Ακολουθήστε μας

Ιστορία - Πολιτισμός

Δέκα “Ακαδημαϊκές” Απάτες για το 1821, και Δέκα Απαντήσεις

Δημοσιεύτηκε στις

Πρώτη Απάτη: Η Φιλική Εταιρεία ήταν μια μασονική οργάνωση αποτυχημένων μικροεμπόρων.

Απάντηση: Η Φιλική δομήθηκε πάνω στην αρχαία παράδοση της Αδελφοποίησης την οποία επικύρωνε ένας Ορθόδοξος ιερέας με ειδική τελετή που καθιστούσε τα μέλη Σταυραδέρφια. Ήταν γνωστοί και ως αδελφοποιητοί, καρντάσηδες, βράτιμοι ή βλάμηδες, ανάλογα με τις τοπικές διαλέκτους. Πίσω από τους ιδρυτές της Φιλικής δεν υπήρξε η δυτική μασονία αλλά, όπως θα δούμε και παρακάτω, ένας ολόκληρος μηχανισμός κυρίως από Έλληνες αξιωματικούς του Ρωσικού στρατού και Έλληνες αριστοκράτες και μεγιστάνες που ζούσαν στη Ρωσία. Αυτοί οργάνωσαν τη Φιλική στα πρότυπα επαγγελματικής μυστικής υπηρεσίας, με συνθηματικά και κρυπτογραφία, ακολουθώντας το κεντρικό πρόταγμα των αδελφοτήτων για την ενότητα των Ορθοδόξων λαών τις οποίες είχε δημιουργήσει ο ιδιοφυής Έλληνας Ρώσος στρατηγός, απόγονος αρχαίων ευγενών και επαναστατών, Πέτρος Μελισσηνός (1726-1797). Βρετανικές υπηρεσίες σπίλωσαν το όνομά του και το έργο του όσο ζούσε, αλλά και μετά το θάνατό του. Η Φιλική, μέχρι να προδοθεί από ξένους παράγοντες, έδρασε με μοναδική επιτυχία στην ιστορία των μυστικών οργανώσεων. Την αρχαία παράδοση της Αδελφοποιήσεως πάνω στην οποία πολλοί συμπατριώτες μας οικοδομούσαν την ιερή συμμαχία και ένωση της δικής τους οικογένειας ή ένοπλης ομάδας ή κοινότητας με άλλες, την κατήργησαν διά νόμων κάποιες κυβερνήσεις μας κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα, φοβούμενες την αναβίωση της Φιλικής. Επέτρεψαν όμως επίσημα εντός της Ελλάδος τη λειτουργία της δυτικής μασονίας. Κάτω από πιέσεις που έρχονταν από τη Δύση, κάτι παρόμοιο έγινε και μέσα στη Ρωσία. Τα αποτελέσματα της επιβολής τέτοιων πολιτικών ήταν καταστροφικά για όλο τον Ορθόδοξο κόσμο. Σε σχέση με την Ορθοδοξία που λειτουργεί για αιώνες και συνεχίζει με διαδοχή από την αρχαιότητα πολλές από τις παραδόσεις των Πυθαγορείων, των Ελευσινίων και των άλλων αρχαίων φιλοσοφικών ρευμάτων, η μασονία είναι μια νέα και τεχνητή κίνηση. Μετά το 1660, συνεργαζόμενοι Βρετανοί ακαδημαϊκοί και ερευνητές έφτιαξαν ένα επιστημονικό σύλλογο υπό βασιλική προστασία. Ανάμεσα σε άλλες δραστηριότητες συγκέντρωσαν προηγούμενες φιλοσοφικές και συντεχνιακές παραδόσεις, τις συνέθεσαν και δημιούργησαν ένα πείραμα κοινωνικής μηχανικής, τη μασονία. Την έθεσαν σε λειτουργία στα τέλη του 17ου αιώνα, και πάντα από τότε στην κορυφή της την καθοδηγεί η Βρετανική άρχουσα τάξη. Αργότερα, εκτός του Βρετανικού και άλλα κατεστημένα καθοδήγησαν μασονικές αδελφότητες.

Δεύτερη Απάτη: Οι σφαγές Χριστιανών από Μουσουλμάνους κατά την Επανάσταση ήταν περιορισμένες.

Απάντηση: Ο Βρετανός πράκτορας και στρατιωτικός Γουίλιαμ Μάρτιν Λικ (1777-1860) μετά από χρόνια εργασίας και ερευνών αγανάκτησε με κάποιες Βρετανικές κυβερνήσεις που υπηρέτησε και έγραψε μια αναφορά για μια τεράστιας κλίμακας γενοκτονία που προξένησαν με την πολιτική τους κατά των Χριστιανών στα Βαλκάνια, στα νησιά και στη Μικρά Ασία. Σύμφωνα με τον Λικ που είχε επισκεφθεί αυτές τις περιοχές προ της Επαναστάσεως αλλά και μετά από αυτή, παρατήρησε ότι λόγω της γενοκτονίας πολλές πόλεις μίκρυναν και έγιναν χωριά, ενώ αμέτρητα χωριά έσβησαν εντελώς από το χάρτη. Άλλες μαρτυρίες μας λένε ότι σε περιοχές που κατασφάχθηκαν οι Χριστιανοί, τα σκυλιά, οι γάτες και τα όρνεα έτρωγαν τις σάρκες και τα σκορπισμένα οστά των θυμάτων για μήνες. Σύμφωνα με τις αναφορές του Ιρλανδού ιερέα Ρόμπερτ Γουάλς (1772-1852) που υπηρετούσε στο Βρετανικό διπλωματικό σώμα και που πριν να γνωρίσει τους Έλληνες είχε πιστέψει την ανθελληνική προπαγάνδα, αλλά μετά από όσα είδε με τα μάτια του έγινε φιλέλληνας, η διέλευση του Βοσπόρου κατά την περίοδο της Επανάστασης είχε γίνει δύσκολη λόγω των ακέφαλων πτωμάτων των Χριστιανών που επέπλεαν. Σωροί από κεφάλια, σκάλπ προσώπων και μαλλιών, σακιά γεμάτα με μύτες και αυτιά σφαγιασθέντων κατέφθαναν συνεχώς από τις περιοχές των γενοκτονιώνς ως δώρα στο Σουλτάνο. Τα πάστωναν με αλάτι, και με αυτά διακοσμούσαν την αυλή του παλατιού του. Μετά την έναρξη της Επανάστασης τα όρνεα στην περιοχή της Κωνσταντινούπολης υπερπολλαπλασιάστηκαν λόγω της συνεχόμενης προσφοράς πτωμάτων και έφτασαν σε σημείο να σχηματίζουν μεγάλα πυκνά νέφη που έκρυβαν τον ήλιο. Στο σύνολο της περιόδου των επαναστάσεων και των συγκρούσεων από το 1770 μέχρι το 1831 στα Βαλκάνια, την Κύπρο και τη Μικρά Ασία χάθηκαν από γενοκτονίες, σφαγές, κακουχίες και μείωση γεννήσεων εκατομμύρια Ανατολικών Χριστιανών τους οποίους όμως δεν έχει μετρήσει κανείς.

Τρίτη Απάτη: Η Ελληνική Επανάσταση ήταν μικρότερη από τη Γαλλική και την Αμερικανική.

Απάντηση: Ο αγώνας των Ελλήνων σε σχέση με τον αγώνα των Γάλλων και Αμερικανών ήταν υπερβολικά μεγαλύτερος σε κάθε μέγεθος. Δεν έχουμε διδαχθεί ότι οι δικές μας Επαναστάσεις ήταν ο μεγαλύτερος αγώνας απελευθέρωσης λαού που έχει ποτέ διεξαχθεί στην ανθρώπινη ιστορία. Η ένταση του αγώνα του 21, η ποσότητα και το μέγεθος των μαχών σε ξηρά και σε θάλασσα, η στρατιωτική ισχύς των επαναστατημένων, η διάρκεια του αγώνα, η ποιότητα και η ποσότητα των ηρώων μας ξεπερνούν κατα πολύ κάθε αντίστοιχο μέγεθος οποιασδήποτε άλλης επανάστασης για ανεξαρτησία. Το σύνολο των νεκρών της Αμερικανικής Επανάστασης ήταν περίπου σαράντα χιλιάδες, και της Γαλλικής τριάντα (δηλαδή όσο ήταν μόνο τα κατεστραμμένα Ψαρά), ενώ το σύνολο των δικών μας νεκρών είναι ένα τρομακτικά υπερπολλαπλάσιο νούμερο.

Τέταρτη Απάτη: Ο Καποδίστριας ήταν μασόνος, περιφρόνησε την Επανάσταση, και οι σχεδιαστές της δολοφονίας του ήταν Έλληνες.

