Το 2025, το Ισραήλ υπέγραψε συμβόλαια εξαγωγών αμυντικού εξοπλισμού ύψους ρεκόρ ύψους 19,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων . Η Ευρώπη αντιπροσώπευε το 36% και η Βόρεια Αμερική μόλις το 13%. Η αγορά μετατοπίστηκε. Το ισραηλινό κεφάλαιο και η στρατηγική προσοχή δεν άλλαξαν.

Η ίδια η αμερικανική βιομηχανική δραστηριότητα μπορεί να είναι παραπλανητική. Τον Νοέμβριο του 2025, η Raytheon-Rafael Protection Systems (R2S), μια κοινοπραξία μεταξύ της Rafael και της αμερικανικής Raytheon, εξασφάλισε σύμβαση ύψους 1,25 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την κατασκευή αναχαιτιστικών πυραύλων Tamir για τον Iron Dome στο Αρκάνσας. Ο πελάτης, ωστόσο, ήταν το Ισραήλ. Η τεχνολογία και η ζήτηση ήταν ισραηλινές· η παραγωγή ήταν αμερικανική.

Στην Israel Aerospace Industries (IAI), 751 εκατομμύρια δολάρια από τα 900 εκατομμύρια δολάρια που εισπράττει από τη Βόρεια Αμερική προήλθαν από τον Όμιλο Αεροπορίας, κυρίως από μετατροπές, συντήρηση και εξαρτήματα αεροσκαφών. Οι εργασίες σε εξαρτήματα F-16 και F-15 συνιστούν επίσης υπεργολαβία στο πλαίσιο αμερικανικών προγραμμάτων και όχι υιοθέτηση ενός ισραηλινού συστήματος όπλων από το Πεντάγωνο.

Η Ευρώπη αφηγείται μια διαφορετική ιστορία. Περίπου 1,28 δισεκατομμύρια δολάρια από τα 1,57 δισεκατομμύρια δολάρια των ευρωπαϊκών εσόδων της IAI προήλθαν από τους στρατιωτικούς της ομίλους.¹ Ακόμη και η Elbit Systems, η οποία έχει δημιουργήσει μια σημαντική αμερικανική αμυντική επιχείρηση, απέφερε 2,14 δισεκατομμύρια δολάρια στην Ευρώπη έναντι 1,66 δισεκατομμυρίων δολαρίων στη Βόρεια Αμερική.²

Τα εθνικά στοιχεία για τις εξαγωγές καταγράφουν πρόσφατα υπογεγραμμένες συμβάσεις. Τα εταιρικά στοιχεία καταγράφουν αναγνωρισμένα έσοδα. Πρόκειται για ξεχωριστά μέτρα, αλλά μαζί αποκαλύπτουν την απόκλιση μεταξύ των πελατών του Ισραήλ και των βιομηχανικών του προτεραιοτήτων.

Το μνημόνιο στρατιωτικής βοήθειας ΗΠΑ-Ισραήλ του 2016 εδραίωσε αυτή την απόκλιση. Καλύπτοντας τα οικονομικά έτη 2019-2028, παρέχει 3,3 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως σε στρατιωτική χρηματοδότηση και άλλα 500 εκατομμύρια δολάρια για συνεργατική πυραυλική άμυνα, ενώ παράλληλα τερματίζει σταδιακά την άδεια του Ισραήλ να δαπανά την αμερικανική βοήθεια στην εγχώρια παραγωγή. Αυτή η εξαίρεση, γνωστή ως Offshore Procurement (Υπεράκτια Προμήθεια ), εξαφανίζεται εντελώς το 2028.

Τον Φεβρουάριο του 2026, η Ουάσινγκτον επισημοποίησε την υποκείμενη λογική μέσω της Στρατηγικής Μεταφοράς Όπλων «Η Αμερική Πρώτα» : οι μεταφορές όπλων θα προωθούσαν την αμερικανική εξωτερική πολιτική, ενώ οι ξένες αγορές και κεφάλαια θα επεκτείνουν την αμερικανική παραγωγή και παραγωγική ικανότητα.

Η Αμερική σχεδίασε μια πολιτική για τη δική της βιομηχανία. Η αποτυχία του Ισραήλ ήταν να χρηματοδοτήσει αυτήν την πολιτική σαν να ήταν δική της.

Το Υπουργείο Άμυνας του Ισραήλ έθεσε τις χρηματοδοτούμενες από τις ΗΠΑ προμήθειες ως προεπιλογή. Τα στελέχη και τα διοικητικά συμβούλια συνέχισαν να εγκρίνουν αμερικανικές θυγατρικές, εργοστάσια και μεταφορές παραγωγής, ακόμη και όταν η αμερικανική ζήτηση δεν μπορούσε να δικαιολογήσει την επένδυση. Αντί για τη ζήτηση και την απόδοση, μέτρησαν την παρουσία.

Το χειρότερο είναι αυτό που δεν φτάνει ποτέ στο τραπέζι της λήψης αποφάσεων. Εναλλακτικές λύσεις στην αμερικανική εξάρτηση, συμπεριλαμβανομένης της ανεξάρτητης ανάπτυξης, των ευρωπαϊκών συνεργασιών και των εναλλακτικών ρυθμίσεων παραγωγής, προκύπτουν εντός των αμυντικών εταιρειών μόνο και μόνο για να σταματήσουν πριν φτάσουν στο Υπουργείο Άμυνας. Όχι επειδή εξετάστηκαν και απορρίφθηκαν, αλλά επειδή η απόρριψη είναι προκαθορισμένη.

