κρεμλέφ έριξε επίσης στον Αμερικανό πρόεδρο άλλο ένα «τυράκι». «Το τελευταίο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Πυγμαχίας της IBA στις Ηνωμένες Πολιτείες πραγματοποιήθηκε το 2007 στο Σικάγο. Ενδιαφερόμαστε πολύ να επαναφέρουμε τη διοργάνωση στη χώρα σας και είμαστε περισσότερο από έτοιμοι να συνεργαστούμε προς αυτή την κατεύθυνση» έγραψε, ενώ έκλεισε την επιστολή του παραλλάσσοντας δύο από τις αγαπημένες φράσεις του Τραμπ: «Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας σε αυτά τα σημαντικά ζητήματα. Προσβλέπουμε με μεγάλη αισιοδοξία στην πιθανότητα να συνεργαστούμε για να κάνουμε ξανά σπουδαίο το Ολυμπιακό Κίνημα, να προωθήσουμε το άθλημα της πυγμαχίας και να υπερασπιστούμε τα δικαιώματα των αθλητών σε ολόκληρο τον κόσμο».

Η αντιπαράθεση με τους Σαουδάραβες

Το 2025, η IBA ανέβασε ακόμη περισσότερο στροφές. Σύμφωνα με πληροφορίες της Telegraph, στην Κωνσταντινούπολη η ομάδα του Κρεμλέφ προσέφερε στον γνωστό Βρετανό πυγμάχο Τάισον Φιούρι αμοιβή 50 εκατ. λιρών προκειμένου να αγωνιστεί σε μία από τις διοργανώσεις της IBA. Ο Φιούρι, ωστόσο, επέλεξε να υπογράψει συμφωνία τριών αγώνων με τον Τούρκι Αλ-Σέιχ, αξιωματούχο της κυβέρνησης της Σαουδικής Αραβίας.

Ο Κρεμλέφ αποτελεί, ουσιαστικά, τον ισχυρότερο promoter του αθλήματος στην Ανατολική Ευρώπη, αποτελώντας άμεση πρόκληση για την επιρροή του Αλ-Σέιχ και των Σαουδαράβων στην πυγμαχία και για τον έλεγχό τους σε ορισμένους από τους σημαντικότερους αγώνες του αθλήματος.

Άνθρωποι από τον χώρο της πυγμαχίας περιγράφουν τον Κρεμλέφ ως «μια χαρισματική προσωπικότητα που εμφανίζεται σε εκδηλώσεις και διοργανώσεις περιστοιχισμένος από μια πολυάριθμη ομάδα συνεργατών, σχεδόν σαν αρχηγός κράτους». Οι ομιλίες του είναι συχνά φορτισμένες συναισθηματικά και δυναμικές, με επαναλαμβανόμενες αναφορές στον τρόπο με τον οποίο η πυγμαχία μπορεί να αλλάξει τις ζωές των νέων ανθρώπων.

«Συχνά δεν έχει ιδιαίτερη έκφραση στο πρόσωπό του, κι όμως αποπνέει μια ευγένεια και μια ταπεινότητα», δήλωσε άνθρωπος του χώρου.

Το περασμένο καλοκαίρι, η IBA λάνσαρε και δικό της πρωτάθλημα πυγμαχίας χωρίς γάντια. Οι πρώτοι αγώνες πραγματοποιήθηκαν στη Μόσχα, όμως ήταν το ντεμπούτο στις ΗΠΑ, στο Μαϊάμι, το φετινό καλοκαίρι που τράβηξε την προσοχή.

Συμπαρουσιαστής της εκδήλωσης ήταν ο Άντριου Τέιτ, ο Βρετανός πρώην kickboxer και αυτοαποκαλούμενος μισογύνης, ο οποίος δεν ανέβηκε ποτέ στη σκηνή, καθώς συνελήφθη έξω από τον χώρο της διοργάνωσης. Ο Τέιτ και ο αδελφός του, Τρίσταν, βρίσκονται αντιμέτωποι με έκδοση στη Βρετανία, όπου αντιμετωπίζουν συνολικά 59 κατηγορίες, μεταξύ των οποίων βιασμό, αδικήματα που συνδέονται με εμπορία ανθρώπων για σεξουαλική εκμετάλλευση και άσεμνες εικόνες παιδιού. Και οι δύο αρνούνται οποιαδήποτε παρανομία.

Γλυκάθηκε με το Παγκόσμιο Κύπελλο και το UFC Freedom στον Λευκό Οίκο

Ωστόσο, δύο άλλες διοργανώσεις του καλοκαιριού φαίνεται ότι ενέπνευσαν περισσότερο τον Κρεμλέφ: το Παγκόσμιο Κύπελλο της FIFA υπό τον Τζάνι Ινφαντίνο και το UFC Freedom 250 του Ντέινα Γουάιτ, που φιλοξενήθηκε σε κήπο του Λευκού Οίκου.

«Ο Κρεμλέφ είδε πώς ο Ντέινα και ο Ινφαντίνο κατάφεραν να πάρουν αυτό που ήθελαν», δήλωσε παράγοντας του αθλητισμού. «Θέλει κι αυτός ένα κομμάτι από αυτή την πίτα».