Απάντηση: Κάποιοι υποστηρίζουν ότι ο Καποδίστριας έβαλε μια υπογραφή σε ένα βιβλίο επισκεπτών μιας μασονικής στοάς στην Ελβετία. Η υπογραφή αυτή, εάν είναι αυθεντική, είναι το μοναδικό στοιχείο που συνδέει τον Καποδίστρια με τη μασονία. Όμως, μια επίσκεψη σε ένα τέτοιο σύλλογο δεν σημαίνει ότι ο κάθε επισκέπτης είναι μασόνος. Στην Ελβετία και σε άλλες περιοχές της Ευρώπης ο Καποδίστριας είχε επαφές με οποιονδήποτε θεωρούσε ότι ήταν αξιόπιστος και θα μπορούσε να βοηθήσει υπέρ της υπόθεσης της ελευθερίας των Ελλήνων. Μια στοά της Κέρκυρας που φτιάχτηκε πολλά χρόνια μετά το θάνατο του Καποδίστρια θέλησε να τον τιμήσει ανακυρήσσοντάς τον επίτιμο μέλος της, δηλαδή τον έκανε μασόνο μετα θάνατον χωρίς να τον ρωτήσει. Φυσικά ούτε αυτό το στοιχείο είναι απόδειξη ότι ο Καποδίστριας ήταν μασόνος. Σύμφωνα με αναφορές των Αυστριακών υπηρεσιών που παρακολουθούσαν πάντα και παντού τον Καποδίστρια, ο Καποδίστριας είχε στενές επαφές με μια Ορθόδοξη Ελληνική μυστική αδελφότητα που δρούσε μέσα στη Βιέννη και είχε τα ίδια σύμβολα με αυτά του Ιερού Λόχου του Υψηλάντη. Η αλήθεια είναι ότι ο Καποδίστριας, όπως και άλλοι, αναγκαστικά έπρεπε να έχει μυστική δράση διότι οι κυβερνήσεις της Αυστρίας, Βρετανίας και Γαλλίας ήταν σύμμαχοι των Τούρκων και διέθεταν κατασκόπους παντού. Η εμπλοκή του Καποδίστρια στην ετοιμασία της Επανάστασης είναι ξεκάθαρη τουλάχιστον από το 1806-1808, όταν διορίστηκε Γενικός Διοικητής της άμυνας της Λευκάδας και έγινε η μεγάλη σύναξη των οπλαρχηγών από όλη την Ελλάδα με επικεφαλή τον Έλληνα Ρώσο στρατηγό Εμμανουήλ Παπαδόπουλο. Αργότερα ο ίδιος ο Καποδίστριας πρότεινε τον Υψηλάντη για αρχηγό της Επανάστασης, κάτι το οποίο ενέκρινε με μεγάλο ενθουσιασμό ο Τσάρος. Στα χρόνια ανάμεσα στην παραίτησή του από ενεργός ΥΠΕΞ Ρωσίας, μέχρι την άφιξή του στην Ελλάδα, ο Καποδίστριας υπήρξε ο κεντρικός υποκινητής και οργανωτής του Φιλελληνικού κινήματος, ο άνθρωπος πίσω από τους μηχανισμούς στρατολόγησης και αποστολής μαχητών από την Ευρώπη στην Ελλάδα, και ο διοργανωτής μεγάλης ανθρωπιστικής βοήθειας προς το βασανισμένο λαό των επαναστατημένων περιοχών. Ο Καποδίστριας δολοφονήθηκε κατόπιν σχεδίου που κατέστρωσαν από κοινού Άγγλοι και Γάλλοι διπλωμάτες και στρατιωτικοί, οι οποίοι οργάνωσαν στην Ελλάδα ειδικές μασονικές εταιρείες ώστε να καταστρέψουν όχι μόνο τον Καποδίστρια αλλά και τον πατριωτικό μηχανισμό της Φιλικής που στήριζε τον Κυβερνήτη. Ο λαός μας είχε μάθει για το κακό που είχε γίνει τότε και δεν έγινε αντιμασονικός μόνο λόγω άγνοιας, κακεντρεχούς προπαγάνδας και προκαταλήψεων. Η μασονική στοά “Κατάστημα Δυνάμεως του Ηρακλέους” φτιάχτηκε στο Ναύπλιο με σκοπό την οργάνωση της δολοφονίας του Κυβερνήτη, και συνεργάζονταν με άλλες στοές στην Ύδρα, στο Άργος και αλλού. Τέτοιες στοές κατεύθυναν τα ΜΜΕ της εποχής εκείνης, έριχναν κάθε είδους λάσπη στον Κυβερνήτη, έκαναν ιδεολογική κατήχηση στους αντικαποδιστριακούς, φανάτισαν την αντιπολίτευση, επέλεξαν και όπλισαν τους εκτελεστές, τους έκαναν να πιστέψουν ότι είχαν ιερό καθήκον να δολοφονήσουν τον Κυβερνήτη. Ο μεγάλος άνθρωπος αυτός πρέπει να ανακηρυχθεί και επίσημα Άγιος.

Πέμπτη Απάτη: Η Επανάσταση ήταν έργο κυρίως Δυτικών δυνάμεων και φιλελλήνων.  

Απάντηση: Η Αγγλία και η Γαλλία στήριξαν την Επανάσταση με μερικά χρόνια καθυστέρησης, και μόνο αφότου είχε γίνει η νέα μοιρασιά της περιοχής. Ο δε στρατιωτικός ρόλος των ανεξάρτητων δυτικών φιλελλήνων ήταν μικρός σε σχέση με τον αγώνα των Ελλήνων. Η Επανάσταση πραγματοποιήθηκε από απογόνους μαχητών για ανεξαρτησία που συμμετείχαν από τον 15ο αιώνα μέχρι το 1821 σε αμέτρητα ένοπλα ή πολιτικά κινήματα, γενικής ή τοπικής κλίμακας, με ή χωρίς άλλους συμμάχους. Για παράδειγμα αναφέρω τα κινήματα των Κροκόδειλου Κλάδα, Γεωργίου Καστριώτη, Ανδρέα Παλαιολόγου, Σκανδάληδων, Γρατιανού Χρυσολωρά, Εμανουήλ Κοσκινιάτη, Φραγκούλη Ζάγκορη, Γεωργίου Βλάχου, Ιωάννη Μιλιαίου, Καλογιάννη, Στρατηγόπουλου, Βεστιαρίτη, Νικολάου Κατανουζηνού, Θεοδώρου και Μακαρίου Μελισσηνών, Θεοδώρου Μπούα Γρίβα, Πούλιου Δράκου, Μαλάμου, Ιαχύα, Διονυσίου Τρικάλων, Μαργαρίτας Παλαιολόγου, Λεονάρδου Φιλάρα, Ευστάθιου Ρωμανού Μανέτα, Παύλου Μακρή, Αγησιλάου Σγουρού, Αγγέλου Νέγρη, Ιωάννη Καψή, Χρήστου Βαλαωρίτη, Σπαθογιάννη, Χωρμόπουλου, Λιβίνη, Κούρμα, Σπανού, Λυμπεράκη Γερακάρη, Ιωάννη Μαχαιριώτη, Τσεκούρα, Ιωάννη Βλάχου Δασκαλογιάννη, Λάμπρου Κατσώνη, Στεφάνου του προφήτου, Νίκου Τσάρα, Θύμιου Βλαχάβα. Η Κύπρος μόνη της με μοναδικό ηρωϊσμό και αμέτρητες θυσίες επαναστάτησε μερικές δεκάδες φορές κατά του Οθωμανικού ζυγού. Η Μάνη, η Χειμάρρα, το Σούλι, ο Όλυμπος, η ορεινή Κρήτη, η ορεινή Στερεά και πολλά άλλα ορεινά και νησιωτικά μέρη ήταν συνεχώς στα όπλα. Στο Αιγαίο και στο Ιόνιο κυριαρχούσαν συχνά τα πειρατικά καταδρομικά των Ελλήνων. Πολλές ανυπότακτες ορεινές και νησιωτικές περιοχές κατά καιρούς ή συνεχόμενα είχαν ελευθερία. Επί Τουρκοκρατίας πολλοί μεγάλοι πόλεμοι βρήκαν εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες στο πλευρό άλλων Χριστιανών, κυρίως Ιταλών, κατά των Μουσουλμάνων. Η τελευταία Μεγάλη Επανάσταση άρχισε να ετοιμάζετε χρόνια πριν, από τον Έλληνα Ρώσο αξιωματικό Γεώργιο Παπαζόλη (1725-1775) που στρατολογούσε οπλαρχηγούς σε όλα τα Βαλκάνια και συνεργάζονταν με άλλους Έλληνες της Ρωσίας. Σημαντικό ρόλο έπαιξε και το δίκτυο επαναστατών που έφτιαξε όχι μόνο ο Ρήγας αλλά και ένας άλλος Έλληνας Ρώσος αξιωματικός, ο μεγάλος ήρωας Λάμπρος Κατσώνης, μέρος του οποίου εγκατέστησε μόνιμα στη Ρωσία για να συνεχίσει τον αγώνα από εκεί και μετά το θάνατό του. Το 1805-1806 ο μεγάλος πολέμαρχος Θύμιος Βλαχάβας με βοήθεια πάλι από τη Ρωσία είχε και αυτός συγκεντρώσει οπλαρχηγούς στο Καρπενήσι με σκοπό την Απελευθέρωση. Το 1807 ο προαναφερθής  Έλληνας Ρώσος Στρατηγός Εμμανουήλ Παπαδόπουλος με συνεργάτη τον Καποδίστρια επίσης συγκέντρωσαν τους οπλαρχηγούς με θέμα πάλι την Απελευθέρωση. Τα δίκτυα του Έλληνα Ρώσου Αρχηγού της Ρωσικής Κατασκοπείας στην Οθωμανία, Κωνσταντίνου Ροδοφοινίκη, και του Έλληνα αξιωματικού του Ρωσικού στρατού και μεγάλου ήρωα της Επανάστασης, Γεωργάκη Ολύμπιου, επίσης έπαιξαν μεγάλο ρόλο. Ο μηχανισμός του Έλληνα Ρώσου Στρατηγού Δημητρίου Γοργόλη, αρχηγού της Ασφάλειας της πρωτεύουσας της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, και η δράση του Βαρβάκη και άλλων Ελλήνων μεγιστάνων της Ρωσίας ήταν επίσης μέσα στην Επανάσταση. Ο Έλληνας Ρώσος Στρατηγός Αλέξανδρος Υψηλάντης μαζί με πολλούς άλλους είχαν δώσει από το 1815 Ιερούς Όρκους να αφιερώσουν όλη τη ζωή τους για την απελευθέρωση της Μεγάλης Πατρίδας. Ναι μεν αμέτρητοι φτωχοί και ασήμαντοι έγιναν μέλη της Φιλικής και σήκωσαν τα όπλα, αλλά και αμέτρητοι διανοούμενοι, αριστοκράτες και μεγιστάνες σκοτώθηκαν ή έδωσαν τα πάντα κατά τη διάρκειά των αγώνων για την απελευθέρωση από τον Ισλαμικό ζυγό. Οι πηγές που έχουν σωθεί είναι γεμάτες με τα ονόματά τους και τη δράση τους. Καιρός να τους μάθουμε.