Το αποτέλεσμα είναι ένα βέτο χωρίς απόφαση, χωρίς ψηφοφορία, χωρίς πρακτικά. Η διοίκηση αυτολογοκρίνεται· το κράτος δεν χρειάζεται να αντιταχθεί επίσημα. Η θεσμική δειλία παράγει εξάρτηση και αποκλείει τη διαφωνία.

Πίσω από αυτό το βέτο κρύβεται μια ξεπερασμένη αντίληψη: η Αμερική είναι στρατηγική· η Ευρώπη είναι αγορά.

Η Ουάσινγκτον μπορεί να επιλέξει τα θέατρα των επιχειρήσεων της, να ανακατευθύνει τις δυνάμεις της προς τον Ινδο-Ειρηνικό και να θεωρήσει την Τουρκία ως στρατηγικό πλεονέκτημα όπου η Ιερουσαλήμ βλέπει απειλή. Το Ισραήλ και η Ευρώπη δεν μπορούν να ξεφύγουν από τη γεωγραφία τους. Η Μεσόγειος και η Ερυθρά Θάλασσα, οι ενεργειακές οδοί, οι εμπορικοί διάδρομοι, οι υποδομές επικοινωνιών και οι απειλές από το Ιράν και τη Ρωσία τις δεσμεύουν ήδη σε ένα κοινό περιβάλλον ασφαλείας.

Η Γερμανία απέκτησε το Arrow 3, το ανώτερης βαθμίδας σύστημα βαλλιστικής πυραυλικής άμυνας του Ισραήλ, με την έγκριση των ΗΠΑ. Στη Φινλανδία, το BARAK MX της IAI και το David’s Sling της Rafael ανταγωνίζονταν για τον ίδιο πελάτη. Το David’s Sling επικράτησε και απαιτούσε επίσης την έγκριση των ΗΠΑ επειδή αναπτύχθηκε από κοινού με την Ουάσινγκτον. Η Σλοβακία απέκτησε το BARAK MX.⁴

Η Ελλάδα κατασκευάζει ένα διαφορετικό μοντέλο. Η συμφωνία Achilles Shield , αξίας περίπου 3 δισεκατομμυρίων ευρώ , που υπογράφηκε τον Αύγουστο του 2026, συνδυάζει τα συστήματα Rafael και IAI σε μια ενιαία, πολυεπίπεδη αρχιτεκτονική αεράμυνας σχεδιασμένη από το Ισραήλ, που περιλαμβάνει τα David’s Sling, SPYDER και BARAK MX. Αντί να αγοράζει μεμονωμένες μπαταρίες, η Αθήνα προμηθεύεται ένα ολοκληρωμένο αμυντικό πλαίσιο, παράλληλα με τη συμμετοχή της ελληνικής βιομηχανίας και τη μεταφορά τεχνολογίας.

Η ολοκλήρωση δεν εξαλείφει τις αμερικανικές απαιτήσεις έγκρισης που συνδέονται με τα μεμονωμένα συστήματα. Καθιερώνει μια διαφορετική αρχή: οι ισραηλινές δυνατότητες μπορούν να διαμορφώσουν την αρχιτεκτονική της άμυνας ενός ευρωπαϊκού κράτους, αντί να παραμείνουν ξεχωριστές προμήθειες.

Η Ευρώπη ήδη μετατρέπει την ισραηλινή τεχνολογία σε ευρωπαϊκή στρατιωτική ισχύ. Το Ισραήλ δεν έχει ακόμη μετατρέψει την ευρωπαϊκή του αγορά σε δικό του βιομηχανικό βάθος. Οι συμβάσεις του παραμένουν αποσυνδεδεμένες από οποιαδήποτε κοινή στρατηγική που διέπει το κεφάλαιο, την ιδιοκτησία, τα δικαιώματα ανάπτυξης, την κατασκευή και τις αλυσίδες εφοδιασμού.

Η ευρωπαϊκή πολιτική καθιστά απαραίτητη την βιομηχανική οχύρωση. Η Ισπανία έχει επιβάλει νομικό εμπάργκο στο εμπόριο άμυνας με το Ισραήλ. Η Γαλλία περιόρισε τη συμμετοχή του Ισραήλ στο Eurosatory. Η Ιταλία ανέστειλε την αυτόματη ανανέωση της διμερούς συμφωνίας αμυντικής συνεργασίας.⁵

Η απάντηση δεν είναι άλλη μια εκστρατεία δημοσίων σχέσεων για ένα εκθεσιακό περίπτερο. Στην Αεροπορική Έκθεση του Παρισιού το 2025 , μαύρα χωρίσματα έκρυβαν τις ισραηλινές εκθέσεις, ωθώντας τον Πρόεδρο Ισαάκ Χέρτζογκ να παρομοιάσει τα εμπόδια με ένα «ισραηλινό γκέτο». Τον Ιούνιο του 2026, οι διοργανωτές έκλεισαν ξανά τα ισραηλινά περίπτερα στο Eurosatory. Οι Ισραηλινοί εκθέτες δήλωσαν ότι είχαν συμμορφωθεί με τους γαλλικούς περιορισμούς. Οι διοργανωτές αμφισβήτησαν την εκτίμησή τους.⁶

Ένας μαύρος τοίχος δεν είναι γκέτο. Το Ολοκαύτωμα δεν είναι ρητορικό πυρομαχικό για μια έκθεση όπλων.

