Στο αρμενικό ζήτημα, την ιστορική διαδρομή των Αρμενίων, τη Γενοκτονία του 1915, την επιχείρηση «Νέμεσις» και τη σημερινή τραγωδία του Αρτσάχ ήταν αφιερωμένη η εκπομπή Geopolitics της Ναυτεμπορικής, με τον Σάββα Καλεντερίδη και καλεσμένο τον Οβανές Γαζαριάν, μέλος της Εθνικής Αρμενικής Επιτροπής Ελλάδος.

Ο Σάββας Καλεντερίδης άνοιξε τη συζήτηση επισημαίνοντας ότι Έλληνες και Αρμένιοι υπήρξαν για χιλιετίες σύνικοι πληθυσμοί στην Ανατολία, με κοινές εμπειρίες, γειτονιές, πολιτισμικές ανταλλαγές, αλλά και κοινές τραγωδίες.

Ο Οβανές Γαζαριάν αναφέρθηκε στην πανάρχαια παρουσία των Αρμενίων στον Καύκασο και στην Ανατολία, συνδέοντας την καταγωγή τους με τον λαό του Ουραρτού. Υπενθύμισε επίσης την αναφορά του Στράβωνα, σύμφωνα με την οποία οι Αρμένιοι συνδέονται με τον Άρμενο, ήρωα της Αργοναυτικής Εκστρατείας από τη Θεσσαλία.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη Μεγάλη Αρμενία, στις ιστορικές αρμενικές επαρχίες της Ανατολίας και στην Ανί, την ιστορική πρωτεύουσα που έμεινε γνωστή ως «η πόλη με τις 1.001 εκκλησίες».

Στη συνέχεια, η συζήτηση πέρασε στη βυζαντινή περίοδο. Ο Γαζαριάν τόνισε ότι οι Αρμένιοι δεν θεωρούσαν ξένη τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, αλλά κομμάτι και της δικής τους ιστορίας. Υπενθύμισε ότι αρκετοί βυζαντινοί αυτοκράτορες είχαν αρμενική καταγωγή, μεταξύ αυτών ο Ηράκλειος, ο Νικηφόρος Φωκάς, ο Ιωάννης Τσιμισκής και ο Λέων Ε΄ ο Αρμένιος.

Με την άνοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, οι Αρμένιοι εξαπλώθηκαν σε μεγάλες πόλεις, όπως η Κωνσταντινούπολη και η Σμύρνη, αναλαμβάνοντας σημαντικούς ρόλους στη διοίκηση, την οικονομία, τις τέχνες και το εμπόριο. Όπως σημείωσε ο Γαζαριάν, αυτός ο πλούτος και η κοινωνική άνοδος των χριστιανικών πληθυσμών προκάλεσαν φθόνο και εχθρότητα, που σταδιακά μετατράπηκαν σε βία.

Η εκπομπή στάθηκε εκτενώς στη Γενοκτονία των Αρμενίων. Ο Γαζαριάν περιέγραψε την 24η Απριλίου 1915 ως την ημέρα σύλληψης της αρμενικής ελίτ στην Κωνσταντινούπολη: λογοτέχνες, πολιτικοί, δημοσιογράφοι, επιστήμονες και επιχειρηματίες συνελήφθησαν και πολλοί εκτελέστηκαν ή εκτοπίστηκαν.

Σύμφωνα με τον ίδιο, το σχέδιο των Νεοτούρκων είχε στόχο την εκκαθάριση της Ανατολίας από τους χριστιανικούς πληθυσμούς: Αρμενίους, Έλληνες και Ασσυρίους. Οι άνδρες οδηγήθηκαν στα τάγματα εργασίας, ενώ γυναίκες και παιδιά στις πορείες θανάτου προς τη Συρία και τη Μεσοποταμία, με τελικό σύμβολο μαρτυρίου την έρημο Ντερ Ζορ. Ο αριθμός των νεκρών Αρμενίων τοποθετείται στο 1,5 εκατομμύριο.

Στο δεύτερο μέρος, η συζήτηση επικεντρώθηκε στην επιχείρηση «Νέμεσις», την αρμενική επιχείρηση εντοπισμού και εκτέλεσης των πρωτεργατών της Γενοκτονίας. Ο Γαζαριάν εξήγησε ότι το όνομα προέρχεται από την ελληνική θεά της δίκαιης τιμωρίας και ότι στόχος δεν ήταν η εκδίκηση κατά των Τούρκων γενικά, αλλά η απόδοση δικαιοσύνης σε όσους είχαν ήδη καταδικαστεί από τουρκικά στρατοδικεία και είχαν διαφύγει.