Έκτη Απάτη: Ο κύριος παράγοντας για την τελική επιτυχία της Επανάστασης ήταν ο Αγγλικός.

Απάντηση: Ορισμένοι Βρετανοί όπως οι Κάνινγκ, Νορθ, Στάνχοπ, Άστιγκς, Μπάιρον και Τρελόουνι ήταν πραγματικοί φιλέλληνες αλλά σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Τρελόουνι οι φιλέλληνες είχαν μπει σε μαύρη λίστα από ένα ισχυρότερο κύκλωμα ανθελλήνων. Εννοούσε πρόσωπα όπως ήταν οι Κάσλρεϊ, Γουέλιγκτον και Μέιτλαντ. Άλλοι όπως ο Κόχραν ήταν στην ουσία αδίστακτα κερδοσκοπικά στοιχεία που έκαναν μια τεράστια περιουσία σε βάρος των νεκρών της Επανάστασης. Η Αγγλική κυβέρνηση για μεγάλο διάστημα ήταν ταυτισμένη με τον Γερμανικής καταγωγής Αυστριακό ΥΠΕΞ Μέττερνιχ, και ο ρόλος των Βρετανών φιλελλήνων ήταν μικροσκοπικός. Οι διπλωματικοί μηχανισμοί της Αγγλίας, όπως το μαρτυρούν τα ίδια τα έγγραφά τους, έκαναν το παν για να καταστρέψουν ή να περιορίσουν την Επανάσταση. Συνεργαζόμενες οι Δυτικές Χριστιανικές δυνάμεις απέκοψαν τον Ελληνισμό από τη Ρωσία και τους άλλους Ορθόδοξους ώστε να εξαντλήσει όλους τους πόρους και τις εφεδρείες στον πόλεμο κατά της Μουσουλμανικής Αυτοκρατορίας. Αφού κυριολεκτικά έφεραν τον Ελληνισμό στο όριο της εξαφάνισης, τότε ήρθε το λεγόμενο μαύρο δάνειο. Το μεγαλύτερο μέρος του πήγε πίσω στους ίδιους τους Άγγλους δανειστές κερδοσκόπους και ότι έμεινε πήγε για να προκληθούν εμφύλιες διαμάχες ώστε να χάσει ο Ελληνισμός ακόμα περισσότερες ψυχές και εντελώς κατεστραμμένος πλέον να αναγκαστεί να αποδεχθεί νέα αφεντικά. Μόνο η Αγγλία έδωσε δάνειο στην Ελλάδα διότι η Αυστρία, η Γαλλία και η Ρωσία, παρότι και αυτές είχαν τα χρήματα, είχαν συμφωνήσει να αγοράσει την Ελλάδα μόνο η Αγγλία. Σύμφωνα με τα σχέδια των Δυτικών λόμπυ τα οποία είχαν επιβάλει τον Νέσελροντ για υπουργό εξωτερικών της Ρωσίας, από το 1821 άρχισε και μέσα στη Ρωσία το ξήλωμα της τάξης των μεγάλων Ελλήνων που κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας την είχαν κάνει υπερδύναμη.

Έβδομη Απάτη: Ο Τσάρος Αλέξανδρος δεν είχε σχέση με την Επανάσταση.

Απάντηση: Ο Υψηλάντης μέχρι το θάνατό του, ο Καποδίστριας για όσο ζούσε ο Τσάρος, και πολλοί άλλοι αναγκάστηκαν να μη μιλήσουν σχετικά με την αληθινή εμπλοκή του Τσάρου στην Επανάσταση. Ο Τσάρος επέτρεψε σε Έλληνες της Ρωσίας να χρηματοδοτήσουν την Επανάσταση. Είχε και ο ίδιος συναντήσει και χρηματοδοτήσει οπλαρχηγούς. Η συγκέντρωση  Ρωσικών στρατευμάτων και πολεμοφοδίων στα σύνορα με τη Μολδοβλαχία για τη στήριξη των σωμάτων του Υψηλάντη, η τεράστια δράση της Φιλικής εντός της Ρωσίας, οι μεγάλοι έρανοι μέσα στη Ρωσία υπέρ της Επαναστάσεως ήταν πράγματα που δεν μπορούσαν να γίνουν χωρίς την άδεια του Τσάρου. Οι Επαναστάτες δεν ήταν καθόλου ανόητοι ώστε ολομόναχοι, υπό την ηγεσία τριών μικροεμπόρων, να αρχίσουν πόλεμο κατά Ανατολής και Δύσης. Όλοι ήταν βέβαιοι ότι η Ρωσία θα χτυπούσε τον Τούρκο και θα σταματούσε τον Μέττερνιχ και τα όργανά του σε Λονδίνο και Παρίσι. Στην αρχή της Επανάστασης οι εθελοντές Ορθόδοξοι των Βαλκανίων ήταν μια τεράστια λαοθάλασσα, αλλά χωρίς όπλα και πολεμοφόδια. Μόνο ο Ρουμάνος Βλαδιμηρέσκου, ένας ακόμα αξιωματικός του Ρωσικού στρατού, είχε μαζέψει περίπου εκατό χιλιάδες μαχητές και τους έθεσε στις διαταγές του Υψηλάντη. Όλοι οι Χριστιανοί των Βαλκανίων περίμεναν από ώρα να έρθει η Ρωσική βοήθεια με οπλισμό και προμήθειες. Η κατάληψη της Κωνσταντινούπολης ήταν μια καλά μετρημένη και εύκολη υπόθεση από στρατιωτικής πλευράς.  Όλα τα γνώριζε ο Τσάρος, αλλά εγκατέλειψε ο ίδιος προσωπικά την Επανάσταση έπειτα από αφόρητες πιέσεις από την Δύση, η οποία γνώριζε πολύ καλά ότι ενωμένη η Ορθοδοξία θα κυριαρχούσε. Τις ημέρες που άρχισε η Ελληνική Επανάσταση στη Μολδοβλαχία ο Τσάρος ήταν φιλοξενούμενος σε Αυστριακό έδαφος και στα χέρια του Μέττερνιχ. Με δόλο ο Μέττερνιχ τρομοκράτησε τον Τσάρο παραποιώντας πληροφορίες για μια δήθεν παράλληλη επανάσταση που έγινε ακριβώς τις ίδιες μέρες στην Αγία Πετρουπολη. Στην πραγματικότητα είχε γίνει μια ταραχή από απλούς στρατιώτες κατά ενός Γερμανού αξιωματικού που τους βασάνιζε, αλλά ο Μέττερνιχ τρομοκράτησε τον Τσάρο πως η “επανάσταση” που έγινε στην Αγία Πετρούπολη ήταν σχεδιασμένη από Έλληνες και Ρώσους αντιφρονούντες, μεταξύ αυτών και ο Υψηλάντης. Ταυτόχρονα η Βρετανική κυβέρνηση διά του Γουέλιγκτον είχε απειλήσει τη Ρωσία με γενικό πόλεμο όλης της Δύσης εναντίον της, σε περίπτωση που ο Τσάρος δεν καταδίκαζε την Ελληνική Επανάσταση. Τρομοκρατημένος από την εποχή που αντιφρονούντες δολοφόνησαν με βαρβαρικό τρόπο τον πατέρα του κατά τη διάρκεια ενός πολέμου της Ρωσίας με τη Βρετανία, ο Τσάρος βρέθηκε προ αδιεξόδου και αποκήρυξε την Επανάσταση με δήλωσή του στον Αυστριακό τύπο υπό την υπαγόρευση του Μέττερνιχ. Αυτόματα οι Αυστριακές υπηρεσίες διένειμαν την αποκήρυξη στα Βαλκάνια. Παγωμένοι από αυτή την εξέλιξη, χιλιάδες εθελοντών δεν μπήκαν στον αγώνα. Πολλοί άλλοι αποφάσισαν να συνεχίσουν μέχρι τέλους για λόγους τιμής. Ειδικά στο Σκουλένι και στη Μολδοβλαχία γενικότερα έπεσαν οι αγνότεροι όλων των πρώτων Επαναστατών.