Το Ισραήλ πρέπει αντ’ αυτού να ενσωματωθεί στην ευρωπαϊκή απασχόληση, τους προμηθευτές, την παραγωγή και το κεφάλαιο, έτσι ώστε ο αποκλεισμός της ισραηλινής βιομηχανίας να επιφέρει επίσης κόστος στα ευρωπαϊκά συμφέροντα.

Μια συμφωνία δημιουργεί έσοδα. Μια αρχιτεκτονική δημιουργεί ενδιαφερόμενους φορείς.

Το πρόγραμμα «Δράση για την Ευρώπη» της Ευρωπαϊκής Ένωσης , γνωστό ως SAFE , καθιστά επείγουσα τη διάκριση. Παρέχει έως και 150 δισεκατομμύρια ευρώ σε μακροπρόθεσμα δάνεια σε κράτη μέλη για αμυντικές προμήθειες και βιομηχανική ενίσχυση.

Σύμφωνα με τους κανόνες του, τα εξαρτήματα που προέρχονται εκτός ΕΕ, των κρατών της ΕΖΕΣ του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και της Ουκρανίας δεν μπορούν να υπερβαίνουν το 35% του εκτιμώμενου κόστους των εξαρτημάτων του τελικού προϊόντος. Για ευαίσθητα συστήματα, συμπεριλαμβανομένης της αεροπορικής και πυραυλικής άμυνας, οι ανάδοχοι πρέπει επίσης να διαθέτουν τη νόμιμη εξουσία να ορίζουν, να προσαρμόζουν και να αναπτύσσουν τον σχεδιασμό που προμηθεύονται χωρίς περιορισμούς που επιβάλλονται από τρίτες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας αντικατάστασης εξαρτημάτων που υπόκεινται σε περιορισμούς.⁷

Ακόμη και μια εταιρεία με έδρα την ΕΕ υπό ισραηλινό έλεγχο μπορεί να συμμετάσχει, υπό την επιφύλαξη ελέγχου ασφαλείας, μέτρων μετριασμού ή προβλεπόμενων εγγυήσεων. Η ισραηλινή ιδιοκτησία δεν συνεπάγεται αυτόματα αποκλεισμό. Ούτε μια ευρωπαϊκή διεύθυνση παρέχει επιλεξιμότητα.

Το SAFE απαιτεί γνήσια βιομηχανική ουσία: διαχείριση, εγκαταστάσεις, παραγωγή, εξαρτήματα και δικαιώματα ανάπτυξης. Χρηματοδοτεί την ευρωπαϊκή βιομηχανική ικανότητα, όχι απλώς ξένο εξοπλισμό που παραδίδεται μέσω ευρωπαϊκής θυγατρικής.

Κάθε νέα ισραηλινή αμυντική επένδυση στην Αμερική θα πρέπει επομένως να απαιτεί έναν αναγνωρίσιμο πελάτη, αξιόπιστη ζήτηση για προμήθειες και μετρήσιμη αξία που διατηρείται στο Ισραήλ. Χωρίς αυτά, ανταγωνίζεται άμεσα τις ευρωπαϊκές επενδύσεις που έχουν ήδη μια αγορά και μια πιθανή διαδρομή προς προμήθειες που υποστηρίζονται από το SAFE.

Η πρώτη προτεραιότητα είναι η πολυεπίπεδη αεροπορική και πυραυλική άμυνα.

Ο Σιδερένιος Θόλος, η Σφεντόνα του Δαυίδ και το Βέλος εξαρτώνται από τις Ηνωμένες Πολιτείες σε διαφορετικό βαθμό. Η αμερικανική χρηματοδότηση, η κοινή ανάπτυξη, η κατασκευή, τα κρίσιμα εξαρτήματα και οι εγκρίσεις εξαγωγών έχουν συμβάλει στην αμυντική ισχύ του Ισραήλ. Ωστόσο, όταν αυτές οι εξαρτήσεις συσσωρεύονται με έναν σύμμαχο, ένα επίσημο βέτο καθίσταται περιττό. Η ίδια η εξάρτηση γίνεται ένα καθεστώς εξουσιοδότησης.

Το Ισραήλ χρειάζεται μια παράλληλη αρχιτεκτονική που σταδιακά καθιστά την αμερικανική εξάρτηση προαιρετική: ένα στρώμα βραχείας εμβέλειας ικανό για παραγωγή σε καιρό πολέμου χωρίς αμερικανική χρηματοδότηση ή χωρητικότητα· ένα στρώμα μεσαίου βεληνεκούς που το Ισραήλ μπορεί να κατασκευάζει και να εξάγει χωρίς αμερικανική έγκριση· και ένα στρώμα ανώτερης βαθμίδας που μπορεί να αναπτύσσει, να επεκτείνει και να πουλάει ανεξάρτητα ή με Ευρωπαίους εταίρους.