«Και το να έχεις πρόσβαση στον Ντον Τζούνιορ είναι μια καλή αρχή», πρόσθεσε η ίδια πηγή.

Μάλλον πέρασε τα όρια και το «πληρώνει»

Στην προσπάθειά του, όμως, να αποκτήσει κυρίαρχη θέση στον παγκόσμιο αθλητισμό, ο Κρεμλέφ ίσως να πέρασε τα όρια. Η Ομοσπονδπια της οποίας ηγείται, απέχει πολύ από το να ανακτήσει τον έλεγχο της ολυμπιακής πυγμαχίας, καθώς τι χάσμα με τη ΔΟΕ δεν γεφυρώνεται, και η ζημιά που προκάλεσε το «εξαιρετικά γενναιόδωρο γαμήλιο δώρο» του – όπως το χαρακτήρισαν ο κύριος και η κυρία Τραμπ Τζούνιορ – φαίνεται ότι βαρύνει κυρίως τον ίδιο.

Παρότι στο νησί στις Μπαχάμες βρίσκονταν μόλις περίπου 50 άνθρωποι, ο Κρεμλέφ είχε φτάσει συνοδευόμενος από μεγάλη ομάδα Ρώσων, οι οποίοι απομονώνονταν από τους υπόλοιπους και μιλούσαν μεταξύ τους, σύμφωνα με το ProPublica. Η παρουσία και η συμπεριφορά τους είχε προκαλέσει, μάλιστα, απορίες στους άλλους καλεσμένους.

Και ύστερα τραβήχτηκε μια ομαδική φωτογραφία, όπου το ξυρισμένο κεφάλι του Κρεμλέφ διακρίνεται μισοκρυμμένο στο πίσω μέρος, ενώ στο κέντρο βρίσκονται η Ιβάνκα Τραμπ, ο Τζάρεντ Κούσνερ, η Τίφανι Τραμπ και άλλοι.

«Τι σκεφτόταν;» σχολίασε στην Telegraph πρόσωπο από κύκλους Ρώσων ολιγαρχών. «Είναι ένας μπράβος που κατάφερε να βρεθεί στη σωστή πλευρά του προέδρου και ενθουσιάστηκε υπερβολικά».

Πρώτα ήταν η Μελάνια Τραμπ που πήρε αποστάσεις. Στη συνέχεια, εκπρόσωπος του Έρικ Τραμπ, αδελφού του Ντόναλντ Τραμπ Τζούνιορ, δήλωσε για τον Κρεμλέφ: «Ο Έρικ δεν έχει απολύτως καμία ιδέα ποιος είναι αυτός ο άνθρωπος και δεν έχει ακούσει ποτέ το όνομά του». Και μετά ήρθε το τελειωτικό χτύπημα από τον ίδιο τον Ντόναλντ Τραμπ: «Δεν έχω ιδέα ποιος είναι ο Ούμαρ. Δεν τον έχω ξανακούσει ποτέ».

protothema.gr

Συνέχεια ανάγνωσης

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

GEOPOLITICO10 ώρες πριν

Πόλεμος συμφερόντων για το LNG – Το τουρκικό σχέδιο και η ελληνική απάντηση

Στο Direct News, ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας παρουσιάζει τις πληροφορίες του για τον GSI, αναλύει τα τουρκικά δημοσιεύματα για την Γκίλφοϊλ...

Ιστορία - Πολιτισμός11 ώρες πριν

Arolsen Archives: Το αρχείο που αναζητά τα ίχνη εκατομμυρίων θυμάτων του ναζισμού

Στη γερμανική πόλη Μπαντ Άρολσεν φυλάσσεται μία από τις σημαντικότερες συλλογές τεκμηρίων για τα θύματα των ναζιστικών διώξεων. Περισσότερα από...

Αναλύσεις11 ώρες πριν

Πού βρίσκεται η Ελλάδα στον σχεδιασμό του IMEC;

Η επίκληση της ελληνικής κληρονομιάς, η κριτική για τις αμερικανικές τοποθετήσεις στα ελληνοτουρκικά και η ανάγκη μιας εθνικής στρατηγικής που...

GEOPOLITICO11 ώρες πριν

Νέα τουρκική πρόκληση νότια του Καστελλόριζου! NAVTEX της Άγκυρας στην περιοχή που θα περάσει το γαλλικό ερευνητικό για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου

Η Άγκυρα εξέδωσε NAVTEX για περιοχή νότια του Καστελλόριζου, όπου έχει προγραμματιστεί η πολυεθνική άσκηση «EUNOMIA», αμφισβητώντας τη δικαιοδοσία του...

GEOPOLITICO11 ώρες πριν

EurAsia Review: Ποιοι προστατεύουν τα κυκλώματα λαθρεμπορίου στα σύνορα Ιράν, Πακιστάν και Αφγανιστάν – Ο σκοτεινός ρόλος παραγόντων ασφαλείας

Ένα εκτεταμένο σύστημα παράνομου εμπορίου, διαφθοράς και πολιτικής προστασίας περιγράφει σε ανάλυσή του το EurAsia Review. Από τα καύσιμα και...

Δημοφιλή