Όγδοη Απάτη: Οι Χριστιανοί ζούσαν καλά επί Οθωμανίας.

Απάντηση: Μόνο οι συνεργάτες των Τούρκων και κάποιες κοινότητες που απολάμβαναν κατά καιρούς ειδικά εμπορικά και φορολογικά προνόμια ζούσαν καλά. Η συντριπτική πλειοψηφία των Χριστιανών ήταν μόνιμα υποσιτιζόμενοι, ρακένδυτοι δούλοι που εργάζονταν σκληρά από την ανατολή μέχρι τη δύση. Κοιμόντουσαν στο πάτωμα, ήταν όλη τους τη ζωή ξυπόλυτοι και οι οικίες τους ήταν άθλιες καλύβες ή χαμηλές πέτρινες τρώγλες. Σε πολλές κατεχόμενες περιοχές οι Τούρκοι έκοβαν τις γλώσσες των Χριστιανών γυναικών που αιχμαλώτιζαν ώστε τα παιδιά τους να μη μαθαίνουν Ελληνικά και να γίνονται Τούρκοι. Για μεγάλες περιόδους κάθε Χριστιανική οικογένεια έδινε υποχρεωτικά κάθε λίγα χρόνια ένα από τα μικρά παιδιά της ως φόρο στους Τούρκους. Οι βιασμοί, οι βασανισμοί και εκτελέσεις των Χριστιανών ήταν καθημερινό φαινόμενο σε όλη την Οθωμανική αυτοκρατορία. Στα Ισλαμικά δουλοπάζαρα η ζωή του μέσου Χριστιανού άξιζε λιγότερο από ένα άλογο. Ο Χριστιανός ήταν υποχρεωμένος όταν έβρισκε πεζό Οθωμανό σε δρόμο να τον κουβαλάει στην πλάτη του για να μην λερώσει ο Οθωμανός τα υποδήματά του αν είχε λάσπες, ή απλά για να μην κουραστεί. Πολλοί Χριστιανοί έκρυβαν τα κορίτσια από τη μέρα που τα γεννούσε η μάνα τους για να μην τα βιάσουν οι Μουσουλμάνοι, και έκαναν γάμους στα κρυφά. Τα αξιώματα του Πατριάρχη και του Επισκόπου ήταν αγοραστά σε πλειστηριασμό για όποιον έβρισκε τα περισσότερα χρήματα. Μόνο έπειτα από επαναστάσεις και ήττες από το Ρωσικό στρατό κατά τον 18ο αιώνα υποχρεώθηκε η Οθωμανία διά συνθηκών να δώσει μερικά δικαιώματα σε Χριστιανούς. Αυτά που δόθηκαν υπό την απειλή των όπλων, μας κοπανάνε αρκετοί δήθεν ειδικοί ως αποδείξεις για το ότι οι μεγαλόψυχοι Οθωμανοί σέβονταν τους Χριστιανούς.

Ένατη Απάτη: Οι εμφύλιοι ήταν αποτέλεσμα εσωτερικών διαφορών.

Απάντηση: Ο επαναστατημένος Ελληνισμός, αφού ήταν μόνος για μεγάλο διάστημα και δεν διέθετε τα δικά του μέσα παραγωγής βαρέων όπλων και πυρομαχικών, είχε αναγκαστική εξάρτηση από το εξωτερικό. Πολλές περιοχές όπου είχε καταστραφεί η αγροτική παραγωγή είχαν μεγάλη ανάγκη από τρόφιμα. Αυτά ακριβώς, την πείνα και την έλλειψη πολεμικού υλικού, την ψυχολογία του εξαρτώμενου εκμεταλλεύθηκαν οι ξένες δυνάμεις για να στρέψουν τους επαναστάτες τον ένα κατά του άλλου. Όπως προαναφέρθηκε, οι Άγγλοι και οι Γάλλοι με χρηματισμό, και με διάδοση της ανάλογης προπαγάνδας έφτιαξαν τις δικές τους παρατάξεις, τις φανάτισαν και τις έστρεψαν ενάντια στην αρχική επαναστατική οργάνωση, τη Φιλική. Οι εμφύλιοι ήταν ξεκάθαρα έργο των Βρετανικών και Γαλλικών υπουργείων εξωτερικών με σκοπό να διαιρεθεί ο Ελληνισμός και εξαντλημένος να υποταχθεί στους νέους ιδιοκτήτες του.

Δέκατη Απάτη: Οι επαναστατημένοι δεν είχαν εθνική συνείδηση. Τους έκαναν Έλληνες οι φωτισμένοι Δυτικοί.

Απάντηση: Η λεγόμενη Δύση για αιώνες μάθαινε τα αρχαία Ελληνικά και Χριστιανικά κείμενα από Έλληνες δασκάλους που είχαν μεταναστεύσει. Ακόμα και την εποχή της Επανάστασης οι μεγαλύτεροι γνώστες και δάσκαλοι των αρχαίων κειμένων στη δυτική Ευρώπη ήταν οι Χριστιανοί που έφευγαν από την Βαλκανική και τη Μικρασιατική Οθωμανία. Οι Δυτικοί ακαδημαϊκοί σε αυτούς έτρεχαν για φροντιστήρια Ελληνικών. Η φώτιση πήγαινε από τους δικούς μας στη Δύση συνεχώς για αιώνες. Σε όλα τα Βαλκάνια και μέχρι την Επανάσταση οι δάσκαλοι δίδασκαν στα παιδιά την ίδια γλώσσα των γραμμάτων για αιώνες, τα Αρχαία Ελληνικά, ανεξάρτητα από τις διαφορετικές τοπικές διαλέκτους. Όλοι οι επαναστατημένοι ονόμαζαν τους εαυτούς τους γένος Χριστιανών, και η Ιερή γλώσσα τους ήταν τα Ελληνικά του Ευαγγελίου. Πολλοί Δυτικοί συγγραφείς για αιώνες ονόμαζαν όλους τους Ανατολικούς Χριστιανούς ως Γραικούς και όλη την περιοχή από το Δούναβη και κάτω ως Γκρέτσια. Ακόμα και σήμερα πολλοί δυτικοί συγγραφείς αποκαλούν όλους τους Ανατολικούς Χριστιανούς ως Greek – Grec – Greco – Griechisch Ορθόδοξους, δηλαδή Ελληνορθόδοξους. Ο ίδιος ο αρχηγός της Επανάστασης, ο Υψηλάντης, είχε μητρική γλώσσα τα Λατινογενή Ρουμάνικα, πατρική τα Ποντιακά Ελληνικά, διδάχθηκε Αρχαία Ελληνικά, μεγάλωσε με τα Ρωσικά και τα Γαλλικά, και σύμφωνα με τον ίδιο και όλους όσους τον ακολούθησαν ήταν Έλληνας. Σύμφωνα όμως με όσους επιβάλουν νέες εθνικές ταυτότητες και κατασκευάζουν νέους λαούς μέσα σε σύνορα που πάλι αυτοί σχεδιάζουν, άνθρωποι σαν τον Υψηλάντη και τους μαχητές που έκαναν την Επανάσταση και που οι ίδιοι οι Δυτικοί ονόμαζαν ως Έλληνες, μετά την Επανάσταση δεν είχαν τα προσόντα για να λάβουν το όνομα Έλληνες. Μέχρι αυτού του σημείου φτάνει ο ανθελληνισμός ορισμένων Γερμανών και Βρετανών ακαδημαϊκών και κάποιων δικών μας, παραπλανημένων μαθητών τους.

Το άρθρο αυτό αφιερώνω στην Παγχιακή Επιτροπή Αγώνα και στο Τιμή στο 21 που άρχισε η μεγάλη Ελληνίδα κ. Μαρία Νεγρεπόντη Δελιβάνη.

Ελεύθερη αναπαραγωγή και διάδοση.

Είμαι στη διάθεση οποιουδήποτε θέλει να μάθει τις πηγές που περιέχουν τα στοιχεία στα οποία βασίστηκαν οι παραπάνω απαντήσεις.

