Της Φανούλας Αργυρού

Μέρος Α’

Συμπτωματικά στις 2.10.2026 ο συνάδελφος Μάριος Πούλλαδος ανήρτησε μια έκθεση της CIA του 1965 και μιαν άρτια ανάλυσή της από την ΑΙ. Αξίζει να διαβαστεί σε συνδυασμό με το σημερινό μου άρθρο, το οποίο είναι μέρος μεγάλης έρευνάς μου, προ ετών, στα βρετανικά αρχεία του Φόρεϊν Όφις και των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών. Μικρό μέρος της οποίας δημοσιεύθηκε πριν από χρόνια στη «Σημερινή», προτού εμφανιστεί η δυναμική της ΑΙ.

«Έκθεση CIA 1965: Πώς η ΕΣΣΔ ‘‘έπαιζε’’ με Μακάριο-ΑΚΕΛ-Άγκυρα κατά της Ένωσης»

https://www.sigmalive.com/news/kypriako/1331538/cia-moskha-kipriako-draft

Ρωσική υποκίνηση

31.12.1963 – Ο πρέσβης της Σοβιετικής Ένωσης στην Κύπρο εξέφρασε στον Μακάριο την υποστήριξη της χώρας του στην πρόθεσή του να πετάξει τα δεσμά της Ζυρίχης. Αμέσως μετά ο Μακάριος προέβη σε δήλωση για κατάργηση της Συνθήκης Εγγυήσεως…

1.1.1964 – Μακάριος στη σοβιετική «Πράβδα»: Εξέφρασε την ευγνωμοσύνη των Κυπρίων στον σοβιετικό Τύπο για την αντικειμενική αντιμετώπιση των γεγονότων στην Κύπρο. Τόνισε πως θα έκαναν ό,τι δυνατόν για εξόντωση των αιτιών που έδωσαν το χάος… και διάλυση των Συμφωνιών μέσω των Ηνωμένων Εθνών…

1.1.1964 – Ο Μακάριος μονομερώς κατήργησε τις Συνθήκες Συμμαχίας και Εγγυήσεως, όμως πείσθηκε από τον Βρετανό Υπ. Κοινοπολιτείας Duncan Sandys (που βρισκόταν στην Κύπρο), μερικώς να αποσύρει χαρακτηρίζοντας την απόφαση ως ‘‘δήλωση προθέσεως’’.

3.1.1964 – Το Λονδίνο ξεκινά σχέδια ανασύστασης της ΚΔ σε ομόσπονδο σύστημα με δύο συνιστώντα κράτη.

16.1.1964 – Ο Ρ. Ντενκτάς στο Λονδίνο απαιτεί γεωγραφική ομοσπονδία, ανταλλαγή πληθυσμών κ.λπ., όπως ζητούσε η Άγκυρα.

Απρίλιος 1964 – Τουρκοκυπριακές επίσημες προτάσεις για Ομοσπονδία με 37% του εδάφους τουρκικό.

1964/65 – Ρωσική υποστήριξη κατά πόδας

Η Σοβιετική Ένωση υποστήριξε τρεις φορές την ύπαρξη «δύο εθνικών κοινοτήτων» στην Κύπρο. Α) Σε ανακοινωθέν της του Νοεμβρίου 1964, Β) σε δήλωση του Υπ. Εξωτερικών της Andrei Gromyko και γ) στην ομιλία του Nikolai Podgorny, στην Τουρκική Εθνοσυνέλευση στις 5.1.1965. Στις 21.1.1965 ο A. Gromyko δήλωσε ότι η ομοσπονδία είναι μια πιθανή μορφή συντάγματος για την Κύπρο. Ακολούθησε πρόσκληση προς τον Τούρκο Υπ. Εξωτερικών Feridun Erkin να επισκεφθεί τη Μόσχα…

Η σοβιετική στάση αρχικά καταπιέστηκε από το κυπριακό Τύπο, οι Τούρκοι όμως ήταν κατενθουσιασμένοι. Και όταν τελικά οι εφημερίδες άρχισαν να επικρίνουν τη στάση της Μόσχας, η σοβιετική πρεσβεία στη Λευκωσία εξοργίστηκε γιατί τόλμησαν κάποιοι να τους επικρίνουν…