Τα υπάρχοντα από κοινού αναπτυγμένα συστήματα παραμένουν. Αλλά γίνονται επιλογή, όχι προϋπόθεση.

Το Ισραήλ έχει ήδη επιδείξει την αρχή αυτή.

Το BARAK 8 προέκυψε από εκτεταμένη συνεργασία με την Ινδία, συμπεριλαμβανομένου του Οργανισμού Έρευνας και Ανάπτυξης Άμυνας, δημιουργώντας τεχνογνωσία, υποδομές και μια αγορά για το IAI. Στη συνέχεια, η εταιρεία ανέπτυξε και χρηματοδότησε ανεξάρτητα το BARAK MX, διατηρώντας μεγαλύτερη ελευθερία στην επόμενη γενιά.⁸

Η συνεργασία ήταν ένα εφαλτήριο, όχι ένα λουκέτο.

Η Ευρώπη απαιτεί την ίδια πειθαρχία. Η τοπική παραγωγή και η μεταφορά τεχνολογίας είναι απαραίτητες, αλλά η προϋπάρχουσα ισραηλινή πνευματική ιδιοκτησία πρέπει να παραμείνει ισραηλινή. Τα δικαιώματα ανάπτυξης πρέπει να συμφωνηθούν πριν από τη μεταφορά, διαχωρίζοντας την εξουσία του Ευρωπαίου εταίρου να προσαρμόσει το σύστημα που αποκτήθηκε από την ιδιοκτησία της υποκείμενης ισραηλινής τεχνολογίας. Το Ισραήλ πρέπει να διατηρήσει τα δικαιώματα ιδιοκτησίας του, τα δικαιώματα εκμετάλλευσης, τα έσοδα από την υποστήριξη του κύκλου ζωής και τη συμμετοχή του στις επόμενες γενιές.

Αυτή η διάκριση είναι απαραίτητη στο πλαίσιο του SAFE. Οι Ευρωπαίοι εταίροι πρέπει να διαθέτουν επαρκή σχεδιαστική εξουσία για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του προγράμματος, χωρίς να καταργούνται άσκοπα τα δικαιώματα του Ισραήλ στην υπάρχουσα τεχνολογία του ή στις μελλοντικές εξελίξεις. Το τι ανήκει σε ποιον, ποιος μπορεί να την τροποποιήσει, ποιος μπορεί να την εξάγει και ποιος κερδίζει από τους διαδόχους του πρέπει να διευθετείται συμβατικά και όχι να διαπραγματεύεται μετά τη μετακίνηση της παραγωγής.

Ούτε το Ισραήλ χρειάζεται εργοστάσιο σε κάθε ευρωπαϊκή χώρα. Χρειάζεται μερικούς σημαντικούς κόμβους.

Ήδη έχει ερείσματα σε όλη την ήπειρο. Η Ελλάδα θα μπορούσε να γίνει ένα κύριο κέντρο: ένας καθιερωμένος πελάτης, μια ολοκληρωμένη αρχιτεκτονική μέσω της Ασπίδας του Αχιλλέα και μια βιομηχανική βάση ικανή να υποστηρίξει την ευρύτερη ευρωπαϊκή ζήτηση. Η Κύπρος προσθέτει ένα ακόμη κράτος μέλος της ΕΕ εντός της ίδιας στρατηγικής γεωγραφίας, με δικές της αμυντικές ανάγκες και πρόσβαση σε ευρωπαϊκούς μηχανισμούς χρηματοδότησης.

Τέτοιοι κόμβοι μπορούν να επικεντρώσουν την ανάπτυξη, την κατασκευή, τη συντήρηση και το κεφάλαιο αντί να τα διασκορπίσουν σε μεμονωμένες εθνικές επενδύσεις.

Αλλά η βιομηχανική βάση της Ευρώπης πρέπει επίσης να εξυπηρετεί το Ισραήλ στον πόλεμο.

Η εξωτερική ζήτηση μπορεί να χρηματοδοτήσει την παραγωγική ικανότητα που το Ισραήλ δεν θα μπορούσε οικονομικά να διατηρήσει μόνο του σε καιρό ειρήνης. Η ισραηλινή προτεραιότητα, η δεσμευμένη παραγωγή και το δικαίωμα ανακατεύθυνσης της παραγωγής πρέπει να καταγράφονται εκ των προτέρων σε συμβάσεις, με τις απαραίτητες κυβερνητικές άδειες εξασφαλισμένες και όχι αναλαμβανόμενες.

Ένα ευρωπαϊκό εργοστάσιο που εξυπηρετεί τους Ευρωπαίους πελάτες του αλλά δεν μπορεί να προμηθεύσει το Ισραήλ όταν ξεκινήσει ο πόλεμος αποτελεί εξαγωγικό πλεονέκτημα και όχι στρατηγικό βάθος.

Ο χρόνος δεν είναι με το μέρος του Ισραήλ

Η Ευρώπη δεν περιμένει. Από την εισβολή της Ρωσίας, έχει ενσωματώσει γρήγορα την Ουκρανία στο αμυντικό βιομηχανικό της σύστημα .