Δρ Γεώργιος Σιδηρούντιος, ιστορικός

georgesaos.com

21 Μαρτίου 2021

Ο Σταύρος Καλεντερίδης, ξεκίνησε τις σπουδές του στην Αθήνα, σπουδάζοντας Πολιτική Επιστήμη στο Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Έπειτα από τέσσερα χρόνια συμμετοχής στα φοιτητικά όργανα συνδιοίκησης της σχολής του και σε διάφορες οργανώσεις νέων, αποφάσισε να συνεχίσει τις σπουδές του στο εξωτερικό. Στη Βοστόνη των Η.Π.Α. ολοκλήρωσε δύο μεταπτυχιακά προγράμματα, στις Διεθνείς Σχέσεις (Αμερικανική εξωτερική πολιτική) και στην Επικοινωνία (Πολιτική Επικοινωνία), ενώ παράλληλα εργάστηκε στο Ελληνικό Προξενείο της Βοστόνης, στη σχολή του ως βοηθός έρευνας και σε δύο πολιτικές καμπάνιες Αμερικανών πολιτικών (Δημοκρατικών – Ρεπουμπλικάνων). Μετά από τρία χρόνια στις Η.Π.Α., άκουσε το κάλεσμα της πατρίδας του και επέστρεψε πίσω με μεγάλο πόθο για προσφορά στην Ελλάδα. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος δύο κοινωφελών οργανισμών, του δέλτα – πολιτική επανάσταση (πολιτικός οργανισμός) και της Λεοντίδας (ίδρυμα προώθησης θεμάτων ιστορίας, πολιτισμού και δημοκρατίας). Σήμερα ζει και εργάζεται στην Αθήνα, ασχολείται με διάφορα εγχειρήματα πολιτικής διπλωματίας και δημοκρατίας, γράφει πολιτικά άρθρα, σχολιάζει την επικαιρότητα και συνεχίζει την προσωπική του μελέτη στην ιστορία και την πολιτική φιλοσοφία.

Συνέχεια ανάγνωσης

Ιστορία - Πολιτισμός

Arolsen Archives: Το αρχείο που αναζητά τα ίχνη εκατομμυρίων θυμάτων του ναζισμού

Δημοσιεύτηκε

στις

Στη γερμανική πόλη Μπαντ Άρολσεν φυλάσσεται μία από τις σημαντικότερες συλλογές τεκμηρίων για τα θύματα των ναζιστικών διώξεων.

Περισσότερα από 30 εκατομμύρια έγγραφα, κατάλογοι κρατουμένων και στοιχεία καταναγκαστικής εργασίας βοηθούν στην ανασύνθεση προσωπικών ιστοριών που κινδύνεψαν να χαθούν οριστικά. Με την ψηφιοποίηση και τη χρήση νέων τεχνολογιών, το αρχείο επιχειρεί να διατηρήσει ζωντανή τη μνήμη και να δώσει απαντήσεις σε οικογένειες που εξακολουθούν να αναζητούν την τύχη των συγγενών τους. Πίσω από κάθε όνομα σε έναν κατάλογο κρατουμένων, πίσω από κάθε φθαρμένο έγγραφο και κάθε χειρόγραφη καταχώριση μπορεί να κρύβεται μια ανθρώπινη ιστορία που δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.

Για χιλιάδες οικογένειες, η αναζήτηση πληροφοριών για συγγενείς που διώχθηκαν, φυλακίστηκαν ή εξαφανίστηκαν κατά τη ναζιστική περίοδο παραμένει μια ανοιχτή υπόθεση, ακόμη και οκτώ δεκαετίες μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Στη Γερμανία, τα Arolsen Archives, το Διεθνές Κέντρο για τις Ναζιστικές Διώξεις, αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους θεσμούς για τη διερεύνηση αυτών των υποθέσεων. Η συλλογή τους περιλαμβάνει περισσότερα από 30 εκατομμύρια ιστορικά έγγραφα, με πληροφορίες για περίπου 17,5 εκατομμύρια ανθρώπους που υπήρξαν θύματα ή επιζώντες του ναζιστικού καθεστώτος.

Το έργο του αρχείου δεν περιορίζεται στη φύλαξη ιστορικών τεκμηρίων. Στόχος είναι να διατηρηθούν τα πρωτότυπα, να οργανωθούν οι πληροφορίες που περιέχουν και να γίνουν προσβάσιμες σε συγγενείς θυμάτων, ερευνητές και πολίτες από όλο τον κόσμο. Έτσι, τα έγγραφα της ναζιστικής περιόδου μετατρέπονται σε ένα εργαλείο αναζήτησης της ιστορικής αλήθειας και αποκατάστασης της μνήμης.

Από τα αρχεία των διώξεων στην αναζήτηση της ανθρώπινης μοίρας

Τα Arolsen Archives ιδρύθηκαν το 1948, με την ονομασία International Tracing Service, σε μια εποχή κατά την οποία εκατομμύρια άνθρωποι προσπαθούσαν να εντοπίσουν συγγενείς τους που είχαν χαθεί στη διάρκεια του πολέμου. Η αρχική αποστολή ήταν να βοηθήσουν στον εντοπισμό αγνοουμένων και στη διευκρίνιση της τύχης ανθρώπων που είχαν υποστεί ναζιστικές διώξεις. Με την πάροδο των δεκαετιών, η συλλογή εξελίχθηκε σε ένα διεθνές αρχείο ιστορικής τεκμηρίωσης. Τα έγγραφα αφορούν κρατουμένους σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, γκέτο και φυλακές της Γκεστάπο, ανθρώπους που οδηγήθηκαν σε καταναγκαστική εργασία, αλλά και επιζώντες που βρέθηκαν υπό τη φροντίδα συμμαχικών οργανώσεων μετά το 1945. Περιλαμβάνονται επίσης στοιχεία για τους εκτοπισμένους πληθυσμούς και τη μετανάστευση κατά τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια.

Οι κατάλογοι, τα δελτία κρατουμένων, οι καταγραφές μεταγωγών και τα διοικητικά έγγραφα μπορούν να προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες για την πορεία ενός ανθρώπου μέσα στο σύστημα διώξεων. Ένα όνομα, μια ημερομηνία ή ένας αριθμός μητρώου ενδέχεται να αποτελέσει το στοιχείο που θα συνδέσει διαφορετικά έγγραφα και θα επιτρέψει την ανασύνθεση ενός μέρους της ζωής του. Ωστόσο, το αρχείο δεν είναι πλήρες. Πολλά έγγραφα καταστράφηκαν από τους ίδιους τους Ναζί ή χάθηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου. Επιπλέον, εκατομμύρια άνθρωποι δολοφονήθηκαν χωρίς να καταγραφούν ποτέ τα ονόματά τους. Για τον λόγο αυτό, η απουσία ενός προσώπου από τις διαθέσιμες συλλογές δεν σημαίνει ότι δεν υπήρξε ή ότι δεν υπέστη διώξεις.

Η ψηφιοποίηση αλλάζει τον τρόπο αναζήτησης

Για πολλά χρόνια, η αξιοποίηση του αρχείου απαιτούσε εκτεταμένη χειρωνακτική εργασία. Οι ερευνητές έπρεπε να εξετάζουν φακέλους, να διαβάζουν χειρόγραφες σημειώσεις και να αντιπαραβάλλουν πληροφορίες που βρίσκονταν σε διαφορετικά έγγραφα. Η ψηφιοποίηση αλλάζει σταδιακά αυτή τη διαδικασία. Τα Arolsen Archives αναπτύσσουν ένα ηλεκτρονικό αρχείο μέσω του οποίου οι χρήστες μπορούν να αναζητούν ονόματα και ιστορικά θέματα, να εντοπίζουν ψηφιοποιημένα τεκμήρια και να εξετάζουν το περιεχόμενό τους από απόσταση. Η διαδικασία, ωστόσο, δεν τελειώνει με τη σάρωση ενός εγγράφου. Για να μπορεί να αναζητηθεί αποτελεσματικά, πρέπει να καταχωριστούν τα στοιχεία του, να συνδεθούν τα ονόματα με τις αντίστοιχες εγγραφές και να οργανωθούν οι πληροφορίες που περιέχει.

Σε αυτό το στάδιο αξιοποιούνται τεχνολογίες οπτικής αναγνώρισης χαρακτήρων (OCR), καθώς και εργαλεία που βοηθούν στην ομαδοποίηση και τη διασύνδεση δεδομένων. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να διευκολύνει την ανάγνωση καταλόγων και την αντιπαραβολή πληροφοριών από διαφορετικά έγγραφα, ώστε να εντοπίζονται πιθανές συνδέσεις ανάμεσα σε πρόσωπα, τόπους και γεγονότα. Η τεχνολογία, όμως, δεν υποκαθιστά την ιστορική έρευνα. Τα παλιά έγγραφα περιέχουν δυσανάγνωστα χειρόγραφα, διαφορετικές γραφές ονομάτων, συντομογραφίες και λάθη καταγραφής. Για τον λόγο αυτό, η αυτοματοποιημένη αναγνώριση χρειάζεται έλεγχο και αξιολόγηση, ιδιαίτερα όταν αφορά στοιχεία που μπορούν να επηρεάσουν την ανασύνθεση της μοίρας ενός θύματος.

Όταν ένα όνομα οδηγεί σε μια οικογενειακή ιστορία

Η σημασία των Arolsen Archives γίνεται ιδιαίτερα εμφανής μέσα από τις αναζητήσεις συγγενών. Για ανθρώπους που προσπαθούν να μάθουν τι συνέβη σε έναν παππού, μια γιαγιά ή έναν άλλο συγγενή που εξαφανίστηκε κατά τη ναζιστική περίοδο, ακόμη και ένα μικρό εύρημα μπορεί να έχει μεγάλη συναισθηματική και ιστορική αξία. Η αναζήτηση μπορεί να οδηγήσει σε πληροφορίες για την κράτηση ενός προσώπου, τη μεταφορά του σε στρατόπεδο, την καταναγκαστική εργασία ή την παρουσία του σε μεταπολεμικό καταυλισμό εκτοπισμένων. Σε άλλες περιπτώσεις, τα έγγραφα προσφέρουν μόνο αποσπασματικές ενδείξεις, οι οποίες χρειάζεται να διασταυρωθούν με άλλες πηγές.