Κεντρική στιγμή υπήρξε η εκτέλεση του Ταλαάτ Πασά στο Βερολίνο από τον Σογομόν Τεχλιριάν το 1921. Ο Τεχλιριάν συνελήφθη, οδηγήθηκε σε δίκη, παραδέχθηκε την πράξη του, αλλά αθωώθηκε από το γερμανικό δικαστήριο, καθώς παρουσιάστηκε το μέγεθος του εγκλήματος και η εξόντωση της οικογένειάς του.

Ο Οβανές Γαζαριάν αναφέρθηκε και στην αρμενική διασπορά, σημειώνοντας ότι μετά το 1922 περίπου 100.000 Αρμένιοι βρέθηκαν στην Ελλάδα μαζί με τους Έλληνες πρόσφυγες της Μικράς Ασίας. Σήμερα, όπως είπε, στην Ελλάδα ζουν περίπου 70.000 Αρμένιοι, ενώ ισχυρές κοινότητες υπάρχουν στη Γαλλία, στις ΗΠΑ, στον Καναδά, στη Μέση Ανατολή και στη Νότια Αμερική.

Η συζήτηση έφτασε και στο Αρτσάχ, γνωστό διεθνώς ως Ναγκόρνο Καραμπάχ. Ο Γαζαριάν υποστήριξε ότι πρόκειται για ιστορικά αρμενική γη, η οποία εντάχθηκε στο σοβιετικό Αζερμπαϊτζάν με απόφαση του Στάλιν. Αναφέρθηκε στις σφαγές Αρμενίων στο Μπακού και στο Σουμγκάιτ στα τέλη της σοβιετικής περιόδου, αλλά και στα γεγονότα του 2022-2023, όταν ο αρμενικός πληθυσμός του Αρτσάχ εκτοπίστηκε σχεδόν ολοκληρωτικά.

Πού είναι σήμερα ο πνευματικός κόσμος; Που είναι σήμερα που η πολιτική, οικονομική και κοινωνική χρεοκοπία, έχουν φέρει την πατρίδα μας στο χείλος της καταστροφής; Η απάντηση σαφής και αναμφισβήτητη: Ο πνευματικός κόσμος σιωπά, γιατί αφενός έπεσε θύμα της τεχνητής ευημερίας

Γράφει ο Νίκος Ταμουρίδης Αντγος (ε.α)-Επίτιμος Α’ Υπαρχηγός ΓΕΣ

Ο μεγάλος εθνικός μας ποιητής Κωστής Παλαμάς μεσουρανούσε στην πνευματική ζωή του τόπου στις αρχές του 20ου αιώνα, πριν από τους Βαλκανικούς πολέμους, τότε που η Ελλάδα βρισκόταν σχεδόν στην ίδια τραγική κατάσταση που βρίσκεται και σήμερα.

Όπως βιώνουμε κατά τις τελευταίες δεκαετίες, έτσι και τότε, στα τέλη 19^ου και αρχές 20^ου αιώνα, τα λάθη των πολιτικών και η γνωστή συμπεριφορά των ξένων δημιούργησαν μια Ελλάδα για άλλη μια φορά ταπεινωμένη. Μετά την πτώχευση του Τρικούπη το 1893 και την οδυνηρή ήττα από τούς Τούρκους το 1897, οι ξένοι δανειστές ελέγχουν την πολιτική και οικονομική ζωή της χώρας.

Ο ρόλος της πολιτικής ηγεσίας δυστυχώς ήταν αυτός της υποδούλωσης στα ξένα συμφέροντα και της διαφθοράς, με αποτέλεσμα ουσιαστικά να αδιαφορεί για την τουρκική απειλή, που αυξανόταν σημαντικά.

Ποιος ήταν όμως ο ρόλος των πνευματικών ανθρώπων;

Οι άνθρωποι του πνεύματος διαδραμάτισαν σπουδαίο ρόλο την εποχή εκείνη, παρά τα λίγα μέσα που διέθεταν για να επηρεάσουν τα ταραγμένα πνεύματα των Ελλήνων. Με τον τρόπο τους, βοήθησαν να ξεπερασθεί η εθνική κατάθλιψη και η Ελλάδα να ανανήψει και να βγει από την τραγική εκείνη κατάστασή της.