Στις 23.1.1965, αντιδρώντας ο Έλληνας Πρωθυπουργός Γεώργιος Παπανδρέου, δήλωσε: «Εκφράζω όχι μόνο τη λύπη μου αλλά και την έκπληξή μου για τη δήλωση του Σοβιετικού Υπ. Εξωτερικών γιατί στην Κύπρο οι προϋποθέσεις για Ομοσπονδία δεν υπάρχουν… Το σύνολο της τουρκοκυπριακής μειονότητας στην Κύπρο είναι μόνο 18%… Η Κύπρος είναι μια μεγάλη ελληνική νήσος, στην οποία βρίσκεται μια μικρή τουρκική κοινότητα, η οποία οπωσδήποτε έχει δικαίωμα προστασίας που παραχωρείται σε μειονότητες…». Αφού την προηγούμενη είχε ήδη επικρίνει λέγοντας: «Οι προτάσεις Gromyko δεν λύνουν το πρόβλημα… Μήπως προσυπογράφει ο κ. Gromyko τις απαράδεκτες θεωρίες της Άγκυρας για καταναγκαστική μετακίνηση πληθυσμών για να επιτευχθεί μια τεχνητή πλειοψηφία; Γνωρίζει ότι αν δεν εκδιωχθούν διά της βίας Έλληνες από τα σπίτια τους δεν φθάνει η μετακίνηση Τούρκων από τα χωριά τους που επιδιώκουν οι Τούρκοι τρομοκράτες; Θα πρέπει να υποθέσουμε ότι, σε μια εποχή που στην ίδια την Σοβιετική Ένωση ο γερμανικός πληθυσμός των Ουραλίων ο οποίος είχε διά της βίας ξεριζωθεί την εποχή του Στάλιν, τώρα επιστρέφει στα σπίτια του, στην Κύπρο θέλουν να επιβληθούν πρωτόγονες μέθοδοι που είναι αναχρονιστικές με τα σημερινά δεδομένα». (Βιβλίο Φ.Α. «Συνωμοσία», Λευκωσία, 1996).

Αντιδράσεις υπήρξαν και από τον Πρόεδρο Μακάριο, τον Υπ. Εξωτερικών, Σπ. Κυπριανού, ακόμα και από το ΑΚΕΛ… Και, όμως, ήταν ακριβώς αυτήν την τουρκική πολιτική που υποστήριξε η Μόσχα κατά τις δύο τουρκικές εισβολές του 1974, ευθυγραμμισμένη με το Λονδίνο και την Άγκυρα.

Εκδίωξη Ελληνικής Μεραρχίας (1967) και Έλληνες Αξιωματικοί (1974)

Βρετανική στάση

4.12.1967 – Πρώτη προτεραιότητα η ενθάρρυνση της πλήρους αποχώρησης όλων των υπολοίπων ελληνικών δυνάμεων και των αξιωματούχων στην Εθνική Φρουρά. «Αν επιτευχθεί -και οι διαφορές μεταξύ Τουρκίας και Ελληνοκυπρίων έστω και αν συνεπάγονται χρήση βίας- θα υπάρχει λιγότερη πιθανότητα πολέμου μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας… Ο Μακάριος να είναι πιο υπεύθυνος προς τις τουρκικές απαιτήσεις για ξήλωμα της Εθνικής Φρουράς… Να κρατήσουμε την πίεση πάνω στον Μακάριο να ξεφορτωθεί την Εθνική Φρουρά…».

«…Η απόσυρση των ελληνικών στρατευμάτων και η ανικανότητα της Ελληνικής Αεροπορίας να επέμβει αποτελεσματικά πάνω από το νησί (κάτι που η Ελληνική Κυβέρνηση αναγκάστηκε να αναγνωρίσει τον περασμένο Νοέμβριο, 1967) σίγουρα σημαίνει ότι η Ελλάδα δεν μπορεί πλέον τώρα να συμμετέχει σε μάχη στο νησί…».

(Υπενθυμίζεται ότι ο Μακάριος ζήτησε την αποχώρηση των Ελλήνων Αξιωματικών το 1974 και στις 17.7.1974 είπε στους Βρετανούς ότι σκεφτόταν διάλυση της Εθνικής Φρουράς…).