Το ηλεκτρονικό αρχείο είναι ελεύθερα προσβάσιμο και μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο για προσωπικές αναζητήσεις όσο και για επιστημονικούς, εκπαιδευτικούς και δημοσιογραφικούς σκοπούς. Όταν η διαδικτυακή έρευνα δεν αποδίδει αποτελέσματα, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να απευθυνθούν στην υπηρεσία αναζήτησης του οργανισμού. Η προσπάθεια αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια εποχή κατά την οποία οι επιζώντες του ναζισμού λιγοστεύουν. Καθώς οι προσωπικές μαρτυρίες χάνονται σταδιακά, τα τεκμήρια αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα για την ιστορική έρευνα και τη διατήρηση της μνήμης.

#everynamecounts: Η μνήμη ως συλλογική προσπάθεια

Η ψηφιοποίηση δεν στηρίζεται αποκλειστικά στους εργαζομένους του αρχείου. Σημαντικό ρόλο έχουν και οι εθελοντές που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία #everynamecounts. Μέσω της δράσης αυτής, πολίτες βοηθούν στην καταχώριση πληροφοριών από ιστορικά έγγραφα, ώστε τα ονόματα και τα σχετικά στοιχεία να γίνουν ευκολότερα αναζητήσιμα. Η συμμετοχή τους συμβάλλει στην προσπάθεια να συνδεθούν οι ψηφιοποιημένες σελίδες με συγκεκριμένα πρόσωπα και να διευκολυνθούν οι μελλοντικές αναζητήσεις.

Πρόκειται για μια μορφή συμμετοχικής ιστορικής μνήμης, στην οποία η τεχνολογία συνδυάζεται με την ανθρώπινη εργασία. Η καταχώριση ενός ονόματος δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική διαδικασία: είναι ένας τρόπος να αναγνωριστεί η ύπαρξη ενός ανθρώπου και να διατηρηθεί η ιστορία του μέσα σε ένα ευρύτερο αρχείο συλλογικής εμπειρίας. Παράλληλα, η πρωτοβουλία #StolenMemory επικεντρώνεται στην αναζήτηση συγγενών πρώην κρατουμένων στους οποίους είχαν αφαιρεθεί προσωπικά αντικείμενα κατά τη σύλληψή τους. Τα αντικείμενα αυτά, όταν είναι δυνατόν να επιστραφούν στις οικογένειες, λειτουργούν ως απτοί σύνδεσμοι με ανθρώπους των οποίων η ιστορία συχνά έχει διασωθεί μόνο μέσα από έγγραφα.

Παρά την πρόοδο της ψηφιοποίησης, η προστασία των πρωτότυπων εγγράφων παραμένει βασική προτεραιότητα. Πολλά από αυτά χρησιμοποιήθηκαν επί δεκαετίες για τη διεκπεραίωση αιτημάτων εντοπισμού αγνοουμένων. Το συχνό ξεφύλλισμα, η αντιγραφή και η μεταφορά τους έχουν αφήσει σημάδια φθοράς. Οι εργασίες συντήρησης περιλαμβάνουν την κατάλληλη συσκευασία, την αντιμετώπιση της όξινης φθοράς του χαρτιού και την καταγραφή της κατάστασης κάθε τεκμηρίου. Η ψηφιακή πρόσβαση περιορίζει την ανάγκη συνεχούς χειρισμού των πρωτοτύπων, χωρίς όμως να καταργεί την ανάγκη διατήρησής τους.

Η σημασία της συλλογής έχει αναγνωριστεί και διεθνώς: από το 2013, τα Arolsen Archives περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα «Μνήμη του Κόσμου» της UNESCO, το οποίο αποσκοπεί στην προστασία και ανάδειξη σημαντικών τεκμηρίων της παγκόσμιας ιστορίας.

Ένα αρχείο για το παρελθόν και τις επόμενες γενιές

Η δουλειά των Arolsen Archives δείχνει ότι η ιστορική μνήμη δεν διατηρείται μόνο μέσα από μνημεία, επετείους και δημόσιες τελετές. Διατηρείται και μέσα από την επίμονη εργασία της καταγραφής, της διασταύρωσης και της προστασίας των τεκμηρίων. Κάθε έγγραφο μπορεί να αποτελέσει μια μαρτυρία για το πώς οργανώθηκαν οι διώξεις, πώς λειτούργησε ο μηχανισμός καταναγκαστικής εργασίας και ποιες συνέπειες είχε ο ναζισμός για εκατομμύρια ανθρώπους. Ταυτόχρονα, μπορεί να προσφέρει σε μια οικογένεια μια πληροφορία που αναζητούσε επί δεκαετίες.

Σε μια περίοδο κατά την οποία η παραπληροφόρηση και η διαστρέβλωση ιστορικών γεγονότων εξακολουθούν να αποτελούν πρόκληση, η πρόσβαση στις πρωτογενείς πηγές αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Τα αρχεία δεν απαντούν σε κάθε ερώτημα, ούτε μπορούν να αναπληρώσουν τα τεκμήρια που χάθηκαν. Μπορούν, όμως, να διασώσουν όσα εξακολουθούν να υπάρχουν και να επιτρέψουν στις επόμενες γενιές να τα μελετήσουν. Στο Μπαντ Άρολσεν, η αναζήτηση δεν αφορά μόνο το τι συνέβη στο παρελθόν. Αφορά και τη δυνατότητα να μη χαθούν ξανά τα ίχνη ανθρώπων που βρέθηκαν στο επίκεντρο ενός από τα μεγαλύτερα εγκλήματα της ευρωπαϊκής ιστορίας.

Συνέχεια ανάγνωσης

Αναλύσεις

Η ιστορία του Καπετανίδη στον Ισραηλινό Τύπο

Η ζωή, η δημοσιογραφική δράση και η θυσία του Νίκου Καπετανίδη αναδεικνύονται στην Israel Hayom, μέσα από άρθρο του Χρήστου Κωνσταντινίδη, που θέτει στο επίκεντρο τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου και την άρνηση της Τουρκίας να αναμετρηθεί με το ιστορικό της παρελθόν.

Δημοσιεύτηκε

στις

από τον

Στον ισραηλινό Τύπο φτάνει η ιστορία του Νίκου Καπετανίδη, του Πόντιου δημοσιογράφου που οδηγήθηκε στην αγχόνη στην Αμάσεια, στις 21 Σεπτεμβρίου 1921, επειδή υπερασπίστηκε με την πένα και τη δημόσια στάση του τον Ελληνισμό του Πόντου.

Με άρθρο που δημοσιεύθηκε στις 13 Οκτωβρίου 2026 στην Israel Hayom, ο δημοσιογράφος και διευθυντής σύνταξης του Geopolitico.gr, Χρήστος Κωνσταντινίδης, παρουσιάζει στο διεθνές αναγνωστικό κοινό τη διαδρομή του εκδότη της «Εποχής». Παράλληλα, συνδέει την ιστορική του μαρτυρία με το σημερινό ζήτημα της λογοδοσίας και την επιλεκτική στάση της Άγκυρας απέναντι στα εγκλήματα του παρελθόντος.

Το δημοσίευμα φέρει τον τίτλο «Turkey demands accountability from Israel – but not from itself», δηλαδή «Η Τουρκία απαιτεί λογοδοσία από το Ισραήλ – αλλά όχι από τον εαυτό της».

Η αφετηρία του άρθρου είναι η εκτέλεση του 32χρονου Καπετανίδη. Γεννημένος στη Ριζούντα το 1889 και απόφοιτος του Φροντιστηρίου Τραπεζούντας, ο δημοσιογράφος εξέδωσε το 1918 την εφημερίδα «Εποχή», καταγράφοντας τις διώξεις και τη βία που υφίσταντο οι ελληνικοί πληθυσμοί στην Τραπεζούντα και στα χωριά του Πόντου.

Μέσα από αναφορές στη μαρτυρία του Δημήτρη Ψαθά στη «Γη του Πόντου», ο Κωνσταντινίδης σκιαγραφεί έναν άνθρωπο με ορμή, πατριωτικό φρόνημα και βαθιά πίστη στην ελευθερία. Έναν εκδότη που αντιλαμβανόταν τη δημοσιογραφία ως ευθύνη απέναντι στον λαό του και κατονόμαζε τους υπευθύνους των διωγμών, γνωρίζοντας ότι κάθε φύλλο της εφημερίδας του μπορούσε να χρησιμοποιηθεί εναντίον του.

Ιδιαίτερη θέση στο άρθρο έχει η αντιπαράθεσή του με τον Τοπάλ Οσμάν, τον παραστρατιωτικό αρχηγό που συνδέθηκε με σφαγές, λεηλασίες και εκτοπισμούς Ελλήνων και Αρμενίων. Όπως υπογραμμίζεται, ο Καπετανίδης δεν υποχώρησε μπροστά στις απειλές του, ούτε άλλαξε τη γραμμή της εφημερίδας για να εξασφαλίσει την προσωπική του σωτηρία.

