Δεκαεπτά αιώνες έχουν περάσει από τότε που ο Μέγας Κωνσταντίνος κάλεσε τους Επισκόπους της οικουμένης να συγκεντρωθούν στη Νίκαια της Μικράς Ασίας. Όχι για να τιμήσουν την αυτοκρατορική του μεγαλοπρέπεια. Αλλά, για να ενισχύσουν την ενότητα της Εκκλησίας που εκείνη την εποχή κινδύνευε από τις αιρέσεις. Η σύγχυση είχε γίνει η μόνιμη κατοικία των πιστών. Ήταν η εποχή που η αλήθεια χανόταν πίσω από λόγια «θεολογικά» και κατασκευασμένες βεβαιότητες. Η πρώτη Οικουμενική Σύνοδος δεν δημιούργησε μια ιδεολογία. Κατέγραψε τον τρόπο ύπαρξης της Εκκλησίας. Τα πρώτα επτά άρθρα του Συμβόλου της Πίστεως. Κατέγραψε το Δόγμα. Την κοινή εμπειρία. Την Μαρτυρία. Τον ορίζοντα της κοινωνίας του Αληθινού.

Κι όμως, δεκαεπτά αιώνες αργότερα, το θέαμα είναι τραγικά παρόμοιο. Ο χριστιανικός κόσμος διαμελισμένος, γεμάτος παραδόσεις ξέχωρες, δογματικές εκδοχές, εκκλησιαστικά σύνολα που λειτουργούν συχνά σαν ξεχωριστά κράτη. Η αναφορά στον Χριστό έχει θρυμματιστεί σε προσωπικές ερμηνείες, εγωισμούς, εθνικές αφηγήσεις, πνευματικές αυτάρκειες. Ακόμη και μέσα στην Ορθοδοξία, που υποτίθεται φυλάσσει τη συνοδικότητα και την εμπειρία της πρώτης Εκκλησίας, έχει ριζώσει η παθολογία του εθνοφυλετισμού: Εκκλησίες εγκλωβισμένες σε κρατικά συμφέροντα, σε πολιτικές συμπλεύσεις, σε ανταγωνισμούς ταυτότητας.

Η πρωτοβουλία του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου να προσκαλέσει τον Πάπα και να μεταβούν μαζί στη Νίκαια αποτελεί αναμφίβολα μια στιγμή με βαρύτητα ιστορική για ολόκληρο τον χριστιανικό κόσμο. Δεν ήταν μια τελετουργική επίσκεψη ούτε μια ευγενική χειρονομία. Είναι η συμβολική επιστροφή στην απαρχή της ενιαίας χριστιανικής μαρτυρίας, στον τόπο όπου θεμελιώθηκε η κοινή ομολογία της πίστης. Σε μια εποχή κατά την οποία οι διαιρέσεις, οι παγιωμένες καχυποψίες και οι εκκλησιαστικές απομονώσεις μοιάζουν ανυπέρβλητες, η κίνηση του Οικουμενικού Πατριάρχη λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η μνήμη της πρώτης ενότητας μπορεί ακόμη να ενεργοποιήσει συνειδήσεις. Η συνάντηση δεν έλυσε τις διαφορές, αλλά απέδειξε ότι η αναζήτηση της κοινωνίας δεν είναι ουτοπία. Ότι υπάρχουν ακόμη Ποιμένες πρόθυμοι να υπερβούν το φόβο και να ανοίξουν δρόμο εκεί όπου η ιστορία έχει υψώσει τείχη.

Από την άλλη, ηχηρή ήταν η απουσία κάποιων εκκλησιαστικών προσώπων που παραδοσιακά διακηρύσσουν ότι φυλάττουν «ανόθευτη την παράδοση». Αντί να σταθούν μάρτυρες μιας μοναδικής στιγμής – όχι για να υπογράψουν συμφωνίες, αλλά για να τιμήσουν την κοινή ρίζα – επέλεξαν την αποχή. Αυτή η στάση μάλλον δείχνει αδυναμία κατανόησης της ιστορίας. Σε δείχνει κατώτερο των περιστάσεων. Και μπροστά στην ιστορία οφείλεις να στέκεται αντάξιος.