Το Κίεβο προσφέρει ακριβώς το πλεονέκτημα πάνω στο οποίο χτίστηκε η αμυντική φήμη του Ισραήλ: νέα εμπειρία στο πεδίο της μάχης, σύντομους κύκλους ανάπτυξης και την ικανότητα μετατροπής των απαιτήσεων της πρώτης γραμμής σε αξιοποιήσιμη τεχνολογία. Η Ευρώπη χρηματοδοτεί ήδη αυτή την ολοκλήρωση μέσω κοινής παραγωγής, προγραμμάτων καινοτομίας και συνεργασιών στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας.

Η Ουκρανία δεν είναι απλώς ένας ακόμη ανταγωνιστής. Γίνεται πηγή τεχνολογίας που βασίζεται στο πεδίο της μάχης εντός του ίδιου του ευρωπαϊκού βιομηχανικού συστήματος.

Αν οι ισραηλινές αμυντικές εταιρείες δεν εισέλθουν τώρα στην ευρωπαϊκή παραγωγή, η Ευρώπη δεν θα τις περιμένει.

Ήδη χτίζει την εναλλακτική λύση.

Τη δύναμη του πολιτισμού ως εργαλείου γεωπολιτικής ισχύος ανέδειξε ο καθηγητής Οικονομικής Γεωγραφίας και Γεωπολιτικής Θεωρίας Ιωάννης Μάζης, παρεμβαίνοντας στην εκπομπή «Review» της Ιρένας Αργύρη στη “Ναυτεμπορική”.

Με αφορμή την ομιλία του Μάρκο Ρούμπιο στην Πνύκα και τις εκτενείς αναφορές του στην ελληνική παράδοση, ο Ιωάννης Μάζης ανέλυσε τον ρόλο που διαδραματίζουν ο πολιτισμός και η πληροφορία στη διαμόρφωση της διεθνούς ισχύος. Όπως επισήμανε, από τους τέσσερις βασικούς πυλώνες της γεωπολιτικής ισχύος —άμυνα, ασφάλεια, οικονομία και πολιτισμός-πληροφορία— ο τελευταίος είναι ίσως ο ισχυρότερος.

Ο λόγος, εξήγησε, είναι ότι ο πολιτισμός δεν απευθύνεται αποκλειστικά στη λογική, αλλά πρωτίστως στο συναίσθημα των κοινωνιών. «Ο νους χρειάζεται επιχειρήματα. Το συναίσθημα χρειάζεται ερεθίσματα», παρατήρησε, υπογραμμίζοντας ότι όποιος κερδίζει τη μάχη των συναισθημάτων μπορεί να επηρεάσει βαθιά τη στάση και τη συμπεριφορά ολόκληρων κοινωνικών σχηματισμών.

Ο καθηγητής αναφέρθηκε στην ιστορική αξιοποίηση της τέχνης και του πολιτισμού κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Υπενθύμισε τον τρόπο με τον οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες χρησιμοποίησαν πολιτιστικά δίκτυα, περιοδικά, καλλιτέχνες και διανοουμένους για να αντιπαρατεθούν στην ιδεολογική επιρροή της Σοβιετικής Ένωσης και του σοσιαλιστικού ρεαλισμού. Αντίστοιχα, χαρακτήρισε το Χόλιγουντ «ιδεολογικό όπλο τεράστιας εμβέλειας», ως χαρακτηριστικό παράδειγμα της αμερικανικής ήπιας ισχύος.

Το μήνυμα Ρούμπιο και το «rebranding» της Ελλάδας

Κατά την εκτίμηση του Ιωάννη Μάζη, η αναφορά του Μάρκο Ρούμπιο στις οικουμενικές αξίες του κλασικού ελληνισμού δεν ήταν ούτε τυχαία ούτε μια απλή διπλωματική φιλοφρόνηση. Η τιμή, η ανδρεία, ο πατριωτισμός, η πρόοδος και κυρίως η δημοκρατία επιστρατεύθηκαν για να παρουσιαστεί εκ νέου η Ελλάδα ως θεμελιώδης πυλώνας του δυτικού πολιτισμού.

Πρόκειται, όπως είπε, για μια υψηλού επιπέδου αξιακή προβολή της χώρας και για ένα ισχυρό διεθνές «rebranding» της Ελλάδας. Η Ουάσιγκτον, σύμφωνα με την ανάλυσή του, αναζητεί πολιτισμικό βάθος και μια σύνδεση με τις ελληνορωμαϊκές ρίζες της Δύσης, σε μια περίοδο κατά την οποία το δυτικό αξιακό οικοδόμημα βρίσκεται αντιμέτωπο με κρίση ταυτότητας και ισχυρές προκλήσεις από δυνάμεις με μακραίωνη πολιτισμική παράδοση, όπως η Κίνα και η Ινδία.

Ο Ιωάννης Μάζης σημείωσε ότι μια τέτοια εξέλιξη αποτελεί σημαντική ευκαιρία για την Ελλάδα. Όταν η ισχυρότερη δύναμη του κόσμου δηλώνει ότι θαυμάζει τον ελληνικό πολιτισμό και επιδιώκει να συνδεθεί μαζί του, η χώρα οφείλει να αντιληφθεί το μήνυμα και να το μετατρέψει σε συγκεκριμένη πολιτική.