Το δημοσίευμα περιγράφει τα λεγόμενα «Δικαστήρια Ανεξαρτησίας» της Αμάσειας ως μηχανισμό εξόντωσης της ηγεσίας του ποντιακού Ελληνισμού. Κληρικοί, εκπαιδευτικοί, επιχειρηματίες και δημοσιογράφοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με διαδικασίες στις οποίες, σύμφωνα με την ανάλυση του αρθρογράφου, η καταδίκη είχε ουσιαστικά προαποφασιστεί.

Απέναντι στους κατηγόρους του, ο Καπετανίδης υπερασπίστηκε ανοιχτά την εθνική του θέση. Όταν κατηγορήθηκε ότι αγωνιζόταν για την ανεξαρτησία του Πόντου, δήλωσε ότι επιδίωκε και την ένωσή του με την Ελλάδα. Το άρθρο αναφέρεται και στην τελευταία του κραυγή πριν από τον απαγχονισμό: «Ζήτω η Ελλάς!»

Κεντρικό σημείο της παρέμβασης αποτελεί η διάσωση του αρχείου της «Εποχής» από τον αδελφό του, Κώστα Καπετανίδη, ο οποίος το μετέφερε στην Ελλάδα. Η ψηφιοποίησή του, επισημαίνει ο Κωνσταντινίδης, δημιουργεί δυνατότητες ευρύτερης μελέτης και διεθνούς αξιοποίησης.

Πρόκειται για τεκμήρια γραμμένα την ώρα που εξελίσσονταν οι διωγμοί. Ο αρθρογράφος προτείνει τη μετάφραση, την επιστημονική επεξεργασία και την παρουσίασή τους σε κοινοβούλια, πανεπιστήμια και διεθνείς οργανισμούς, ως μέρος μιας οργανωμένης προσπάθειας για τη διεθνή αναγνώριση της Γενοκτονίας.

Η σύνδεση με το σήμερα γίνεται μέσα από την κριτική στην Τουρκία, η οποία κατηγορεί το Ισραήλ για γενοκτονία στη Γάζα, ενώ εξακολουθεί να αρνείται τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Το άρθρο διευκρινίζει ότι οι καταγγελίες κατά του Ισραήλ πρέπει να κρίνονται με βάση τα αποδεικτικά στοιχεία και το δίκαιο. Θέτει, όμως, ταυτόχρονα το ζήτημα της συνέπειας: ένα κράτος που απαιτεί έλεγχο της συμπεριφοράς άλλων κρατών οφείλει να δέχεται τον έλεγχο και της δικής του ιστορικής διαδρομής.

Μέσα από την ιστορία του Καπετανίδη, η παρέμβαση στην Israel Hayom αναδεικνύει έτσι ένα συγκεκριμένο αίτημα: η διασωθείσα μαρτυρία της «Εποχής» να αποκτήσει τη διεθνή παρουσία που της αναλογεί, μεταφέροντας την ιστορική τεκμηρίωση του ποντιακού Ελληνισμού πέρα από τα ελληνικά σύνορα.

Διαβάστε το άρθρο στην Israel Hayom.

Συνέχεια ανάγνωσης

GEOPOLITICO

Η ιστορία των ελληνικών συναγωγών ζωντανεύει: Ένα μοναδικό αρχείο μνήμης παρουσιάζεται σε τέσσερις πόλεις της Βόρειας Ελλάδας

Οι Εκδόσεις Ινφογνώμων παρουσιάζουν το νέο βιβλίο του αρχιτέκτονα και πολεοδόμου Δρ Ηλία Β. Μεσσίνα, «Οι Συναγωγές της Ελλάδος: Αρχείο Ιστορίας και Αρχιτεκτονικής». Ένα έργο 453 σελίδων, με 272 φωτογραφίες και 237 αρχιτεκτονικά σχέδια, που καταγράφει περισσότερες από 100 συναγωγές και διασώζει την ιστορία μνημείων που χάθηκαν ή κινδυνεύουν να ξεχαστούν.

Δημοσιεύτηκε

στις

από τον

Ένα σημαντικό οδοιπορικό στην ιστορία, την αρχιτεκτονική και την πολιτιστική κληρονομιά του ελληνικού εβραϊσμού ξεκινά στις 19 Οκτωβρίου από τα Ιωάννινα, με επόμενους σταθμούς τη Θεσσαλονίκη, την Ξάνθη και την Κομοτηνή. Ο Δρ Ηλίας Β. Μεσσίνας παρουσιάζει το νέο του βιβλίο, καρπό πολυετούς επιτόπιας και αρχειακής έρευνας, αναδεικνύοντας συναγωγές που εξακολουθούν να υπάρχουν αλλά και μνημεία που έχουν εξαφανιστεί από τον αστικό ιστό. Μέσα από σπάνιες φωτογραφίες, αρχιτεκτονικά σχέδια και ιστορικά τεκμήρια, η έκδοση των Εκδόσεων Ινφογνώμων επιχειρεί να διασώσει ένα σημαντικό κομμάτι της συλλογικής μνήμης των ελληνικών πόλεων.

Ένα αρχείο για περισσότερες από 100 συναγωγές στην Ελλάδα

Η νέα έκδοση του Δρ Ηλία Β. Μεσσίνα αποτελεί μια εκτενή καταγραφή της ιστορίας και της αρχιτεκτονικής των συναγωγών της Ελλάδας.

Σε 453 σελίδες παρουσιάζονται περισσότερες από 100 συναγωγές, με ιστορικές και αρχιτεκτονικές περιγραφές, σπάνιο φωτογραφικό υλικό, ψηφιακούς χάρτες, βιβλιογραφία και αρχειακές πηγές.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι σημαντικό μέρος των μνημείων που τεκμηριώνονται δεν υπάρχει πλέον.

Ορισμένες συναγωγές κατεδαφίστηκαν κατά τη διάρκεια της μεταπολεμικής ανοικοδόμησης, ενώ άλλες αλλοιώθηκαν ή εγκαταλείφθηκαν, με αποτέλεσμα να περιορίζεται σταδιακά η παρουσία τους στη συλλογική μνήμη.

Η έρευνα του Μεσσίνα ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1990 και συνδυάζει επιτόπιες επισκέψεις με ιστορική τεκμηρίωση από αρχεία στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Η έκδοση περιλαμβάνει 272 φωτογραφίες και 237 αρχιτεκτονικά σχέδια και διαγράμματα, προσφέροντας τη δυνατότητα στους αναγνώστες να γνωρίσουν μνημεία που συνδέονται με την παρουσία των εβραϊκών κοινοτήτων στον ελλαδικό χώρο.

Το σπάνιο αρχείο του Σεμτώβ Σαμουήλ

Ιδιαίτερη σημασία για την ολοκλήρωση του βιβλίου είχε η αξιοποίηση του αρχείου του αρχιτέκτονα Σεμτώβ Σαμουήλ (1939–2009).

Το αρχείο παραδόθηκε στον Δρ Μεσσίνα από συγγενείς του Σαμουήλ και περιλαμβάνει πολύτιμο υλικό από έρευνα που πραγματοποιήθηκε το 1960–1961.

Εκείνη την περίοδο, ο νεαρός τότε φοιτητής αρχιτεκτονικής, με προτροπή του καθηγητή Νίκου Μουτσόπουλου, επισκέφθηκε συναγωγές σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια.

Κατέγραψε φωτογραφικά και αρχιτεκτονικά κτίρια που βρίσκονταν σε λειτουργία, αλλά και συναγωγές που είχαν ήδη υποστεί σοβαρές φθορές.

Για ορισμένα από τα συγκεκριμένα μνημεία, τα οποία κατεδαφίστηκαν τα επόμενα χρόνια, το αρχείο Σαμουήλ αποτελεί σήμερα μοναδικό τεκμήριο της ύπαρξης και της αρχιτεκτονικής τους μορφής.

Το υλικό ψηφιοποιείται σταδιακά, ενώ προβλέπεται η δημιουργία τρισδιάστατων αναπαραστάσεων και ψηφιακών μοντέλων εικονικής πραγματικότητας.

Με τον τρόπο αυτό, η ιστορική έρευνα συνδυάζεται με τις σύγχρονες τεχνολογίες ψηφιακής αποκατάστασης, δημιουργώντας νέες δυνατότητες παρουσίασης της χαμένης αρχιτεκτονικής κληρονομιάς.

Η σύνδεση με το Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο του υπουργείου Πολιτισμού

Το έργο αποκτά και θεσμική σημασία, καθώς συνδέεται με την ενσωμάτωση των εβραϊκών μνημείων της Ελλάδας στο Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα «Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο» του υπουργείου Πολιτισμού.

Ο Δρ Μεσσίνας συνεργάστηκε με τις αρμόδιες υπηρεσίες για τον εμπλουτισμό του συστήματος με στοιχεία σχετικά με την εβραϊκή πολιτιστική κληρονομιά.

Την έκδοση χαιρετίζουν η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και ο πρόεδρος του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου Ελλάδος, Δαυίδ Σαλτιέλ.

Τον πρόλογο υπογράφει ο ακαδημαϊκός, καθηγητής και αρχιτέκτονας Μανόλης Κορρές.

Η συμμετοχή των συγκεκριμένων προσωπικοτήτων αναδεικνύει τη σημασία της συστηματικής καταγραφής των ιστορικών μνημείων και της προστασίας τους από τη λήθη.