Σοβιετική στάση

Τον Νοέμβριο του 1967 η Τουρκία, εκβιάζοντας ότι θα εισέβαλλε στην Κύπρο, απαίτησε την άμεση αποχώρηση της Ελληνικής Μεραρχίας. Η Μόσχα, με παντιέρα την υποστήριξη της Ανεξαρτησίας τής Κύπρου, στήριζε το τουρκικό αίτημα για τα δικά της συμφέροντα. Στις 4.12.1967 ο Βρετανός ΄Υπ. Αρμοστής στη Λευκωσία έγραψε πως οι τουρκικές απειλές για εισβολή είχαν ενθαρρυνθεί από τη Μόσχα.

Τρεις δηλώσεις του Σοβιετικού Πρέσβη στην Άγκυρα

1) Στις 17 Νοεμβρίου 1967, μετά από συνάντηση με τον Τούρκο Υπουργό Εξωτερικών Τσακλαγιαγκίλ:

«Συζητήσαμε το Κυπριακό. Έδωσα τις απόψεις μου στον Υπουργό… Εάν μοναρχικοί και φασίστες εμφανιστούν ως επιθετικοί, η συμπεριφορά μας θα διαμορφωθεί ανάλογα… Ο Γρίβας τώρα παραιτήθηκε απ’ όλα όσα έκανε, αποσύρθηκε από τα μέρη που κατέλαβε και παρέδωσε τον οπλισμό στα Ηνωμένα Έθνη».

2) Στις 23 Νοεμβρίου, μετά από συνάντηση με τον Τούρκο Πρωθυπουργό Ντεμιρέλ:

«Έδωσα το μήνυμα της σοβιετικής κυβέρνησης. Αναφέρεται στην Κύπρο, αλλά είναι διαφορετικό από εκείνο που δημοσίευσε ο Τύπος. Μπορείτε να μάθετε το περιεχόμενό του από τον Πρωθυπουργό σας. Συζητήσαμε και άλλα θέματα, περιλαμβανομένων και των εγκληματικών πολιτικών των μοναρχικών και φασιστών Ελλήνων. Την αιτία των απωλειών που υπέστησαν οι αθώοι Τουρκοκύπριοι με τις πολιτικές των χουντικών Ελλήνων. Συζητήσαμε αυτές τις πολιτικές. Τις πολιτικές που η Ελληνική Κυβέρνηση εκτέλεσε εναντίον των αθώων Τούρκων και η καταστροφή των χωριών τους προκάλεσε αντίδραση της σοβιετικής κοινής γνώμης. Ως Σοβιετική Κυβέρνηση επικρίνουμε τους Έλληνες για ό,τι έλαβεν χώραν».

(Ποιοι και ποιες πολιτικές;;;)

3) Στις 27 Νοεμβρίου, μετά από συνάντηση και πάλι με τον Τσακλαγιαγκίλ:

«Η Σοβιετική Κυβέρνηση θέλει επιτυχή λύση του κυπριακού προβλήματος με ειρηνικά μέσα, προστασία της ανεξαρτησίας της Κύπρου, αποχώρηση των ξένων στρατευμάτων και εγγύηση των δικαιωμάτων του λαού της Κύπρου».

Ερωτηθείς εάν εννοούσε ότι έπρεπε να φύγουν τα τουρκικά στρατεύματα: «Ξέρετε καλά ποιους στρατιώτες εννοούμε – εκείνους που μπήκαν στη νήσο παράνομα… Θα είμαστε ευχαριστημένοι όταν θα είσαστε εσείς ευχαριστημένοι».

Στάση Μακαρίου

22.11.1967 – Και ο Μακάριος ήθελε την απόσυρση της Μεραρχίας αλλά δεν τολμούσε να το πει δημόσια, φοβούμενος μήπως θεωρηθεί προδότης, και είπε στον Αμερικανό πρέσβη ότι προτιμούσε να ήταν πρωτοβουλία της Ελληνικής Κυβέρνησης.

Ο Μακάριος ζήτησε την αποχώρηση της Μεραρχίας από το 1964!