«Το βασικό πυρηνικό όπλο της χώρας είναι ο πολιτισμός»

«Το βασικό πυρηνικό όπλο της χώρας είναι ο πολιτισμός», τόνισε χαρακτηριστικά. Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι αυτό το όπλο δεν αξιοποιείται σήμερα με συστηματικό τρόπο.

Για να αλλάξει η κατάσταση, χρειάζεται επανασχεδιασμός της ελληνικής παιδείας, ενίσχυση της καλλιτεχνικής εκπαίδευσης και δημιουργία προγραμμάτων πολιτιστικής προβολής με στρατηγικό βάθος και σαφή πολιτική στόχευση. Μια τέτοια στρατηγική, κατά τον ίδιο, δεν μπορεί να περιορίζεται στη θητεία μίας κυβέρνησης. Πρέπει να αποτελέσει διαχρονική εθνική πολιτική, αποδεκτή από το σύνολο της πολιτικής ηγεσίας.

Ο ελληνικός πολιτισμός δεν είναι ανάγκη να προβάλλεται μέσα από στερεότυπα ή μέσα από μια στείρα αναπαραγωγή του παρελθόντος. «Η Ελλάδα είναι χρώμα, είναι φως, είναι αέρας, είναι διάνοια, είναι έννοια», σημείωσε, υποστηρίζοντας ότι αυτά τα στοιχεία μπορούν να εκφραστούν δημιουργικά και μέσα από τη σύγχρονη τέχνη.

Παράλληλα, ζήτησε ουσιαστική στήριξη των καλλιτεχνών και αναβάθμιση της θέσης των εικαστικών μαθημάτων στο εκπαιδευτικό σύστημα. Χωρίς δημιουργούς που να μπορούν να ζήσουν από την εργασία τους και χωρίς νέα γενιά με αισθητική και πολιτιστική παιδεία, η Ελλάδα δεν μπορεί να ασκήσει αποτελεσματική πολιτιστική διπλωματία.

Η μάχη για τις «ψυχές και τα μυαλά»

Ο Ιωάννης Μάζης χρησιμοποίησε το παράδειγμα της Σοβιετικής Ένωσης για να καταδείξει τα όρια της στρατιωτικής ισχύος. Η κατάρρευσή της, όπως ανέφερε, δεν προήλθε από ξένες τεθωρακισμένες μεραρχίες ή από βομβαρδισμούς, αλλά από τη σταδιακή απώλεια της μάχης για τις «ψυχές και τα μυαλά».

Η Ελλάδα, υποστήριξε, διαθέτει ένα τεράστιο απόθεμα οικουμενικών αξιών: τον ανθρωπισμό, την αλληλεγγύη, την ευθύνη, τη δημοκρατία, το μέτρο και τον σεβασμό προς τον άνθρωπο. Δεν χρειάζεται να κατασκευάσει ένα πλαστό αφήγημα, αλλά να επαναφέρει στο προσκήνιο ένα πραγματικό αφήγημα που έχει λησμονηθεί.

Ο σεβασμός στην εθνική ταυτότητα, στην ιστορία, στα ήθη και στις παραδόσεις δεν συνεπάγεται, κατά τον καθηγητή, περιφρόνηση προς άλλους λαούς. Στο πλαίσιο αυτό διαχώρισε τον εθνικισμό, όπως τον προσδιόρισε ως προσήλωση στην εθνική ανάπτυξη και ταυτότητα χωρίς μισαλλοδοξία, από τον σοβινισμό, ο οποίος χαρακτηρίζεται από επιθετικότητα και απαξίωση των άλλων.

Από την κλασική Ελλάδα στο Βυζάντιο

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στη συνέχεια του ελληνικού πολιτισμού. Επισήμανε ότι το ελληνικό αφήγημα δεν εξαντλείται στην κλασική αρχαιότητα, αλλά περνά από τα ελληνιστικά χρόνια, το Ανατολικό Ρωμαϊκό Κράτος και το Βυζάντιο έως τη νεότερη Ελλάδα.

Τα ελληνικά γράμματα, υπενθύμισε, ταξίδεψαν στη Βαγδάτη και στον αραβικό κόσμο, έφθασαν στην Ισπανία και από εκεί επέστρεψαν στη Δυτική Ευρώπη. Έργα του Ιπποκράτη, του Γαληνού, του Πυθαγόρα και άλλων Ελλήνων επιστημόνων και φιλοσόφων συνέβαλαν στη μεταφορά της ιατρικής, των μαθηματικών και της φιλοσοφικής σκέψης.

Η γνώση και η προβολή αυτής της διαδρομής δεν αποτελούν, σύμφωνα με τον Ιωάννη Μάζη, άσκηση κενού μεγαλείου. Αποτελούν έναν τρόπο να κατανοήσει η σύγχρονη Ελλάδα ποια είναι, τι έχει προσφέρει στον παγκόσμιο πολιτισμό και πώς μπορεί να κερδίσει διεθνή σεβασμό.

Το τελικό του μήνυμα ήταν σαφές: η Ελλάδα κάθεται επάνω σε ένα πολιτιστικό «χρυσορυχείο», αλλά εξακολουθεί να το αντιμετωπίζει με αμηχανία ή αδιαφορία. Η ανάδειξή του μπορεί να αποτελέσει όχι μόνο μέσο διεθνούς προβολής, αλλά κεντρικό άξονα μιας νέας, μακρόπνοης εξωτερικής πολιτικής.