Οι παρουσιάσεις και οι ομιλητές

Στα Ιωάννινα, τη Δευτέρα 19 Οκτωβρίου, η παρουσίαση θα επικεντρωθεί στις ιστορικές συναγωγές Γιασάν και Χαντάς.

Για το βιβλίο θα μιλήσουν ο δικηγόρος και ερευνητής Θρασύβουλος–Μορντεχάι Παπαστρατής, η επίκουρη καθηγήτρια της Σχολής Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Ράνια Σταθοπούλου και ο οικονομολόγος Νίκος Καράμπελας. Χαιρετισμούς θα απευθύνουν ο πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Ιωαννίνων Μάρκος Μπατίνος και η πρόεδρος της Εταιρείας Ηπειρωτικών Μελετών Κατερίνη Λιάμπη. Τον συντονισμό θα έχει η φιλόλογος Ανδρονίκη Ζούκη.

Στη Θεσσαλονίκη, την Τετάρτη 21 Οκτωβρίου, το ενδιαφέρον θα στραφεί στη συναγωγή Μοναστηριωτών και στις εβραϊκές συναγωγές της πόλης πριν και μετά το Ολοκαύτωμα.

Στην παρουσίαση θα συμμετάσχουν η επιστημονική υπεύθυνη του Εβραϊκού Μουσείου Θεσσαλονίκης, Δρ Ξένια Ελευθερίου, και ο Θρασύβουλος–Μορντεχάι Παπαστρατής. Χαιρετισμό θα απευθύνει ο Δαυίδ Σαλτιέλ, ενώ τη συζήτηση θα συντονίσει ο αρχιτέκτονας Στέλιος Χριστάνης. Η εκδήλωση πραγματοποιείται σε συνεργασία με τον Σύλλογο Αρχιτεκτόνων Θεσσαλονίκης.

Στην Ξάνθη, την Πέμπτη 22 Οκτωβρίου, το βιβλίο θα παρουσιάσουν οι καθηγητές του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης Γιώργος Τσιγάρας και Δημήτρης Πολυχρονόπουλος, ενώ τη συζήτηση θα συντονίσει ο Νίκος Κοσμίδης.

Τελευταίος σταθμός θα είναι η Κομοτηνή, την Παρασκευή 23 Οκτωβρίου, όπου η παρουσίαση θα επικεντρωθεί στην ιστορία της συναγωγής Μπεθ Ελ πριν από το Ολοκαύτωμα. Θα μιλήσουν ο Βασίλης Ριτζαλέος από το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και ο αρχιτέκτονας Γιώργος Ευφραιμίδης, με συντονίστρια την αρχιτέκτονα Αγγελική Κουγιουμτζόγλου.

Η αρχιτεκτονική ως μαρτυρία της ιστορίας

Η σημασία του βιβλίου δεν περιορίζεται στην αποτύπωση των κτιρίων.

Οι συναγωγές αποτελούσαν για αιώνες χώρους θρησκευτικής ζωής, κοινωνικής συνάντησης και διατήρησης της ταυτότητας των εβραϊκών κοινοτήτων.

Σε πολλές ελληνικές πόλεις, η καταστροφή των εβραϊκών πληθυσμών κατά το Ολοκαύτωμα συνοδεύτηκε από τη σταδιακή εξαφάνιση των χώρων που συνδέονταν με την καθημερινή τους ζωή.

Η μεταπολεμική ανοικοδόμηση άλλαξε ακόμη περισσότερο τον αστικό ιστό, με αποτέλεσμα ορισμένα από αυτά τα κτίρια να έχουν χαθεί ολοκληρωτικά.

Η αρχιτεκτονική τεκμηρίωση προσφέρει τη δυνατότητα να ανασυσταθεί η μορφή τους και να διατηρηθεί η ιστορία τους για τις επόμενες γενιές.

Η συγκεκριμένη έκδοση φιλοδοξεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς για ιστορικούς, αρχιτέκτονες, ερευνητές και όσους ενδιαφέρονται για την πολιτιστική κληρονομιά της Ελλάδας.

Η αγγλική μετάφραση του βιβλίου αναμένεται στις αρχές του 2027, διευρύνοντας την πρόσβαση στο ερευνητικό υλικό και για το διεθνές κοινό.

Ένας ερευνητής αφιερωμένος στη διάσωση των συναγωγών

Ο Ηλίας Μεσσίνας γεννήθηκε το 1964 και είναι αρχιτέκτονας, πολεοδόμος και σύμβουλος αειφορίας.

Σπούδασε αρχιτεκτονική στο Πανεπιστήμιο Yale και στην Ακαδημία Bezalel, ενώ πραγματοποίησε διδακτορικές και μεταδιδακτορικές σπουδές σε θέματα χωροταξίας, αρχιτεκτονικής και περιβαλλοντικού σχεδιασμού.

Από το 1993 ασχολείται συστηματικά με την έρευνα και τεκμηρίωση των συναγωγών στην Ελλάδα.

Μεταξύ 1995 και 2023 συμμετείχε, μαζί με συνεργάτες του, σε μελέτες και έργα αποκατάστασης συναγωγών σε διάφορες ελληνικές πόλεις.

Έχει συγγράψει 16 βιβλία και δεκάδες άρθρα σχετικά με την πολιτιστική κληρονομιά, την αρχιτεκτονική και την αειφόρο ανάπτυξη.

Για τη συμβολή του στη διάσωση της εβραϊκής αρχιτεκτονικής κληρονομιάς έχουν αναφερθεί θετικά επιστήμονες και ερευνητές, όπως ο Samuel D. Gruber, ο δημοσιογράφος Νίκος Βατόπουλος και ο καθηγητής Γιώργος Τσιγάρας.

Μια παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές

Το βιβλίο «Οι Συναγωγές της Ελλάδος: Αρχείο Ιστορίας και Αρχιτεκτονικής» αναδεικνύει μια συχνά παραγνωρισμένη διάσταση της ελληνικής ιστορίας.

Η παρουσία των εβραϊκών κοινοτήτων αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της κοινωνικής και πολιτιστικής διαδρομής πολλών ελληνικών πόλεων.

Η διατήρηση των μνημείων τους, ακόμη και μέσα από φωτογραφίες και αρχιτεκτονικά σχέδια όταν τα ίδια τα κτίρια έχουν χαθεί, συνδέεται άμεσα με την προστασία της ιστορικής μνήμης.

Οι τέσσερις παρουσιάσεις στη Βόρεια Ελλάδα αποτελούν μια ευκαιρία να γνωρίσει το κοινό όχι μόνο την αρχιτεκτονική των ελληνικών συναγωγών, αλλά και τις ιστορίες των ανθρώπων και των κοινοτήτων που συνδέθηκαν με αυτές.

Όλες οι εκδηλώσεις έχουν ελεύθερη είσοδο, με την επισήμανση ότι για την ξενάγηση στη συναγωγή Μοναστηριωτών της Θεσσαλονίκης απαιτείται προεγγραφή.

ΓΙΑ ΝΑ ΠΑΡΑΓΓΕΙΛΕΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ

Συνέχεια ανάγνωσης

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

GEOPOLITICO12 ώρες πριν

Πόλεμος συμφερόντων για το LNG – Το τουρκικό σχέδιο και η ελληνική απάντηση

Στο Direct News, ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας παρουσιάζει τις πληροφορίες του για τον GSI, αναλύει τα τουρκικά δημοσιεύματα για την Γκίλφοϊλ...

Ιστορία - Πολιτισμός13 ώρες πριν

Arolsen Archives: Το αρχείο που αναζητά τα ίχνη εκατομμυρίων θυμάτων του ναζισμού

Στη γερμανική πόλη Μπαντ Άρολσεν φυλάσσεται μία από τις σημαντικότερες συλλογές τεκμηρίων για τα θύματα των ναζιστικών διώξεων. Περισσότερα από...

Αναλύσεις13 ώρες πριν

Πού βρίσκεται η Ελλάδα στον σχεδιασμό του IMEC;

Η επίκληση της ελληνικής κληρονομιάς, η κριτική για τις αμερικανικές τοποθετήσεις στα ελληνοτουρκικά και η ανάγκη μιας εθνικής στρατηγικής που...

GEOPOLITICO13 ώρες πριν

Νέα τουρκική πρόκληση νότια του Καστελλόριζου! NAVTEX της Άγκυρας στην περιοχή που θα περάσει το γαλλικό ερευνητικό για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου

Η Άγκυρα εξέδωσε NAVTEX για περιοχή νότια του Καστελλόριζου, όπου έχει προγραμματιστεί η πολυεθνική άσκηση «EUNOMIA», αμφισβητώντας τη δικαιοδοσία του...

GEOPOLITICO14 ώρες πριν

EurAsia Review: Ποιοι προστατεύουν τα κυκλώματα λαθρεμπορίου στα σύνορα Ιράν, Πακιστάν και Αφγανιστάν – Ο σκοτεινός ρόλος παραγόντων ασφαλείας

Ένα εκτεταμένο σύστημα παράνομου εμπορίου, διαφθοράς και πολιτικής προστασίας περιγράφει σε ανάλυσή του το EurAsia Review. Από τα καύσιμα και...

Δημοφιλή