Βασικός εκπρόσωπός τους ο Κωστής Παλαμάς, ο οποίος, ως γνήσιος Έλλην απογοητεύεται γιατί νοιώθει το Έθνος ναρκωμένο και αναλαμβάνει το έργο των πολιτικών! Εξεγείρεται και γίνεται ένας επαναστάτης, ένας ριζοσπάστης πολιτικός αναμορφωτής. Ποιητής προφήτης, εθνικός και κοινωνικός καθοδηγητής! Πληγωμένος από την αδιαφορία της πολιτικής ηγεσίας και των συμπολιτών του, προβλέπει αρχικά τον ξεπεσμό της χώρας του:

«Και χορό τριγύρω σου θα στήσουν, με βιολιά και με ζουρνάδες… και οι τρανοί σου τα γόνατά τους θα λυγίσουν, και θα γίνουν, των ραγιάδων οι ραγιάδες…»

Έτσι περιγράφει την κατάσταση ο ποιητής, απευθυνόμενος στην ίδια την Ελλάδα, ουσιαστικά προφητεύοντας στον 8ο λόγο, τον «Προφητικό», του «Δωδεκάλογου του γύφτου»:

Στο τέλος όμως εκφράζει την ελπίδα για την ανάσταση και αναγέννηση του έθνους:

«…Όσο να σε λυπηθεί της αγάπης ο Θεός. Και μην έχοντας πιο κάτω άλλο σκαλί, να κατρακυλήσεις πιο βαθιά στου κακού τη σκάλα, για τ’ ανέβασμα ξανά που σε καλεί, θα αισθανθείς να σου φυτρώσουν, ω χαρά, τα φτερά, τα φτερά τα πρωτινά σου τα μεγάλα»!

Όπως βλέπουμε, ο Παλαμάς ενώ καταγράφει την τραγική κατάσταση της Ελλάδας, δεν χάνει το στοιχείο της αισιοδοξίας για ανάσταση και αναγέννηση, που προέρχεται από την θεϊκή παρέμβαση, μέσω φυσικά ενός εθνικού αγνού αγώνα παλιγγενεσίας.

Είναι δεδομένο, ότι ο Παλαμάς με τον ποιητικό του λόγο συνέβαλε, σε τεράστιο βαθμό, στον Μακεδονικό αγώνα το 1904-1908, στην επανάσταση στο Γουδί το 1909, στον ερχομό του Βενιζέλου, στην αφύπνιση του Ελληνισμού, στην οργάνωση και εξοπλισμό του Στρατού και τέλος στους νικηφόρους Βαλκανικούς αγώνες του 1912-13, με τους οποίους διπλασιάστηκε η Ελλάδα σε πληθυσμό και έδαφος.

Και ερωτάται: Πού είναι σήμερα ο πνευματικός κόσμος; Που είναι σήμερα που η πολιτική, οικονομική και κοινωνική χρεοκοπία, έχουν φέρει την πατρίδα μας στο χείλος της καταστροφής; Η απάντηση σαφής και αναμφισβήτητη: Ο πνευματικός κόσμος σιωπά, γιατί αφενός έπεσε θύμα της τεχνητής ευημερίας των δανεικών πακέτων, υιοθετώντας τις ναρκισσιστικές αξίες του χρήματος και της δόξας, και επιπλέον τον καταβρόχθισε και έτσι τον αντικατέστησε η λυσσασμένη σκύλα, το σύγχρονο πλυντήριο εγκεφάλων!

Πόσο πολύ λοιπόν μας λείπει ένας νέος Παλαμάς! Ένας νέος εθνικός και κοινωνικός καθοδηγητής! Ένας ιεροφάντης της αναγέννησης του Ελληνισμού, της νέας Μεγάλης Ιδέας! Ένας δυναμικός κοινωνικός επαναστάτης! Ένας πνευματικός ηγέτης, ο οποίος με τη σοφία, τη γνώση, την εμπειρία και την θυσιαστική του παρέμβαση, να γαλβανίσει τα πνεύματα των νεοελλήνων και να τους δώσει την δύναμη να κάνουν πράξη την αναγέννηση της λατρευτής μας πατρίδας!