Στις 30 Νοεμβρίου 1964, η τουρκική εφημερίδα «Χαλκίν Σεσί» (πρόσκειτο στον Κουτσιούκ) έγραψε ότι, μετά την απόρριψη από μέρους της Ελλάδας της εισήγησης του Μακαρίου όπως 10.000 ελληνικά στρατεύματα αποσυρθούν από τη νήσο, οι Έλληνες στρατιωτικοί διοικητές προειδοποιήθηκαν να βρίσκονται σε επιφυλακή (Έκθεση 1-8 Δεκεμβρίου 1964).

(Σημείωση: Η είδηση στην τουρκική εφημερίδα ίσως να συνδεόταν με την αποκάλυψη ανώτατου ΑΚΕΛικού στελέχους προς τον Ανδρέα Αζίνα, όπως καταγράφεται στο βιβλίο τού Ελευθέριου Παπαδόπουλου, σελ. 493, Α΄ Τόμος «Η μαρτυρία μου ενώπιον της ατ-χοκ επιτροπής της Κυπριακής Βουλής για τον “Φάκελο Κύπρου”». «Το ΑΚΕΛ το 1964… επεσκέφθη τον Μακάριον, προς τον οποίον εδήλωσε ότι αντιτίθεται εις την παρουσίαν ελληνικού Στρατού εις την Μεγαλόνησον. Φρονώ ότι η ιταμή αυτή αξίωσις του κομμουνιστικού ΑΚΕΛ εξηγεί πέρα για πέρα την όλη ανθελληνική και ανθενωτική στάση του».

*Το δεύτερο μέρος την ερχόμενη Κυριακή

*Ερευνήτρια/δημοσιογράφος

Δύο δημοσιεύματα για την αντίδραση του λαού στις φιλοτουρκικές θέσεις της Μόσχας. 1) Βρετανική “Observer”, 22.8.1965 και 2) “Cyprus Mail”, 4.1.1967, με φωτογραφία πορείας διαμαρτυρίας.

Η επικίνδυνη κλιμάκωση ανάμεσα στη Ρωσία και το ΝΑΤΟ, οι εξελίξεις στη Βαλτική, οι πολεμικές προετοιμασίες ευρωπαϊκών κρατών και οι παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία βρέθηκαν στο επίκεντρο της νέας ανάλυσης του Σταύρου Καλεντερίδη.

Ο αναλυτής προειδοποίησε ότι οι κινήσεις που πραγματοποιούνται στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ ενδέχεται να οδηγήσουν σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση, ενώ άσκησε σφοδρή κριτική στις ευρωπαϊκές ηγεσίες για τη στρατηγική που ακολουθούν απέναντι στη Μόσχα.

Παράλληλα, αναφέρθηκε εκτενώς σε δημοσίευμα της Wall Street Journal για την Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, διατυπώνοντας σοβαρά ερωτήματα για τη λειτουργία της αμερικανικής διπλωματίας, τις πολιτικές διασυνδέσεις και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει η ελληνική πολιτική ηγεσία την Ουάσιγκτον.

Η Βαλτική στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης Ρωσίας – ΝΑΤΟ

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο Σταύρος Καλεντερίδης στις εξελίξεις στη Λιθουανία και στη συζήτηση για αλλαγές του συνταγματικού πλαισίου σχετικά με τη φιλοξενία ξένων στρατιωτικών δυνάμεων και όπλων μαζικής καταστροφής.

Σύμφωνα με όσα παρουσίασε, οι σχετικές πρωτοβουλίες συνδέονται με τη δυνατότητα μεγαλύτερης στρατιωτικής παρουσίας συμμαχικών δυνάμεων, ακόμη και με το ενδεχόμενο εγκατάστασης πυρηνικών όπλων.

Υπογράμμισε τη γεωγραφική σημασία της Λιθουανίας, η οποία συνορεύει με τον ρωσικό θύλακα του Καλίνινγκραντ και τη Λευκορωσία, δύο περιοχές ιδιαίτερης στρατηγικής σημασίας για τη ρωσική άμυνα.

Ο Καλεντερίδης εκτίμησε ότι η μεταφορά πρόσθετων στρατιωτικών υποδομών κοντά στα ρωσικά σύνορα είναι πιθανό να προκαλέσει αντίστοιχες κινήσεις της Μόσχας, δημιουργώντας έναν επικίνδυνο φαύλο κύκλο εξοπλιστικής και στρατιωτικής κλιμάκωσης.