Σε μια περίοδο κατά την οποία οι ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο μεταβάλλονται με μεγάλη ταχύτητα, ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας καταγράφει μια αλληλουχία εξελίξεων που, κατά την εκτίμησή του, ενισχύουν τη στρατηγική θέση της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας, προκαλώντας παράλληλα έντονο προβληματισμό στην Άγκυρα.

Στο επίκεντρο της ανάλυσής του βρίσκονται η ενίσχυση των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, η αναβάθμιση των κυπριακών στρατιωτικών υποδομών, η είσοδος της Ινδίας στην περιφερειακή εξίσωση και οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει η Τουρκία στην προσπάθειά της να περιορίσει το χάσμα στον αέρα.

Το τουρκικό πρόβλημα με τα Eurofighter

Σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν στην εκπομπή, η Άγκυρα εξακολουθεί να επιδιώκει την απόκτηση Eurofighter, ενώ έχει ήδη αρχίσει η εκπαίδευση Τούρκων χειριστών στη Βρετανία. Ωστόσο, η προοπτική γρήγορης ενίσχυσης της τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας εμφανίζεται να συναντά εμπόδια.

Ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας υποστηρίζει ότι το Κατάρ έχει, τουλάχιστον προς το παρόν, υπαναχωρήσει από το ενδεχόμενο παραχώρησης 12 μεταχειρισμένων Eurofighter στην Τουρκία. Παράλληλα, οι παραδόσεις βρετανικών αεροσκαφών τοποθετούνται, σύμφωνα με τις πληροφορίες που επικαλείται, προς το τέλος της δεκαετίας.

Η εικόνα αυτή συνδυάζεται με τον αποκλεισμό της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35 και τις καθυστερήσεις που αφορούν τα F-16. Την ίδια ώρα, η Ελλάδα διαθέτει Rafale, εκσυγχρονίζει τα F-16 στην έκδοση Viper και προχωρά προς την απόκτηση των F-35.

Κατά την ανάλυση του Μουντζουρούλια, η τουρκική πλευρά αντιλαμβάνεται πλέον ότι η προσωπική σχέση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν με τον Αμερικανό πρόεδρο δεν αρκεί για να παρακαμφθούν οι θεσμικοί και νομοθετικοί περιορισμοί των ΗΠΑ. Έτσι, το αεροπορικό ισοζύγιο στο Αιγαίο μετατρέπεται σε έναν από τους μεγαλύτερους πονοκεφάλους της Άγκυρας.

Η Κύπρος αποκτά στρατηγικό βάθος

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην αναβάθμιση της ναυτικής βάσης «Ευάγγελος Φλωράκης» στο Μαρί. Ο σχεδιασμός, όπως παρουσιάστηκε, προβλέπει τη δυνατότητα εξυπηρέτησης περισσότερων από οκτώ μεγάλων πολεμικών πλοίων, καθώς και τη δημιουργία ή αναβάθμιση υποδομών για ελικόπτερα.

Στο έργο αποδίδεται ελληνική συμμετοχή, με παράλληλη αμερικανική και γαλλική στήριξη. Με την ολοκλήρωσή του, η Κύπρος θα μπορεί να υποδέχεται ευκολότερα ελληνικές φρεγάτες Belharra, αλλά και πολεμικά πλοία της Γαλλίας και των Ηνωμένων Πολιτειών.

Η εξέλιξη δεν περιορίζεται στη δημιουργία μιας ακόμη στρατιωτικής εγκατάστασης. Στην ανάγνωση του Ανδρέα Μουντζουρούλια, πρόκειται για ένα βήμα που μετατρέπει την Κυπριακή Δημοκρατία σε σημαντικό κόμβο ασφαλείας στην Ανατολική Μεσόγειο. Η αναβάθμιση της βάσης, η ενίσχυση της κυπριακής αεράμυνας και η στενότερη συνεργασία με Ελλάδα, Γαλλία, ΗΠΑ και Ισραήλ δημιουργούν ένα νέο περιφερειακό πλέγμα αποτροπής.

Οι αντιδράσεις του τουρκικού Τύπου παρουσιάζονται ως ένδειξη ότι η Άγκυρα παρακολουθεί με ανησυχία αυτή τη μεταβολή.

Η Ινδία μπαίνει δυναμικά στην περιοχή

Ένας ακόμη παράγοντας που αλλάζει την εξίσωση είναι η Ινδία. Η ανάλυση περιγράφει έναν υπό διαμόρφωση άξονα Ελλάδας–Κύπρου–Ινδίας, ο οποίος μπορεί να αποκτήσει οικονομικό, ενεργειακό, τεχνολογικό και αμυντικό περιεχόμενο.

Η επίσκεψη υψηλόβαθμου Ινδού αξιωματούχου σε Κύπρο και Αθήνα συνδέεται με συζητήσεις για συνεργασία στους τομείς της αμυντικής βιομηχανίας, των μη επανδρωμένων συστημάτων, της τεχνητής νοημοσύνης και της μεταφοράς τεχνογνωσίας.