Το πραγματικό ερώτημα επομένως δεν είναι αν οι Εκκλησίες μπορούν να ενωθούν ξανά. Αλλά, αν οι άνθρωποι που τις διακονούν από θέσεις πνευματικής ευθύνης είναι ικανοί να υπερβούν τον εγωκεντρισμό τους. Αν μπορούμε να αφήσουμε πίσω μας τη λατρεία της δικαιοδοσίας, τις εθνικιστικές εμμονές, τις παραδόσεις που μετατράπηκαν σε ιδεολογικά οχυρά. Αν μπορούμε να ξαναβρούμε τον τρόπο συνύπαρξης που κατέγραψε η πρώτη Οικουμενική Σύνοδος. Να ξαναβρούμε την κοινή μας Παράδοση αυτοί που οι Πατέρες της Εκκλησίας μας παρέδωσαν με κόπο, προσευχή και αγώνες.

Η ενότητα δεν υπογράφεται σε συμφωνητικά. Δεν είναι έργο διπλωματίας. Είναι καρπός σχέσης, τρόπος κοινωνίας, άθλημα υπέρβασης. Χωρίς αυτήν την προϋπόθεση, όσα κι αν ειπωθούν, όσες τελετές κι αν οργανωθούν, δεν θα αλλάξει τίποτε. Θα συνεχίσουμε να μνημονεύουμε την ίδια πίστη και να ζούμε σαν ξένοι.

Αν σεβόμαστε πραγματικά το παρελθόν, ας πάψουμε να το επικαλούμαστε ως πρόσχημα. Ας το αφήσουμε να μας διδάξει. Να μας θυμίσει ότι η Εκκλησία δεν είναι σύστημα εξουσίας αλλά κοινότητα προσώπων. Μόνον τότε το Σύμβολο της Πίστεως θα γίνει ξανά κοινή ομολογία και όχι παράλληλες αναγνώσεις. Μόνον τότε θα έχει νόημα να μιλάμε για πραγματική σύναξη και όχι για θεαματικές συναντήσεις χωρίς συνέπεια και συνέχεια.

huffingtonpost.gr

Η γιαγιά Αναστασία που όλοι στο χωριό φώναζαν Στασού, μέχρι και το τέλος της ζωής της στα τέλη του εικοστού αιώνα δεν είχε πει ποτέ τη λέξη «ευχαριστώ». Αντ’ αυτού έλεγε «ες ευτζιές μου να ’σιεις που τα είκοσί μου νύσια».

Ένιωθε χαρά και ευγνωμοσύνη, απλά και μόνο που ανεβαίναμε να την επισκεφτούμε στο απομονωμένο ορεινό της χωριό και μας γέμιζε με ευχές για να μας ευχαριστήσει για τα ευτελή δώρα που τις παίρναμε, φουρκέτες ή ένα τσεμπέρι για τα μαλλιά, γαλότσες και κάλτσες για τον χειμώνα, πάστες από τα ζαχαροπλαστεία της πόλης ή souvenirs από τα ταξίδια μας, όπως μια γόνδολα από τη Βενετία που γύριζε παίζοντας το Boléro ή μια ανδαλουσιανή χορεύτρια φλαμένκο από την Ισπανία. Μας πλούμιζε με δεκάλιρα και μας ττεμπίσιαζε «Να τα φυλάετε να πολλύνουν τζαι να πιάσετε γρουσαφικόν». Εμείς όμως αντί χρυσαφικού, τα ξοδεύαμε στα δισκάδικα, αγοράζοντας δίσκους βινυλίου με τις νέες χρυσές επιτυχίες.

Οι γυναίκες της δεκαετίας του ’60 και του ’70 πήγαιναν κάθε Σάββατο κομμωτήριο να φορμάρουν τα μαλλιά τους οπόταν και κάθονταν με το κεφάλι τυλιγμένο με ρολά κι ένα δίχτυ, κάτω από τον στεγνωτήρα-κράνος που φυσούσε ζεστό αέρα. Μέχρι αυτά να στεγνώσουν μετροφυλλούσαν περιοδικά: Γυναίκα, Ταχυδρόμος, Ρομάντζο και Θησαυρός περνούσαν από χέρι σε χέρι ως το επόμενο Σάββατο ή μήνα που θα κυκλοφορούσαν τα νέα τεύχη.

Θυμάμαι τα χέρια των γιαγιάδων με τα νύχια τους να μαρτυρούν τις εποχές αναλόγως των εργασιών που έκαναν, αν είχαν καθαρίσει ρόδια, καρυδάκια για το γλυκό, ή αν τσάκιζαν ελιές το φθινόπωρο. Τα χέρια με τις φλέβες ποτάμια. Αυτά τα χέρια που τόσο αγαπήσαμε, που σκύβαμε να φιλήσουμε, αυτά που μας χάιδευαν και μας νανούριζαν, μας ζέσταιναν το γάλα και τις ζωές μας.

Δένα Αναξαγόρου Τουμαζή