Ολλανδία και Γερμανία: Η Ευρώπη προετοιμάζεται για πόλεμο;

Στη συνέχεια της εκπομπής, ο αναλυτής στάθηκε σε τοποθετήσεις και προειδοποιήσεις από την Ολλανδία για το ενδεχόμενο στρατιωτικής αντιπαράθεσης με τη Ρωσία.

Επέκρινε την αντίληψη ότι μια ενδεχόμενη σύγκρουση με τη Μόσχα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αναπόφευκτη εξέλιξη, επισημαίνοντας ότι τέτοιες δημόσιες τοποθετήσεις εντείνουν το ήδη τεταμένο κλίμα.

Αναφέρθηκε επίσης στη γερμανική αμυντική πολιτική και στη συζήτηση για την περαιτέρω στρατιωτική ενίσχυση της χώρας, εκφράζοντας την ανησυχία ότι η Ευρώπη απομακρύνεται από τη διπλωματική αντιμετώπιση της κρίσης και επενδύει ολοένα περισσότερο στη στρατιωτικοποίηση.

Κατά την εκτίμησή του, η συνεχής προβολή ενός μελλοντικού πολέμου με τη Ρωσία κινδυνεύει να μετατραπεί από σενάριο αποτροπής σε παράγοντα που αυξάνει την πιθανότητα πραγματικής σύγκρουσης.

Γκίλφοϊλ: Το δημοσίευμα της Wall Street Journal και τα 100.000 δολάρια

Σημαντικό μέρος της ανάλυσης αφιερώθηκε στην πρέσβη των ΗΠΑ στην Ελλάδα, Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, με αφορμή τις νέες αποκαλύψεις της Wall Street Journal.

Το αμερικανικό δημοσίευμα της 7ης Οκτωβρίου 2026 αναφέρει ότι η Γκίλφοϊλ φέρεται να ζήτησε από τον δωρητή του Ντόναλντ Τραμπ, Έρικ Ντίτερς, να καταβάλει 100.000 δολάρια στον λογαριασμό της στην American Express, λίγο πριν από την ακρόασή της στη Γερουσία για τον διορισμό της στην Αθήνα.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, τα μηνύματα που εξέτασε η αμερικανική εφημερίδα εγείρουν ερωτήματα για ενδεχόμενη ανταλλαγή οικονομικής υποστήριξης με πρόσβαση σε υψηλόβαθμους αξιωματούχους της κυβέρνησης Τραμπ.

Ο Ντίτερς υποστηρίζει ότι είχε ήδη καταβάλει σημαντικά χρηματικά ποσά στη Γκίλφοϊλ για εκδηλώσεις και ομιλίες, ενώ επιδίωκε βοήθεια σε προσωπικές φορολογικές και νομικές υποθέσεις. Η νομική πλευρά της Γκίλφοϊλ αμφισβητεί τη γνησιότητα των επίμαχων μηνυμάτων και συνδέει τις οικονομικές απαιτήσεις της με προηγούμενες επαγγελματικές υποχρεώσεις. Οι ισχυρισμοί δεν συνιστούν από μόνοι τους απόδειξη παράνομης πράξης.

Ο Σταύρος Καλεντερίδης επέκρινε έντονα την ελληνική δημοσιογραφία για την περιορισμένη, κατά την άποψή του, διερεύνηση αντίστοιχων ζητημάτων που αφορούν ξένους διπλωμάτες.

Παράλληλα, συνέδεσε την υπόθεση με το ευρύτερο ζήτημα των σχέσεων εξάρτησης ανάμεσα στην ελληνική πολιτική ηγεσία και την αμερικανική διπλωματία, υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα οφείλει να αντιμετωπίζει τους ξένους αξιωματούχους με θεσμική αυτοπεποίθηση και χωρίς πολιτική υποτέλεια.

Ουκρανία: Διπλωματικό παρασκήνιο και ο ρόλος του Τραμπ

Στο ουκρανικό μέτωπο, ο Καλεντερίδης αναφέρθηκε στις επαφές που βρίσκονται σε εξέλιξη για την αναζήτηση διπλωματικής διεξόδου.