Η Ελλάδα προβάλλεται ως ευρωπαϊκή πύλη για την Ινδία, ενώ η Κύπρος μπορεί να λειτουργήσει ως στρατηγικό σημείο παρουσίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Η προσέγγιση αυτή αποκτά πρόσθετη σημασία λόγω της στενής σχέσης Τουρκίας και Πακιστάν, την οποία το Νέο Δελχί παρακολουθεί προσεκτικά.

Η φρεγάτα «Νέαρχος» και τα Stryker

Στο ελληνικό εξοπλιστικό πρόγραμμα, κεντρική θέση κατέχει η φρεγάτα Belharra «Νέαρχος». Όπως αναφέρεται στην εκπομπή, το πλοίο πλησιάζει στην παράδοσή του, έχοντας ολοκληρώσει κρίσιμες δοκιμές.

Η φρεγάτα παρουσιάζεται ως πολλαπλασιαστής ισχύος για το Πολεμικό Ναυτικό, με προηγμένες δυνατότητες αεράμυνας περιοχής και ενισχυμένη προστασία απέναντι σε σύγχρονες απειλές. Η ένταξή της στον ελληνικό στόλο εκτιμάται ότι θα μεταβάλει ουσιαστικά τα δεδομένα στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Παράλληλα, ο σχεδιασμός για την παραλαβή αμερικανικών τεθωρακισμένων Stryker 8×8 αποσκοπεί στην ενίσχυση του Στρατού Ξηράς. Κατά τις πληροφορίες που παρουσιάστηκαν, μια πρώτη ομάδα 90 οχημάτων από αμερικανική βάση στη Γερμανία βρίσκεται κοντά στην παράδοση, ενώ εξετάζεται η παραχώρηση ακόμη 268. Ο συνολικός ελληνικός σχεδιασμός φέρεται να αφορά έως και 500 οχήματα, με προτεραιότητα την ενίσχυση των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου.

Το μέτωπο Γαλλίας–Τουρκίας

Η προσέγγιση Παρισιού και Άγκυρας σε επιμέρους αμυντικά και βιομηχανικά προγράμματα προκαλεί εύλογα ερωτήματα στην Αθήνα. Στην εκπομπή γίνεται αναφορά στις τουρκικές επιδιώξεις γύρω από τα συστήματα SAMP/T, καθώς και στη συνεργασία τουρκικών εταιρειών με τη γαλλική Safran.

Ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας επισημαίνει, ωστόσο, ότι η Γαλλία συνεχίζει ταυτόχρονα να ενισχύει στρατηγικά την Ελλάδα. Διατυπώνει, μάλιστα, την εκτίμηση ότι ένα μέρος της γαλλικής προσέγγισης προς την Τουρκία μπορεί να αποσκοπεί στη διατήρηση ανοικτών διαύλων και στην αποφυγή εντάσεων γύρω από έργα όπως η ηλεκτρική διασύνδεση GSI.

Το μήνυμα του Ισραήλ προς την Άγκυρα

Σημαντικό μέρος της ανάλυσης αφορά και τις σχέσεις Ισραήλ–Τουρκίας. Αφορμή αποτελεί η δημόσια προειδοποίηση του Ισραηλινού υπουργού Άμυνας προς την ηγεσία της Χαμάς, λίγο μετά τις επαφές στελέχους της οργάνωσης με τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν.

Κατά την εκτίμηση που διατυπώθηκε, το μήνυμα δεν είχε αποδέκτη μόνο τη Χαμάς, αλλά και τον ίδιο τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν: η συνέχιση της πολιτικής φιλοξενίας και στήριξης στελεχών της οργάνωσης θα μπορούσε να επιβαρύνει περαιτέρω τις σχέσεις Τουρκίας–Ισραήλ.

Η συνολική εικόνα

Η κεντρική θέση της ανάλυσης του Ανδρέα Μουντζουρούλια είναι ότι δεν βρισκόμαστε μπροστά σε μεμονωμένες κινήσεις, αλλά σε μια ευρύτερη αναδιάταξη ισχύος.

Η Ελλάδα ενισχύεται στον αέρα, στη θάλασσα και στην ξηρά. Η Κύπρος αποκτά υποδομές που αυξάνουν τη στρατηγική χρησιμότητά της. Η Γαλλία και οι Ηνωμένες Πολιτείες εμβαθύνουν την παρουσία τους, ενώ η Ινδία εμφανίζεται έτοιμη να επενδύσει πολιτικά, οικονομικά και αμυντικά στην περιοχή.

Την ίδια στιγμή, η Τουρκία επιχειρεί να καλύψει εξοπλιστικά κενά, να διατηρήσει ανοικτές τις δυτικές της επιλογές και να αντιδράσει στη διαμόρφωση νέων συνεργασιών γύρω της.

Το συμπέρασμα είναι σαφές: η Ανατολική Μεσόγειος εισέρχεται σε μια νέα περίοδο γεωπολιτικού ανταγωνισμού. Και σε αυτή την περίοδο, η Ελλάδα και η Κύπρος έχουν την ευκαιρία να αναβαθμίσουν αποφασιστικά τον ρόλο τους — αρκεί οι εξοπλιστικές κινήσεις να συνοδευτούν από σταθερή στρατηγική, ενεργητική διπλωματία και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.