Στάθηκε ιδιαίτερα στην προοπτική μιας τριμερούς διαδικασίας ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Ρωσία και την Ουκρανία, εκτιμώντας ότι το Κρεμλίνο θα επιχειρήσει να εξασφαλίσει συγκεκριμένα ανταλλάγματα πριν συναινέσει σε ουσιαστική επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων.

Ένα από τα ζητήματα που ανέδειξε ήταν το ενδεχόμενο προσωρινής συμφωνίας για τον περιορισμό των επιθέσεων σε ενεργειακές εγκαταστάσεις.

Κατά την εκτίμησή του, η Μόσχα ενδέχεται να συνδέσει οποιαδήποτε σχετική παραχώρηση με την ελάφρυνση οικονομικών κυρώσεων ή με άλλες πολιτικές δεσμεύσεις της Δύσης.

Η δυσκολία της διαπραγμάτευσης αποτυπώθηκε και στις δηλώσεις του Κρεμλίνου στις 8 και 9 Οκτωβρίου, όταν η ρωσική πλευρά υποβάθμισε την προοπτική άμεσης επανέναρξης των τριμερών συνομιλιών, χωρίς να αποκλείει μελλοντικές επαφές.

Ζελένσκι – Νότια Κορέα: Νέα διπλωματική αντιπαράθεση

Ο αναλυτής ασχολήθηκε επίσης με τις σχέσεις Ουκρανίας και Νότιας Κορέας, εστιάζοντας σε διαφωνίες που, σύμφωνα με όσα παρουσίασε, προέκυψαν γύρω από την αντιμετώπιση των Βορειοκορεατών αιχμαλώτων πολέμου.

Στάθηκε στην ένταση μεταξύ του Κιέβου και της Σεούλ, καθώς και σε ζητήματα διπλωματικής αξιοπιστίας, σεβασμού και χειρισμού ευαίσθητων εθνικών υποθέσεων.

Η αναφορά αυτή εντάχθηκε στη γενικότερη κριτική του προς τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι και την ουκρανική διπλωματική στρατηγική, την οποία θεωρεί συχνά υπερβολικά συγκρουσιακή ακόμη και απέναντι σε χώρες που μπορούν να υποστηρίξουν την Ουκρανία.

Ενεργειακός πόλεμος και φόβοι για τον χειμώνα

Σημαντική θέση στην εκπομπή είχε και η ενεργειακή διάσταση του ρωσοουκρανικού πολέμου.

Ο Καλεντερίδης αναφέρθηκε στα πλήγματα κατά ενεργειακών εγκαταστάσεων και στις επιπτώσεις τους στην οικονομία, στις υποδομές και στον άμαχο πληθυσμό.

Εκτίμησε ότι η συνέχιση της στρατηγικής αμοιβαίων επιθέσεων μπορεί να επιβαρύνει ιδιαίτερα την Ουκρανία κατά τη χειμερινή περίοδο, με διακοπές ηλεκτροδότησης και αυξημένα προβλήματα λειτουργίας βασικών υπηρεσιών.

Παράλληλα, επισήμανε ότι οι οικονομικές και ενεργειακές επιπτώσεις δεν περιορίζονται στις εμπόλεμες χώρες, αλλά επηρεάζουν την ευρωπαϊκή οικονομία και τους πολίτες.

Το ευρύτερο μήνυμα της ανάλυσης

Ο κεντρικός άξονας της παρέμβασης του Σταύρου Καλεντερίδη ήταν ότι η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε κρίσιμες αποφάσεις για το μέλλον της ασφάλειάς της.

Κατά την άποψή του, η στρατιωτική ενίσχυση της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ, οι συζητήσεις για πυρηνικά όπλα και η συνεχιζόμενη αντιπαράθεση με τη Ρωσία αυξάνουν τον κίνδυνο μιας σύγκρουσης πολύ μεγαλύτερης από τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Ταυτόχρονα, η κριτική του στην ελληνική πολιτική τάξη και στην αμερικανική διπλωματική παρουσία συνδέεται με την πάγια θέση του ότι η Ελλάδα χρειάζεται μεγαλύτερη εθνική αυτονομία, θεσμική λογοδοσία και ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική.

Η προειδοποίησή του για έναν πιθανό τρίτο παγκόσμιο πόλεμο αποτελεί πολιτικοστρατηγική εκτίμηση και όχι διαπιστωμένη εξέλιξη.